၁. သုဘူတိတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ

ဣဒါနိ ဆန္နာ မေ ကုဋိကာတိအာဒိနယပ္ပဝတ္တာနံ ထေရဂါထာနံ အတ္ထဝဏ္ဏနာ ဟောတိ. သာ ပနာယံ အတ္ထဝဏ္ဏနာ ယသ္မာ တာသံ တာသံ ဂါထာနံ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိံ ပကာသေတွာ ဝုစ္စမာနာ ပါကဋာ ဟောတိ သုဝိညေယျာ စ. တသ္မာ တတ္ထ တတ္ထ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိံ ပကာသေတွာ အတ္ထဝဏ္ဏနံ ကရိဿာမာတိ.

တတ္ထ ဆန္နာ မေ ကုဋိကာတိဂါထာယ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? ဝုစ္စတေ – ဣတော ကိရ ကပ္ပသတသဟဿမတ္ထကေ အနုပ္ပန္နေယေဝ ပဒုမုတ္တရေ ဘဂဝတိ လောကနာထေ ဟံသဝတီနာမကေ နဂရေ အညတရဿ ဗြာဟ္မဏမဟာသာလဿ ဧကော ပုတ္တော ဥပ္ပဇ္ဇိ. တဿ ‘‘နန္ဒမာဏဝေါ’’တိ နာမံ အကံသု. သော ဝယပ္ပတ္တော တယော ဝေဒေ ဥဂ္ဂဏှိတွာ တတ္ထ သာရံ အပဿန္တော အတ္တနော ပရိဝါရဘူတေဟိ စတုစတ္တာလီသာယ မာဏဝကသဟဿေဟိ သဒ္ဓိံ ပဗ္ဗတပါဒေ ဣသိပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ အဋ္ဌ သမာပတ္တိယော ပဉ္စ စ အဘိညာယော နိဗ္ဗတ္တေသိ. အန္တေဝါသိကာနမ္ပိ ကမ္မဋ္ဌာနံ အာစိက္ခိ. တေပိ န စိရေနေဝ ဈာနလာဘိနော အဟေသုံ.

တေန စ သမယေန ပဒုမုတ္တရော ဘဂဝါ လောကေ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ ဟံသဝတီနဂရံ ဥပနိဿာယ ဝိဟရန္တော ဧကဒိဝသံ ပစ္စူသသမယေ လောကံ ဝေါလောကေန္တော နန္ဒတာပသဿ အန္တေဝါသိကဇဋိလာနံ အရဟတ္တူပနိဿယံ နန္ဒတာပသဿ စ ဒွီဟင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတဿ သာဝကဋ္ဌာနန္တရဿ ပတ္ထနံ ဒိသွာ ပါတောဝ သရီရပဋိဇဂ္ဂနံ ကတွာ ပုဗ္ဗဏှသမယေ ပတ္တစီဝရမာဒါယ အညံ ကဉ္စိ အနာမန္တေတွာ သီဟော ဝိယ ဧကစရော နန္ဒတာပသဿ အန္တေဝါသိကေသု ဖလာဖလတ္ထာယ ဂတေသု ‘‘ဗုဒ္ဓဘာဝံ မေ ဇာနာတူ’’တိ ပဿန္တဿေဝ နန္ဒတာပသဿ အာကာသတော ဩတရိတွာ ပထဝိယံ ပတိဋ္ဌာသိ. နန္ဒတာပသော ဗုဒ္ဓါနုဘာဝဉ္စေဝ လက္ခဏပါရိပူရိဉ္စ ဒိသွာ လက္ခဏမန္တေ သမ္မသိတွာ ‘‘ဣမေဟိ လက္ခဏေဟိ သမန္နာဂတော နာမ အဂါရံ အဇ္ဈာဝသန္တော ရာဇာ ဟောတိ စက္ကဝတ္တီ၊ ပဗ္ဗဇန္တော လောကေ ဝိဝဋစ္ဆဒေါ သဗ္ဗညူ ဗုဒ္ဓေါ ဟောတိ. အယံ ပုရိသာဇာနီယော နိဿံသယံ ဗုဒ္ဓေါတိ ဉတွာ ပစ္စုဂ္ဂမနံ ကတွာ၊ ပဉ္စပတိဋ္ဌိတေန ဝန္ဒိတွာ၊ အာသနံ ပညာပေတွာ၊ အဒါသိ. နိသီဒိ ဘဂဝါ ပညတ္တေ အာသနေ. နန္ဒတာပသောပိ အတ္တနော အနုစ္ဆဝိကံ အာသနံ ဂဟေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ.

တသ္မိံ သမယေ စတုစတ္တာလီသသဟဿဇဋိလာ ပဏီတပဏီတာနိ ဩဇဝန္တာနိ ဖလာဖလာနိ ဂဟေတွာ အာစရိယဿ သန္တိကံ သမ္ပတ္တာ ဗုဒ္ဓါနဉ္စေဝ အာစရိယဿ စ နိသိန္နာသနံ ဩလောကေန္တာ အာဟံသု – ‘‘အာစရိယ၊ မယံ ‘ဣမသ္မိံ လောကေ တုမှေဟိ မဟန္တတရော နတ္ထီ’တိ ဝိစရာမ၊ အယံ ပန ပုရိသော တုမှေဟိ မဟန္တတရော မညေ’’တိ. နန္ဒတာပသော၊ ‘‘တာတာ၊ ကိံ ဝဒေထ၊ သာသပေန သဒ္ဓိံ အဋ္ဌသဋ္ဌိသတသဟဿယောဇနုဗ္ဗေဓံ သိနေရုံ ဥပမေတုံ ဣစ္ဆထ၊ သဗ္ဗညုဗုဒ္ဓေန သဒ္ဓိံ မာ မံ ဥပမိတ္ထာ’’တိ အာဟ. အထ တေ တာပသာ ‘‘သစေ အယံ ဩရကော အဘဝိဿ၊ န အမှာကံ အာစရိယော ဧဝံ ဥပမံ အာဟရေယျ၊ ယာဝ မဟာ ဝတာယံ ပုရိသာဇာနီယော’’တိ ပါဒေသု နိပတိတွာ သိရသာ ဝန္ဒိံသု. အထ တေ အာစရိယော အာဟ – ‘‘တာတာ၊ အမှာကံ ဗုဒ္ဓါနံ အနုစ္ဆဝိကော ဒေယျဓမ္မော နတ္ထိ၊ ဘဂဝါ စ ဘိက္ခာစာရဝေလာယံ ဣဓာဂတော၊ တသ္မာ မယံ ယထာဗလံ ဒေယျဓမ္မံ ဒဿာမ၊ တုမှေ ယံ ယံ ပဏီတံ ဖလာဖလံ အာနီတံ၊ တံ တံ အာဟရထာ’’တိ ဝတွာ အာဟရာပေတွာ ဟတ္ထေ ဓောဝိတွာ သယံ တထာဂတဿ ပတ္တေ ပတိဋ္ဌာပေသိ. သတ္ထာရာ ဖလာဖလေ ပဋိဂ္ဂဟိတမတ္တေ ဒေဝတာ ဒိဗ္ဗောဇံ ပက္ခိပိံသု. တာပသော ဥဒကမ္ပိ သယမေဝ ပရိဿာဝေတွာ အဒါသိ. တတော ဘောဇနကိစ္စံ နိဋ္ဌာပေတွာ နိသိန္နေ သတ္ထရိ သဗ္ဗေ အန္တေဝါသိကေ ပက္ကောသိတွာ သတ္ထု သန္တိကေ သာရဏီယံ ကထံ ကထေန္တော နိသီဒိ. သတ္ထာ ‘‘ဘိက္ခုသံဃော အာဂစ္ဆတူ’’တိ စိန္တေသိ. ဘိက္ခူ သတ္ထု စိတ္တံ ဉတွာ သတသဟဿမတ္တာ ခီဏာသဝါ အာဂန္တွာ သတ္ထာရံ ဝန္ဒိတွာ ဧကမန္တံ အဋ္ဌံသု.

နန္ဒတာပသော အန္တေဝါသိကေ အာမန္တေသိ – ‘‘တာတာ၊ ဗုဒ္ဓါနံ နိသိန္နာသနမ္ပိ နီစံ၊ သမဏသတသဟဿဿပိ အာသနံ နတ္ထိ၊ တုမှေဟိ အဇ္ဇ ဥဠာရံ ဘဂဝတော ဘိက္ခုသံဃဿ စ သက္ကာရံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ၊ ပဗ္ဗတပါဒတော ဝဏ္ဏဂန္ဓသမ္ပန္နာနိ ပုပ္ဖါနိ အာဟရထာ’’တိ. အစိန္တေယျတ္တာ ဣဒ္ဓိဝိသယဿ မုဟုတ္တေနေဝ ဝဏ္ဏဂန္ဓသမ္ပန္နာနိ ပုပ္ဖါနိ အာဟရိတွာ ဗုဒ္ဓါနံ ယောဇနပ္ပမာဏံ ပုပ္ဖါသနံ ပညာပေသုံ. အဂ္ဂသာဝကာနံ တိဂါဝုတံ၊ သေသဘိက္ခူနံ အဍ္ဎယောဇနိကာဒိဘေဒံ၊ သံဃနဝကဿ ဥသဘမတ္တံ အဟောသိ. ဧဝံ ပညတ္တေသု အာသနေသု နန္ဒတာပသော တထာဂတဿ ပုရတော အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂယှ ဌိတော၊ ‘‘ဘန္တေ၊ မယှံ ဒီဃရတ္တံ ဟိတာယ သုခါယ ဣမံ ပုပ္ဖါသနံ အဘိရုဟထာ’’တိ အာဟ. နိသီဒိ ဘဂဝါ ပုပ္ဖါသနေ. ဧဝံ နိသိန္နေ သတ္ထရိ သတ္ထု အာကာရံ ဉတွာ ဘိက္ခူ အတ္တနော အတ္တနော ပတ္တာသနေ နိသီဒိံသု. နန္ဒတာပသော မဟန္တံ ပုပ္ဖဆတ္တံ ဂဟေတွာ တထာဂတဿ မတ္ထကေ ဓာရေန္တော အဋ္ဌာသိ. သတ္ထာ ‘‘တာပသာနံ အယံ သက္ကာရော မဟပ္ဖလော ဟောတူ’’တိ နိရောဓသမာပတ္တိံ သမာပဇ္ဇိ. သတ္ထု သမာပန္နဘာဝံ ဉတွာ ဘိက္ခူပိ သမာပဇ္ဇိံသု. တထာဂတေ သတ္တာဟံ နိရောဓံ သမာပဇ္ဇိတွာ နိသိန္နေ အန္တေဝါသိကာ ဘိက္ခာစာရကာလေ သမ္ပတ္တေ ဝနမူလဖလာဖလံ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ သေသကာလေ ဗုဒ္ဓါနံ အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂယှ တိဋ္ဌန္တိ. နန္ဒတာပသော ပန ဘိက္ခာစာရမ္ပိ အဂန္တွာ ပုပ္ဖဆတ္တံ ဓာရေန္တော သတ္တာဟံ ပီတိသုခေနေဝ ဝီတိနာမေတိ.

သတ္ထာ နိရောဓတော ဝုဋ္ဌာယ အရဏဝိဟာရိအင်္ဂေန ဒက္ခိဏေယျင်္ဂေန စာတိ ဒွီဟိ အင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတံ ဧကံ သာဝကံ ‘‘ဣသိဂဏဿ ပုပ္ဖါသနာနုမောဒနံ ကရောဟီ’’တိ အာဏာပေသိ. သော စက္ကဝတ္တိရညော သန္တိကာ ပဋိလဒ္ဓမဟာလာဘော မဟာယောဓော ဝိယ တုဋ္ဌမာနသော အတ္တနော ဝိသယေ ဌတွာ တေပိဋကံ ဗုဒ္ဓဝစနံ သမ္မသိတွာ အနုမောဒနံ အကာသိ. တဿ ဒေသနာဝသာနေ သတ္ထာ သယံ ဓမ္မံ ဒေသေသိ. ဒေသနာပရိယောသာနေ သဗ္ဗေ စတုစတ္တာလီသသဟဿတာပသာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိံသု. သတ္ထာ ‘‘ဧထ၊ ဘိက္ခဝေါ’’တိ ဟတ္ထံ ပသာရေသိ. တေသံ တာဝဒေဝ ကေသမဿု အန္တရဓာယိ. အဋ္ဌ ပရိက္ခာရာ ကာယေ ပဋိမုက္ကာဝ အဟေသုံ သဋ္ဌိဝဿတ္ထေရာ ဝိယ သတ္ထာရံ ပရိဝါရယိံသု. နန္ဒတာပသော ပန ဝိက္ခိတ္တစိတ္တတာယ ဝိသေသံ နာဓိဂစ္ဆိ. တဿ ကိရ အရဏဝိဟာရိတ္ထေရဿ သန္တိကေ ဓမ္မံ သောတုံ အာရဒ္ဓကာလတော ပဋ္ဌာယ ‘‘အဟော ဝတာဟမ္ပိ အနာဂတေ ဥပ္ပဇ္ဇနကဗုဒ္ဓဿ သာသနေ ဣမိနာ သာဝကေန လဒ္ဓဓုရံ လဘေယျ’’န္တိ စိတ္တံ ဥဒပါဒိ. သော တေန ပရိဝိတက္ကေန မဂ္ဂဖလပဋိဝေဓံ ကာတုံ နာသက္ခိ. တထာဂတံ ပန ဝန္ဒိတွာ သမ္မုခေ ဌတွာ အာဟ – ‘‘ဘန္တေ၊ ယေန ဘိက္ခုနာ ဣသိဂဏဿ ပုပ္ဖါသနာနုမောဒနာ ကတာ၊ ကော နာမာယံ တုမှာကံ သာသနေ’’တိ. ‘‘အရဏဝိဟာရိအင်္ဂေ ဒက္ခိဏေယျအင်္ဂေ စ ဧတဒဂ္ဂံ ပတ္တော ဧသော ဘိက္ခူ’’တိ. ‘‘ဘန္တေ၊ ယွာယံ မယာ သတ္တာဟံ ပုပ္ဖဆတ္တံ ဓာရေန္တေန သက္ကာရော ကတော၊ တေန အဓိကာရေန န အညံ သမ္ပတ္တိံ ပတ္ထေမိ၊ အနာဂတေ ပန ဧကဿ ဗုဒ္ဓဿ သာသနေ အယံ ထေရော ဝိယ ဒွီဟင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတော သာဝကော ဘဝေယျ’’န္တိ ပတ္ထနမကာသိ.

သတ္ထာ ‘‘သမိဇ္ဈိဿတိ နု၊ ခေါ ဣမဿ တာပသဿ ပတ္ထနာ’’တိ အနာဂတံသဉာဏံ ပေသေတွာ ဩလောကေန္တော ကပ္ပသတသဟဿံ အတိက္ကမိတွာ သမိဇ္ဈနကဘာဝံ ဒိသွာ နန္ဒတာပသံ အာဟ – ‘‘န တေ အယံ ပတ္ထနာ မောဃာ ဘဝိဿတိ၊ အနာဂတေ ကပ္ပသတသဟဿံ အတိက္ကမိတွာ ဂေါတမော နာမ ဗုဒ္ဓေါ ဥပ္ပဇ္ဇိဿတိ၊ တဿ သန္တိကေ သမိဇ္ဈိဿတီ’’တိ ဝတွာ ဓမ္မကထံ ကထေတွာ ဘိက္ခုသံဃပရိဝုတော အာကာသံ ပက္ခန္ဒိ. နန္ဒတာပသော ယာဝ စက္ခုပထသမတိက္ကမာ သတ္ထာရံ ဘိက္ခုသံဃဉ္စ ဥဒ္ဒိဿ အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂယှ အဋ္ဌာသိ. သော အပရဘာဂေ ကာလေန ကာလံ သတ္ထာရံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဓမ္မံ သုဏိ. အပရိဟီနဇ္ဈာနောဝ ကာလင်္ကတွာ ဗြဟ္မလောကေ နိဗ္ဗတ္တော. တတော ပန စုတော အပရာနိပိ ပဉ္စ ဇာတိသတာနိ ပဗ္ဗဇိတွာ အာရညကော အဟောသိ. ကဿပသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓကာလေပိ ပဗ္ဗဇိတွာ အာရညကော ဟုတွာ ဂတပစ္စာဂတဝတ္တံ ပူရေသိ. ဧတံ ကိရ ဝတ္တံ အပရိပူရေတွာ မဟာသာဝကဘာဝံ ပါပုဏန္တာ နာမ နတ္ထိ. ဂတပစ္စာဂတဝတ္တံ ပန အာဂမဋ္ဌကထာသု ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ. သော ဝီသတိဝဿသဟဿာနိ ဂတပစ္စာဂတဝတ္တံ ပူရေတွာ ကာလင်္ကတွာ ကာမာဝစရဒေဝလောကေ တာဝတိံသဘဝနေ နိဗ္ဗတ္တိ. ဝုတ္တဉှေတံ အပဒါနေ (အပ. ထေရ ၁.၃.၁၅၁) –

‘‘ဟိမဝန္တဿာဝိဒူရေ၊ နိသဘော နာမ ပဗ္ဗတော၊

အဿမော သုကတော မယှံ၊ ပဏ္ဏသာလာ သုမာပိတာ.

‘‘ကောသိယော နာမ နာမေန၊ ဇဋိလော ဥဂ္ဂတာပနော၊

ဧကာကိယော အဒုတိယော၊ ဝသာမိ နိသဘေ တဒါ.

‘‘ဖလံ မူလဉ္စ ပဏ္ဏဉ္စ၊ န ဘုဉ္ဇာမိ အဟံ တဒါ၊

ပဝတ္တံဝ သုပါတာဟံ၊ ဥပဇီဝါမိ တာဝဒေ.

‘‘နာဟံ ကောပေမိ အာဇီဝံ၊ စဇမာနောပိ ဇီဝိတံ၊

အာရာဓေမိ သကံ စိတ္တံ၊ ဝိဝဇ္ဇေမိ အနေသနံ.

‘‘ရာဂူပသံဟိတံ စိတ္တံ၊ ယဒါ ဥပ္ပဇ္ဇတေ မမ၊

သယံဝ ပစ္စဝေက္ခာမိ၊ ဧကဂ္ဂေါ တံ ဒမေမဟံ.

‘‘ရဇ္ဇသေ ရဇ္ဇနီယေ စ၊ ဒုဿနီယေ စ ဒုဿသေ၊

မုယှသေ မောဟနီယေ စ၊ နိက္ခမဿု ဝနာ တုဝံ.

‘‘ဝိသုဒ္ဓါနံ အယံ ဝါသော၊ နိမ္မလာနံ တပဿိနံ၊

မာ ခေါ ဝိသုဒ္ဓံ ဒူသေသိ၊ နိက္ခမဿု ဝနာ တုဝံ.

‘‘အဂါရိကော ဘဝိတွာန၊ ယဒါ ပုတ္တံ လဘိဿသိ၊

ဥဘောပိ မာ ဝိရာဓေသိ၊ နိက္ခမဿု ဝနာ တုဝံ.

‘‘ဆဝါလာတံ ယထာ ကဋ္ဌံ၊ န ကွစိ ကိစ္စကာရကံ၊

နေဝ ဂါမေ အရညေ ဝါ၊ န ဟိ တံ ကဋ္ဌသမ္မတံ.

‘‘ဆဝါလာတူပမော တွံ သိ၊ န ဂိဟီ နာပိ သညတော၊

ဥဘတော မုတ္တကော အဇ္ဇ၊ နိက္ခမဿု ဝနာ တုဝံ.

‘‘သိယာ နု ခေါ တဝ ဧတံ၊ ကော ပဇာနာတိ တေ ဣဒံ၊

သဒ္ဓါဓုရံ ဝဟိသိ မေ၊ ကောသဇ္ဇဗဟုလာယ စ.

‘‘ဇိဂုစ္ဆိဿန္တိ တံ ဝိညူ၊ အသုစိံ နာဂရိကော ယထာ၊

အာကဍ္ဎိတွာန ဣသယော၊ စောဒယိဿန္တိ တံ သဒါ.

‘‘တံ ဝိညူ ပဝဒိဿန္တိ၊ သမတိက္ကန္တသာသနံ၊

သံဝါသံ အလဘန္တော ဟိ၊ ကထံ ဇီဝိဟိသိ တုဝံ.

‘‘တိဓာပဘိန္နံ မာတင်္ဂံ၊ ကုဉ္ဇရံ သဋ္ဌိဟာယနံ၊

ဗလီ နာဂေါ ဥပဂန္တွာ၊ ယူထာ နီဟရတေ ဂဇံ.

‘‘ယူထာ ဝိနိဿဋော သန္တော၊ သုခံ သာတံ န ဝိန္ဒတိ၊

ဒုက္ခိတော ဝိမနော ဟောတိ၊ ပဇ္ဈာယန္တော ပဝေဓတိ.

‘‘တထေဝ ဇဋိလာ တမ္ပိ၊ နီဟရိဿန္တိ ဒုမ္မတိံ၊

တေဟိ တွံ နိဿဋော သန္တော၊ သုခံ သာတံ န လစ္ဆသိ.

‘‘ဒိဝါ ဝါ ယဒိ ဝါ ရတ္တိံ၊ သောကသလ္လသမပ္ပိတော၊

ဒယှတိ ပရိဠာဟေန၊ ဂဇော ယူထာဝ နိဿဋော.

‘‘ဇာတရူပံ ယထာ ကူဋံ၊ နေဝ ဈာယတိ ကတ္ထစိ၊

တထာ သီလဝီဟိနော တွံ၊ န ဈာယိဿသိ ကတ္ထစိ.

‘‘အဂါရံ ဝသမာနောပိ၊ ကထံ ဇီဝိဟိသိ တုဝံ၊

မတ္တိကံ ပေတ္တိကဉ္စာပိ၊ နတ္ထိ တေ နိဟိတံ ဓနံ.

‘‘သယံ ကမ္မံ ကရိတွာန၊ ဂတ္တေ သေဒံ ပမောစယံ၊

ဧဝံ ဇီဝိဟိသိ ဂေဟေ၊ သာဓု တေ တံ န ရုစ္စတိ.

‘‘ဧဝါဟံ တတ္ထ ဝါရေမိ၊ သံကိလေသဂတံ မနံ၊

နာနာဓမ္မကထံ ကတွာ၊ ပါပါ စိတ္တံ နိဝါရယိံ.

‘‘ဧဝံ မေ ဝိဟရန္တဿ၊ အပ္ပမာဒဝိဟာရိနော၊

တိံသဝဿသဟဿာနိ၊ ဝိပိနေ မေ အတိက္ကမုံ.

‘‘အပ္ပမာဒရတံ ဒိသွာ၊ ဥတ္တမတ္ထံ ဂဝေသကံ၊

ပဒုမုတ္တရသမ္ဗုဒ္ဓေါ၊ အာဂစ္ဆိ မမ သန္တိကံ.

‘‘တိမ္ဗရူသကဝဏ္ဏာဘော၊ အပ္ပမေယျော အနူပမော၊

ရူပေနာသဒိသော ဗုဒ္ဓေါ၊ အာကာသေ စင်္ကမီ တဒါ.

‘‘သုဖုလ္လော သာလရာဇာဝ၊ ဝိဇ္ဇူဝဗ္ဘဃနန္တရေ၊

ဉာဏေနာသဒိသော ဗုဒ္ဓေါ၊ အာကာသေ စင်္ကမီ တဒါ.

‘‘သီဟရာဇာဝသမ္ဘီတော၊ ဂဇရာဇာဝ ဒပ္ပိတော၊

လာသီတော ဗျဂ္ဃရာဇာဝ၊ အာကာသေ စင်္ကမီ တဒါ.

‘‘သိင်္ဃီနိက္ခသဝဏ္ဏာဘော၊ ခဒိရင်္ဂါရသန္နိဘော၊

မဏိ ယထာ ဇောတိရသော၊ အာကာသေ စင်္ကမီ တဒါ.

‘‘ဝိသုဒ္ဓကေလာသနိဘော၊ ပုဏ္ဏမာယေဝ စန္ဒိမာ၊

မဇ္ဈနှိကေဝ သူရိယော၊ အာကာသေ စင်္ကမီ တဒါ.

‘‘ဒိသွာ နဘေ စင်္ကမန္တံ၊ ဧဝံ စိန္တေသဟံ တဒါ၊

ဒေဝေါ နု ခေါ အယံ သတ္တော၊ ဥဒါဟု မနုဇော အယံ.

‘‘န မေ သုတော ဝါ ဒိဋ္ဌော ဝါ၊ မဟိယာ ဧဒိသော နရော၊

အပိ မန္တပဒံ အတ္ထိ၊ အယံ သတ္ထာ ဘဝိဿတိ.

‘‘ဧဝါဟံ စိန္တယိတွာန၊ သကံ စိတ္တံ ပသာဒယိံ၊

နာနာပုပ္ဖဉ္စ ဂန္ဓဉ္စ၊ သန္နိပါတေသဟံ တဒါ.

‘‘ပုပ္ဖါသနံ ပညာပေတွာ၊ သာဓုစိတ္တံ မနောရမံ၊

နရသာရထိနံ အဂ္ဂံ၊ ဣဒံ ဝစနမဗြဝိံ.

‘‘ဣဒံ မေ အာသနံ ဝီရ၊ ပညတ္တံ တဝနုစ္ဆဝံ၊

ဟာသယန္တော မမံ စိတ္တံ၊ နိသီဒ ကုသုမာသနေ.

‘‘နိသီဒိ တတ္ထ ဘဂဝါ၊ အသမ္ဘီတောဝ ကေသရီ၊

သတ္တရတ္တိန္ဒိဝံ ဗုဒ္ဓေါ၊ ပဝရေ ကုသုမာသနေ.

‘‘နမဿမာနော အဋ္ဌာသိံ၊ သတ္တရတ္တိန္ဒိဝံ အဟံ၊

ဝုဋ္ဌဟိတွာ သမာဓိမှာ၊ သတ္ထာ လောကေ အနုတ္တရော၊

မမ ကမ္မံ ပကိတ္တေန္တော၊ ဣဒံ ဝစနမဗြဝိ.

‘‘ဘာဝေဟိ ဗုဒ္ဓါနုဿတိံ၊ ဘာဝနာနမနုတ္တရံ၊

ဣမံ သတိံ ဘာဝယိတွာ၊ ပူရယိဿသိ မာနသံ.

‘‘တိံသကပ္ပသဟဿာနိ၊ ဒေဝလောကေ ရမိဿသိ၊

အသီတိက္ခတ္တုံ ဒေဝိန္ဒော၊ ဒေဝရဇ္ဇံ ကရိဿသိ၊

သဟဿက္ခတ္တုံ စက္ကဝတ္တီ၊ ရာဇာ ရဋ္ဌေ ဘဝိဿသိ.

‘‘ပဒေသရဇ္ဇံ ဝိပုလံ၊ ဂဏနာတော အသင်္ခိယံ၊

အနုဘောဿသိ တံ သဗ္ဗံ၊ ဗုဒ္ဓါနုဿတိယာ ဖလံ.

‘‘ဘဝါဘဝေ သံသရန္တော၊ မဟာဘောဂံ လဘိဿသိ၊

ဘောဂေ တေ ဦနတာ နတ္ထိ၊ ဗုဒ္ဓါနုဿတိယာ ဖလံ.

‘‘ကပ္ပသတသဟဿမှိ၊ ဩက္ကာကကုလသမ္ဘဝေါ၊

ဂေါတမော နာမ ဂေါတ္တေန၊ သတ္ထာ လောကေ ဘဝိဿတိ.

‘‘အသီတိကောဋိံ ဆဍ္ဍေတွာ၊ ဒါသေ ကမ္မကရေ ဗဟူ၊

ဂေါတမဿ ဘဂဝတော၊ သာသနေ ပဗ္ဗဇိဿသိ.

‘‘အာရာဓယိတွာ သမ္ဗုဒ္ဓံ၊ ဂေါတမံ သကျပုင်္ဂဝံ၊

သုဘူတိ နာမ နာမေန၊ ဟေဿသိ သတ္ထု သာဝကော.

‘‘ဘိက္ခုသံဃေ နိသီဒိတွာ၊ ဒက္ခိဏေယျဂုဏမှိ တံ၊

တထာရဏဝိဟာရေ စ၊ ဒွီသု အဂ္ဂေ ဌပေဿသိ.

‘‘ဣဒံ ဝတွာန သမ္ဗုဒ္ဓေါ၊ ဇလဇုတ္တမနာမကော၊

နဘံ အဗ္ဘုဂ္ဂမီ ဝီရော၊ ဟံသရာဇာဝ အမ္ဗရေ.

‘‘သာသိတော လောကနာထေန၊ နမဿိတွာ တထာဂတံ၊

သဒါ ဘာဝေမိ မုဒိတော၊ ဗုဒ္ဓါနုဿတိမုတ္တမံ.

‘‘တေန ကမ္မေန သုကတေန၊ စေတနာပဏိဓီဟိ စ၊

ဇဟိတွာ မာနုသံ ဒေဟံ၊ တာဝတိံသံ အဂစ္ဆဟံ.

‘‘အသီတိက္ခတ္တုံ ဒေဝိန္ဒော၊ ဒေဝရဇ္ဇမကာရယိံ၊

သဟဿက္ခတ္တုံ ရာဇာ စ၊ စက္ကဝတ္တီ အဟောသဟံ.

‘‘ပဒေသရဇ္ဇံ ဝိပုလံ၊ ဂဏနာတော အသင်္ခိယံ၊

အနုဘောမိ သုသမ္ပတ္တိံ၊ ဗုဒ္ဓါနုဿတိယာ ဖလံ.

‘‘ဘဝါဘဝေ သံသရန္တော၊ မဟာဘောဂံ လဘာမဟံ၊

ဘောဂေ မေ ဦနတာ နတ္ထိ၊ ဗုဒ္ဓါနုဿတိယာ ဖလံ.

‘‘သတသဟဿိတော ကပ္ပေ၊ ယံ ကမ္မမကရိံ တဒါ၊

ဒုဂ္ဂတိံ နာဘိဇာနာမိ၊ ဗုဒ္ဓါနုဿတိယာ ဖလံ.

‘‘ပဋိသမ္ဘိဒါ စတဿော၊ ဝိမောက္ခာပိ စ အဋ္ဌိမေ၊

ဆဠဘိညာ သစ္ဆိကတာ၊ ကတံ ဗုဒ္ဓဿ သာသန’’န္တိ. –

ဣတ္ထံ သုဒံ အာယသ္မာ သုဘူတိတ္ထေရော ဣမာ ဂါထာယော အဘာသိတ္ထာတိ.

ဧဝံ ပန သော တာဝတိံသဘဝနေ အပရာပရံ ဥပ္ပဇ္ဇနဝသေန ဒိဗ္ဗသမ္ပတ္တိံ အနုဘဝိတွာ တတော စုတော မနုဿလောကေ အနေကသတက္ခတ္တုံ စက္ကဝတ္တိရာဇာ စ ပဒေသရာဇာ စ ဟုတွာ ဥဠာရံ မနုဿသမ္ပတ္တိံ အနုဘဝိတွာ အထ အမှာကံ ဘဂဝတော ကာလေ သာဝတ္ထိယံ သုမနသေဋ္ဌိဿ ဂေဟေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ ကနိဋ္ဌော ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ ‘‘သုဘူတီ’’တိဿ နာမံ အဟောသိ.

တေန စ သမယေန အမှာကံ ဘဂဝါ လောကေ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ ပဝတ္တဝရဓမ္မစက္ကော အနုပုဗ္ဗေန ရာဇဂဟံ ဂန္တွာ တတ္ထ ဝေဠုဝနပဋိဂ္ဂဟဏာဒိနာ လောကာနုဂ္ဂဟံ ကရောန္တော ရာဇဂဟံ ဥပနိဿာယ သီတဝနေ ဝိဟရတိ. တဒါ အနာထပိဏ္ဍိကော သေဋ္ဌိ သာဝတ္ထိယံ ဥဋ္ဌာနကဘဏ္ဍံ ဂဟေတွာ အတ္တနော သဟာယဿ ရာဇဂဟသေဋ္ဌိနော ဃရံ ဂတော ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒံ သုတွာ သတ္ထာရံ သီတဝနေ ဝိဟရန္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ ပဌမဒဿနေနေဝ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌာယ သတ္ထာရံ သာဝတ္ထိံ အာဂမနတ္ထာယ ယာစိတွာ တတော ပဉ္စစတ္တာလီသယောဇနေ မဂ္ဂေ ယောဇနေ ယောဇနေ သတသဟဿပရိစ္စာဂေန ဝိဟာရေ ပတိဋ္ဌာပေတွာ သာဝတ္ထိယံ ရာဇမာနေန အဋ္ဌကရီသပ္ပမာဏံ ဇေတဿ ရာဇကုမာရဿ ဥယျာနဘူမိံ ကောဋိသန္ထာရေန ကိဏိတွာ တတ္ထ ဘဂဝတော ဝိဟာရံ ကာရေတွာ အဒါသိ. ဝိဟာရပရိဂ္ဂဟဏဒိဝသေ အယံ သုဘူတိကုဋုမ္ဗိကော အနာထပိဏ္ဍိကသေဋ္ဌိနာ သဒ္ဓိံ ဂန္တွာ ဓမ္မံ သုဏန္တော သဒ္ဓံ ပဋိလဘိတွာ ပဗ္ဗဇိ. သော ဥပသမ္ပဇ္ဇိတွာ ဒွေ မာတိကာ ပဂုဏာ ကတွာ ကမ္မဋ္ဌာနံ ကထာပေတွာ အရညေ သမဏဓမ္မံ ကရောန္တော မေတ္တာဈာနပါဒကံ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. သော ဓမ္မံ ဒေသေန္တော ယသ္မာ သတ္ထာရာ ဒေသိတနိယာမေန အနောဒိဿကံ ကတွာ ဓမ္မံ ဒေသေတိ. တသ္မာ အရဏဝိဟာရီနံ အဂ္ဂေါ နာမ ဇာတော. ပိဏ္ဍာယ စရန္တော ဃရေ ဃရေ မေတ္တာဈာနံ သမာပဇ္ဇိတွာ ဝုဋ္ဌာယ ဘိက္ခံ ပဋိဂ္ဂဏှာတိ ‘‘ဧဝံ ဒါယကာနံ မဟပ္ဖလံ ဘဝိဿတီ’’တိ. တသ္မာ ဒက္ခိဏေယျာနံ အဂ္ဂေါ နာမ ဇာတော. တေနာဟ ဘဂဝါ – ‘‘ဧတဒဂ္ဂံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မမ သာဝကာနံ ဘိက္ခူနံ အရဏဝိဟာရီနံ ယဒိဒံ သုဘူတိ၊ ဒက္ခိဏေယျာနံ ယဒိဒံ သုဘူတီ’’တိ (အ. နိ. ၁.၁၉၈၊ ၂၀၁). ဧဝမယံ မဟာထေရော အရဟတ္တေ ပတိဋ္ဌာယ အတ္တနာ ပူရိတပါရမီနံ ဖလဿ မတ္ထကံ ပတွာ လောကေ အဘိညာတော အဘိလက္ခိတော ဟုတွာ ဗဟုဇနဟိတာယ ဇနပဒစာရိကံ စရန္တော အနုပုဗ္ဗေန ရာဇဂဟံ အဂမာသိ.

ရာဇာ ဗိမ္ဗိသာရော ထေရဿ အာဂမနံ သုတွာ ဥပသင်္ကမိတွာ ဝန္ဒိတွာ ‘‘ဣဓေဝ၊ ဘန္တေ၊ ဝသထာ’’တိ ဝတွာ ‘‘နိဝါသနဋ္ဌာနံ ကရိဿာမီ’’တိ ပက္ကန္တော ဝိဿရိ. ထေရော သေနာသနံ အလဘန္တော အဗ္ဘောကာသေ ဝီတိနာမေသိ. ထေရဿ အာနုဘာဝေန ဒေဝေါ န ဝဿတိ. မနုဿာ အဝုဋ္ဌိတာယ ဥပဒ္ဒုတာ ရညော နိဝေသနဒွါရေ ဥက္ကုဋ္ဌိမကံသု. ရာဇာ ‘‘ကေန နု ခေါ ကာရဏေန ဒေဝေါ န ဝဿတီ’’တိ ဝီမံသန္တော ‘‘ထေရဿ အဗ္ဘောကာသဝါသေန မညေ န ဝဿတီ’’တိ စိန္တေတွာ တဿ ပဏ္ဏကုဋိံ ကာရာပေတွာ ‘‘ဣမိဿာ၊ ဘန္တေ၊ ပဏ္ဏကုဋိယာ ဝသထာ’’တိ ဝတွာ ဝန္ဒိတွာ ပက္ကာမိ. ထေရော ကုဋိကံ ပဝိသိတွာ တိဏသန္ထာရကေ ပလ္လင်္ကေန နိသီဒိ. တဒါ ပန ဒေဝေါ ထောကံ ထောကံ ဖုသာယတိ၊ န သမ္မာ ဓာရံ အနုပ္ပဝေစ္ဆတိ. အထ ထေရော လောကဿ အဝုဋ္ဌိကဘယံ ဝိသမိတုကာမော အတ္တနော အဇ္ဈတ္တိကဗာဟိရဝတ္ထုကဿ ပရိဿယဿ အဘာဝံ ပဝေဒေန္တော –

၁. ‘‘ဆန္နာ မေ ကုဋိကာ သုခါ နိဝါတာ၊ ဝဿ ဒေဝ ယထာသုခံ၊

စိတ္တံ မေ သုသမာဟိတံ ဝိမုတ္တံ၊ အာတာပီ ဝိဟရာမိ ဝဿ ဒေဝါ’’တိ. –

ဂါထမာဟ.

တတ္ထ ဆန္န-သဒ္ဒေါ တာဝ ‘‘ဆန္နာ သာ ကုမာရိကာ ဣမဿ ကုမာရကဿ’’ (ပါရာ. ၂၉၆) ‘‘နစ္ဆန္နံ နပ္ပတိရူပ’’န္တိအာဒီသု (ပါရာ. ၃၈၃) ပတိရူပေ အာဂတော. ‘‘ဆန္နံ တွေဝ၊ ဖဂ္ဂုဏ၊ ဖဿာယတနာန’’န္တိအာဒီသု ဝစနဝိသိဋ္ဌေ သင်္ချာဝိသေသေ. ‘‘ဆန္နမတိဝဿတိ၊ ဝိဝဋံ နာတိဝဿတီ’’တိအာဒီသု (ဥဒါ. ၄၅၊ စူဠဝ. ၃၈၅) ဂဟဏေ. ‘‘ကျာဟံ တေ နစ္ဆန္နောပိ ကရိဿာမီ’’တိအာဒီသု နိဝါသနပါရုပနေ ‘‘အာယသ္မာ ဆန္နော အနာစာရံ အာစရတီ’’တိအာဒီသု (ပါရာ. ၄၂၄) ပညတ္တိယံ. ‘‘သဗ္ဗစ္ဆန္နံ သဗ္ဗပရိစ္ဆန္နံ (ပါစိ. ၅၂၊ ၅၄)၊ ဆန္နာ ကုဋိ အာဟိတော ဂိနီ’’တိ (သု. နိ. ၁၈) စ အာဒီသု တိဏာဒီဟိ ဆာဒနေ. ဣဓာပိ တိဏာဒီဟိ ဆာဒနေယေဝ ဒဋ္ဌဗ္ဗော၊ တသ္မာ တိဏေန ဝါ ပဏ္ဏေန ဝါ ဆန္နာ ယထာ န ဝဿတိ ဝဿောဒကပတနံ န ဟောတိ န ဩဝဿတိ၊ ဧဝံ သမ္မဒေဝ ဆာဒိတာတိ အတ္ထော.

မေ-သဒ္ဒေါ ‘‘ကိစ္ဆေန မေ အဓိဂတံ၊ ဟလံ ဒါနိ ပကာသိတု’’န္တိအာဒီသု (မဟာဝ. ၈၊ ဒီ. နိ. ၂.၆၅၊ မ. နိ. ၁.၂၈၁၊ ၂.၃၃၇၊ သံ. နိ. ၁.၁၇၂) ကရဏေ အာဂတော၊ မယာတိ အတ္ထော. ‘‘တဿ မေ၊ ဘန္တေ၊ ဘဂဝါ သံခိတ္တေန ဓမ္မံ ဒေသေတူ’’တိအာဒီသု (သံ. နိ. ၃.၁၈၂၊ အ. နိ. ၄.၂၅၇) သမ္ပဒါနေ၊ မယှန္တိ အတ္ထော. ‘‘ပုဗ္ဗေဝ မေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သမ္ဗောဓာ အနဘိသမ္ဗုဒ္ဓဿ ဗောဓိသတ္တဿေဝ သတော’’အာဒီသု (မ. နိ. ၁.၂၀၆၊ သံ. နိ. ၄.၁၄) သာမိအတ္ထေ အာဂတော. ဣဓာပိ သာမိအတ္ထေ ဧဝ ဒဋ္ဌဗ္ဗော၊ မမာတိ အတ္ထော. ကိဉ္စာပိ ခီဏာသဝါနံ မမာယိတဗ္ဗံ နာမ ကိဉ္စိ နတ္ထိ လောကဓမ္မေဟိ အနုပလိတ္တဘာဝတော၊ လောကသမညာဝသေန ပန တေသမ္ပိ ‘‘အဟံ မမာ’’တိ ဝေါဟာရမတ္တံ ဟောတိ. တေနာဟ ဘဂဝါ – ‘‘ကိန္တိ မေ သာဝကာ ဓမ္မဒါယာဒါ ဘဝေယျုံ၊ နော အာမိသဒါယာဒါ’’တိ (မ. နိ. ၁.၂၉).

ကုဋိကာတိ ပန မာတုကုစ္ဆိပိ ကရဇကာယောပိ တိဏာဒိစ္ဆဒနော ပတိဿယောပိ ဝုစ္စတိ. တထာ ဟိ –

‘‘မာတရံ ကုဋိကံ ဗြူသိ၊ ဘရိယံ ဗြူသိ ကုလာဝကံ၊

ပုတ္တေ သန္တာနကေ ဗြူသိ၊ တဏှာ မေ ဗြူသိ ဗန္ဓန’’န္တိ. (သံ. နိ. ၁.၁၉) –

အာဒီသု မာတုကုစ္ဆိ ‘‘ကုဋိကာ’’တိ ဝုတ္တာ.

‘‘အဋ္ဌိကင်္ကလကုဋိကေ၊ မံသနှာရုပသိဗ္ဗိတေ၊

ဓိရတ္ထု ပူရေ ဒုဂ္ဂန္ဓေ၊ ပရဂတ္တေ မမာယသီ’’တိ. (ထေရဂါ. ၁၁၅၃) –

အာဒီသု ကေသာဒိသမူဟဘူတော ကရဇကာယော. ‘‘ကဿပဿ ဘဂဝတော ဘဂိနိ ကုဋိ ဩဝဿတိ’’ (မ. နိ. ၂.၂၉၁) ‘‘ကုဋိ နာမ ဥလ္လိတ္တာ ဝါ ဟောတိ အဝလိတ္တာ ဝါ’’တိအာဒီသု (ပါရာ. ၃၄၉) တိဏဆဒနပတိဿယော. ဣဓာပိ သော ဧဝ ဝေဒိတဗ္ဗော ပဏ္ဏသာလာယ အဓိပ္ပေတတ္တာ. ကုဋိ ဧဝ ဟိ ကုဋိကာ၊ အပါကဋကုဋိ ‘‘ကုဋိကာ’’တိ ဝုတ္တာ.

သုခ-သဒ္ဒေါ ပန ‘‘ဝိပိဋ္ဌိကတွာန သုခံ ဒုခဉ္စ၊ ပုဗ္ဗေဝ စ သောမနဿဒေါမနဿ’’န္တိအာဒီသု (သု. နိ. ၆၇) သုခဝေဒနာယံ အာဂတော. ‘‘သုခေါ ဗုဒ္ဓါနမုပ္ပါဒေါ၊ သုခါ သဒ္ဓမ္မဒေသနာ’’တိအာဒီသု (ဓ. ပ. ၁၉၄) သုခမူလေ. ‘‘သုခဿေတံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အဓိဝစနံ ယဒိဒံ ပုညာနီ’’တိအာဒီသု (အ. နိ. ၇.၆၂၊ ဣတိဝု. ၂၂) သုခဟေတုမှိ. ‘‘ယသ္မာ စ၊ ခေါ၊ မဟာလိ၊ ရူပံ သုခံ သုခါနုပတိတံ သုခါဝက္ကန္တ’’န္တိအာဒီသု (သံ. နိ. ၃.၆၀) သုခါရမ္မဏေ၊ ‘‘ဒိဋ္ဌဓမ္မသုခဝိဟာရာ ဧတေ၊ စုန္ဒ၊ အရိယဿ ဝိနယေ’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၁.၈၂) အဗျာပဇ္ဇေ. ‘‘နိဗ္ဗာနံ ပရမံ သုခ’’န္တိအာဒီသု (မ. နိ. ၂.၂၁၅၊ ဓ. ပ. ၂၀၃-၂၀၄) နိဗ္ဗာနေ. ‘‘ယာဝဉ္စိဒံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ န သုကရံ အက္ခာနေန ပါပုဏိတုံ ယာဝ သုခါ သဂ္ဂါ’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၃.၂၂၅) သုခပ္ပစ္စယဋ္ဌာနေ. ‘‘သောဝဂ္ဂိကံ သုခဝိပါကံ သဂ္ဂသံဝတ္တနိက’’န္တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၁.၁၆၃၊ သံ. နိ. ၁.၁၃၀) ဣဋ္ဌေ၊ ပိယမနာပေတိ အတ္ထော. ဣဓာပိ ဣဋ္ဌေ သုခပ္ပစ္စယေ ဝါ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. သာ ဟိ ကုဋိ အန္တော ဗဟိ စ မနာပဘာဝေန သမ္ပာဒိတာ နိဝါသနဖာသုတာယ ‘‘သုခါ’’တိ ဝုတ္တာ. တထာ နာတိသီတနာတိဥဏှတာယ ဥတုသုခသမ္ပတ္တိယောဂေန ကာယိကစေတသိကသုခဿ ပစ္စယဘာဝတော.

နိဝါတာတိ အဝါတာ၊ ဖုသိတဂ္ဂဠပိဟိတဝါတပါနတ္တာ ဝါတပရိဿယရဟိတာတိ အတ္ထော. ဣဒံ တဿာ ကုဋိကာ သုခဘာဝဝိဘာဝနံ. သဝါတေ ဟိ သေနာသနေ ဥတုသပ္ပါယော န လဗ္ဘတိ၊ နိဝါတေ သော လဗ္ဘတီတိ. ဝဿာတိ ပဝဿ သမ္မာ ဓာရံ အနုပ္ပဝေစ္ဆ. ဒေဝါတိ အယံ ဒေဝ-သဒ္ဒေါ ‘‘ဣမာနိ တေ၊ ဒေဝ၊ စတုရာသီတိ နဂရသဟဿာနိ ကုသဝတီရာဇဓာနိပ္ပမုခါနိ၊ ဧတ္ထ၊ ဒေဝ၊ ဆန္ဒံ ဇနေဟိ ဇီဝိတေ အပေက္ခ’’န္တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၂.၂၆၆) သမ္မုတိဒေဝေ ခတ္တိယေ အာဂတော. ‘‘စာတုမဟာရာဇိကာ ဒေဝါ ဝဏ္ဏဝန္တော သုခဗဟုလာ’’တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၃.၃၃၇) ဥပပတ္တိဒေဝေသု. ‘‘တဿ ဒေဝါတိဒေဝဿ၊ သာသနံ သဗ္ဗဒဿိနော’’တိအာဒီသု ဝိသုဒ္ဓိဒေဝေသု. ဝိသုဒ္ဓိဒေဝါနဉှိ ဘဂဝတော အတိဒေဝဘာဝေ ဝုတ္တေ ဣတရေသံ ဝုတ္တော ဧဝ ဟောတိ. ‘‘ဝိဒ္ဓေ ဝိဂတဝလာဟကေ ဒေဝေ’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၁.၄၈၆၊ သံ. နိ. ၁.၁၁၀၊ ဣတိဝု. ၂၇) အာကာသေ. ‘‘ဒေဝေါ စ ကာလေန ကာလံ န သမ္မာ ဓာရံ အနုပ္ပဝေစ္ဆတီ’’တိအာဒီသု (အ. နိ. ၄.၇၀) မေဃေ ပဇ္ဇုန္နေ ဝါ. ဣဓာပိ မေဃေ ပဇ္ဇုန္နေ ဝါ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဝဿာတိ ဟိ တေ အာဏာပေန္တော ထေရော အာလပတိ. ယထာသုခန္တိ ယထာရုစိံ. တဝ ဝဿနေန မယှံ ဗာဟိရော ပရိဿယော နတ္ထိ၊ တသ္မာ ယထာကာမံ ဝဿာတိ ဝဿူပဇီဝိသတ္တေ အနုဂ္ဂဏှန္တော ဝဒတိ.

ဣဒါနိ အဗ္ဘန္တရေ ပရိဿယာဘာဝံ ဒဿေန္တော ‘‘စိတ္တ’’န္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ စိတ္တံ မေ သုသမာဟိတန္တိ မမ စိတ္တံ သုဋ္ဌု အတိဝိယ သမ္မာ သမ္မဒေဝ ဧကဂ္ဂဘာဝေန အာရမ္မဏေ ဌပိတံ. တဉ္စ ခေါ န နီဝရဏာဒိဝိက္ခမ္ဘနမတ္တေန၊ အပိ စ ခေါ ဝိမုတ္တံ ဩရမ္ဘာဂိယဥဒ္ဓံဘာဂိယသင်္ဂဟေဟိ သဗ္ဗသံယောဇနေဟိ သဗ္ဗကိလေသဓမ္မတော စ ဝိသေသေန ဝိမုတ္တံ၊ သမုစ္ဆေဒပ္ပဟာနဝသေန ပဋိပဿဒ္ဓိပ္ပဟာနဝသေန တေ ပဇဟိတွာ ဌိတန္တိ အတ္ထော. အာတာပီတိ ဝီရိယဝါ. ဖလသမာပတ္တိအတ္ထံ ဝိပဿနာရမ္ဘဝသေန ဒိဋ္ဌဓမ္မသုခဝိဟာရတ္ထဉ္စ အာရဒ္ဓဝီရိယော ဟုတွာ ဝိဟရာမိ၊ ဒိဗ္ဗဝိဟာရာဒီဟိ အတ္တဘာဝံ ပဝတ္တေမိ၊ န ပန ကိလေသပ္ပဟာနတ္ထံ၊ ပဟာတဗ္ဗဿေဝ အဘာဝတောတိ အဓိပ္ပါယော. ‘‘ယထာ ပန ဗာဟိရပရိဿယာဘာဝေန၊ ဒေဝ၊ မယာ တွံ ဝဿနေ နိယောဇိတော၊ ဧဝံ အဗ္ဘန္တရပရိဿယာဘာဝေနပီ’’တိ ဒဿေန္တော ပုနပိ ‘‘ဝဿ၊ ဒေဝါ’’တိ အာဟ.

အပရော နယော ဆန္နာတိ ဆာဒိတာ ပိဟိတာ. ကုဋိကာတိ အတ္တဘာဝေါ. သော ဟိ ‘‘အနေကာဝယဝဿ သမုဒါယဿ အဝိဇ္ဇာနီဝရဏဿ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုဂ္ဂလဿ တဏှာသံယုတ္တဿ အယဉ္စေဝ ကာယော သမုဒါဂတော၊ ဗဟိဒ္ဓါ စ နာမရူပ’’န္တိအာဒီသု (သံ. နိ. ၂.၁၉) ကာယောတိ အာဂတော. ‘‘သိဉ္စ၊ ဘိက္ခု၊ ဣမံ နာဝံ၊ သိတ္တာ တေ လဟုမေဿတီ’’တိအာဒီသု (ဓ. ပ. ၆၆) နာဝါတိ အာဂတော. ‘‘ဂဟကာရက ဒိဋ္ဌောသိ၊ ဂဟကူဋံ ဝိသင်္ခတ’’န္တိ (ဓ. ပ. ၁၅၄) စ အာဒီသု ဂဟန္တိ အာဂတော. ‘‘သတ္တော ဂုဟာယံ ဗဟုနာဘိဆန္နော၊ တိဋ္ဌံ နရော မောဟနသ္မိံ ပဂါဠှော’’တိအာဒီသု (သု. နိ. ၇၇၈) ဂုဟာတိ အာဂတော. ‘‘နေလင်္ဂေါ သေတပစ္ဆာဒေါ၊ ဧကာရော ဝတ္တတီ ရထော’’တိအာဒီသု (ဥဒါ. ၆၅) ရထောတိ အာဂတော. ‘‘ပုန ဂေဟံ န ကာဟသီ’’တိအာဒီသု (ဓ. ပ. ၁၅၄) ဂေဟန္တိ အာဂတော. ‘‘ဝိဝဋာ ကုဋိ နိဗ္ဗုတော ဂိနီ’’တိအာဒီသု (သု. နိ. ၁၉) ကုဋီတိ အာဂတော. တသ္မာ ဣဓာပိ သော ‘‘ကုဋိကာ’’တိ ဝုတ္တော. အတ္တဘာဝေါ ဟိ ကဋ္ဌာဒီနိ ပဋိစ္စ လဗ္ဘမာနာ ဂေဟနာမိကာ ကုဋိကာ ဝိယ အဋ္ဌိအာဒိသညိတေ ပထဝီဓာတုအာဒိကေ ဖဿာဒိကေ စ ပဋိစ္စ လဗ္ဘမာနော ‘‘ကုဋိကာ’’တိ ဝုတ္တော၊ စိတ္တမက္ကဋဿ နိဝါသဘာဝတော စ. ယထာဟ –

‘‘အဋ္ဌိကင်္ကလကုဋိဝေသာ၊ မက္ကဋာဝသထော ဣတိ၊

မက္ကဋော ပဉ္စဒွါရာယ၊ ကုဋိကာယ ပသက္ကိယ၊

ဒွါရေနာနုပရိယာတိ၊ ဃဋ္ဋယန္တော ပုနပ္ပုန’’န္တိ စ.

သာ ပနေသာ အတ္တဘာဝကုဋိကာ ထေရဿ တိဏ္ဏံ ဆန္နံ အဋ္ဌန္နဉ္စ အသံဝရဒွါရာနံ ဝသေန သမတိ ဝိဇ္ဈနကဿ ရာဂါဒိအဝဿုတဿ ပညာယ သံဝုတတ္တာ သမ္မဒေဝ ပိဟိတတ္တာ ‘‘ဆန္နာ’’တိ ဝုတ္တာ. တေနာဟ ဘဂဝါ – ‘‘သောတာနံ သံဝရံ ဗြူမိ၊ ပညာယေတေ ပိဓီယရေ’’တိ (သု. နိ. ၁၀၄၁). ဝုတ္တနယေန ဆန္နတ္တာ ဧဝ ကိလေသဒုက္ခာဘာဝတော နိရာမိသသုခသမင်္ဂိတာယ စ သုခါ သုခပ္ပတ္တာ၊ တတော ဧဝ စ နိဝါတာ နိဟတမာနမဒထမ္ဘသာရမ္ဘတာယ နိဝါတဝုတ္တိကာ. အယဉ္စ နယော ‘‘မယှံ န သံကိလေသဓမ္မာနံ သံဝရဏမတ္တေန သိဒ္ဓေါ၊ အထ ခေါ အဂ္ဂမဂ္ဂသမာဓိနာ သုဋ္ဌု သမာဟိတစိတ္တတာယ စေဝ အဂ္ဂမဂ္ဂပညာယ သဗ္ဗသံယောဇနေဟိ ဝိပ္ပမုတ္တစိတ္တတာယ စာ’’တိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘စိတ္တံ မေ သုသမာဟိတံ ဝိမုတ္တ’’န္တိ. ဧဝံဘူတော စ ‘‘ဣဒါနာဟံ ကတကရဏီယော’’တိ န အပ္ပေါဿုက္ကော ဟောမိ၊ အထ ခေါ အာတာပီ ဝိဟရာမိ၊ သဒေဝကဿ လောကဿ ဟိတသုခူပသံဟာရေ ဥဿာဟဇာတော ဘိက္ခာစာရကာလေပိ အနုဃရံ ဗြဟ္မဝိဟာရေနေဝ ဝိဟရာမိ. တသ္မာ တွမ္ပိ၊ ဒေဝ၊ ပဇ္ဇုန္န မယှံ ပိယံ ကာတုကာမတာယပိ ဝဿူပဇီဝီနံ သတ္တာနံ အနုကမ္ပာယပိ ဝဿ သမ္မာ ဓာရံ အနုပ္ပဝေစ္ဆာတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

ဧတ္ထ စ ထေရော ‘‘ဆန္နာ မေ ကုဋိကာ သုခါ နိဝါတာ’’တိ ဣမိနာ လောကိယလောကုတ္တရဘေဒံ အတ္တနော အဓိသီလသိက္ခံ ဒဿေတိ. ‘‘စိတ္တံ မေ သုသမာဟိတ’’န္တိ ဣမိနာ အဓိစိတ္တသိက္ခံ. ‘‘ဝိမုတ္တ’’န္တိ ဣမိနာ အဓိပညာသိက္ခံ. ‘‘အာတာပီ ဝိဟရာမီ’’တိ ဣမိနာ ဒိဋ္ဌဓမ္မသုခဝိဟာရံ. အထ ဝါ ‘‘ဆန္နာ မေ ကုဋိကာ သုခါ နိဝါတာ’’တိ ဣမိနာ အနိမိတ္တဝိဟာရံ ဒဿေတိ ကိလေသဝဿပိဓာနမုခေန နိစ္စာဒိနိမိတ္တုဂ္ဃါဋနဒီပနတော. ‘‘စိတ္တံ မေ သုသမာဟိတ’’န္တိ ဣမိနာ အပ္ပဏိဟိတဝိဟာရံ. ‘‘ဝိမုတ္တ’’န္တိ ဣမိနာ သုညတဝိဟာရံ. ‘‘အာတာပီ ဝိဟရာမီ’’တိ ဣမိနာ တေသံ တိဏ္ဏံ ဝိဟာရာနံ အဓိဂမူပါယံ. ပဌမေန ဝါ ဒေါသပ္ပဟာနံ၊ ဒုတိယေန ရာဂပ္ပဟာနံ၊ တတိယေန မောဟပ္ပဟာနံ. တထာ ဒုတိယေန ပဌမဒုတိယေဟိ ဝါ ဓမ္မဝိဟာရသမ္ပတ္တိယော ဒဿေတိ. တတိယေန ဝိမုတ္တိသမ္ပတ္တိယော. ‘‘အာတာပီ ဝိဟရာမီ’’တိ ဣမိနာ ပရဟိတပဋိပတ္တိယံ အတန္ဒိတဘာဝံ ဒဿေတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

ဧဝံ ‘‘ယထာနာမာ’’တိ ဂါထာယ ဝုတ္တာနံ ဓမ္မဝိဟာရာဒီနံ ဣမာယ ဂါထာယ ဒဿိတတ္တာ တတ္ထ အဒဿိတေသု နာမဂေါတ္တေသု နာမံ ဒဿေတုံ ‘‘ဣတ္ထံ သုဒ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ယေ ဟိ ထေရာ နာမမတ္တေန ပါကဋာ၊ တေ နာမေန၊ ယေ ဂေါတ္တမတ္တေန ပါကဋာ၊ တေ ဂေါတ္တေန၊ ယေ ဥဘယထာ ပါကဋာ၊ တေ ဥဘယေနပိ ဒဿိဿ’’န္တိ. အယံ ပန ထေရော နာမေန အဘိလက္ခိတော၊ န တထာ ဂေါတ္တေနာတိ ‘‘ဣတ္ထံ သုဒံ အာယသ္မာ သုဘူတီ’’တိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ဣတ္ထန္တိ ဣဒံ ပကာရံ၊ ဣမိနာ အာကာရေနာတိ အတ္ထော. သုဒန္တိ သု ဣဒံ၊ သန္ဓိဝသေန ဣကာရလောပေါ. သူတိ စ နိပါတမတ္တံ၊ ဣဒံ ဂါထန္တိ ယောဇနာ. အာယသ္မာတိ ပိယဝစနမေတံ ဂရုဂါရဝသပ္ပတိဿဝစနမေတံ. သုဘူတီတိ နာမကိတ္တနံ. သော ဟိ သရီရသမ္ပတ္တိယာပိ ဒဿနီယော ပါသာဒိကော၊ ဂုဏသမ္ပတ္တိယာပိ. ဣတိ သုန္ဒရာယ သရီရာဝယဝဝိဘူတိယာ သီလသမ္ပတ္တိယာဒိဝိဘူတိယာ စ သမန္နာဂတတ္တာ သုဘူတီတိ ပညာယိတ္ထ သီလသာရာဒိထိရဂုဏယောဂတော ထေရော. အဘာသိတ္ထာတိ ကထေသိ. ကသ္မာ ပနေတေ မဟာထေရာ အတ္တနော ဂုဏေ ပကာသေန္တီတိ? ဣမိနာ ဒီဃေန အဒ္ဓုနာ အနဓိဂတပုဗ္ဗံ ပရမဂမ္ဘီရံ အတိဝိယ သန္တံ ပဏီတံ အတ္တနာ အဓိဂတံ လောကုတ္တရဓမ္မံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ ပီတိဝေဂသမုဿာဟိတဥဒါနဝသေန သာသနဿ နိယျာနိကဘာဝဝိဘာဝနဝသေန စ ပရမပ္ပိစ္ဆာ အရိယာ အတ္တနော ဂုဏေ ပကာသေန္တိ၊ ယထာ တံ လောကနာထော ဗောဓနေယျအဇ္ဈာသယဝသေန ‘‘ဒသဗလသမန္နာဂတော၊ ဘိက္ခဝေ၊ တထာဂတော စတုဝေသာရဇ္ဇဝိသာရဒေါ’’တိအာဒိနာ အတ္တနော ဂုဏေ ပကာသေတိ၊ ဧဝမယံ ထေရဿ အညာဗျာကရဏဂါထာ ဟောတီတိ.

ပရမတ္ထဒီပနိယာ ထေရဂါထာသံဝဏ္ဏနာယ

သုဘူတိတ္ထေရဂါထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.