၁၀. သုညကထာ

သုညကထာဝဏ္ဏနာ

၄၆. ဣဒါနိ လောကုတ္တရဗလပရိယောသာနာယ ဗလကထာယ အနန္တရံ ကထိတာယ လောကုတ္တရသုညတာပရိယောသာနာယ သုတ္တန္တပုဗ္ဗင်္ဂမာယ သုညတာကထာယ အပုဗ္ဗတ္ထာနုဝဏ္ဏနာ. သုတ္တန္တေ တာဝ အထာတိ ဝစနောပါဒါနေ နိပါတော. ဧတေန အာယသ္မာတိအာဒိဝစနဿ ဥပါဒါနံ ကတံ ဟောတိ. ခေါတိ ပဒပူရဏတ္ထေ နိပါတော. ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမီတိ ဘုမ္မတ္ထေ ကရဏဝစနံ. တသ္မာ ယတ္ထ ဘဂဝါ၊ တတ္ထ ဥပသင်္ကမီတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ယေန ဝါ ကာရဏေန ဘဂဝါ ဒေဝမနုဿေဟိ ဥပသင်္ကမိတဗ္ဗော၊ တေနေဝ ကာရဏေန ဥပသင်္ကမီတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ကေန စ ကာရဏေန ဘဂဝါ ဥပသင်္ကမိတဗ္ဗော? နာနပ္ပကာရဂုဏဝိသေသာဓိဂမာဓိပ္ပါယေန၊ သာဒုဖလူပဘောဂါဓိပ္ပါယေန ဒိဇဂဏေဟိ နိစ္စဖလိတမဟာရုက္ခော ဝိယ၊ တေန ကာရဏေန ဥပသင်္ကမီတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဥပသင်္ကမီတိ စ ဂတောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဥပသင်္ကမိတွာတိ ဥပသင်္ကမနပရိယောသာနဒီပနံ. အထ ဝါ ဧဝဉ္စ ဂတော တတော အာသန္နတရံ ဌာနံ ဘဂဝတော သမီပသင်္ခါတံ ဂန္တွာတိပိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

အဘိဝါဒေတွာတိ ပဉ္စပတိဋ္ဌိတေန ဝန္ဒိတွာ. ဣဒါနိ ယေနဋ္ဌေန လောကေ အဂ္ဂပုဂ္ဂလဿ ဥပဋ္ဌာနံ အာဂတော၊ တံ ပုစ္ဆိတုကာမော ဒသနခသမောဓာနသမုဇ္ဇလံ အဉ္ဇလိံ သိရသိ ပတိဋ္ဌပေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တန္တိ စ ဘာဝနပုံသကနိဒ္ဒေသော ‘‘ဝိသမံ စန္ဒိမသူရိယာ ပရိဟရန္တီ’’တိအာဒီသု (အ. နိ. ၄.၇၀) ဝိယ. တသ္မာ ယထာ နိသိန္နော ဧကမန္တံ နိသိန္နော ဟောတိ၊ တထာ နိသီဒီတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဘုမ္မတ္ထေ ဝါ ဧတံ ဥပယောဂဝစနံ. နိသီဒီတိ နိသဇ္ဇံ ကပ္ပေသိ. ပဏ္ဍိတာ ဟိ ဒေဝမနုဿာ ဂရုဋ္ဌာနီယံ ဥပသင်္ကမိတွာ အာသနကုသလတာယ ဧကမန္တံ နိသီဒန္တိ၊ အယဉ္စ ထေရော တေသံ အညတရော၊ တသ္မာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ.

ကထံ နိသိန္နော ပန ဧကမန္တံ နိသိန္နော ဟောတီတိ? ဆ နိသဇ္ဇဒေါသေ ဝဇ္ဇေတွာ. သေယျထိဒံ – အတိဒူရံ အစ္စာသန္နံ ဥပရိဝါတံ ဥန္နတပ္ပဒေသံ အတိသမ္မုခံ အတိပစ္ဆာတိ. အတိဒူရေ နိသိန္နော ဟိ သစေ ကထေတုကာမော ဟောတိ၊ ဥစ္စာသဒ္ဒေန ကထေတဗ္ဗံ ဟောတိ. အစ္စာသန္နေ နိသိန္နော သင်္ဃဋ္ဋနံ ကရောတိ. ဥပရိဝါတေ နိသိန္နော သရီရဂန္ဓေန ဗာဓတိ. ဥန္နတပ္ပဒေသေ နိသိန္နော အဂါရဝံ ပကာသေတိ. အတိသမ္မုခါ နိသိန္နော သစေ ဒဋ္ဌုကာမော ဟောတိ၊ စက္ခုနာ စက္ခုံ အာဟစ္စ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ ဟောတိ. အတိပစ္ဆာ နိသိန္နော သစေ ဒဋ္ဌုကာမော ဟောတိ၊ ဂီဝံ ပသာရေတွာ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ ဟောတိ. တသ္မာ အယမ္ပိ ဧတေ ဆ နိသဇ္ဇဒေါသေ ဝဇ္ဇေတွာ နိသီဒိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဧကမန္တံ နိသီဒီ’’တိ. ဧတဒဝေါစာတိ ဧတံ အဝေါစ.

သုညော လောကော သုညော လောကောတိ၊ ဘန္တေ၊ ဝုစ္စတီတိ ဣမသ္မိံ သာသနေ ပဋိပန္နေဟိ တေဟိ တေဟိ ဘိက္ခူဟိ ‘‘သုညော လောကော သုညော လောကော’’တိ ကထီယတီတိ အတ္ထော. တဟိံ တဟိံ တာဒိသာနံ ဝစနာနံ ဗဟုကတ္တာ တေသံ သဗ္ဗေသံ သင်္ဂဏှနတ္ထံ အာမေဍိတဝစနံ ကတံ. ဧဝဉှိ ဝုတ္တေ သဗ္ဗာနိ တာနိ ဝစနာနိ သင်္ဂဟိတာနိ ဟောန္တိ. ကိတ္တာဝတာတိ ကိတ္တကေန ပရိမာဏေန. နု-ဣတိ သံသယတ္ထေ နိပါတော. သုညံ အတ္တေန ဝါ အတ္တနိယေန ဝါတိ ‘‘ကာရကော ဝေဒကော သယံဝသီ’’တိ ဧဝံ လောကပရိကပ္ပိတေန အတ္တနာ စ အတ္တာဘာဝတောယေဝ အတ္တနော သန္တကေန ပရိက္ခာရေန စ သုညံ. သဗ္ဗံ စက္ခာဒိ လောကိယံ ဓမ္မဇာတံ၊ တံယေဝ လုဇ္ဇနပလုဇ္ဇနဋ္ဌေန လောကော နာမ. ယသ္မာ စ အတ္တာ စ ဧတ္ထ နတ္ထိ၊ အတ္တနိယဉ္စ ဧတ္ထ နတ္ထိ၊ တသ္မာ သုညော လောကောတိ ဝုစ္စတီတိ အတ္ထော. လောကုတ္တရောပိ စ ဓမ္မော အတ္တတ္တနိယေဟိ သုညော ဧဝ၊ ပုစ္ဆာနုရူပေန ပန လောကိယောဝ ဓမ္မော ဝုတ္တော. သုညောတိ စ ဓမ္မော နတ္ထီတိ ဝုတ္တံ န ဟောတိ၊ တသ္မိံ ဓမ္မေ အတ္တတ္တနိယသာရဿ နတ္ထိဘာဝေါ ဝုတ္တော ဟောတိ. လောကေ စ ‘‘သုညံ ဃရံ၊ သုညော ဃဋော’’တိ ဝုတ္တေ ဃရဿ ဃဋဿ စ နတ္ထိဘာဝေါ ဝုတ္တော န ဟောတိ၊ တသ္မိံ ဃရေ ဃဋေ စ အညဿ နတ္ထိဘာဝေါ ဝုတ္တော ဟောတိ. ဘဂဝတာ စ ‘‘ဣတိ ယဉှိ ခေါ တတ္ထ န ဟောတိ၊ တေန တံ သုညံ သမနုပဿတိ. ယံ ပန တတ္ထ အဝသိဋ္ဌံ ဟောတိ၊ တံ သန္တံ ဣဒမတ္ထီတိ ပဇာနာတီ’’တိ အယမေဝ အတ္ထော ဝုတ္တော. တထာ ဉာယဂန္ထေ စ သဒ္ဒဂန္ထေ စ အယမေဝ အတ္ထော. ဣတိ ဣမသ္မိံ သုတ္တန္တေ အနတ္တလက္ခဏမေဝ ကထိတံ.

၄၇. သုတ္တန္တနိဒ္ဒေသေ သုညသုညန္တိအာဒီနိ ပဉ္စဝီသတိ မာတိကာပဒါနိ သုညသမ္ဗန္ဓေန ဥဒ္ဒိသိတွာ တေသံ နိဒ္ဒေသော ကတော. တတ္ထ မာတိကာယ တာဝ သုညသင်္ခါတံ သုညံ၊ န အညေန ဥပပဒေန ဝိသေသိတန္တိ သုညသုညံ. အသုကန္တိ အနိဒ္ဒိဋ္ဌတ္တာ စေတ္ထ သုညတ္တမေဝ ဝါ အပေက္ခိတွာ နပုံသကဝစနံ ကတံ. ဧဝံ သေသေသုပိ. သင်္ခါရောယေဝ သေသသင်္ခါရေဟိ သုညောတိ သင်္ခါရသုညံ. ဇရာဘင်္ဂဝသေန ဝိရူပေါ ပရိဏာမော ဝိပရိဏာမော၊ တေန ဝိပရိဏာမေန သုညံ ဝိပရိဏာမသုညံ. အဂ္ဂဉ္စ တံ အတ္တတ္တနိယေဟိ၊ သဗ္ဗသင်္ခါရေဟိ ဝါ သုညဉ္စာတိ အဂ္ဂသုညံ. လက္ခဏမေဝ သေသလက္ခဏေဟိ သုညန္တိ လက္ခဏသုညံ. နေက္ခမ္မာဒိနာ ဝိက္ခမ္ဘနေန သုညံ. ဝိက္ခမ္ဘနသုညံ. တဒင်္ဂသုညာဒီသုပိ စတူသု ဧသေဝ နယော. အဇ္ဈတ္တဉ္စ တံ အတ္တတ္တနိယာဒီဟိ သုညဉ္စာတိ အဇ္ဈတ္တသုညံ. ဗဟိဒ္ဓါ စ တံ အတ္တတ္တနိယာဒီဟိ သုညဉ္စာတိ ဗဟိဒ္ဓါသုညံ. တဒုဘယံ အတ္တတ္တနိယာဒီဟိ သုညန္တိ ဒုဘတောသုညံ. သမာနော ဘာဂေါ ဧတဿာတိ သဘာဂံ၊ သဘာဂဉ္စ တံ အတ္တတ္တနိယာဒီဟိ သုညဉ္စာတိ သဘာဂသုညံ၊ သဒိသသုညန္တိ အတ္ထော. ဝိဂတံ သဘာဂံ ဝိသဘာဂံ၊ ဝိသဘာဂဉ္စ တံ အတ္တတ္တနိယာဒီဟိ သုညဉ္စာတိ ဝိသဘာဂသုညံ၊ ဝိသဒိသသုညန္တိ အတ္ထော. ကေသုစိ ပေါတ္ထကေသု သဘာဂသုညံ ဝိသဘာဂသုညံ နိဿရဏသုညာနန္တရံ လိခိတံ. နေက္ခမ္မာဒိဧသနာ ကာမစ္ဆန္ဒာဒိနာ သုညာတိ ဧသနာသုညံ. ပရိဂ္ဂဟသုညာဒီသု တီသုပိ ဧသေဝ နယော. ဧကာရမ္မဏေ ပတိဋ္ဌိတတ္တာ နာနာရမ္မဏဝိက္ခေပါဘာဝတော ဧကတ္တဉ္စ တံ နာနတ္တေန သုညဉ္စာတိ ဧကတ္တသုညံ. တဗ္ဗိပရီတေန နာနတ္တဉ္စ တံ ဧကတ္တေန သုညဉ္စာတိ နာနတ္တသုညံ. နေက္ခမ္မာဒိခန္တိ ကာမစ္ဆန္ဒာဒိနာ သုညာတိ ခန္တိသုညံ. အဓိဋ္ဌာနသုညေ ပရိယောဂါဟနသုညေ စ ဧသေဝ နယော. ပရိယောဂဟနသုညန္တိပိ ပါဌော. သမ္ပဇာနဿာတိ သမ္ပဇညေန သမန္နာဂတဿ ပရိနိဗ္ဗာယန္တဿ အရဟတော. ပဝတ္တပရိယာဒါနန္တိ အနုပါဒါပရိနိဗ္ဗာနံ. သဗ္ဗသုညတာနန္တိ သဗ္ဗသုညာနံ. ပရမတ္ထသုညန္တိ သဗ္ဗသင်္ခါရာဘာဝတော ဥတ္တမတ္ထဘူတံ သုညံ.

၄၈. မာတိကာနိဒ္ဒေသေ နိစ္စေန ဝါတိ ဘင်္ဂံ အတိက္ကမိတွာ ပဝတ္တမာနဿ ကဿစိ နိစ္စဿ အဘာဝတော နိစ္စေန စ သုညံ. ဓုဝေန ဝါတိ ဝိဇ္ဇမာနကာလေပိ ပစ္စယာယတ္တဝုတ္တိတာယ ထိရဿ ကဿစိ အဘာဝတော ဓုဝေန စ သုညံ. သဿတေန ဝါတိ အဗ္ဗောစ္ဆိန္နဿ သဗ္ဗကာလေ ဝိဇ္ဇမာနဿ ကဿစိ အဘာဝတော သဿတေန စ သုညံ. အဝိပရိဏာမဓမ္မေန ဝါတိ ဇရာဘင်္ဂဝသေန အဝိပရိဏာမပကတိကဿ ကဿစိ အဘာဝတော အဝိပရိဏာမဓမ္မေန စ သုညံ. သုတ္တန္တေ အတ္တသုညတာယ ဧဝ ဝုတ္တာယပိ နိစ္စသုညတဉ္စ သုခသုညတဉ္စ ဒဿေတုံ ဣဓ နိစ္စေန ဝါတိအာဒီနိပိ ဝုတ္တာနိ. အနိစ္စဿေဝ ဟိ ပီဠာယောဂေန ဒုက္ခတ္တာ နိစ္စသုညတာယ ဝုတ္တာယ သုခသုညတာပိ ဝုတ္တာဝ ဟောတိ. ရူပါဒယော ပနေတ္ထ ဆ ဝိသယာ၊ စက္ခုဝိညာဏာဒီနိ ဆ ဝိညာဏာနိ၊ စက္ခုသမ္ဖဿာဒယော ဆ ဖဿာ၊ စက္ခုသမ္ဖဿဇာ ဝေဒနာဒယော ဆ ဝေဒနာ ဆ သင်္ခိတ္တာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ပုညာဘိသင်္ခါရောတိအာဒီသု ပုနာတိ အတ္တနော ကာရကံ၊ ပူရေတိ စဿ အဇ္ဈာသယံ၊ ပုဇ္ဇဉ္စ ဘဝံ နိဗ္ဗတ္တေတီတိ ပုညံ၊ အဘိသင်္ခရောတိ ဝိပါကံ ကဋတ္တာရူပဉ္စာတိ အဘိသင်္ခါရော၊ ပုညံ အဘိသင်္ခါရော ပုညာဘိသင်္ခါရော. ပုညပဋိပက္ခတော အပုညံ အဘိသင်္ခါရော အပုညာဘိသင်္ခါရော. န ဣဉ္ဇံ အနေဉ္ဇံ၊ အနေဉ္ဇံ ဘဝံ အဘိသင်္ခရောတီတိ အာနေဉ္ဇာဘိသင်္ခါရော. ပုညာဘိသင်္ခါရော ဒါနသီလဘာဝနာဝသေန ပဝတ္တာ အဋ္ဌ ကာမာဝစရကုသလစေတနာ၊ ဘာဝနာဝသေနေဝ ပဝတ္တာ ပဉ္စ ရူပါဝစရကုသလစေတနာတိ တေရသ စေတနာ ဟောန္တိ၊ အပုညာဘိသင်္ခါရော ပါဏာတိပါတာဒိဝသေန ပဝတ္တာ ဒွါဒသ အကုသလစေတနာ၊ အာနေဉ္ဇာဘိသင်္ခါရော ဘာဝနာဝသေနေဝ ပဝတ္တာ စတဿော အရူပါဝစရစေတနာတိ တယောပိ သင်္ခါရာ ဧကူနတိံသ စေတနာ ဟောန္တိ. ကာယသင်္ခါရောတိအာဒီသု ကာယတော ဝါ ပဝတ္တော၊ ကာယဿ ဝါ သင်္ခါရောတိ ကာယသင်္ခါရော. ဝစီသင်္ခါရစိတ္တသင်္ခါရေသုပိ ဧသေဝ နယော. အယံ တိကော ကမ္မာယူဟနက္ခဏေ ပုညာဘိသင်္ခါရာဒီနံ ဒွါရတော ပဝတ္တိဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တော. ကာယဝိညတ္တိံ သမုဋ္ဌာပေတွာ ဟိ ကာယဒွါရတော ပဝတ္တာ အဋ္ဌ ကာမာဝစရကုသလစေတနာ၊ ဒွါဒသ အကုသလစေတနာ၊ အဘိညာစေတနာ စာတိ ဧကဝီသတိ စေတနာ ကာယသင်္ခါရော နာမ၊ တာ ဧဝ စ ဝစီဝိညတ္တိံ သမုဋ္ဌာပေတွာ ဝစီဒွါရတော ပဝတ္တာ ဝစီသင်္ခါရော နာမ၊ မနောဒွါရေ ပဝတ္တာ ပန သဗ္ဗာပိ ဧကူနတိံသ စေတနာ စိတ္တသင်္ခါရော နာမ. အတီတာ သင်္ခါရာတိအာဒီသု သဗ္ဗေပိ သင်္ခတဓမ္မာ သကက္ခဏံ ပတွာ နိရုဒ္ဓါ အတီတာ သင်္ခါရာ၊ သကက္ခဏံ အပ္ပတ္တာ အနာဂတာ သင်္ခါရာ၊ သကက္ခဏံ ပတ္တာ ပစ္စုပ္ပန္နာ သင်္ခါရာတိ.

ဝိပရိဏာမသုညေ ပစ္စုပ္ပန္နံ ဒဿေတွာ တဿ တဿ ဝိပရိဏာမော သုခေန ဝတ္တုံ သက္ကာတိ ပဌမံ ပစ္စုပ္ပန္နဓမ္မာ ဒဿိတာ. တတ္ထ ဇာတံ ရူပန္တိ ပစ္စုပ္ပန္နံ ရူပံ. သဘာဝေန သုညန္တိ ဧတ္ထ သယံ ဘာဝေါ သဘာဝေါ၊ သယမေဝ ဥပ္ပါဒေါတိ အတ္ထော. သတော ဝါ ဘာဝေါ သဘာဝေါ၊ အတ္တတောယေဝ ဥပ္ပါဒေါတိ အတ္ထော. ပစ္စယာယတ္တဝုတ္တိတ္တာ ပစ္စယံ ဝိနာ သယမေဝ ဘာဝေါ၊ အတ္တတော ဧဝ ဝါ ဘာဝေါ ဧတသ္မိံ နတ္ထီတိ သဘာဝေန သုညံ၊ သယမေဝ ဘာဝေန၊ အတ္တတော ဧဝ ဝါ ဘာဝေန သုညန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အထ ဝါ သကဿ ဘာဝေါ သဘာဝေါ. ပထဝီဓာတုအာဒီသု ဟိ အနေကေသု ရူပါရူပဓမ္မေသု ဧကေကော ဓမ္မော ပရံ ဥပါဒါယ သကော နာမ. ဘာဝေါတိ စ ဓမ္မပရိယာယဝစနမေတံ. ဧကဿ စ ဓမ္မဿ အညော ဘာဝသင်္ခါတော ဓမ္မော နတ္ထိ၊ တသ္မာ သကဿ အညေန ဘာဝေန သုညံ၊ သကော အညေန ဘာဝေန သုညောတိ အတ္ထော. တေန ဧကဿ ဓမ္မဿ ဧကသဘာဝတာ ဝုတ္တာ ဟောတိ. အထ ဝါ သဘာဝေန သုညန္တိ သုညသဘာဝေနေဝ သုညံ. ကိံ ဝုတ္တံ ဟောတိ? သုညသုညတာယ ဧဝ သုညံ၊ န အညာဟိ ပရိယာယသုညတာဟိ သုညန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

သစေ ပန ကေစိ ဝဒေယျုံ ‘‘သကော ဘာဝေါ သဘာဝေါ၊ တေန သဘာဝေန သုည’’န္တိ. ကိံ ဝုတ္တံ ဟောတိ? ဘာဝေါတိ ဓမ္မော၊ သော ပရံ ဥပါဒါယ သပဒေန ဝိသေသိတော သဘာဝေါ နာမ ဟောတိ. ဓမ္မဿ ကဿစိ အဝိဇ္ဇမာနတ္တာ ‘‘ဇာတံ ရူပံ သဘာဝေန သုည’’န္တိ ရူပဿ အဝိဇ္ဇမာနတာ ဝုတ္တာ ဟောတီတိ. ဧဝံ သတိ ‘‘ဇာတံ ရူပ’’န္တိဝစနေန ဝိရုဇ္ဈတိ. န ဟိ ဥပ္ပါဒရဟိတံ ဇာတံ နာမ ဟောတိ. နိဗ္ဗာနဉှိ ဥပ္ပါဒရဟိတံ၊ တံ ဇာတံ နာမ န ဟောတိ၊ ဇာတိဇရာမရဏာနိ စ ဥပ္ပါဒရဟိတာနိ ဇာတာနိ နာမ န ဟောန္တိ. တေနေဝေတ္ထ ‘‘ဇာတာ ဇာတိ သဘာဝေန သုညာ၊ ဇာတံ ဇရာမရဏံ သဘာဝေန သုည’’န္တိ ဧဝံ အနုဒ္ဓရိတွာ ဘဝမေဝ အဝသာနံ ကတွာ နိဒ္ဒိဋ္ဌံ. ယဒိ ဥပ္ပါဒရဟိတဿာပိ ‘‘ဇာတ’’န္တိဝစနံ ယုဇ္ဇေယျ၊ ‘‘ဇာတာ ဇာတိ၊ ဇာတံ ဇရာမရဏ’’န္တိ ဝတ္တဗ္ဗံ ဘဝေယျ. ယသ္မာ ဥပ္ပါဒရဟိတေသု ဇာတိဇရာမရဏေသု ‘‘ဇာတ’’န္တိဝစနံ န ဝုတ္တံ၊ တသ္မာ ‘‘သဘာဝေန သုညံ အဝိဇ္ဇမာန’’န္တိ ဝစနံ အဝိဇ္ဇမာနဿ ဥပ္ပါဒရဟိတတ္တာ ‘‘ဇာတ’’န္တိဝစနေန ဝိရုဇ္ဈတိ. အဝိဇ္ဇမာနဿ စ ‘‘သုည’’န္တိဝစနံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တေန လောကဝစနေန စ ဘဂဝတော ဝစနေန စ ဉာယသဒ္ဒဂန္ထဝစနေန စ ဝိရုဇ္ဈတိ၊ အနေကာဟိ စ ယုတ္တီဟိ ဝိရုဇ္ဈတိ၊ တသ္မာ တံ ဝစနံ ကစဝရမိဝ ဆဍ္ဍိတဗ္ဗံ. ‘‘ယံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အတ္ထိသမ္မတံ လောကေ ပဏ္ဍိတာနံ၊ အဟမ္ပိ တံ အတ္ထီတိ ဝဒါမိ. ယံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ နတ္ထိသမ္မတံ လောကေ ပဏ္ဍိတာနံ၊ အဟမ္ပိ တံ နတ္ထီတိ ဝဒါမိ. ကိဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အတ္ထိသမ္မတံ လောကေ ပဏ္ဍိတာနံ၊ ယမဟံ အတ္ထီတိ ဝဒါမိ? ရူပံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အနိစ္စံ ဒုက္ခံ ဝိပရိဏာမဓမ္မံ အတ္ထိသမ္မတံ လောကေ ပဏ္ဍိတာနံ၊ အဟမ္ပိ တံ အတ္ထီတိ ဝဒါမီ’’တိအာဒီဟိ (သံ. နိ. ၃.၉၄) အနေကေဟိ ဗုဒ္ဓဝစနပ္ပမာဏေဟိ အနေကာဟိ စ ယုတ္တီဟိ ဓမ္မာ သကက္ခဏေ ဝိဇ္ဇမာနာ ဧဝါတိ နိဋ္ဌမေတ္ထ ဂန္တဗ္ဗံ.

ဝိဂတံ ရူပန္တိ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ ဘင်္ဂံ ပတွာ နိရုဒ္ဓံ အတီတံ ရူပံ. ဝိပရိဏတဉ္စေဝ သုညဉ္စာတိ ဇရာဘင်္ဂဝသေန ဝိရူပံ ပရိဏာမံ ပတ္တဉ္စ ဝတ္တမာနဿေဝ ဝိပရိဏာမသဗ္ဘာဝတော အတီတဿ ဝိပရိဏာမာဘာဝတော တေန ဝိပရိဏာမေန သုညဉ္စာတိ အတ္ထော. ဇာတာ ဝေဒနာတိအာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. ဇာတိဇရာမရဏံ ပန အနိပ္ဖန္နတ္တာ သကဘာဝေန အနုပလဗ္ဘနီယတော ဣဓ န ယုဇ္ဇတိ၊ တသ္မာ ‘‘ဇာတာ ဇာတိ၊ ဇာတံ ဇရာမရဏ’’န္တိအာဒိကေ ဒွေ နယေ ပဟာယ ဘဝါဒိကမေဝ နယံ ပရိယောသာနံ ကတွာ ဌပိတံ.

အဂ္ဂန္တိ အဂ္ဂေ ဘဝံ. သေဋ္ဌန္တိ အတိဝိယ ပသံသနီယံ. ဝိသိဋ္ဌန္တိ အတိသယဘူတံ. ဝိသေဋ္ဌန္တိပိ ပါဌော. တိဓာပိ ပသတ္ထံ နိဗ္ဗာနံ သမ္မာပဋိပဒါယ ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗတော ပဒံ နာမ. ယဒိဒန္တိ ယံ ဣဒံ. ဣဒါနိ ဝတ္တဗ္ဗံ နိဗ္ဗာနံ နိဒဿေတိ. ယသ္မာ နိဗ္ဗာနံ အာဂမ္မ သဗ္ဗသင်္ခါရာနံ သမထော ဟောတိ၊ ခန္ဓူပဓိကိလေသူပဓိအဘိသင်္ခါရူပဓိကာမဂုဏူပဓိသင်္ခါတာနံ ဥပဓီနံ ပဋိနိဿဂ္ဂေါ ဟောတိ၊ တဏှာနံ ခယော ဝိရာဂေါ နိရောဓော စ ဟောတိ၊ တသ္မာ သဗ္ဗသင်္ခါရသမထော သဗ္ဗူပဓိပဋိနိဿဂ္ဂေါ တဏှက္ခယော ဝိရာဂေါ နိရောဓောတိ ဝုစ္စတိ. နိဗ္ဗာနန္တိ သဘာဝလက္ခဏေန နိဂမိတံ.

လက္ခဏေသု ဟိ ‘‘တီဏိမာနိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဗာလဿ ဗာလလက္ခဏာနိ ဗာလနိမိတ္တာနိ ဗာလာပဒါနာနိ. ကတမာနိ တီဏိ? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဗာလော ဒုစ္စိန္တိတစိန္တီ စ ဟောတိ ဒုဗ္ဘာသိတဘာသီ စ ဒုက္ကဋကမ္မကာရီ စ. ဣမာနိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တီဏိ ဗာလဿ ဗာလလက္ခဏာနိ ဗာလနိမိတ္တာနိ ဗာလာပဒါနာနီ’’တိ (အ. နိ. ၃.၃၊ မ. နိ. ၃.၂၄၆) ဝုတ္တံ. ပဏ္ဍိတေဟိ ဗာလဿ ဗာလောတိ သလ္လက္ခဏတော တိဝိဓံ ဗာလလက္ခဏံ. ‘‘တီဏိမာနိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပဏ္ဍိတဿ ပဏ္ဍိတလက္ခဏာနိ ပဏ္ဍိတနိမိတ္တာနိ ပဏ္ဍိတာပဒါနာနိ. ကတမာနိ တီဏိ? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပဏ္ဍိတော သုစိန္တိတစိန္တီ စ ဟောတိ သုဘာသိတဘာသီ စ သုကတကမ္မကာရီ စ. ဣမာနိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တီဏိ ပဏ္ဍိတဿ ပဏ္ဍိတလက္ခဏာနိ ပဏ္ဍိတနိမိတ္တာနိ ပဏ္ဍိတာပဒါနာနီ’’တိ (အ. နိ. ၃.၃၊ မ. နိ. ၃.၂၅၃) ဝုတ္တံ. ပဏ္ဍိတေဟိ ပဏ္ဍိတဿ ပဏ္ဍိတောတိ သလ္လက္ခဏတော တိဝိဓံ ပဏ္ဍိတလက္ခဏံ.

‘‘တီဏိမာနိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သင်္ခတဿ သင်္ခတလက္ခဏာနိ. ကတမာနိ တီဏိ? ဥပ္ပါဒေါ ပညာယတိ၊ ဝယော ပညာယတိ၊ ဌိတဿ အညထတ္တံ ပညာယတိ. ဣမာနိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တီဏိ သင်္ခတဿ သင်္ခတလက္ခဏာနီ’’တိ (အ. နိ. ၃.၄၇-၄၈) ဝုတ္တံ. ဥပ္ပါဒေါ ဧဝ သင်္ခတမိတိ လက္ခဏန္တိ သင်္ခတလက္ခဏံ. ဧဝမိတရဒွယေပိ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဣမိနာ ဥပ္ပါဒက္ခဏေ သေသဒွိန္နံ၊ ဌိတိက္ခဏေ သေသဒွိန္နံ၊ ဘင်္ဂက္ခဏေ စ သေသဒွိန္နံ အဘာဝေါ ဒဿိတော. ယံ ပနေတ္ထ ပေယျာလမုခေန ဇာတိယာ စ ဇရာမရဏဿ စ ဥပ္ပါဒါဒိလက္ခဏံ ဝုတ္တံ၊ တံ ဝိပရိဏာမသုညတာယ ဇာတိဇရာမရဏာနိ ဟိတွာ ဘဝပရိယောသာနဿေဝ နယဿ ဝစနေန စ ဥပ္ပါဒါဒီနံ ဥပ္ပါဒါဒိအဝစနသမယေန စ ဝိရုဇ္ဈတိ. လက္ခဏသောတေ ပတိတတ္တာ ပန သောတပတိတံ ကတွာ လိခိတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ယထာ စ အဘိဓမ္မေ (ဓ. သ. ၅၆၂-၅၆၅) အဟေတုကဝိပါကမနောဓာတုမနောဝိညာဏဓာတူနံ သင်္ဂဟဝါရေ လဗ္ဘမာနမ္ပိ ဈာနင်္ဂံ ပဉ္စဝိညာဏသောတေ ပတိတွာ ဂတန္တိ န ဥဒ္ဓဋန္တိ ဝုတ္တံ၊ ဧဝမိဓာပိ သောတပတိတတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. အထ ဝါ ဇာတိဇရာမရဏဝန္တာနံ သင်္ခါရာနံ ဥပ္ပါဒါဒယော ‘‘ဇာတိဇရာမရဏံ အနိစ္စတော’’တိအာဒီသု (ပဋိ. မ. ၁.၇၃၊ ၂.၄) ဝိယ တေသံ ဝိယ ကတွာ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

နေက္ခမ္မေန ကာမစ္ဆန္ဒော ဝိက္ခမ္ဘိတော စေဝ သုညော စာတိ ကာမစ္ဆန္ဒော နေက္ခမ္မေန ဝိက္ခမ္ဘိတော စေဝ နေက္ခမ္မဿ တတ္ထ အဘာဝတော တေနေဝ ဝိက္ခမ္ဘနသင်္ခါတေန နေက္ခမ္မေန သုညော စ. ဧဝံ သေသေသုပိ ယောဇနာ ကာတဗ္ဗာ. တဒင်္ဂပ္ပဟာနသမုစ္ဆေဒပ္ပဟာနေသုပိ စေတ္ထ တဒင်္ဂဝသေန စ သမုစ္ဆေဒဝသေန စ ပဟီနံ ဒူရီကတမေဝ ဟောတီတိ ဣမိနာ ဒူရီကရဏဋ္ဌေန ဝိက္ခမ္ဘနံ ဝုတ္တံ.

နေက္ခမ္မေန ကာမစ္ဆန္ဒော တဒင်္ဂသုညောတိ နေက္ခမ္မေန ပဟီနော ကာမစ္ဆန္ဒော တေန နေက္ခမ္မသင်္ခါတေန အင်္ဂေန သုညော. အထ ဝါ ယော ကောစိ ကာမစ္ဆန္ဒော နေက္ခမ္မဿ တတ္ထ အဘာဝတော နေက္ခမ္မေန တေန အင်္ဂေန သုညော. ဧဝံ သေသေသုပိ ယောဇနာ ကာတဗ္ဗာ. တဿ တဿ အင်္ဂဿ တတ္ထ တတ္ထ အဘာဝမတ္တေနေဝ စေတ္ထ ဥပစာရပ္ပနာဈာနဝသေန စ ဝိပဿနာဝသေန စ တဒင်္ဂသုညတာ နိဒ္ဒိဋ္ဌာ. ပဟာနဒီပကဿ ဝစနဿ အဘာဝေန ပန ဝိဝဋ္ဋနာနုပဿနံယေဝ ပရိယောသာနံ ကတွာ ဝိပဿနာ နိဒ္ဒိဋ္ဌာ၊ စတ္တာရော မဂ္ဂါ န နိဒ္ဒိဋ္ဌာ. နေက္ခမ္မေန ကာမစ္ဆန္ဒော သမုစ္ဆိန္နော စေဝ သုညော စာတိအာဒီသု ဝိက္ခမ္ဘနေ ဝုတ္တနယေနေဝ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. တဒင်္ဂဝိက္ခမ္ဘနဝသေန ပဟီနာနိပိ စေတ္ထ သမုဒါစာရာဘာဝတော သမုစ္ဆိန္နာနိ နာမ ဟောန္တီတိ ဣမိနာ ပရိယာယေန သမုစ္ဆေဒေါ ဝုတ္တော၊ တံတံသမုစ္ဆေဒကိစ္စသာဓနဝသေန ဝါ မဂ္ဂသမ္ပယုတ္တနေက္ခမ္မာဒိဝသေန ဝုတ္တန္တိပိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိနိဿရဏသုညေသု စ ဣဓ ဝုတ္တနယေနေဝ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. တဒင်္ဂဝိက္ခမ္ဘနသမုစ္ဆေဒပဟာနေသု ပနေတ္ထ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိမတ္တတ္တံ နိဿဋမတ္တတ္တဉ္စ ဂဟေတွာ ဝုတ္တံ. ပဉ္စသုပိ ဧတေသု သုညေသု နေက္ခမ္မာဒီနိယေဝ ဝိက္ခမ္ဘနတဒင်္ဂသမုစ္ဆေဒပဋိပ္ပဿဒ္ဓိနိဿရဏနာမေန ဝုတ္တာနိ. အဇ္ဈတ္တန္တိ အဇ္ဈတ္တဘူတံ. ဗဟိဒ္ဓါတိ ဗဟိဒ္ဓါဘူတံ. ဒုဘတောသုညန္တိ ဥဘယသုညံ. ပစ္စတ္တာဒီသုပိ ဟိ တော-ဣတိဝစနံ ဟောတိယေဝ.

ဆ အဇ္ဈတ္တိကာယတနာဒီနိ ဆအဇ္ဈတ္တိကာယတနာဒီနံ ဘာဝေန သဘာဂါနိ. ပရေဟိ ဝိသဘာဂါနိ. ဝိညာဏကာယာတိအာဒီသု စေတ္ထ ကာယဝစနေန ဝိညာဏာဒီနိယေဝ ဝုတ္တာနိ. နေက္ခမ္မေသနာဒီသု နေက္ခမ္မာဒီနိယေဝ တဒတ္ထိကေဟိ ဝိညူဟိ ဧသီယန္တီတိ ဧသနာ. အထ ဝါ ပုဗ္ဗဘာဂေ နေက္ခမ္မာဒီနံ ဧသနာပိ ကာမစ္ဆန္ဒာဒီဟိ သုညာ၊ ကိံ ပန နေက္ခမ္မာဒီနီတိပိ ဝုတ္တံ ဟောတိ? ပရိဂ္ဂဟာဒီသု နေက္ခမ္မာဒီနိယေဝ ပုဗ္ဗဘာဂေ ဧသိတာနိ အပရဘာဂေ ပရိဂ္ဂယှန္တီတိ ပရိဂ္ဂဟောတိ၊ ပရိဂ္ဂဟိတာနိ ပတ္တိဝသေန ပဋိလဗ္ဘန္တီတိ ပဋိလာဘောတိ၊ ပဋိလဒ္ဓါနိ ဉာဏဝသေန ပဋိဝိဇ္ဈီယန္တီတိ ပဋိဝေဓောတိ စ ဝုတ္တာနိ. ဧကတ္တသုညဉ္စ နာနတ္တသုညဉ္စ သကိံယေဝ ပုစ္ဆိတွာ ဧကတ္တသုညံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ နာနတ္တသုညံ အဝိဿဇ္ဇေတွာဝ သကိံ နိဂမနံ ကတံ. ကသ္မာ န ဝိဿဇ္ဇိတန္တိ စေ? ဝုတ္တပရိယာယေနေဝေတ္ထ ယောဇနာ ဉာယတီတိ န ဝိဿဇ္ဇိတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အယံ ပနေတ္ထ ယောဇနာ – နေက္ခမ္မံ ဧကတ္တံ၊ ကာမစ္ဆန္ဒော နာနတ္တံ၊ ကာမစ္ဆန္ဒော နာနတ္တံ၊ နေက္ခမ္မေကတ္တေန သုညန္တိ. ဧဝံ သေသေသုပိ ယောဇနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

ခန္တိအာဒီသု နေက္ခမ္မာဒီနိယေဝ ခမနတော ရုစ္စနတော ခန္တီတိ၊ ရောစိတာနိယေဝ ပဝိသိတွာ တိဋ္ဌနတော အဓိဋ္ဌာနန္တိ၊ ပဝိသိတွာ ဌိတာနံ ယထာရုစိမေဝ သေဝနတော ပရိယောဂါဟနန္တိ စ ဝုတ္တာနိ. ဣဓ သမ္ပဇာနောတိအာဒိကော ပရမတ္ထသုညနိဒ္ဒေသော ပရိနိဗ္ဗာနဉာဏနိဒ္ဒေသေ ဝဏ္ဏိတောယေဝ.

ဣမေသု စ သဗ္ဗေသု သုညေသု သင်္ခါရသုညံ ဝိပရိဏာမသုညံ လက္ခဏသုညဉ္စ ယထာဝုတ္တာနံ ဓမ္မာနံ အညမညအသမ္မိဿတာဒဿနတ္ထံ. ယတ္ထ ပန အကုသလပက္ခိကာနံ ကုသလပက္ခိကေန သုညတာ ဝုတ္တာ၊ တေန အကုသလေ အာဒီနဝဒဿနတ္ထံ. ယတ္ထ ပန ကုသလပက္ခိကာနံ အကုသလပက္ခိကေန သုညတာ ဝုတ္တာ၊ တေန ကုသလေ အာနိသံသဒဿနတ္ထံ. ယတ္ထ အတ္တတ္တနိယာဒီဟိ သုညတာ ဝုတ္တာ၊ တံ သဗ္ဗသင်္ခါရေသု နိဗ္ဗိဒါဇနနတ္ထံ. အဂ္ဂသုညံ ပရမတ္ထသုညဉ္စ နိဗ္ဗာနေ ဥဿာဟဇနနတ္ထံ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

တေသု အဂ္ဂသုညဉ္စ ပရမတ္ထသုညဉ္စာတိ ဒွေ သုညာနိ အတ္ထတော ဧကမေဝ နိဗ္ဗာနံ အဂ္ဂပရမတ္ထဝသေန သဥပါဒိသေသအနုပါဒိသေသဝသေန စ ဒွိဓာ ကတွာ ဝုတ္တံ. တာနိ ဒွေ အတ္တတ္တနိယသုညတော သင်္ခါရသုညတော စ သဘာဂါနိ. ‘‘သုညသုညံ အဇ္ဈတ္တသုညံ ဗဟိဒ္ဓါသုညံ ဒုဘတောသုညံ သဘာဂသုညံ ဝိသဘာဂသုည’’န္တိ ဣမာနိ ဆ သုညာနိ သုညသုညမေဝ ဟောတိ. အဇ္ဈတ္တာဒိဘေဒတော ပန ဆဓာ ဝုတ္တာနိ. တာနိ ဆ စ အတ္တတ္တနိယာဒိသုညတော သဘာဂါနိ. သင်္ခါရဝိပရိဏာမလက္ခဏသုညာနိ၊ ဝိက္ခမ္ဘနတဒင်္ဂသမုစ္ဆေဒပဋိပ္ပဿဒ္ဓိနိဿရဏသုညာနိ၊ ဧသနာပရိဂ္ဂဟပဋိလာဘပဋိဝေဓသုညာနိ၊ ဧကတ္တနာနတ္တသုညာနိ၊ ခန္တိအဓိဋ္ဌာနပရိယောဂါဟနသုညာနိ စာတိ သတ္တရသ သုညာနိ အတ္တနိ အဝိဇ္ဇမာနေဟိ တေဟိ တေဟိ ဓမ္မေဟိ သုညတ္တာ အဝိဇ္ဇမာနာနံ ဝသေန ဝိသုံ ဝိသုံ ဝုတ္တာနိ. သင်္ခါရဝိပရိဏာမလက္ခဏသုညာနိ ပန ဣတရေန ဣတရေန အသမ္မိဿဝသေန သဘာဂါနိ၊ ဝိက္ခမ္ဘနာဒီနိ ပဉ္စ ကုသလပက္ခေန သုညတ္တာ သဘာဂါနိ၊ ဧသနာဒီနိ စတ္တာရိ၊ ခန္တိအာဒီနိ စ တီဏိ အကုသလပက္ခေန သုညတ္တာ သဘာဂါနိ၊ ဧကတ္တနာနတ္တသုညာနိ အညမညပဋိပက္ခဝသေန သဘာဂါနိ.

သဗ္ဗေ ဓမ္မာ သမာသေန၊ တိဓာ ဒွေဓာ တထေကဓာ၊

သုညာတိ သုညတ္ထဝိဒူ၊ ဝဏ္ဏယန္တီဓ သာသနေ.

ကထံ? သဗ္ဗေ တာဝ လောကိယာ ဓမ္မာ ဓုဝသုဘသုခအတ္တဝိရဟိတတ္တာ ဓုဝသုဘသုခအတ္တသုညာ. မဂ္ဂဖလဓမ္မာ ဓုဝသုခတ္တဝိရဟိတတ္တာ ဓုဝသုခတ္တသုညာ. အနိစ္စတ္တာယေဝ သုခေန သုညာ. အနာသဝတ္တာ န သုဘေန သုညာ. နိဗ္ဗာနဓမ္မော အတ္တဿေဝ အဘာဝတော အတ္တသုညော. လောကိယလောကုတ္တရာ ပန သဗ္ဗေပိ သင်္ခတာ ဓမ္မာ သတ္တဿ ကဿစိ အဘာဝတော သတ္တသုညာ. အသင်္ခတော နိဗ္ဗာနဓမ္မော တေသံ သင်္ခါရာနမ္ပိ အဘာဝတော သင်္ခါရသုညော. သင်္ခတာသင်္ခတာ ပန သဗ္ဗေပိ ဓမ္မာ အတ္တသင်္ခါတဿ ပုဂ္ဂလဿ အဘာဝတော အတ္တသုညာတိ.

သဒ္ဓမ္မပ္ပကာသိနိယာ ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂအဋ္ဌကထာယ

သုညကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ယုဂနဒ္ဓဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

နိဋ္ဌိတာ စ မဇ္ဈိမဝဂ္ဂဿ အပုဗ္ဗတ္ထာနုဝဏ္ဏနာ.