၅. ပုတ္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၇၄. ပဉ္စမေ ပုတ္တာတိ အတြဇာ ဩရသပုတ္တာ၊ ဒိန္နကာဒယောပိ ဝါ. သန္တောတိ ဘဝန္တာ သံဝိဇ္ဇမာနာ လောကသ္မိန္တိ ဣမသ္မိံ လောကေ ဥပလဗ္ဘမာနာ. အတ္ထိဘာဝေန သန္တော၊ ပါကဋဘာဝေန ဝိဇ္ဇမာနာ. အတိဇာတောတိ အတ္တနော ဂုဏေဟိ မာတာပိတရော အတိက္ကမိတွာ ဇာတော၊ တေဟိ အဓိကဂုဏောတိ အတ္ထော. အနုဇာတောတိ ဂုဏေဟိ မာတာပိတူနံ အနုရူပေါ ဟုတွာ ဇာတော၊ တေဟိ သမာနဂုဏောတိ အတ္ထော. အဝဇာတောတိ ဂုဏေဟိ မာတာပိတူနံ အဓမော ဟုတွာ ဇာတော၊ တေဟိ ဟီနဂုဏောတိ အတ္ထော. ယေဟိ ပန ဂုဏေဟိ ယုတ္တော မာတာပိတူနံ အဓိကော သမော ဟီနောတိ စ အဓိပ္ပေတော၊ တေ ဝိဘဇိတွာ ဒဿေတုံ ‘‘ကထဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုတ္တော အတိဇာတော ဟောတီ’’တိ ကထေတုကမျတာယ ပုစ္ဆံ ကတွာ ‘‘ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုတ္တဿာ’’တိအာဒိနာ နိဒ္ဒေသော အာရဒ္ဓေါ.

တတ္ထ န ဗုဒ္ဓံ သရဏံ ဂတာတိအာဒီသု ဗုဒ္ဓေါတိ သဗ္ဗဓမ္မေသု အပ္ပဋိဟတဉာဏနိမိတ္တာနုတ္တရဝိမောက္ခာဓိဂမပရိဘာဝိတံ ခန္ဓသန္တာနံ၊ သဗ္ဗညုတညာဏပဒဋ္ဌာနံ ဝါ သစ္စာဘိသမ္ဗောဓိံ ဥပါဒါယ ပညတ္တိကော သတ္တာတိသယော ဗုဒ္ဓေါ. ယထာဟ –

‘‘ဗုဒ္ဓေါတိ ယော သော ဘဂဝါ သယမ္ဘူ အနာစရိယကော ပုဗ္ဗေ အနနုဿုတေသု ဓမ္မေသု သာမံ သစ္စာနိ အဘိသမ္ဗုဇ္ဈိ၊ တတ္ထ စ သဗ္ဗညုတံ ပတ္တော၊ ဗလေသု စ ဝသီဘာဝ’’န္တိ (စူဠနိ. ပါရာယနတ္ထုတိဂါထာနိဒ္ဒေသ ၉၇၊ ပဋိ. မ. ၁.၁၆၁) –

အယံ တာဝ အတ္ထတော ဗုဒ္ဓဝိဘာဝနာ.

ဗျဉ္ဇနတော ပန သဝါသနာယ ကိလေသနိဒ္ဒါယ အစ္စန္တဝိဂမေန ဗုဒ္ဓဝါ ပဋိဗုဒ္ဓဝါတိ ဗုဒ္ဓေါ၊ ဗုဒ္ဓိယာ ဝါ ဝိကသိတဘာဝေန ဗုဒ္ဓဝါ ဝိဗုဒ္ဓဝါတိ ဗုဒ္ဓေါ၊ ဗုဇ္ဈိတာတိ ဗုဒ္ဓေါ၊ ဗောဓေတာတိ ဗုဒ္ဓေါတိ ဧဝမာဒိနာ နယေန ဝေဒိတဗ္ဗော. ယထာဟ –

‘‘ဗုဇ္ဈိတာ သစ္စာနီတိ ဗုဒ္ဓေါ၊ ဗောဓေတာ ပဇာယာတိ ဗုဒ္ဓေါ၊ သဗ္ဗညုတာယ ဗုဒ္ဓေါ၊ သဗ္ဗဒဿာဝိတာယ ဗုဒ္ဓေါ၊ အနညနေယျတာယ ဗုဒ္ဓေါ၊ ဝိသဝိတာယ ဗုဒ္ဓေါ၊ ခီဏာသဝသင်္ခါတေန ဗုဒ္ဓေါ၊ နိရုပက္ကိလေသသင်္ခါတေန ဗုဒ္ဓေါ၊ ဧကန္တဝီတရာဂေါတိ ဗုဒ္ဓေါ၊ ဧကန္တဝီတဒေါသောတိ ဗုဒ္ဓေါ၊ ဧကန္တဝီတမောဟောတိ ဗုဒ္ဓေါ၊ ဧကန္တနိက္ကိလေသောတိ ဗုဒ္ဓေါ၊ ဧကာယနမဂ္ဂံ ဂတောတိ ဗုဒ္ဓေါ၊ ဧကော အနုတ္တရံ သမ္မာသမ္ဗောဓိံ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါတိ ဗုဒ္ဓေါ၊ အဗုဒ္ဓိဝိဟတတ္တာ ဗုဒ္ဓိပဋိလာဘာတိ ဗုဒ္ဓေါ၊ ဗုဒ္ဓေါတိ စေတံ နာမံ န မာတရာ ကတံ၊ န ပိတရာ ကတံ၊ န ဘာတရာ ကတံ၊ န ဘဂိနိယာ ကတံ၊ န မိတ္တာမစ္စေဟိ ကတံ၊ န ဉာတိသာလောဟိတေဟိ ကတံ၊ န သမဏဗြာဟ္မဏေဟိ ကတံ၊ န ဒေဝတာဟိ ကတံ၊ အထ ခေါ ဝိမောက္ခန္တိကမေတံ ဗုဒ္ဓါနံ ဘဂဝန္တာနံ ဗောဓိယာ မူလေ သဟ သဗ္ဗညုတညာဏဿ ပဋိလာဘာ သစ္ဆိကာ ပညတ္တိ၊ ယဒိဒံ ဗုဒ္ဓေါ’’တိ (စူဠနိ. ပါရာယနတ္ထုတိဂါထာနိဒ္ဒေသ ၉၇၊ ပဋိ. မ. ၁.၁၆၂).

ဟိံသတီတိ သရဏံ၊ သဗ္ဗံ အနတ္ထံ အပါယဒုက္ခံ သဗ္ဗံ သံသာရဒုက္ခံ ဟိံသတိ ဝိနာသေတိ ဝိဒ္ဓံသေတီတိ အတ္ထော. သရဏံ ဂတာတိ ‘‘ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါ အမှာကံ သရဏံ ဂတိ ပရာယဏံ ပဋိသရဏံ အဃဿ ဟန္တာ ဟိတဿ ဝိဓာတာ’’တိ ဣမိနာ အဓိပ္ပါယေန ဗုဒ္ဓံ ဘဂဝန္တံ ဂစ္ဆာမ ဘဇာမ သေဝါမ ပယိရုပါသာမ. ဧဝံ ဝါ ဇာနာမ ဗုဇ္ဈာမာတိ ဧဝံ ဂတာ ဥပဂတာ ဗုဒ္ဓံ သရဏံ ဂတာ. တပ္ပဋိက္ခေပေန န ဗုဒ္ဓံ သရဏံ ဂတာ.

ဓမ္မံ သရဏံ ဂတာတိ အဓိဂတမဂ္ဂေ သစ္ဆိကတနိရောဓေ ယထာနုသိဋ္ဌံ ပဋိပဇ္ဇမာနေ စတူသု အပါယေသု အပတမာနေ ကတွာ ဓာရေတီတိ ဓမ္မော. သော အတ္ထတော အရိယမဂ္ဂေါ စေဝ နိဗ္ဗာနဉ္စ. ဝုတ္တဉှေတံ –

‘‘ယာဝတာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဓမ္မာ သင်္ခတာ၊ အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ တေသံ အဂ္ဂမက္ခာယတီ’’တိ ဝိတ္ထာရော (အ. နိ. ၄.၃၄).

န ကေဝလဉ္စ အရိယမဂ္ဂနိဗ္ဗာနာနိ ဧဝ၊ အပိစ ခေါ အရိယဖလေဟိ သဒ္ဓိံ ပရိယတ္တိဓမ္မော စ. ဝုတ္တဉှေတံ ဆတ္တမာဏဝကဝိမာနေ –

‘‘ရာဂဝိရာဂမနေဇမသောကံ၊

ဓမ္မမသင်္ခတမပ္ပဋိကူလံ၊

မဓုရမိမံ ပဂုဏံ သုဝိဘတ္တံ၊

ဓမ္မမိမံ သရဏတ္ထမုပေဟီ’’တိ. (ဝိ. ဝ. ၈၈၇)၊

တတ္ထ ဟိ ရာဂဝိရာဂေါတိ မဂ္ဂေါ ကထိတော၊ အနေဇမသောကန္တိ ဖလံ၊ ဓမ္မသင်္ခတန္တိ နိဗ္ဗာနံ၊ အပ္ပဋိကူလံ မဓုရမိမံ ပဂုဏံ သုဝိဘတ္တန္တိ ပိဋကတ္တယေန ဝိဘတ္တာ သဗ္ဗဓမ္မက္ခန္ဓာ ကထိတာ. တံ ဓမ္မံ ဝုတ္တနယေန သရဏန္တိ ဂတာ ဓမ္မံ သရဏံ ဂတာ. တပ္ပဋိက္ခေပေန န ဓမ္မံ သရဏံ ဂတာ.

ဒိဋ္ဌိသီလသင်္ဃာတေန သံဟတောတိ သံဃော. သော အတ္ထတော အဋ္ဌအရိယပုဂ္ဂလသမူဟော. ဝုတ္တဉှေတံ တသ္မိံ ဧဝ ဝိမာနေ –

‘‘ယတ္ထ စ ဒိန္န မဟပ္ဖလမာဟု၊

စတူသု သုစီသု ပုရိသယုဂေသု၊

အဋ္ဌ စ ပုဂ္ဂလ ဓမ္မဒသာ တေ၊

သံဃမိမံ သရဏတ္ထမုပေဟီ’’တိ. (ဝိ. ဝ. ၈၈၈)၊

တံ သံဃံ ဝုတ္တနယေန သရဏန္တိ ဂတာ သံဃံ သရဏံ ဂတာ. တပ္ပဋိက္ခေပေန န သံဃံ သရဏံ ဂတာတိ.

ဧတ္ထ စ သရဏဂမနကောသလ္လတ္ထံ သရဏံ သရဏဂမနံ၊ ယော စ သရဏံ ဂစ္ဆတိ သရဏဂမနပ္ပဘေဒေါ၊ ဖလံ၊ သံကိလေသော၊ ဘေဒေါ၊ ဝေါဒါနန္တိ အယံ ဝိဓိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

တတ္ထ ပဒတ္ထတော တာဝ ဟိံသတီတိ သရဏံ၊ သရဏဂတာနံ တေနေဝ သရဏဂမနေန ဘယံ သန္တာသံ ဒုက္ခံ ဒုဂ္ဂတိံ ပရိကိလေသံ ဟနတိ ဝိနာသေတီတိ အတ္ထော၊ ရတနတ္တယဿေတံ အဓိဝစနံ. အထ ဝါ ဟိတေ ပဝတ္တနေန အဟိတာ နိဝတ္တနေန စ သတ္တာနံ ဘယံ ဟိံသတီတိ ဗုဒ္ဓေါ သရဏံ၊ ဘဝကန္တာရတော ဥတ္တာရဏေန အဿာသဒါနေန စ ဓမ္မော၊ အပ္ပကာနမ္ပိ ကာရာနံ ဝိပုလဖလပဋိလာဘကရဏေန သံဃော. တသ္မာ ဣမိနာပိ ပရိယာယေန ရတနတ္တယံ သရဏံ. တပ္ပသာဒတဂ္ဂရုတာဟိ ဝိဟတကိလေသော တပ္ပရာယဏတာကာရပ္ပဝတ္တော စိတ္တုပ္ပါဒေါ သရဏဂမနံ. တံသမင်္ဂိသတ္တော သရဏံ ဂစ္ဆတိ၊ ဝုတ္တပ္ပကာရေန စိတ္တုပ္ပါဒေန ‘‘ဧတာနိ မေ တီဏိ ရတနာနိ သရဏံ၊ ဧတာနိ ပရာယဏ’’န္တိ ဧဝံ ဥပေတီတိ အတ္ထော. ဧဝံ တာဝ သရဏံ သရဏဂမနံ၊ ယော စ သရဏံ ဂစ္ဆတီတိ ဣဒံ တယံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ပဘေဒတော ပန ဒုဝိဓံ သရဏဂမနံ – လောကိယံ၊ လောကုတ္တရဉ္စ. တတ္ထ လောကုတ္တရံ ဒိဋ္ဌသစ္စာနံ မဂ္ဂက္ခဏေ သရဏဂမနုပက္ကိလေသသမုစ္ဆေဒေန အာရမ္မဏတော နိဗ္ဗာနာရမ္မဏံ ဟုတွာ ကိစ္စတော သကလေပိ ရတနတ္တယေ ဣဇ္ဈတိ၊ လောကိယံ ပုထုဇ္ဇနာနံ သရဏဂမနုပက္ကိလေသဝိက္ခမ္ဘနေန အာရမ္မဏတော ဗုဒ္ဓါဒိဂုဏာရမ္မဏံ ဟုတွာ ဣဇ္ဈတိ. တံ အတ္ထတော ဗုဒ္ဓါဒီသု ဝတ္ထူသု သဒ္ဓါပဋိလာဘော၊ သဒ္ဓါမူလိကာ စ သမ္မာဒိဋ္ဌိ ဒသသု ပုညကိရိယဝတ္ထူသု ဒိဋ္ဌိဇုကမ္မန္တိ ဝုစ္စတိ.

တယိဒံ စတုဓာ ပဝတ္တတိ – အတ္တသန္နိယျာတနေန၊ တပ္ပရာယဏတာယ၊ သိဿဘာဝူပဂမနေန၊ ပဏိပါတေနာတိ. တတ္ထ အတ္တသန္နိယျာတနံ နာမ ‘‘အဇ္ဇ အာဒိံ ကတွာ အဟံ အတ္တာနံ ဗုဒ္ဓဿ နိယျာတေမိ၊ ဓမ္မဿ၊ သံဃဿာ’’တိ ဧဝံ ဗုဒ္ဓါဒီနံ အတ္တပရိစ္စဇနံ. တပ္ပရာယဏံ နာမ ‘‘အဇ္ဇ အာဒိံ ကတွာ အဟံ ဗုဒ္ဓပရာယဏော၊ ဓမ္မပရာယဏော၊ သံဃပရာယဏော ဣတိ မံ ဓာရေဟီ’’တိ ဧဝံ တပ္ပဋိသရဏဘာဝေါ တပ္ပရာယဏတာ. သိဿဘာဝူပဂမနံ နာမ ‘‘အဇ္ဇ အာဒိံ ကတွာ အဟံ ဗုဒ္ဓဿ အန္တေဝါသိကော၊ ဓမ္မဿ၊ သံဃဿ ဣတိ မံ ဓာရေတူ’’တိ ဧဝံ သိဿဘာဝဿ ဥပဂမနံ. ပဏိပါတော နာမ ‘‘အဇ္ဇ အာဒိံ ကတွာ အဟံ အဘိဝါဒနပစ္စုဋ္ဌာနအဉ္ဇလိကမ္မသာမီစိကမ္မံ ဗုဒ္ဓါဒီနံ ဧဝ တိဏ္ဏံ ဝတ္ထူနံ ကရောမိ ဣတိ မံ ဓာရေတူ’’တိ ဧဝံ ဗုဒ္ဓါဒီသု ပရမနိပစ္စကာရော. ဣမေသဉှိ စတုန္နံ အာကာရာနံ အညတရံ ကရောန္တေန ဂဟိတံ ဧဝ ဟောတိ သရဏဂမနံ.

အပိစ ‘‘ဘဂဝတော အတ္တာနံ ပရိစ္စဇာမိ၊ ဓမ္မဿ၊ သံဃဿ အတ္တာနံ ပရိစ္စဇာမိ၊ ဇီဝိတံ ပရိစ္စဇာမိ၊ ပရိစ္စတ္တော ဧဝ မေ အတ္တာ ဇီဝိတဉ္စ၊ ဇီဝိတပရိယန္တိကံ ဗုဒ္ဓံ သရဏံ ဂစ္ဆာမိ၊ ဗုဒ္ဓေါ မေ သရဏံ တာဏံ လေဏ’’န္တိ ဧဝမ္ပိ အတ္တသန္နိယျာတနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ‘‘သတ္ထာရဉ္စ ဝတာဟံ ပဿေယျံ၊ ဘဂဝန္တမေဝ ပဿေယျံ၊ သုဂတဉ္စ ဝတာဟံ ပဿေယျံ၊ ဘဂဝန္တမေဝ ပဿေယျံ၊ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဉ္စ ဝတာဟံ ပဿေယျံ၊ ဘဂဝန္တမေဝ ပဿေယျ’’န္တိ (သံ. နိ. ၂.၁၅၄) ဧဝံ မဟာကဿပတ္ထေရဿ သရဏဂမနံ ဝိယ သိဿဘာဝူပဂမနံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

‘‘သော အဟံ ဝိစရိဿာမိ၊ ဂါမာ ဂါမံ ပုရာ ပုရံ၊

နမဿမာနော သမ္ဗုဒ္ဓံ၊ ဓမ္မဿ စ သုဓမ္မတ’’န္တိ. (သံ. နိ. ၁.၂၄၆၊ သု. နိ. ၁၉၄) –

ဧဝံ အာဠဝကာဒီနံ သရဏဂမနံ ဝိယ တပ္ပရာယဏတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ‘‘အထ ခေါ၊ ဗြဟ္မာယု၊ ဗြာဟ္မဏော ဥဋ္ဌာယာသနာ ဧကံသံ ဥတ္တရာသင်္ဂံ ကရိတွာ ဘဂဝတော ပါဒေသု သိရသာ နိပတိတွာ ဘဂဝတော ပါဒါနိ မုခေန စ ပရိစုမ္ဗတိ၊ ပါဏီဟိ စ ပရိသမ္ဗာဟတိ၊ နာမဉ္စ သာဝေတိ ‘ဗြဟ္မာယု အဟံ၊ ဘော ဂေါတမ၊ ဗြာဟ္မဏော၊ ဗြဟ္မာယု အဟံ၊ ဘော ဂေါတမ၊ ဗြာဟ္မဏော’’’တိ (မ. နိ. ၂.၃၉၄) ဧဝံ ပဏိပါတော ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

သော ပနေသ ဉာတိဘယာစရိယဒက္ခိဏေယျဝသေန စတုဗ္ဗိဓော ဟောတိ. တတ္ထ ဒက္ခိဏေယျပဏိပါတေန သရဏဂမနံ ဟောတိ၊ န ဣတရေဟိ. သေဋ္ဌဝသေနေဝ ဟိ သရဏံ ဂယှတိ၊ သေဋ္ဌဝသေန ဘိဇ္ဇတိ. တသ္မာ ယော ‘‘အယမေဝ လောကေ သဗ္ဗသတ္တုတ္တမော အဂ္ဂဒက္ခိဏေယျော’’တိ ဝန္ဒတိ၊ တေနေဝ သရဏံ ဂဟိတံ ဟောတိ၊ န ဉာတိဘယာစရိယသညာယ ဝန္ဒန္တေန. ဧဝံ ဂဟိတသရဏဿ ဥပါသကဿ ဝါ ဥပါသိကာယ ဝါ အညတိတ္ထိယေသု ပဗ္ဗဇိတမ္ပိ ‘‘ဉာတကော မေ အယ’’န္တိ ဝန္ဒတော သရဏံ န ဘိဇ္ဇတိ၊ ပဂေဝ အပဗ္ဗဇိတံ. တထာ ရာဇာနံ ဘယေန ဝန္ဒတော. သော ဟိ ရဋ္ဌပူဇိတတ္တာ အဝန္ဒိယမာနော အနတ္ထမ္ပိ ကရေယျာတိ. တထာ ယံကိဉ္စိ သိပ္ပံ သိက္ခာပကံ တိတ္ထိယမ္ပိ ‘‘အာစရိယော မေ အယ’’န္တိ ဝန္ဒတောပိ န ဘိဇ္ဇတိ. ဧဝံ သရဏဂမနဿ ပဘေဒေါ ဝေဒိတဗ္ဗော.

ဧတ္ထ စ လောကုတ္တရဿ သရဏဂမနဿ စတ္တာရိ သာမညဖလာနိ ဝိပါကဖလံ၊ သဗ္ဗဒုက္ခက္ခယော အာနိသံသဖလံ. ဝုတ္တဉှေတံ –

‘‘ယော စ ဗုဒ္ဓဉ္စ ဓမ္မဉ္စ၊ သံဃဉ္စ သရဏံ ဂတော၊

စတ္တာရိ အရိယသစ္စာနိ၊ သမ္မပ္ပညာယ ပဿတိ.

‘‘ဒုက္ခံ ဒုက္ခသမုပ္ပါဒံ၊ ဒုက္ခဿ စ အတိက္ကမံ၊

အရိယံ စဋ္ဌင်္ဂိကံ မဂ္ဂံ၊ ဒုက္ခူပသမဂါမိနံ.

‘‘ဧတံ ခေါ သရဏံ ခေမံ၊ ဧတံ သရဏမုတ္တမံ၊

ဧတံ သရဏမာဂမ္မ၊ သဗ္ဗဒုက္ခာ ပမုစ္စတီ’’တိ. (ဓ. ပ. ၁၉၀-၁၉၂)၊

အပိစ နိစ္စတော အနုပဂမနာဒီနိပိ ဧတဿ အာနိသံသဖလံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဝုတ္တဉှေတံ –

‘‘အဋ္ဌာနမေတံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အနဝကာသော၊ ယံ ဒိဋ္ဌိသမ္ပန္နော ပုဂ္ဂလော ကဉ္စိ သင်္ခါရံ နိစ္စတော ဥပဂစ္ဆေယျ၊ သုခတော ဥပဂစ္ဆေယျ၊ ကဉ္စိ ဓမ္မံ အတ္တတော ဥပဂစ္ဆေယျ၊ မာတရံ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေယျ၊ ပိတရံ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေယျ၊ အရဟန္တံ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေယျ၊ ဒုဋ္ဌစိတ္တော တထာဂတဿ လောဟိတံ ဥပ္ပါဒေယျ၊ သံဃံ ဘိန္ဒေယျ၊ အညံ သတ္ထာရံ ဥဒ္ဒိသေယျ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတီ’’တိ (မ. နိ. ၃.၁၂၇-၁၂၈၊ အ. နိ. ၁.၂၆၈-၂၇၆၊ ဝိဘ. ၈၀၉).

လောကိယဿ ပန သရဏဂမနဿ ဘဝသမ္ပဒါပိ ဘောဂသမ္ပဒါပိ ဖလမေဝ. ဝုတ္တဉှေတံ –

‘‘ယေ ကေစိ ဗုဒ္ဓံ သရဏံ ဂတာသေ၊

န တေ ဂမိဿန္တိ အပါယဘူမိံ၊

ပဟာယ မာနုသံ ဒေဟံ၊

ဒေဝကာယံ ပရိပူရေဿန္တီ’’တိ. (သံ. နိ. ၁.၃၇)၊

အပရမ္ပိ ဝုတ္တံ –

‘‘အထ ခေါ သက္ကော ဒေဝါနမိန္ဒော အသီတိယာ ဒေဝတာသဟဿေဟိ သဒ္ဓိံ ယေနာယသ္မာ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော တေနုပသင်္ကမိ။ပေ။ ဧကမန္တံ ဌိတံ ခေါ သက္ကံ ဒေဝါနမိန္ဒံ အာယသ္မာ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော ဧတဒဝေါစ – ‘သာဓု ခေါ၊ ဒေဝါနမိန္ဒ၊ ဗုဒ္ဓံ သရဏဂမနံ ဟောတိ. ဗုဒ္ဓံ သရဏဂမနဟေတု ခေါ၊ ဒေဝါနမိန္ဒ၊ ဧဝမိဓေကစ္စေ သတ္တာ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ သုဂတိံ သဂ္ဂံ လောကံ ဥပပဇ္ဇန္တိ. တေ အညေ ဒေဝေ ဒသဟိ ဌာနေဟိ အဓိဂဏှန္တိ – ဒိဗ္ဗေန အာယုနာ၊ ဒိဗ္ဗေန ဝဏ္ဏေန၊ ဒိဗ္ဗေန သုခေန၊ ဒိဗ္ဗေန ယသေန၊ ဒိဗ္ဗေန အာဓိပတေယျေန၊ ဒိဗ္ဗေဟိ ရူပေဟိ၊ ဒိဗ္ဗေဟိ သဒ္ဒေဟိ၊ ဒိဗ္ဗေဟိ ဂန္ဓေဟိ၊ ဒိဗ္ဗေဟိ ရသေဟိ၊ ဒိဗ္ဗေဟိ ဖောဋ္ဌဗ္ဗေဟိ။ပေ။ ဓမ္မံ၊ သံဃံ။ပေ။ ဖောဋ္ဌဗ္ဗေဟီ’’’တိ (သံ. နိ. ၄.၃၄၁).

ဝေလာမသုတ္တာဒိဝသေနပိ (အ. နိ. ၉.၂၀) သရဏဂမနဿ ဖလဝိသေသော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဧဝံ သရဏဂမနဿ ဖလံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

လောကိယသရဏဂမနဉ္စေတ္ထ တီသု ဝတ္ထူသု အညာဏသံသယမိစ္ဆာဉာဏာဒီဟိ သံကိလိဿတိ၊ န မဟာဇုတိကံ ဟောတိ န မဟာဝိပ္ဖါရံ. လောကုတ္တရဿ ပန သံကိလေသော နတ္ထိ. လောကိယဿ စ သရဏဂမနဿ ဒုဝိဓော ဘေဒေါ – သာဝဇ္ဇော၊ အနဝဇ္ဇော စ. တတ္ထ သာဝဇ္ဇော အညသတ္ထာရာဒီသု အတ္တသန္နိယျာတနာဒီဟိ ဟောတိ၊ သော အနိဋ္ဌဖလော. အနဝဇ္ဇော ကာလကိရိယာယ၊ သော အဝိပါကတ္တာ အဖလော. လောကုတ္တရဿ ပန နေဝတ္ထိ ဘေဒေါ. ဘဝန္တရေပိ ဟိ အရိယသာဝကော အညံ သတ္ထာရံ န ဥဒ္ဒိသတီတိ ဧဝံ သရဏဂမနဿ သံကိလေသော စ ဘေဒေါ စ ဝေဒိတဗ္ဗော.

ဝေါဒါနမ္ပိ စ လောကိယဿေဝ ယဿ ဟိ သံကိလေသော၊ တဿေဝ တတော ဝေါဒါနေန ဘဝိတဗ္ဗံ. လောကုတ္တရံ ပန နိစ္စဝေါဒါနမေဝါတိ.

ပါဏာတိပါတာတိ ဧတ္ထ ပါဏဿ သရသေနေဝ ပတနသဘာဝဿ အန္တရာ ဧဝ အတိပါတနံ အတိပါတော၊ သဏိကံ ပတိတုံ အဒတွာ သီဃံ ပါတနန္တိ အတ္ထော. အတိက္ကမ္မ ဝါ သတ္ထာဒီဟိ အဘိဘဝိတွာ ပါတနံ အတိပါတော၊ ပါဏဃာတောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ပါဏောတိ စေတ္ထ ခန္ဓသန္တာနော၊ ယော သတ္တောတိ ဝေါဟရီယတိ၊ ပရမတ္ထတော ရူပါရူပဇီဝိတိန္ဒြိယံ. ရူပဇီဝိတိန္ဒြိယေ ဟိ ဝိကောပိတေ ဣတရမ္ပိ တံသမ္ဗန္ဓတာယ ဝိနဿတီတိ. တသ္မိံ ပန ပါဏေ ပါဏသညိနော ဇီဝိတိန္ဒြိယုပစ္ဆေဒကဥပက္ကမသမုဋ္ဌာပိကာ ကာယဝစီဒွါရာနံ အညတရဒွါရပ္ပဝတ္တာ ဝဓကစေတနာ ပါဏာတိပါတော. ယာယ ဟိ စေတနာယ ပဝတ္တမာနဿ ဇီဝိတိန္ဒြိယဿ နိဿယဘူတေသု ဥပက္ကမကရဏဟေတုကမဟာဘူတပစ္စယာ ဥပ္ပဇ္ဇနကမဟာဘူတာ ပုရိမသဒိသာ န ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ၊ ဝိသဒိသာ ဧဝ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ၊ သာ တာဒိသပ္ပယောဂသမုဋ္ဌာပိကာ စေတနာ ပါဏာတိပါတော. လဒ္ဓူပက္ကမာနိ ဟိ ဘူတာနိ ပုရိမဘူတာနိ ဝိယ န ဝိသဒါနီတိ သမာနဇာတိယာနံ ကာရဏာနိ န ဟောန္တီတိ. ‘‘ကာယဝစီဒွါရာနံ အညတရဒွါရပ္ပဝတ္တာ’’တိ ဣဒံ မနောဒွါရေ ပဝတ္တာယ ဝဓကစေတနာယ ပါဏာတိပါတတာသမ္ဘဝဒဿနံ. ကုလုမ္ဗသုတ္တေပိ ဟိ ‘‘ဣဓေကစ္စော သမဏော ဝါ ဗြာဟ္မဏော ဝါ ဣဒ္ဓိမာ စေတော ဝသိပ္ပတ္တော အညိဿာ ကုစ္ဆိဂတံ ဂဗ္ဘံ ပါပကေန မနသာ အနုပေက္ခိတာ ဟောတီ’’တိ ဝိဇ္ဇာမယိဒ္ဓိ အဓိပ္ပေတာ. သာ စ ဝစီဒွါရံ မုဉ္စိတွာ န သက္ကာ နိဗ္ဗတ္တေတုန္တိ ဝစီဒွါရဝသေနေဝ နိပ္ပဇ္ဇတိ. ယေ ပန ‘‘ဘာဝနာမယိဒ္ဓိ တတ္ထ အဓိပ္ပေတာ’’တိ ဝဒန္တိ၊ တေသံ ဝါဒေါ ကုသလတ္တိကဝေဒနတ္တိကဝိတက္ကတ္တိကဘူမန္တရေဟိ ဝိရုဇ္ဈတိ.

သွာယံ ပါဏာတိပါတော ဂုဏရဟိတေသု တိရစ္ဆာနဂတာဒီသု ခုဒ္ဒကေ ပါဏေ အပ္ပသာဝဇ္ဇော၊ မဟာသရီရေ မဟာသာဝဇ္ဇော. ကသ္မာ? ပယောဂမဟန္တတာယ. ပယောဂသမတ္တေပိ ဝတ္ထုမဟန္တတာဒီဟိ မဟာသာဝဇ္ဇော၊ ဂုဏဝန္တေသု မနုဿာဒီသု အပ္ပဂုဏေ ပါဏေ အပ္ပသာဝဇ္ဇော၊ မဟာဂုဏေ မဟာသာဝဇ္ဇော. သရီရဂုဏာနံ ပန သမဘာဝေ သတိ ကိလေသာနံ ဥပက္ကမာနဉ္စ မုဒုတာယ အပ္ပသာဝဇ္ဇော၊ တိဗ္ဗတာယ မဟာသာဝဇ္ဇော.

ဧတ္ထ စ ပယောဂဝတ္ထုမဟန္တတာဒီဟိ မဟာသာဝဇ္ဇတာ တေဟိ ပစ္စယေဟိ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာယ စေတနာယ ဗလဝဘာဝတော ဝေဒိတဗ္ဗာ. ယထာဓိပ္ပေတဿ ပယောဂဿ သဟသာ နိပ္ဖါဒနဝသေန သကိစ္စသာဓိကာယ ဗဟုက္ခတ္တုံ ပဝတ္တဇဝနေဟိ လဒ္ဓါသေဝနာယ စ သန္နိဋ္ဌာပကစေတနာယ ပယောဂဿ မဟန္တဘာဝေါ. သတိပိ ကဒါစိ ခုဒ္ဒကေ စေဝ မဟန္တေ စ ပါဏေ ပယောဂဿ သမဘာဝေ မဟန္တံ ဟနန္တဿ စေတနာ တိဗ္ဗတရာ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ ဝတ္ထုမဟန္တတာပိ စေတနာယ ဗလဝဘာဝဿ ကာရဏံ. ဣတိ ဥဘယမ္ပေတံ စေတနာဗလဝဘာဝေနေဝ မဟာသာဝဇ္ဇတာယ ဟေတု ဟောတိ. တထာ ဟန္တဗ္ဗဿ မဟာဂုဏဘာဝေ တတ္ထ ပဝတ္တဥပကာရစေတနာ ဝိယ ခေတ္တဝိသေသနိပ္ဖတ္တိယာ အပကာရစေတနာပိ ဗလဝတီ တိဗ္ဗတရာ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ တဿ မဟာသာဝဇ္ဇတာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. တသ္မာ ပယောဂဝတ္ထုအာဒိပစ္စယာနံ အမဟတ္တေပိ ဂုဏမဟန္တတာဒိပစ္စယေဟိ စေတနာယ ဗလဝဘာဝဝသေနေဝ မဟာသာဝဇ္ဇတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

တဿ ပါဏော၊ ပါဏသညိတာ၊ ဝဓကစိတ္တံ၊ ဥပက္ကမော၊ တေန မရဏန္တိ ပဉ္စ သမ္ဘာရာ. ပဉ္စသမ္ဘာရယုတ္တော ပါဏာတိပါတောတိ ပဉ္စသမ္ဘာရာဝိနိမုတ္တော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. တေသု ပါဏသညိတာဝဓကစိတ္တာနိ ပုဗ္ဗဘာဂိယာနိပိ ဟောန္တိ၊ ဥပက္ကမော ဝဓကစေတနာသမုဋ္ဌာပိတော. တဿ ဆ ပယောဂါ – သာဟတ္ထိကော၊ အာဏတ္တိကော၊ နိဿဂ္ဂိယော၊ ထာဝရော၊ ဝိဇ္ဇာမယော၊ ဣဒ္ဓိမယောတိ. တေသု သဟတ္ထေန နိဗ္ဗတ္တော သာဟတ္ထိကော. ပရေသံ အာဏာပနဝသေန ပဝတ္တော အာဏတ္တိကော. ဥသုသတ္တိအာဒီနံ နိဿဇ္ဇနဝသေန ပဝတ္တော နိဿဂ္ဂိယော. ဩပါတခဏနာဒိဝသေန ပဝတ္တော ထာဝရော. အာထဗ္ဗဏိကာဒီနံ ဝိယ မန္တပရိဇပ္ပနပယောဂေါ ဝိဇ္ဇာမယော. ဒါဌာကောဋ္ဋနာဒီနံ ဝိယ ကမ္မဝိပါကဇိဒ္ဓိမယော.

ဧတ္ထာဟ – ခဏေ ခဏေ နိရုဇ္ဈနသဘာဝေသု သင်္ခါရေသု၊ ကော ဟန္တာ၊ ကော ဝါ ဟညတိ? ယဒိ စိတ္တစေတသိကသန္တာနော၊ သော အရူပိတာယ န ဆေဒနဘေဒနာဒိဝသေန ဝိကောပနသမတ္ထော၊ နာပိ ဝိကောပနီယော၊ အထ ရူပသန္တာနော၊ သော အစေတနတာယ ကဋ္ဌကလိင်္ဂရူပမောတိ န တတ္ထ ဆေဒနာဒိနာ ပါဏာတိပါတော လဗ္ဘတိ၊ ယထာ မတသရီရေ. ပယောဂေါပိ ပါဏာတိပါတဿ ယထာဝုတ္တော ပဟရဏပ္ပဟာရာဒိကော အတီတေသု သင်္ခါရေသု ဘဝေယျ အနာဂတေသု ပစ္စုပ္ပန္နေသု ဝါ. တတ္ထ န တာဝ အတီတေသု အနာဂတေသု စ သမ္ဘဝတိ တေသံ အဝိဇ္ဇမာနသဘာဝတ္တာ၊ ပစ္စုပ္ပန္နေသု စ သင်္ခါရာနံ ခဏိကတ္တာ သရသေနေဝ နိရုဇ္ဈနသဘာဝတာယ ဝိနာသာဘိမုခေသု နိပ္ပယောဇနော ပယောဂေါ သိယာ၊ ဝိနာသဿ စ ကာရဏရဟိတတ္တာ န ပဟရဏပ္ပဟာရာဒိပ္ပယောဂဟေတုကံ မရဏံ၊ နိရီဟတ္တာ စ သင်္ခါရာနံ ကဿ သော ပယောဂေါ၊ ခဏိကဘာဝေန ဝဓာဓိပ္ပါယသမကာလမေဝ ဘိဇ္ဇနကဿ ယာဝ ကိရိယာပရိယောသာနကာလမနဝဋ္ဌာနတော ကဿ ဝါ ပါဏာတိပါတော ကမ္မဗန္ဓောတိ?

ဝုစ္စတေ – ယထာဝုတ္တဝဓကစေတနာသမင်္ဂီ သင်္ခါရာနံ ပုဉ္ဇော သတ္တသင်္ခါတော ဟန္တာ. တေန ပဝတ္တိတဝဓပ္ပယောဂနိမိတ္တံ အပဂတုသ္မာဝိညာဏဇီဝိတိန္ဒြိယော မတောတိ ဝေါဟာရဿ ဝတ္ထုဘူတော ယထာဝုတ္တဝဓပ္ပယောဂါကရဏေ ပုဗ္ဗေ ဝိယ ဥဒ္ဓံ ပဝတ္တနာရဟော ရူပါရူပဓမ္မပုဉ္ဇော ဟညတိ၊ စိတ္တစေတသိကသန္တာနော ဧဝ ဝါ. ဝဓပ္ပယောဂါဝိသယဘာဝေပိ တဿ ပဉ္စဝေါကာရဘဝေ ရူပသန္တာနာဓီနဝုတ္တိတာယ ဘူတရူပေသု ကတပ္ပယောဂဝသေန ဇီဝိတိန္ဒြိယဝိစ္ဆေဒေန သောပိ ဝိစ္ဆိဇ္ဇတီတိ န ပါဏာတိပါတဿ အသမ္ဘဝေါ၊ နာပိ အဟေတုကော၊ န စ ပယောဂေါ နိပ္ပယောဇနော. ပစ္စုပ္ပန္နေသု သင်္ခါရေသု ကတပ္ပယောဂဝသေန တဒနန္တရံ ဥပ္ပဇ္ဇနာရဟဿ သင်္ခါရကလာပဿ တထာ အနုပ္ပတ္တိတော ခဏိကာနဉ္စ သင်္ခါရာနံ ခဏိကမရဏဿ ဣဓ မရဏဘာဝေန အနဓိပ္ပေတတ္တာ သန္တတိမရဏဿ စ ယထာဝုတ္တနယေန သဟေတုကဘာဝတော န အဟေတုကံ မရဏံ၊ နိရီဟကေသုပိ သင်္ခါရေသု ယထာပစ္စယံ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ အတ္ထိဘာဝမတ္တေနေဝ အတ္တနော အတ္တနော အနုရူပဖလုပ္ပါဒနနိယတာနိ ကာရဏာနိယေဝ ကရောန္တီတိ ဝုစ္စတိ၊ ယထာ ပဒီပေါ ပကာသေတီတိ၊ တထေဝ ဃာတကဝေါဟာရော. န စ ကေဝလဿ ဝဓာဓိပ္ပါယသဟဘုနော စိတ္တစေတသိကကလာပဿ ပါဏာတိပါတော ဣစ္ဆိတော၊ သန္တာနဝသေန ဝတ္တမာနဿေဝ ပန ဣစ္ဆိတောတိ အတ္ထေဝ ပါဏာတိပါတေန ကမ္မဗန္ဓော. သန္တာနဝသေန ဝတ္တမာနာနဉ္စ ပဒီပါဒီနံ အတ္ထကိရိယာသိဒ္ဓိ ဒိဿတီတိ. အယဉ္စ ဝိစာရဏာ အဒိန္နာဒါနာဒီသုပိ ယထာသမ္ဘဝံ ဝိဘာဝေတဗ္ဗာ. တသ္မာ ပါဏာတိပါတာ. န ပဋိဝိရတာတိ အပ္ပဋိဝိရတာ.

အဒိန္နဿ အာဒါနံ အဒိန္နာဒါနံ၊ ပရဿ ဟရဏံ ထေယျံ စောရိကာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တတ္ထ အဒိန္နန္တိ ပရပရိဂ္ဂဟိတံ၊ ယတ္ထ ပရော ယထာကာမကာရိတံ အာပဇ္ဇန္တော အဒဏ္ဍာရဟော အနုပဝဇ္ဇော စ ဟောတိ. တသ္မိံ ပရပရိဂ္ဂဟိတေ ပရပရိဂ္ဂဟိတသညိနော တဒါဒါယကဥပက္ကမသမုဋ္ဌာပိကာ ထေယျစေတနာ အဒိန္နာဒါနံ. တံ ဟီနေ ပရသန္တကေ အပ္ပသာဝဇ္ဇံ၊ ပဏီတေ မဟာသာဝဇ္ဇံ. ကသ္မာ? ဝတ္ထုပဏီတတာယ. တထာ ခုဒ္ဒကေ ပရသန္တကေ အပ္ပသာဝဇ္ဇံ၊ မဟန္တေ မဟာသာဝဇ္ဇံ. ကသ္မာ? ဝတ္ထုမဟန္တတာယ ပယောဂမဟန္တတာယ စ. ဝတ္ထုသမတ္တေ ပန သတိ ဂုဏာဓိကာနံ သန္တကေ ဝတ္ထုသ္မိံ မဟာသာဝဇ္ဇံ၊ တံတံဂုဏာဓိကံ ဥပါဒါယ တတော တတော ဟီနဂုဏဿ သန္တကေ ဝတ္ထုသ္မိံ အပ္ပသာဝဇ္ဇံ. ဝတ္ထုဂုဏာနံ ပန သမဘာဝေ သတိ ကိလေသာနံ ပယောဂဿ စ မုဒုဘာဝေ အပ္ပသာဝဇ္ဇံ၊ တိဗ္ဗဘာဝေ မဟာသာဝဇ္ဇံ.

တဿ ပဉ္စ သမ္ဘာရာ – ပရပရိဂ္ဂဟိတံ၊ ပရပရိဂ္ဂဟိတသညိတာ၊ ထေယျစိတ္တံ၊ ဥပက္ကမော၊ တေန ဟရဏန္တိ. ဆ ပယောဂါ သာဟတ္ထိကာဒယောဝ. တေ စ ခေါ ယထာနုရူပံ ထေယျာဝဟာရော၊ ပသယှာဝဟာရော၊ ပရိကပ္ပါဝဟာရော၊ ပဋိစ္ဆန္နာဝဟာရော၊ ကုသာဝဟာရောတိ ဣမေသံ အဝဟာရာနံ ဝသေန ပဝတ္တာ. ဧတ္ထ စ မန္တပရိဇပ္ပနေန ပရသန္တကဟရဏံ ဝိဇ္ဇာမယော ပယောဂေါ. ဝိနာ မန္တေန တာဒိသေန ဣဒ္ဓါနုဘာဝသိဒ္ဓေန ကာယဝစီပယောဂေန ပရသန္တကဿ အာကဍ္ဎနံ ဣဒ္ဓိမယော ပယောဂေါတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

ကာမေသူတိ မေထုနသမာစာရေသု. မိစ္ဆာစာရောတိ ဧကန္တနိန္ဒိတော လာမကာစာရော. လက္ခဏတော ပန အသဒ္ဓမ္မာဓိပ္ပါယေန ကာယဒွါရပ္ပဝတ္တာ အဂမနီယဋ္ဌာနဝီတိက္ကမစေတနာ ကာမေသု မိစ္ဆာစာရော. တတ္ထ အဂမနီယဋ္ဌာနံ နာမ ပုရိသာနံ တာဝ မာတုရက္ခိတာဒယော ဒသ၊ ဓနက္ကီတာဒယော ဒသာတိ ဝီသတိ ဣတ္ထိယော၊ ဣတ္ထီသု ပန ဒွိန္နံ သာရက္ခသပရိဒဏ္ဍာနံ၊ ဒသန္နဉ္စ ဓနက္ကီတာဒီနန္တိ ဒွါဒသန္နံ ဣတ္ထီနံ အညပုရိသာ. သွာယံ မိစ္ဆာစာရော သီလာဒိဂုဏရဟိတေ အဂမနီယဋ္ဌာနေ အပ္ပသာဝဇ္ဇော၊ သီလာဒိဂုဏသမ္ပန္နေ မဟာသာဝဇ္ဇော. ဂုဏရဟိတေပိ စ အဘိဘဝိတွာ မိစ္ဆာ စရန္တဿ မဟာသာဝဇ္ဇော၊ ဥဘိန္နံ သမာနစ္ဆန္ဒတာယ အပ္ပသာဝဇ္ဇော. သမာနစ္ဆန္ဒဘာဝေပိ ကိလေသာနံ ဥပက္ကမာနဉ္စ မုဒုတာယ အပ္ပသာဝဇ္ဇော၊ တိဗ္ဗတာယ မဟာသာဝဇ္ဇော. တဿ စတ္တာရော သမ္ဘာရာ – အဂမနီယဝတ္ထု၊ တသ္မိံ သေဝနစိတ္တံ၊ သေဝနပယောဂေါ၊ မဂ္ဂေနမဂ္ဂပ္ပဋိပတ္တိအဓိဝါသနန္တိ. တတ္ထ အတ္တနော ရုစိယာ ပဝတ္တိတဿ တယော၊ ဗလက္ကာရေန ပဝတ္တိတဿ တယောတိ အနဝသေသဂ္ဂဟဏေန စတ္တာရော ဒဋ္ဌဗ္ဗာ၊ အတ္ထသိဒ္ဓိ ပန တီဟေဝ. ဧကော ပယောဂေါ သာဟတ္ထိကောဝ.

မုသာတိ ဝိသံဝါဒနပုရေက္ခာရဿ အတ္ထဘဉ္ဇကော ကာယဝစီပယောဂေါ၊ ဝိသံဝါဒနာဓိပ္ပါယေန ပနဿ ပရဝိသံဝါဒကကာယဝစီပယောဂသမုဋ္ဌာပိကာ စေတနာ မုသာဝါဒေါ. အပရော နယော မုသာတိ အဘူတံ ဝတ္ထု၊ ဝါဒေါတိ တဿ ဘူတတော တစ္ဆတော ဝိညာပနံ. တသ္မာ အတထံ ဝတ္ထုံ တထတော ပရံ ဝိညာပေတုကာမဿ တထာဝိညာပနပယောဂသမုဋ္ဌာပိကာ စေတနာ မုသာဝါဒေါ.

သော ယမတ္ထံ ဘဉ္ဇတိ၊ တဿ အပ္ပတာယ အပ္ပသာဝဇ္ဇော၊ မဟန္တတာယ မဟာသာဝဇ္ဇော. အပိစ ဂဟဋ္ဌာနံ အတ္တနော သန္တကံ အဒါတုကာမတာယ နတ္ထီတိ အာဒိနယပ္ပဝတ္တော အပ္ပသာဝဇ္ဇော၊ သက္ခိနာ ဟုတွာ အတ္ထဘဉ္ဇနဝသေန ဝုတ္တော မဟာသာဝဇ္ဇော. ပဗ္ဗဇိတာနံ အပ္ပကမ္ပိ တေလံ ဝါ သပ္ပိံ ဝါ လဘိတွာ ဟသာဓိပ္ပါယေန ‘‘အဇ္ဇ ဂါမေ တေလံ နဒီ မညေ သန္ဒတီ’’တိ ပူရဏကထာနယေန ပဝတ္တော အပ္ပသာဝဇ္ဇော၊ အဒိဋ္ဌံယေဝ ပန ‘‘ဒိဋ္ဌ’’န္တိအာဒိနာ နယေန ဝဒန္တာနံ မဟာသာဝဇ္ဇော. တထာ ယဿ အတ္ထံ ဘဉ္ဇတိ၊ တဿ အပ္ပဂုဏတာယ အပ္ပသာဝဇ္ဇော၊ မဟာဂုဏတာယ မဟာသာဝဇ္ဇော. ကိလေသာနံ မုဒုတိဗ္ဗတာဝသေန စ အပ္ပသာဝဇ္ဇမဟာသာဝဇ္ဇတာ လဗ္ဘတေဝ.

တဿ စတ္တာရော သမ္ဘာရာ – အတထံ ဝတ္ထု၊ ဝိသံဝါဒနစိတ္တံ၊ တဇ္ဇော ဝါယာမော၊ ပရဿ တဒတ္ထဝိဇာနနန္တိ. ဝိသံဝါဒနာဓိပ္ပါယေန ဟိ ပယောဂေ ကတေပိ ပရေန တသ္မိံ အတ္ထေ အဝိညာတေ ဝိသံဝါဒနဿ အသိဇ္ဈနတော ပရဿ တဒတ္ထဝိဇာနနမ္ပိ ဧကော သမ္ဘာရော ဝေဒိတဗ္ဗော. ကေစိ ပန ‘‘အဘူတဝစနံ၊ ဝိသံဝါဒနစိတ္တံ၊ ပရဿ တဒတ္ထဝိဇာနနန္တိ တယော သမ္ဘာရာ’’တိ ဝဒန္တိ. သစေ ပန ပရော ဒန္ဓတာယ ဝိစာရေတွာ တမတ္ထံ ဇာနာတိ၊ သန္နိဋ္ဌာပကစေတနာယ ပဝတ္တတ္တာ ကိရိယာသမုဋ္ဌာပကစေတနာက္ခဏေယေဝ မုသာဝါဒကမ္မုနာ ဗဇ္ဈတိ.

သုရာတိ ပိဋ္ဌသုရာ၊ ပူဝသုရာ၊ ဩဒနသုရာ၊ ကိဏ္ဏပက္ခိတ္တာ၊ သမ္ဘာရသံယုတ္တာတိ ပဉ္စ သုရာ. မေရယန္တိ ပုပ္ဖါသဝေါ၊ ဖလာသဝေါ၊ မဓွာသဝေါ၊ ဂုဠာသဝေါ သမ္ဘာရသံယုတ္တောတိ ပဉ္စ အာသဝါ. တဒုဘယမ္ပိ မဒနီယဋ္ဌေန မဇ္ဇံ. ယာယ စေတနာယ တံ ပိဝတိ၊ သာ ပမာဒကာရဏတ္တာ ပမာဒဋ္ဌာနံ. လက္ခဏတော ပန ယထာဝုတ္တဿ သုရာမေရယသင်္ခါတဿ မဇ္ဇဿ ဗီဇတော ပဋ္ဌာယ မဒဝသေန ကာယဒွါရပ္ပဝတ္တာ ပမာဒစေတနာ သုရာမေရယမဇ္ဇပမာဒဋ္ဌာနံ. တဿ မဇ္ဇဘာဝေါ၊ ပါတုကမျတာစိတ္တံ၊ တဇ္ဇော ဝါယာမော၊ အဇ္ဈောဟရဏန္တိ စတ္တာရော သမ္ဘာရာ. အကုသလစိတ္တေနေဝ စဿ ပါတဗ္ဗတော ဧကန္တေန သာဝဇ္ဇဘာဝေါ. အရိယသာဝကာနံ ပန ဝတ္ထုံ အဇာနန္တာနမ္ပိ မုခံ န ပဝိသတိ၊ ပဂေဝ ဇာနန္တာနံ. အဍ္ဎပသတမတ္တဿ ပါနံ အပ္ပသာဝဇ္ဇံ၊ အဒ္ဓါဠှကမတ္တဿ ပါနံ တတော မဟန္တံ မဟာသာဝဇ္ဇံ၊ ကာယသဉ္စာလနသမတ္ထံ ဗဟုံ ပိဝိတွာ ဂါမဃာတကာဒိကမ္မံ ကရောန္တဿ မဟာသာဝဇ္ဇမေဝ. ပါပကမ္မဉှိ ပါဏာတိပါတံ ပတွာ ခီဏာသဝေ မဟာသာဝဇ္ဇံ၊ အဒိန္နာဒါနံ ပတွာ ခီဏာသဝဿ သန္တကေ မဟာသာဝဇ္ဇံ၊ မိစ္ဆာစာရံ ပတွာ ခီဏာသဝါယ ဘိက္ခုနိယာ ဝီတိက္ကမေ၊ မုသာဝါဒံ ပတွာ မုသာဝါဒေန သံဃဘေဒေ၊ သုရာပါနံ ပတွာ ကာယသဉ္စာလနသမတ္ထံ ဗဟုံ ပိဝိတွာ ဂါမဃာတကာဒိကမ္မံ မဟာသာဝဇ္ဇံ. သဗ္ဗေဟိပိ စေတေဟိ မုသာဝါဒေန သံဃဘေဒေါဝ မဟာသာဝဇ္ဇော. တဉှိ ကတွာ ကပ္ပံ နိရယေ ပစ္စတိ.

ဣဒါနိ ဧတေသု သဘာဝတော၊ အာရမ္မဏတော၊ ဝေဒနတော၊ မူလတော၊ ကမ္မတော၊ ဖလတောတိ ဆဟိ အာကာရေဟိ ဝိနိစ္ဆယော ဝေဒိတဗ္ဗော. တတ္ထ သဘာဝတော ပါဏာတိပါတာဒယော သဗ္ဗေပိ စေတနာသဘာဝါဝ. အာရမ္မဏတော ပါဏာတိပါတော ဇီဝိတိန္ဒြိယာရမ္မဏတော သင်္ခါရာရမ္မဏော၊ အဒိန္နာဒါနံ သတ္တာရမ္မဏံ ဝါ သင်္ခါရာရမ္မဏံ ဝါ၊ မိစ္ဆာစာရော ဖောဋ္ဌဗ္ဗဝသေန သင်္ခါရာရမ္မဏော၊ သတ္တာရမ္မဏောတိ ဧကေ. မုသာဝါဒေါ သတ္တာရမ္မဏော ဝါ သင်္ခါရာရမ္မဏော ဝါ၊ သုရာပါနံ သင်္ခါရာရမ္မဏံ. ဝေဒနတော ပါဏာတိပါတော ဒုက္ခဝေဒနော၊ အဒိန္နာဒါနံ တိဝေဒနံ၊ မိစ္ဆာစာရော သုခမဇ္ဈတ္တဝသေန ဒွိဝေဒနော၊ တထာ သုရာပါနံ. သန္နိဋ္ဌာပကစိတ္တေန ပန ဥဘယမ္ပိ မဇ္ဈတ္တဝေဒနံ န ဟောတိ. မုသာဝါဒေါ တိဝေဒနော. မူလတော ပါဏာတိပါတော ဒေါသမောဟဝသေန ဒွိမူလကော၊ အဒိန္နာဒါနံ မုသာဝါဒေါ စ ဒေါသမောဟဝသေန ဝါ လောဘမောဟဝသေန ဝါ၊ မိစ္ဆာစာရော သုရာပါနဉ္စ လောဘမောဟဝသေန ဒွိမူလံ. ကမ္မတော မုသာဝါဒေါယေဝေတ္ထ ဝစီကမ္မံ၊ သေသံ စတုဗ္ဗိဓမ္ပိ ကာယကမ္မမေဝ. ဖလတော သဗ္ဗေပိ အပါယူပပတ္တိဖလာ စေဝ သုဂတိယမ္ပိ အပ္ပါယုကတာဒိနာနာဝိဓအနိဋ္ဌဖလာ စာတိ ဧဝမေတ္ထ သဘာဝါဒိတော ဝိနိစ္ဆယော ဝေဒိတဗ္ဗော.

အပ္ပဋိဝိရတာတိ သမာဒါနဝိရတိယာ သမ္ပတ္တဝိရတိယာ စ အဘာဝေန န ပဋိဝိရတာ. ဒုဿီလာတိ တတော ဧဝ ပဉ္စသီလမတ္တဿာပိ အဘာဝေန နိဿီလာ. ပါပဓမ္မာတိ လာမကဓမ္မာ၊ ဟီနာစာရာ. ပါဏာတိပါတာ ပဋိဝိရတောတိ သိက္ခာပဒသမာဒါနေန ပါဏာတိပါတတော ဝိရတော၊ အာရကာ ဌိတော. ဧသ နယော သေသေသုပိ.

ဣဓာပိ ပါဏာတိပါတာဝေရမဏိအာဒီနံ သဘာဝတော အာရမ္မဏတော၊ ဝေဒနတော၊ မူလတော၊ ကမ္မတော၊ သမာဒါနတော၊ ဘေဒတော၊ ဖလတော စ ဝိညာတဗ္ဗော ဝိနိစ္ဆယော. တတ္ထ သဘာဝတော ပဉ္စပိ စေတနာယောပိ ဟောန္တိ ဝိရတိယောပိ၊ ဝိရတိဝသေန ပန ဒေသနာ အာဂတာ. ယာ ပါဏာတိပါတာ ဝိရမန္တဿ ‘‘ယာ တသ္မိံ သမယေ ပါဏာတိပါတာ အာရတိ ဝိရတီ’’တိ ဧဝံ ဝုတ္တာ ကုသလစိတ္တသမ္ပယုတ္တာ ဝိရတိ. သာ ပဘေဒတော တိဝိဓာ – သမ္ပတ္တဝိရတိ၊ သမာဒါနဝိရတိ၊ သမုစ္ဆေဒဝိရတီတိ. တတ္ထ အသမာဒိန္နသိက္ခာပဒါနံ အတ္တနော ဇာတိဝယဗာဟုသစ္စာဒီနိ ပစ္စဝေက္ခိတွာ ‘‘အယုတ္တမေတံ အမှာကံ ကာတု’’န္တိ သမ္ပတ္တဝတ္ထုံ အဝီတိက္ကမန္တာနံ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ ဝိရတိ သမ္ပတ္တဝိရတိ နာမ. သမာဒိန္နသိက္ခာပဒါနံ သိက္ခာပဒသမာဒါနေ တဒုတ္တရိ စ အတ္တနော ဇီဝိတမ္ပိ ပရိစ္စဇိတွာ ဝတ္ထုံ အဝီတိက္ကမန္တာနံ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ ဝိရတိ သမာဒါနဝိရတိ နာမ. အရိယမဂ္ဂသမ္ပယုတ္တာ ပန ဝိရတိ သမုစ္ဆေဒဝိရတိ နာမ၊ ယဿာ ဥပ္ပတ္တိတော ပဋ္ဌာယ အရိယပုဂ္ဂလာနံ ‘‘ပါဏံ ဃာတေဿာမာ’’တိ စိတ္တမ္ပိ န ဥပ္ပဇ္ဇတိ. တာသု သမာဒါနဝိရတိ ဣဓာဓိပ္ပေတာ.

အာရမ္မဏတော ပါဏာတိပါတာဒီနံ အာရမ္မဏာနေဝ ဧတေသံ အာရမ္မဏာနိ. ဝီတိက္ကမိတဗ္ဗတောယေဝ ဟိ ဝိရတိ နာမ ဟောတိ. ယထာ ပန နိဗ္ဗာနာရမ္မဏော အရိယမဂ္ဂေါ ကိလေသေ ပဇဟတိ၊ ဧဝံ ဇီဝိတိန္ဒြိယာဒိအာရမ္မဏာယေဝ ဧတေ ကုသလဓမ္မာ ပါဏာတိပါတာဒီနိ ဒုဿီလျာနိ ပဇဟန္တိ. ဝေဒနတော သဗ္ဗာပိ သုခဝေဒနာဝ.

မူလတော ဉာဏသမ္ပယုတ္တစိတ္တေန ဝိရမန္တဿ အလောဘအဒေါသအမောဟဝသေန တိမူလာ ဟောန္တိ၊ ဉာဏဝိပ္ပယုတ္တစိတ္တေန ဝိရမန္တဿ အလောဘအဒေါသဝသေန ဒွိမူလာ. ကမ္မတော မုသာဝါဒါ ဝေရမဏိ ဝစီကမ္မံ၊ သေသာ ကာယကမ္မံ. သမာဒါနတော အညဿ ဂရုဋ္ဌာနိယဿ သန္တိကေ တံ အလဘန္တေန သယမေဝ ဝါ ပဉ္စ သီလာနိ ဧကဇ္ဈံ ပါဋိယေက္ကံ ဝါ သမာဒိယန္တေန သမာဒိန္နာနိ ဟောန္တိ. ဘေဒတော ဂဟဋ္ဌာနံ ယံ ယံ ဝီတိက္ကန္တံ၊ တံ တဒေဝ ဘိဇ္ဇတိ၊ ဣတရံ န ဘိဇ္ဇတိ. ကသ္မာ? ဂဟဋ္ဌာ ဟိ အနိဗဒ္ဓသီလာ ဟောန္တိ၊ ယံ ယံ သက္ကောန္တိ၊ တံ တဒေဝ ရက္ခန္တိ. ပဗ္ဗဇိတာနံ ပန ဧကသ္မိံ ဝီတိက္ကန္တေ သဗ္ဗာနိ ဘိဇ္ဇန္တီတိ.

ဖလတောတိ ပါဏာတိပါတာ ဝေရမဏိယာ စေတ္ထ အင်္ဂပစ္စင်္ဂသမ္ပန္နတာ၊ အာရောဟပရိဏာဟသမ္ပတ္တိ၊ ဇဝနသမ္ပတ္တိ၊ သုပ္ပတိဋ္ဌိတပါဒတာ၊ စာရုတာ၊ မုဒုတာ၊ သုစိတာ၊ သူရတာ၊ မဟဗ္ဗလတာ၊ ဝိဿဋ္ဌဝစနတာ၊ သတ္တာနံ ပိယမနာပတာ၊ အဘိဇ္ဇပရိသတာ၊ အစ္ဆမ္ဘိတာ၊ ဒုပ္ပဓံသိယတာ၊ ပရူပက္ကမေန အမရဏတာ၊ မဟာပရိဝါရတာ၊ သုဝဏ္ဏတာ၊ သုသဏ္ဌာနတာ၊ အပ္ပါဗာဓတာ၊ အသောကတာ၊ ပိယမနာပေဟိ အဝိပ္ပယောဂေါ၊ ဒီဃာယုကတာတိ ဧဝမာဒီနိ ဖလာနိ.

အဒိန္နာဒါနာ ဝေရမဏိယာ မဟာဓနဓညတာ၊ အနန္တဘောဂတာ၊ ထိရဘောဂတာ၊ ဣစ္ဆိတာနံ ဘောဂါနံ ခိပ္ပံ ပဋိလာဘော၊ ရာဇာဒီဟိ အသာဓာရဏဘောဂတာ၊ ဥဠာရဘောဂတာ၊ တတ္ထ တတ္ထ ဇေဋ္ဌကဘာဝေါ၊ နတ္ထိဘာဝဿ အဇာနနတာ၊ သုခဝိဟာရိတာတိ ဧဝမာဒီနိ.

အဗြဟ္မစရိယာ ဝေရမဏိယာ ဝိဂတပစ္စတ္ထိကတာ၊ သဗ္ဗသတ္တာနံ ပိယမနာပတာ၊ အန္နပါနဝတ္ထစ္ဆာဒနာဒီနံ လာဘိတာ၊ သုခသုပနတာ၊ သုခပဋိဗုဇ္ဈနတာ၊ အပါယဘယဝိမောက္ခော၊ ဣတ္ထိဘာဝနပုံသကဘာဝါနံ အဘဗ္ဗတာ၊ အက္ကောဓနတာ၊ သစ္စကာရိတာ၊ အမင်္ကုတာ၊ အာရာဓနသုခတာ၊ ပရိပုဏ္ဏိန္ဒြိယတာ၊ ပရိပုဏ္ဏလက္ခဏတာ၊ နိရာသင်္ကတာ၊ အပ္ပေါဿုက္ကတာ၊ သုခဝိဟာရိတာ၊ အကုတောဘယတာ၊ ပိယဝိပ္ပယောဂါဘာဝေါတိ ဧဝမာဒီနိ. ယသ္မာ ပန မိစ္ဆာစာရာဝေရမဏိယာ ဖလာနိပိ ဧတ္ထေဝ အန္တောဂဓာနိ၊ တသ္မာ (အဗြဟ္မစရိယာ ဝေရမဏိယာ).

မုသာဝါဒါ ဝေရမဏိယာ ဝိပ္ပသန္နိန္ဒြိယတာ၊ ဝိဿဋ္ဌမဓုရဘာဏိတာ၊ သမသိတသုဒ္ဓဒန္တတာ၊ နာတိထူလတာ၊ နာတိကိသတာ၊ နာတိရဿတာ၊ နာတိဒီဃတာ၊ သုခသမ္ဖဿတာ၊ ဥပ္ပလဂန္ဓမုခတာ၊ သုဿူသကပရိသတာ၊ အာဒေယျဝစနတာ၊ ကမလဒလသဒိသမုဒုလောဟိတတနုဇိဝှတာ၊ အလီနတာ၊ အနုဒ္ဓတတာတိ ဧဝမာဒီနိ.

သုရာမေရယမဇ္ဇပမာဒဋ္ဌာနာ ဝေရမဏိယာ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နေသု ကိစ္စကရဏီယေသု အပ္ပမာဒတာ၊ ဉာဏဝန္တတာ၊ သဒါ ဥပဋ္ဌိတဿတိတာ၊ ဥပ္ပန္နေသု ကိစ္စကရဏီယေသု ဌာနုပ္ပတ္တိကပဋိဘာနဝန္တတာ၊ အနလသတာ၊ အဇဠတာ၊ အနုမ္မတ္တတာ၊ အစ္ဆမ္ဘိတာ၊ အသာရမ္ဘိတာ၊ အနိဿုကိတာ၊ အမစ္ဆရိတာ၊ သစ္စဝါဒိတာ၊ အပိသုဏအဖရုသအသမ္ဖပ္ပလာပဝါဒိတာ၊ ကတညုတာ၊ ကတဝေဒိတာ၊ စာဂဝန္တတာ၊ သီလဝန္တတာ၊ ဥဇုကတာ၊ အက္ကောဓနတာ၊ ဟိရောတ္တပ္ပသမ္ပန္နတာ၊ ဥဇုဒိဋ္ဌိတာ၊ မဟန္တတာ၊ ပဏ္ဍိတတာ၊ အတ္ထာနတ္ထကုသလတာတိ ဧဝမာဒီနိ ဖလာနိ. ဧဝမေတ္ထ ပါဏာတိပါတာဝေရမဏိအာဒီနမ္ပိ သဘာဝါဒိတော ဝိနိစ္ဆယော ဝေဒိတဗ္ဗော.

သီလဝါတိ ယထာဝုတ္တပဉ္စသီလဝသေန သီလဝါ. ကလျာဏဓမ္မောတိ သုန္ဒရဓမ္မော၊ သရဏဂမနပရိဒီပိတာယ ဒိဋ္ဌိသမ္ပတ္တိယာ သမ္ပန္နပညောတိ အတ္ထော. ယော ပန ပုတ္တော မာတာပိတူသု အဿဒ္ဓေသု ဒုဿီလေသု စ သယမ္ပိ တာဒိသော၊ သောပိ အဝဇာတောယေဝါတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. အဿဒ္ဓိယာဒယော ဟိ ဣဓ အဝဇာတဘာဝဿ လက္ခဏံ ဝုတ္တာ၊ တေ စ တသ္မိံ သံဝိဇ္ဇန္တိ. မာတာပိတရော ပန ဥပါဒါယ ပုတ္တဿ အတိဇာတာဒိဘာဝေါ ဝုစ္စတီတိ.

ယော ဟောတိ ကုလဂန္ဓနောတိ ကုလစ္ဆေဒကော ကုလဝိနာသကော. ဆေဒနတ္ထော ဟိ ဣဓ ဂန္ဓသဒ္ဒေါ၊ ‘‘ဥပ္ပလဂန္ဓပစ္စတ္ထိကာ’’တိအာဒီသု (ပါရာ. ၆၅) ဝိယ. ကေစိ ပန ‘‘ကုလဓံသနော’’တိ ပဌန္တိ၊ သော ဧဝတ္ထော.

ဧတေ ခေါ ပုတ္တာ လောကသ္မိန္တိ ဧတေ အတိဇာတာဒယော တယော ပုတ္တာ ဧဝ ဣမသ္မိံ သတ္တလောကေ ပုတ္တာ နာမ၊ န ဣတော ဝိနိမုတ္တာ အတ္ထိ. ဣမေသု ပန ယေ ဘဝန္တိ ဥပါသကာ ယေ သရဏဂမနသမ္ပတ္တိယာ ဥပါသကာ ဘဝန္တိ ကမ္မဿကတာဉာဏေန ကမ္မဿ ကောဝိဒါ၊ တေ စ ပဏ္ဍိတာ ပညဝန္တော၊ ပဉ္စသီလဒသသီလေန သမ္ပန္နာ ပရိပုဏ္ဏာ. ယာစကာနံ ဝစနံ ဇာနန္တိ၊ တေသံ မုခါကာရဒဿနေနေဝ အဓိပ္ပါယပူရဏတောတိ ဝဒညူ၊ တေသံ ဝါ ‘‘ဒေဟီ’’တိ ဝစနံ သုတွာ ‘‘ဣမေ ပုဗ္ဗေ ဒါနံ အဒတွာ ဧဝံဘူတာ၊ မယာ ပန ဧဝံ န ဘဝိတဗ္ဗ’’န္တိ တေသံ ပရိစ္စာဂေန တဒတ္ထံ ဇာနန္တီတိ ဝဒညူ၊ ပဏ္ဍိတာနံ ဝါ ကမ္မဿကတာဒိဒီပကံ ဝစနံ ဇာနန္တီတိ ဝဒညူ. ‘‘ပဒညူ’’တိ စ ပဌန္တိ၊ ပဒါနိယာ ပရိစ္စာဂသီလာတိ အတ္ထော. တတော ဧဝ ဝိဂတမစ္ဆေရမလတ္တာ ဝီတမစ္ဆရာ. အဗ္ဘဃနာတိ အဗ္ဘသင်္ခါတာ ဃနာ၊ ဃနမေဃပဋလာ ဝါ မုတ္တော စန္ဒောဝိယ၊ ဥပါသကာဒိပရိသာသု ခတ္တိယာဒိပရိသာသု စ ဝိရောစရေ ဝိရောစန္တိ၊ သောဘန္တီတိ အတ္ထော.

ပဉ္စမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.