၁. မူလသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၅၀. တိကနိပါတဿ ပဌမေ တီဏီတိ ဂဏနပရိစ္ဆေဒေါ. ဣမာနီတိ အဘိမုခီကရဏံ. အကုသလမူလာနီတိ ပရိစ္ဆိန္နဓမ္မနိဒဿနံ. တတ္ထ အကုသလာနိ စ တာနိ မူလာနိ စာတိ အကုသလမူလာနိ. အထ ဝါ အကုသလာနံ ဟေတုပစ္စယပဘဝဇနကသမုဋ္ဌာပကနိဗ္ဗတ္တကဋ္ဌေန မူလာနိ စာတိ အကုသလမူလာနိ၊ အကုသလဓမ္မာနံ ကာရဏာနီတိ အတ္ထော. ကာရဏဉှိ ယထာ ဟိနောတိ ဧတသ္မာ ဖလံ ပဝတ္တတီတိ ဟေတု၊ ပဋိစ္စ ဧတသ္မာ ဧတီတိ ပစ္စယော၊ ပဘဝတိ ဧတသ္မာတိ ပဘဝေါ၊ အတ္တနော ဖလံ ဇနေတီတိ ဇနကံ၊ သမုဋ္ဌာပေတီတိ သမုဋ္ဌာပကံ၊ နိဗ္ဗတ္တေတီတိ နိဗ္ဗတ္တကန္တိ စ ဝုစ္စတိ. ဧဝံ ပတိဋ္ဌဋ္ဌေန မူလန္တိ၊ တသ္မာ အကုသလမူလာနီတိ အကုသလာနံ သုပ္ပတိဋ္ဌိတဘာဝသာဓနာနိ၊ ကာရဏာနီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

ကေစိ ပန ‘‘သာလိအာဒီနံ သာလိဗီဇာဒီနိ ဝိယ မဏိပ္ပဘာဒီနံ မဏိဝဏ္ဏာဒယော ဝိယ စ အကုသလာနံ အကုသလဘာဝသာဓကော လောဘာဒီနံ မူလဋ္ဌော’’တိ ဝဒန္တိ. ဧဝံ သန္တေ အကုသလစိတ္တသမုဋ္ဌာနရူပေသု တေသံ ဟေတုပစ္စယဘာဝေါ န သိယာ. န ဟိ တာနိ တေသံ အကုသလဘာဝံ သာဓေန္တိ၊ န စ ပစ္စယာ န ဟောန္တိ. ဝုတ္တဉှေတံ –

‘‘ဟေတူ ဟေတုသမ္ပယုတ္တကာနံ ဓမ္မာနံ တံသမုဋ္ဌာနာနဉ္စ ရူပါနံ ဟေတုပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိ (ပဋ္ဌာ. ၁.ပစ္စယနိဒ္ဒေသ.၁).

အဟေတုကဿ စ မောဟဿ အကုသလဘာဝေါ န သိယာ အကုသလဘာဝသာဓကဿ မူလန္တရဿ အဘာဝတော. အထာပိ သိယာ လောဘာဒီနံ သဘာဝသိဒ္ဓေါ အကုသလာဒိဘာဝေါ၊ တံသမ္ပယုတ္တာနံ ပန လောဘာဒိပဋိဗဒ္ဓေါတိ. ဧဝမ္ပိ ယထာ လောဘာဒီနံ၊ ဧဝံ အလောဘာဒီနမ္ပိ သဘာဝသိဒ္ဓေါ ကုသလာဒိဘာဝေါတိ အလောဘာဒယော ကုသလာ ဧဝ သိယုံ၊ န အဗျာကတာ၊ န စ ဟောန္တိ. တသ္မာ ယထာ သမ္ပယုတ္တေသု၊ ဧဝံ မူလေသုပိ ကုသလာဒိဘာဝေါ ပရိယေသိတဗ္ဗော. ယောနိသောမနသိကာရာဒိကော ဝိယ ဟိ ကုသလဘာဝဿ၊ အယောနိသောမနသိကာရာဒိကော အကုသလဘာဝဿ ကာရဏန္တိ ဂဟေတဗ္ဗံ. ဧဝံ အကုသလဘာဝသာဓနဝသေန လောဘာဒီနံ မူလဋ္ဌံ အဂ္ဂဟေတွာ သုပ္ပတိဋ္ဌိတဘာဝသာဓနဝသေန ဂယှမာနေ န ကောစိ ဒေါသော. လဒ္ဓဟေတုပစ္စယာ ဟိ ဓမ္မာ ဝိရူဠှမူလာ ဝိယ ပါဒပါ ထိရာ ဟောန္တိ သုပ္ပတိဋ္ဌိတာ၊ ဟေတုရဟိတာ ပန တိလဗီဇကာဒိသေဝါလာ ဝိယ န သုပ္ပတိဋ္ဌိတာတိ ဟေတုအာဒိအတ္ထေန အကုသလာနံ ဥပကာရကတ္တာ မူလာနီတိ အကုသလမူလာနိ. ယသ္မာ ပန မူလေန မုတ္တော အကုသလစိတ္တုပ္ပါဒေါ နတ္ထိ၊ တသ္မာ တီဟိ မူလေဟိ သဗ္ဗော အကုသလရာသိ ပရိယာဒိယိတွာ ဒဿိတောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

တာနိ အကုသလမူလာနိ သရူပတော ဒဿေတုံ ‘‘လောဘော အကုသလမူလ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ လောဘာဒီသု ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ၊ တံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တမေဝ. တတ္ထ ပန တတိယမဂ္ဂဝဇ္ဈာ လောဘာဒယော အာဂတာ၊ ဣဓ ပန အနဝသေသာတိ အယမေဝ ဝိသေသော.

ဂါထာယံ ပါပစေတသန္တိ အကုသလဓမ္မသမာယောဂတော လာမကစိတ္တံ. ဟိံသန္တီတိ အတ္တနော ပဝတ္တိက္ခဏေ အာယတိံ ဝိပါကက္ခဏေ စ ဝိဗာဓေန္တိ. အတ္တသမ္ဘူတာတိ အတ္တနိ ဇာတာ. တစသာရန္တိ ဂဏ္ဌိတံ၊ ဝေဠုန္တိ အတ္ထော. သမ္ဖလန္တိ အတ္တနော ဖလံ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ခဒိရသီသပါဒယော ဝိယ အန္တောသာရော အဟုတွာ ဗဟိသာရတာယ တစသာရန္တိ လဒ္ဓနာမံ ဝေဠုအာဒိံ ယထာ အတ္တသမ္ဘူတမေဝ ဖလံ ဟိံသတိ ဝိနာသေတိ၊ ဧဝမေဝ အန္တော သီလာဒိသာရရဟိတံ လာမကစိတ္တံ ပုဂ္ဂလံ အတ္တသမ္ဘူတာယေဝ လောဘာဒယော ဝိနာသေန္တီတိ.

ပဌမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.