၈. ပဌမနကုဟနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၃၅. အဋ္ဌမေ နယိဒန္တိ ဧတ္ထ နဣတိ ပဋိသေဓေ နိပါတော၊ တဿ ‘‘ဝုဿတီ’’တိ ဣမိနာ သမ္ဗန္ဓော၊ ယကာရော ပဒသန္ဓိကရော. ဣဒံ-သဒ္ဒေါ ‘‘ဧကမိဒါဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သမယံ ဥက္ကဋ္ဌာယံ ဝိဟရာမိ သုဘဂဝနေ သာလရာဇမူလေ’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၁.၅၀၁) နိပါတမတ္တံ. ‘‘ဣဒံ ခေါ တံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အပ္ပမတ္တကံ ဩရမတ္တကံ သီလမတ္တက’’န္တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၁.၂၇) ယထာဝုတ္တေ အာသန္နပစ္စက္ခေ အာဂတော.

‘‘ဣဒဉှိ တံ ဇေတဝနံ၊ ဣသိသံဃနိသေဝိတံ၊

အာဝုတ္ထံ ဓမ္မရာဇေန၊ ပီတိသဉ္ဇနနံ မမာ’’တိ. –

အာဒီသု (သံ. နိ. ၁.၄၈) ဝက္ခမာနေ အာသန္နပစ္စက္ခေ. ဣဓာပိ ဝက္ခမာနေယေဝ အာသန္နပစ္စက္ခေ ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

ဗြဟ္မစရိယ-သဒ္ဒေါ –

‘‘ကိံ တေ ဝတံ ကိံ ပန ဗြဟ္မစရိယံ၊

ကိဿ သုစိဏ္ဏဿ အယံ ဝိပါကော၊

ဣဒ္ဓီ ဇုတီ ဗလဝီရိယူပပတ္တိ၊

ဣဒဉ္စ တေ နာဂ မဟာဝိမာနံ.

‘‘အဟဉ္စ ဘရိယာ စ မနုဿလောကေ၊

သဒ္ဓါ ဥဘော ဒါနပတီ အဟုမှာ၊

ဩပါနဘူတံ မေ ဃရံ တဒါသိ၊

သန္တပ္ပိတာ သမဏဗြာဟ္မဏာ စ.

‘‘တံ မေ ဝတံ တံ ပန ဗြဟ္မစရိယံ၊

တဿ သုစိဏ္ဏဿ အယံ ဝိပါကော၊

ဣဒ္ဓီ ဇုတီ ဗလဝီရိယူပပတ္တိ၊

ဣဒဉ္စ မေ ဓီရ မဟာဝိမာန’’န္တိ. (ဇာ. ၂.၂၂.၁၅၉၂-၁၅၉၃၊ ၁၅၉၅) –

ဣမသ္မိံ ပုဏ္ဏကဇာတကေ ဒါနေ အာဂတော.

‘‘ကေန ပါဏိ ကာမဒဒေါ၊ ကေန ပါဏိ မဓုဿဝေါ၊

ကေန တေ ဗြဟ္မစရိယေန၊ ပုညံ ပါဏိမှိ ဣဇ္ဈတိ.

‘‘တေန ပါဏိ ကာမဒဒေါ၊ တေန ပါဏိ မဓုဿဝေါ၊

တေန မေ ဗြဟ္မစရိယေန၊ ပုညံ ပါဏိမှိ ဣဇ္ဈတီ’’တိ. (ပေ. ဝ. ၂၇၅၊ ၂၇၇) –

ဣမသ္မိံ အင်္ကုရပေတဝတ္ထုသ္မိံ ဝေယျာဝစ္စေ. ‘‘ဣဒံ ခေါ တံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တိတ္တိရိယံ နာမ ဗြဟ္မစရိယံ အဟောသီ’’တိ (စူဠဝ. ၃၁၁) ဣမသ္မိံ တိတ္တိရဇာတကေ ပဉ္စသိက္ခာပဒသီလေ. ‘‘တံ ခေါ ပန၊ ပဉ္စသိခ၊ ဗြဟ္မစရိယံ နေဝ နိဗ္ဗိဒါယ န ဝိရာဂါယ။ပေ။ ယာဝဒေဝ ဗြဟ္မလောကူပပတ္တိယာ’’တိ (ဒီ. နိ. ၂.၃၂၉) ဣမသ္မိံ မဟာဂေါဝိန္ဒသုတ္တေ ဗြဟ္မဝိဟာရေ. ‘‘ပရေ အဗြဟ္မစာရီ ဘဝိဿန္တိ၊ မယမေတ္ထ ဗြဟ္မစာရိနော ဘဝိဿာမာ’’တိ (မ. နိ. ၁.၈၃) သလ္လေခသုတ္တေ မေထုနဝိရတိယံ.

‘‘မယဉ္စ ဘရိယာ နာတိက္ကမာမ၊

အမှေ စ ဘရိယာ နာတိက္ကမန္တိ၊

အညတြ တာဟိ ဗြဟ္မစရိယံ စရာမ၊

တသ္မာ ဟိ အမှံ ဒဟရာ န မီယရေ’’တိ. (ဇာ. ၁.၁၀.၉၇) –

မဟာဓမ္မပါလဇာတကေ သဒါရသန္တောသေ. ‘‘အဘိဇာနာမိ ခေါ ပနာဟံ၊ သာရိပုတ္တ၊ စတုရင်္ဂသမန္နာဂတံ ဗြဟ္မစရိယံ စရိတာ – တပဿီ သုဒံ ဟောမီ’’တိ (မ. နိ. ၁.၁၅၅) လောမဟံသသုတ္တေ ဝီရိယေ.

‘‘ဟီနေန ဗြဟ္မစရိယေန၊ ခတ္တိယေ ဥပပဇ္ဇတိ၊

မဇ္ဈိမေန စ ဒေဝတ္တံ၊ ဥတ္တမေန ဝိသုဇ္ဈတီ’’တိ. (ဇာ. ၁.၈.၇၅) –

နိမိဇာတကေ အတ္တဒမနဝသေန ကတေ အဋ္ဌင်္ဂိကဥပေါသထေ. ‘‘ဣဒံ ခေါ ပန၊ ပဉ္စသိခ၊ ဗြဟ္မစရိယံ ဧကန္တနိဗ္ဗိဒါယ ဝိရာဂါယ။ပေ။ အယမေဝ အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ’’တိ (ဒီ. နိ. ၂.၃၂၉) မဟာဂေါဝိန္ဒသုတ္တေယေဝ အရိယမဂ္ဂေ. ‘‘တယိဒံ ဗြဟ္မစရိယံ ဣဒ္ဓဉ္စေဝ ဖီတဉ္စ ဝိတ္ထာရိကံ ဗာဟုဇညံ ပုထုဘူတံ ယာဝ ဒေဝမနုဿေဟိ သုပ္ပကာသိတ’’န္တိ (ဒီ. နိ. ၃.၁၇၄) ပါသာဒိကသုတ္တေ သိက္ခတ္တယသင်္ဂဟေ သကလသ္မိံ သာသနေ. ဣဓာပိ အရိယမဂ္ဂေ သာသနေ စ ဝတ္တတိ.

ဝုဿတီတိ ဝသီယတိ၊ စရီယတီတိ အတ္ထော. ဇနကုဟနတ္ထန္တိ ‘‘အဟော အယျော သီလဝါ ဝတ္တသမ္ပန္နော အပ္ပိစ္ဆော သန္တုဋ္ဌော မဟိဒ္ဓိကော မဟာနုဘာဝေါ’’တိအာဒိနာ ဇနဿ သတ္တလောကဿ ဝိမှာပနတ္ထံ. ဇနလပနတ္ထန္တိ ‘‘ဧဝရူပဿ နာမ အယျဿ ဒိန္နံ မဟပ္ဖလံ ဘဝိဿတီ’’တိ ပသန္နစိတ္တေဟိ ‘‘ကေနတ္ထော၊ ကိံ အာဟရီယတူ’’တိ မနုဿေဟိ ဝဒါပနတ္ထံ. လာဘသက္ကာရသိလောကာနိသံသတ္ထန္တိ ယွာယံ ‘‘အာကင်္ခေယျ စေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု ‘လာဘီ အဿံ စီဝရပိဏ္ဍပါတသေနာသနဂိလာနပ္ပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရာန’န္တိ၊ သီလေ-သွေဝဿ ပရိပူရကာရီ’’တိ (မ. နိ. ၁.၆၅) သီလာနိသံသဘာဝေန ဝုတ္တော စတုပစ္စယလာဘော၊ ယော စ စတုန္နံ ပစ္စယာနံ သက္ကစ္စဒါနသင်္ခါတော အာဒရဗဟုမာနဂရုကရဏသင်္ခါတော စ သက္ကာရော၊ ယော စ ‘‘သီလသမ္ပန္နော ဗဟုဿုတော သုတဓရော အာရဒ္ဓဝီရိယော’’တိအာဒိနာ နယေန ဥဂ္ဂတထုတိဃောသသင်္ခါတော သိလောကော ဗြဟ္မစရိယံ စရန္တာနံ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကော အာနိသံသော၊ တဒတ္ထံ. ဣတိ မံ ဇနော ဇာနာတူတိ ‘‘ဧဝံ ဗြဟ္မစရိယဝါသေ သတိ ‘အယံ သီလဝါ ကလျာဏဓမ္မော’တိအာဒိနာ မံ ဇနော ဇာနာတု သမ္ဘာဝေတူ’’တိ အတ္တနော သန္တဂုဏဝသေန သမ္ဘာဝနတ္ထမ္ပိ န ဣဒံ ဗြဟ္မစရိယံ ဝုဿတီတိ သမ္ဗန္ဓော.

ကေစိ ပန ‘‘ဇနကုဟနတ္ထန္တိ ပါပိစ္ဆဿ ဣစ္ဆာပကတဿ သတော သာမန္တဇပ္ပနဣရိယာပထနိဿိတပစ္စယပဋိသေဝနသင်္ခါတေန တိဝိဓေန ကုဟနဝတ္ထုနာ ကုဟနဘာဝေန ဇနဿ ဝိမှာပနတ္ထံ. ဇနလပနတ္ထန္တိ ပါပိစ္ဆဿေဝ သတော ပစ္စယတ္ထံ ပရိကထောဘာသာဒိဝသေန လပနဘာဝေန ဥပလာပနဘာဝေန ဝါ ဇနဿ လပနတ္ထံ. လာဘသက္ကာရသိလောကာနိသံသတ္ထန္တိ ပါပိစ္ဆဿေဝ သတော လာဘာဒိဂရုတာယ လာဘသက္ကာရသိလောကသင်္ခါတဿ အာနိသံသဥဒယဿ နိပ္ဖါဒနတ္ထံ. ဣတိ မံ ဇနော ဇာနာတူတိ ပါပိစ္ဆဿေဝ သတော အသန္တဂုဏသမ္ဘာဝနာဓိပ္ပါယေန ‘ဣတိ ဧဝံ မံ ဇနော ဇာနာတူ’တိ န ဣဒံ ဗြဟ္မစရိယံ ဝုဿတီ’’တိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထံ ဝဒန္တိ. ပုရိမောယေဝ ပန အတ္ထော သာရတရော.

အထ ခေါတိ ဧတ္ထ အထာတိ အညဒတ္ထေ နိပါတော၊ ခေါတိ အဝဓာရဏေ. တေန ကုဟနာဒိတော အညဒတ္ထာယေဝ ပန ဣဒံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဗြဟ္မစရိယံ ဝုဿတီတိ ဒဿေတိ. ဣဒါနိ တံ ပယောဇနံ ဒဿေန္တော ‘‘သံဝရတ္ထဉ္စေဝ ပဟာနတ္ထဉ္စာ’’တိ အာဟ. တတ္ထ ပဉ္စဝိဓော သံဝရော – ပါတိမောက္ခသံဝရော၊ သတိသံဝရော၊ ဉာဏသံဝရော၊ ခန္တိသံဝရော၊ ဝီရိယသံဝရောတိ.

တတ္ထ ‘‘ဣမိနာ ပါတိမောက္ခသံဝရေန ဥပေတော ဟောတိ သမုပေတော’’တိ (ဝိဘ. ၅၁၁) ဟိ အာဒိနာ နယေန အာဂတော အယံ ပါတိမောက္ခသံဝရော နာမ၊ ယော သီလသံဝရောတိ စ ပဝုစ္စတိ. ‘‘ရက္ခတိ စက္ခုန္ဒြိယံ၊ စက္ခုန္ဒြိယေ သံဝရံ အာပဇ္ဇတီ’’တိ (ဒီ. နိ. ၁.၂၁၃၊ မ. နိ. ၁.၂၉၅၊ သံ. နိ. ၄.၂၃၉၊ အ. နိ. ၃.၁၆) အာဂတော အယံ သတိသံဝရော.

‘‘ယာနိ သောတာနိ လောကသ္မိံ (အဇိတာတိ ဘဂဝါ)၊

သတိ တေသံ နိဝါရဏံ၊

သောတာနံ သံဝရံ ဗြူမိ၊

ပညာယေတေ ပိဓီယရေ’’တိ. (သု. နိ. ၁၀၄၁) –

အာဂတော အယံ ဉာဏသံဝရော. ‘‘ခမော ဟောတိ သီတဿ ဥဏှဿာ’’တိအာဒိနာ (မ. နိ. ၁.၂၄၊ အ. နိ. ၄.၁၁၄၊ ၆.၅၈) နယေန အာဂတော အယံ ခန္တိသံဝရော. ‘‘ဥပ္ပန္နံ ကာမဝိတက္ကံ နာဓိဝါသေတီ’’တိအာဒိနာ (မ. နိ. ၁.၂၆၊ အ. နိ. ၄.၁၁၄၊ ၆.၅၈) နယေန အာဂတော အယံ ဝီရိယသံဝရော. အတ္ထတော ပန ပါဏာတိပါတာဒီနံ ပဇဟနဝသေန၊ ဝတ္တပဋိဝတ္တာနံ ကရဏဝသေန စ ပဝတ္တာ စေတနာ ဝိရတိယော စ. သင်္ခေပတော သဗ္ဗော ကာယဝစီသံယမော၊ ဝိတ္ထာရတော သတ္တန္နံ အာပတ္တိက္ခန္ဓာနံ အဝီတိက္ကမော သီလသံဝရော. သတိ ဧဝ သတိသံဝရော၊ သတိပ္ပဓာနာ ဝါ ကုသလာ ခန္ဓာ. ဉာဏမေဝ ဉာဏသံဝရော. အဓိဝါသနဝသေန အဒေါသော၊ အဒေါသပ္ပဓာနာ ဝါ တထာ ပဝတ္တာ ကုသလာ ခန္ဓာ ခန္တိသံဝရော၊ ပညာတိ ဧကေ. ကာမဝိတက္ကာဒီနံ အနဓိဝါသနဝသေန ပဝတ္တံ ဝီရိယမေဝ ဝီရိယသံဝရော. တေသု ပဌမော ကာယဒုစ္စရိတာဒိဒုဿီလျဿ သံဝရဏတော သံဝရော၊ ဒုတိယော မုဋ္ဌဿစ္စဿ၊ တတိယော အညာဏဿ၊ စတုတ္ထော အက္ခန္တိယာ၊ ပဉ္စမော ကောသဇ္ဇဿ သံဝရဏတော ပိဒဟနတော သံဝရောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဧဝမေတဿ သံဝရဿ အတ္ထာယ သံဝရတ္ထံ၊ သံဝရနိပ္ဖါဒနတ္ထန္တိ အတ္ထော.

ပဟာနမ္ပိ ပဉ္စဝိဓံ – တဒင်္ဂပ္ပဟာနံ၊ ဝိက္ခမ္ဘနပ္ပဟာနံ၊ သမုစ္ဆေဒပ္ပဟာနံ၊ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိပ္ပဟာနံ၊ နိဿရဏပ္ပဟာနန္တိ. တတ္ထ ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ၊ တံ ဟေဋ္ဌာ ဧကကနိပါတေ ပဌမသုတ္တဝဏ္ဏနာယံ ဝုတ္တမေဝ. တဿ ပန ပဉ္စဝိဓဿပိ တထာ တထာ ရာဂါဒိကိလေသာနံ ပဋိနိဿဇ္ဇနဋ္ဌေန သမတိက္ကမနဋ္ဌေန ဝါ ပဟာနဿ အတ္ထာယ ပဟာနတ္ထံ၊ ပဟာနသာဓနတ္ထန္တိ အတ္ထော. တတ္ထ သံဝရေန ကိလေသာနံ စိတ္တသန္တာနေ ပဝေသနနိဝါရဏံ ပဟာနေန ပဝေသနနိဝါရဏဉ္စေဝ သမုဂ္ဃါတော စာတိ ဝဒန္တိ. ဥဘယေနာပိ ပန ယထာရဟံ ဥဘယံ သမ္ပဇ္ဇတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. သီလာဒိဓမ္မာ ဧဝ ဟိ သံဝရဏတော သံဝရော၊ ပဇဟနတော ပဟာနန္တိ.

ဂါထာသု အနီတိဟန္တိ ဤတိယော ဝုစ္စန္တိ ဥပဒ္ဒဝါ – ဒိဋ္ဌဓမ္မိကာ စ သမ္ပရာယိကာ စ. ဤတိယော ဟနတိ ဝိနာသေတိ ပဇဟတီတိ ဤတိဟံ၊ အနု ဤတိဟန္တိ အနီတိဟံ၊ သာသနဗြဟ္မစရိယံ မဂ္ဂဗြဟ္မစရိယဉ္စ. အထ ဝါ ဤတီဟိ အနတ္ထေဟိ သဒ္ဓိံ ဟနန္တိ ဂစ္ဆန္တိ ပဝတ္တန္တီတိ ဤတိဟာ၊ တဏှာဒိဥပက္ကိလေသာ. နတ္ထိ ဧတ္ထ ဤတိဟာတိ အနီတိဟံ. ဤတိဟာ ဝါ ယထာဝုတ္တေနဋ္ဌေန တိတ္ထိယသမယာ၊ တပ္ပဋိပက္ခတော ဣဒံ အနီတိဟံ. ‘‘အနိတိဟ’’န္တိပိ ပါဌော. တဿတ္ထော – ‘‘ဣတိဟာယ’’န္တိ ဓမ္မေသု အနေကံသဂ္ဂါဟဘာဝတော ဝိစိကိစ္ဆာ ဣတိဟံ နာမ၊ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓပ္ပဝေဒိတတ္တာ ယထာနုသိဋ္ဌံ ပဋိပဇ္ဇန္တာနံ နိက္ကင်္ခဘာဝသာဓနတော နတ္ထိ ဧတ္ထ ဣတိဟန္တိ အနိတိဟံ၊ အပရပ္ပစ္စယန္တိ အတ္ထော. ဝုတ္တဉှေတံ ‘‘ပစ္စတ္တံ ဝေဒိတဗ္ဗော ဝိညူဟီ’’တိ ‘‘အတက္ကာဝစရော’’တိ စ. ဂါထာသုခတ္ထံ ပန ‘‘အနီတိဟ’’န္တိ ဒီဃံ ကတွာ ပဌန္တိ.

နိဗ္ဗာနသင်္ခါတံ ဩဂဓံ ပတိဋ္ဌံ ပါရံ ဂစ္ဆတီတိ နိဗ္ဗာနောဂဓဂါမီ၊ ဝိမုတ္တိရသတ္တာ ဧကန္တေနေဝ နိဗ္ဗာနသမ္ပာပကောတိ အတ္ထော. တံ နိဗ္ဗာနောဂဓဂါမိနံ ဗြဟ္မစရိယံ. သောတိ ယော သော သမတိံသ ပါရမိယော ပူရေတွာ သဗ္ဗကိလေသေ ဘိန္ဒိတွာ အနုတ္တရံ သမ္မာသမ္ဗောဓိံ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါ၊ သော ဘဂဝါ အဒေသယိ ဒေသေသိ. နိဗ္ဗာနောဂဓောတိ ဝါ အရိယမဂ္ဂေါ ဝုစ္စတိ. တေန ဝိနာ နိဗ္ဗာနောဂါဟနဿ အသမ္ဘဝတော တဿ စ နိဗ္ဗာနံ အနာလမ္ဗိတွာ အပ္ပဝတ္တနတော၊ တဉ္စ တံ ဧကန္တံ ဂစ္ဆတီတိ နိဗ္ဗာနောဂဓဂါမီ. အထ ဝါ နိဗ္ဗာနောဂဓဂါမိနန္တိ နိဗ္ဗာနဿ အန္တောဂါမိနံ မဂ္ဂဗြဟ္မစရိယံ၊ နိဗ္ဗာနံ အာရမ္မဏံ ကရိတွာ တဿ အန္တော ဧဝ ဝတ္တတိ ပဝတ္တတီတိ. မဟတ္တေဟီတိ မဟာအာတုမေဟိ ဥဠာရဇ္ဈာသယေဟိ. မဟန္တံ နိဗ္ဗာနံ၊ မဟန္တေ ဝါ သီလက္ခန္ဓာဒိကေ ဧသန္တိ ဂဝေသန္တီတိ မဟေသိနော ဗုဒ္ဓါဒယော အရိယာ. တေဟိ အနုယာတော ပဋိပန္နော. ယထာ ဗုဒ္ဓေန ဒေသိတန္တိ ယထာ အဘိညေယျာဒိဓမ္မေ အဘိညေယျာဒိဘာဝေနေဝ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန မယာ ဒေသိတံ၊ ဧဝံ ယေ ဧတံ မဂ္ဂဗြဟ္မစရိယံ တဒတ္ထံ သာသနဗြဟ္မစရိယဉ္စ ပဋိပဇ္ဇန္တိ. တေ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကသမ္ပရာယိကတ္ထေဟိ ယထာရဟံ အနုသာသန္တဿ သတ္ထု မယှံ သာသနကာရိနော ဩဝါဒပ္ပဋိကရာ သကလဿ ဝဋ္ဋဒုက္ခဿ အန္တံ ပရိယန္တံ အပ္ပဝတ္တိံ ကရိဿန္တိ၊ ဒုက္ခဿ ဝါ အန္တံ နိဗ္ဗာနံ သစ္ဆိကရိဿန္တီတိ.

အဋ္ဌမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.