၁. စူဠေကသာဋကဗြာဟ္မဏဝတ္ထု

အဘိတ္ထရေထ ကလျာဏေတိ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော စူဠေကသာဋကဗြာဟ္မဏံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ.

ဝိပဿိဒသဗလဿ ကာလသ္မိဉှိ မဟာဧကသာဋကဗြာဟ္မဏော နာမ အဟောသိ၊ အယံ ပန ဧတရဟိ သာဝတ္ထိယံ စူဠေကသာဋကော နာမ. တဿ ဟိ ဧကော နိဝါသနသာဋကော အဟောသိ၊ ဗြာဟ္မဏိယာပိ ဧကော. ဥဘိန္နမ္ပိ ဧကမေဝ ပါရုပနံ၊ ဗဟိ ဂမနကာလေ ဗြာဟ္မဏော ဝါ ဗြာဟ္မဏီ ဝါ တံ ပါရုပတိ. အထေကဒိဝသံ ဝိဟာရေ ဓမ္မဿဝနေ ဃောသိတေ ဗြာဟ္မဏော အာဟ – ‘‘ဘောတိ ဓမ္မဿဝနံ ဃောသိတံ၊ ကိံ ဒိဝါ ဓမ္မဿဝနံ ဂမိဿသိ၊ ဥဒါဟု ရတ္တိံ. ပါရုပနဿ ဟိ အဘာဝေန န သက္ကာ အမှေဟိ ဧကတော ဂန္တု’’န္တိ. ဗြာဟ္မဏီ၊ ‘‘သာမိ၊ အဟံ ဒိဝါ ဂမိဿာမီ’’တိ သာဋကံ ပါရုပိတွာ အဂမာသိ. ဗြာဟ္မဏော ဒိဝသဘာဂံ ဂေဟေ ဝီတိနာမေတွာ ရတ္တိံ ဂန္တွာ သတ္ထု ပုရတော နိသိန္နောဝ ဓမ္မံ အဿောသိ. အထဿ သရီရံ ဖရမာနာ ပဉ္စဝဏ္ဏာ ပီတိ ဥပ္ပဇ္ဇိ. သော သတ္ထာရံ ပူဇိတုကာမော ဟုတွာ ‘‘သစေ ဣမံ သာဋကံ ဒဿာမိ၊ နေဝ ဗြာဟ္မဏိယာ၊ န မယှံ ပါရုပနံ ဘဝိဿတီ’’တိ စိန္တေသိ. အထဿ မစ္ဆေရစိတ္တာနံ သဟဿံ ဥပ္ပဇ္ဇိ၊ ပုနေကံ သဒ္ဓါစိတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇိ. တံ အဘိဘဝိတွာ ပုန မစ္ဆေရသဟဿံ ဥပ္ပဇ္ဇိ. ဣတိဿ ဗလဝမစ္ဆေရံ ဗန္ဓိတွာ ဂဏှန္တံ ဝိယ သဒ္ဓါစိတ္တံ ပဋိဗာဟတိယေဝ. တဿ ‘‘ဒဿာမိ၊ န ဒဿာမီ’’တိ စိန္တေန္တဿေဝ ပဌမယာမော အပဂတော၊ မဇ္ဈိမယာမော သမ္ပတ္တော. တသ္မိမ္ပိ ဒါတုံ နာသက္ခိ. ပစ္ဆိမယာမေ သမ္ပတ္တေ သော စိန္တေသိ – ‘‘မမ သဒ္ဓါစိတ္တေန မစ္ဆေရစိတ္တေန စ သဒ္ဓိံ ယုဇ္ဈန္တဿေဝ ဒွေ ယာမာ ဝီတိဝတ္တာ၊ ဣဒံ မမ ဧတ္တကံ မစ္ဆေရစိတ္တံ ဝဍ္ဎမာနံ စတူဟိ အပါယေဟိ သီသံ ဥက္ခိပိတုံ န ဒဿတိ၊ ဒဿာမိ န’’န္တိ. သော မစ္ဆေရသဟဿံ အဘိဘဝိတွာ သဒ္ဓါစိတ္တံ ပုရေစာရိကံ ကတွာ သာဋကံ အာဒါယ သတ္ထု ပါဒမူလေ ဌပေတွာ ‘‘ဇိတံ မေ၊ ဇိတံ မေ’’တိ တိက္ခတ္တုံ မဟာသဒ္ဒမကာသိ.

ရာဇာ ပသေနဒိ ကောသလော ဓမ္မံ သုဏန္တော တံ သဒ္ဒံ သုတွာ ‘‘ပုစ္ဆထ နံ၊ ကိံ ကိရ တေန ဇိတ’’န္တိ အာဟ. သော ရာဇပုရိသေဟိ ပုစ္ဆိတော တမတ္ထံ အာရောစေသိ. တံ သုတွာ ရာဇာ ‘‘ဒုက္ကရံ ကတံ ဗြာဟ္မဏေန၊ သင်္ဂဟမဿ ကရိဿာမီ’’တိ ဧကံ သာဋကယုဂံ ဒါပေသိ. သော တမ္ပိ တထာဂတဿေဝ အဒါသိ. ပုန ရာဇာ ဒွေ စတ္တာရိ အဋ္ဌ သောဠသာတိ ဒွိဂုဏံ ကတွာ ဒါပေသိ. သော တာနိပိ တထာဂတဿေဝ အဒါသိ. အထဿ ရာဇာ ဒွတ္တိံသ ယုဂါနိ ဒါပေသိ. ဗြာဟ္မဏော ‘‘အတ္တနော အဂ္ဂဟေတွာ လဒ္ဓံ လဒ္ဓံ ဝိဿဇ္ဇေသိယေဝါ’’တိ ဝါဒမောစနတ္ထံ တတော ဧကံ ယုဂံ အတ္တနော၊ ဧကံ ဗြာဟ္မဏိယာတိ ဒွေ ယုဂါနိ ဂဟေတွာ တိံသ ယုဂါနိ တထာဂတဿေဝ အဒါသိ. ရာဇာ ပန တသ္မိံ သတ္တက္ခတ္တုမ္ပိ ဒဒန္တေ ပုန ဒါတုကာမောယေဝ အဟောသိ. ပုဗ္ဗေ မဟာဧကသာဋကော စတုသဋ္ဌိယာ သာဋကယုဂေသု ဒွေ အဂ္ဂဟေသိ၊ အယံ ပန ဒွတ္တိံသာယ လဒ္ဓကာလေ ဒွေ အဂ္ဂဟေသိ. ရာဇာ ပုရိသေ အာဏာပေသိ – ‘‘ဒုက္ကရံ ဘဏေ ဗြာဟ္မဏေန ကတံ၊ အန္တေပုရေ မမ ဒွေ ကမ္ဗလာနိ အာဟရာပေယျာထာ’’တိ. တေ တထာ ကရိံသု. ရာဇာ သတသဟဿဂ္ဃနကေ ဒွေ ကမ္ဗလေ ဒါပေသိ. ဗြာဟ္မဏော ‘‘န ဣမေ မမ သရီရေ ဥပယောဂံ အရဟန္တိ၊ ဗုဒ္ဓသာသနဿေဝ ဧတေ အနုစ္ဆဝိကာ’’တိ ဧကံ ကမ္ဗလံ အန္တောဂန္ဓကုဋိယံ သတ္ထု သယနဿ ဥပရိ ဝိတာနံ ကတွာ ဗန္ဓိ၊ ဧကံ အတ္တနော ဃရေ နိဗဒ္ဓံ ဘုဉ္ဇန္တဿ ဘိက္ခုနော ဘတ္တကိစ္စဋ္ဌာနေ ဝိတာနံ ကတွာ ဗန္ဓိ. ရာဇာ သာယနှသမယေ သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တွာ တံ ကမ္ဗလံ သဉ္ဇာနိတွာ၊ ‘‘ဘန္တေ၊ ကေန ပူဇာ ကတာ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘ဧကသာဋကေနာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘ဗြာဟ္မဏော မမ ပသာဒဋ္ဌာနေယေဝ ပသီဒတီ’’တိ ဝတွာ ‘‘စတ္တာရော ဟတ္ထီ စတ္တာရော အဿေ စတ္တာရိ ကဟာပဏသဟဿာနိ စတဿော ဣတ္ထိယော စတဿော ဒါသိယော စတ္တာရော ပုရိသေ စတုရော ဂါမဝရေ’’တိ ဧဝံ ယာဝ သဗ္ဗသတာ စတ္တာရိ စတ္တာရိ ကတွာ သဗ္ဗစတုက္ကံ နာမ အဿ ဒါပေသိ.

ဘိက္ခူ ဓမ္မသဘာယံ ကထံ သမုဋ္ဌာပေသုံ – ‘‘အဟော အစ္ဆရိယံ စူဠေကသာဋကဿ ကမ္မံ၊ တံမုဟုတ္တမေဝ သဗ္ဗစတုက္ကံ လဘိ၊ ဣဒါနိ ကတေန ကလျာဏကမ္မေန အဇ္ဇမေဝ ဝိပါကော ဒိန္နော’’တိ. သတ္ထာ အာဂန္တွာ ‘‘ကာယ နုတ္ထ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧတရဟိ ကထာယ သန္နိသိန္နာ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘ဣမာယ နာမာ’’တိ ဝုတ္တေ၊ ‘‘ဘိက္ခဝေ၊ သစာယံ ဧကသာဋကော ပဌမယာမေ မယှံ ဒါတုံ အသက္ခိဿ၊ သဗ္ဗသောဠသကံ အလဘိဿ. သစေ မဇ္ဈိမယာမေ အသက္ခိဿ၊ သဗ္ဗဋ္ဌကံ အလဘိဿ. ဗလဝပစ္ဆိမယာမေ ဒိန္နတ္တာ ပနေသ သဗ္ဗစတုက္ကံ လဘိ. ကလျာဏကမ္မံ ကရောန္တေန ဟိ ဥပ္ပန္နံ စိတ္တံ အဟာပေတွာ တင်္ခဏညေဝ ကာတဗ္ဗံ. ဒန္ဓံ ကတံ ကုသလဉှိ သမ္ပတ္တိံ ဒဒမာနံ ဒန္ဓမေဝ ဒဒါတိ၊ တသ္မာ စိတ္တုပ္ပါဒသမနန္တရမေဝ ကလျာဏကမ္မံ ကာတဗ္ဗ’’န္တိ ဝတွာ အနုသန္ဓိံ ဃဋေတွာ ဓမ္မံ ဒေသေန္တော ဣမံ ဂါထမာဟ –

၁၁၆. ‘‘အဘိတ္ထရေထ ကလျာဏေ၊ ပါပါ စိတ္တံ နိဝါရယေ၊

ဒန္ဓဉှိ ကရောတော ပုညံ၊ ပါပသ္မိံ ရမတီ မနော’’တိ.

တတ္ထ အဘိတ္ထရေထာတိ တုရိတတုရိတံ သီဃသီဃံ ကရေယျာတိ အတ္ထော. ဂိဟိနာ ဝါ ဟိ ‘‘သလာကဘတ္တဒါနာဒီသု ကိဉ္စိဒေဝ ကုသလံ ကရိဿာမီ’’တိ စိတ္တေ ဥပ္ပန္နေ ယထာ အညေ ဩကာသံ န လဘန္တိ၊ ဧဝံ ‘‘အဟံ ပုရေ၊ အဟံ ပုရေ’’တိ တုရိတတုရိတမေဝ ကာတဗ္ဗံ. ပဗ္ဗဇိတေန ဝါ ဥပဇ္ဈာယဝတ္တာဒီနိ ကရောန္တေန အညဿ ဩကာသံ အဒတွာ ‘‘အဟံ ပုရေ၊ အဟံ ပုရေ’’တိ တုရိတတုရိတမေဝ ကာတဗ္ဗံ. ပါပါ စိတ္တန္တိ ကာယဒုစ္စရိတာဒိပါပကမ္မတော ဝါ အကုသလစိတ္တုပ္ပါဒတော ဝါ သဗ္ဗထာမေန စိတ္တံ နိဝါရယေ. ဒန္ဓဉှိ ကရောတောတိ ယော ပန ‘‘ဒဿာမိ၊ န ဒဿာမိ သမ္ပဇ္ဇိဿတိ နု ခေါ မေ၊ နော’’တိ ဧဝံ စိက္ခလ္လမဂ္ဂေန ဂစ္ဆန္တော ဝိယ ဒန္ဓံ ပုညံ ကရောတိ၊ တဿ ဧကသာဋကဿ ဝိယ မစ္ဆေရသဟဿံ ပါပံ ဩကာသံ လဘတိ. အထဿ ပါပသ္မိံ ရမတီ မနော၊ ကုသလကမ္မကရဏကာလေယေဝ ဟိ စိတ္တံ ကုသလေ ရမတိ၊ တတော မုစ္စိတွာ ပါပနိန္နမေဝ ဟောတီတိ.

ဂါထာပရိယောသာနေ ဗဟူ သောတာပတ္တိဖလာဒီနိ ပါပုဏိံသူတိ.

စူဠေကသာဋကဗြာဟ္မဏဝတ္ထု ပဌမံ.