၁. ကပိလမစ္ဆဝတ္ထု

မနုဇဿာတိ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော ကပိလမစ္ဆံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ.

အတီတေ ကိရ ကဿပဘဂဝတော ပရိနိဗ္ဗုတကာလေ ဒွေ ကုလဘာတရော နိက္ခမိတွာ သာဝကာနံ သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိံသု. တေသု ဇေဋ္ဌော သာဂတော နာမ အဟောသိ၊ ကနိဋ္ဌော ကပိလော နာမ. မာတာ ပန နေသံ သာဓိနီ နာမ၊ ကနိဋ္ဌဘဂိနီ တာပနာ နာမ. တာပိ ဘိက္ခုနီသု ပဗ္ဗဇိံသု. ဧဝံ တေသု ပဗ္ဗဇိတေသု ဥဘော ဘာတရော အာစရိယုပဇ္ဈာယာနံ ဝတ္တပဋိဝတ္တံ ကတွာ ဝိဟရန္တာ ဧကဒိဝသံ၊ ‘‘ဘန္တေ၊ ဣမသ္မိံ သာသနေ ကတိ ဓုရာနီ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘ဂန္ထဓုရံ ဝိပဿနာဓုရဉ္စာတိ ဒွေ ဓုရာနီ’’တိ သုတွာ ဇေဋ္ဌော ‘‘ဝိပဿနာဓုရံ ပူရေဿာမီ’’တိ ပဉ္စ ဝဿာနိ အာစရိယုပဇ္ဈာယာနံ သန္တိကေ ဝသိတွာ ယာဝ အရဟတ္တာ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ အရညံ ပဝိသိတွာ ဝါယမန္တော အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. ကနိဋ္ဌော ‘‘အဟံ တာဝ တရုဏော၊ ဝုဍ္ဎကာလေ ဝိပဿနာဓုရံ ပူရေဿာမီ’’တိ ဂန္ထဓုရံ ပဋ္ဌပေတွာ တီဏိ ပိဋကာနိ ဥဂ္ဂဏှိ. တဿ ပရိယတ္တိံ နိဿာယ မဟာပရိဝါရော၊ ပရိဝါရံ နိဿာယ လာဘော ဥဒပါဒိ. သော ဗာဟုသစ္စမဒေန မတ္တော လာဘတဏှာယ အဘိဘူတော အတိပဏ္ဍိတမာနိတာယ ပရေဟိ ဝုတ္တံ ကပ္ပိယမ္ပိ ‘‘အကပ္ပိယ’’န္တိ ဝဒေတိ၊ အကပ္ပိယမ္ပိ ‘‘ကပ္ပိယ’’န္တိ ဝဒေတိ၊ သာဝဇ္ဇမ္ပိ ‘‘အနဝဇ္ဇ’’န္တိ၊ အနဝဇ္ဇမ္ပိ ‘‘သာဝဇ္ဇ’’န္တိ. သော ပေသလေဟိ ဘိက္ခူဟိ ‘‘မာ၊ အာဝုသော ကပိလ၊ ဧဝံ အဝစာ’’တိ ဝတွာ ဓမ္မဉ္စ ဝိနယဉ္စ ဒဿေတွာ ဩဝဒိယမာနောပိ ‘‘တုမှေ ကိံ ဇာနာထ၊ ရိတ္တမုဋ္ဌိသဒိသာ’’တိအာဒီနိ ဝတွာ ခုံသေန္တော ဝမ္ဘေန္တော စရတိ. အထဿ ဘာတု သာဂတတ္ထေရဿာပိ ဘိက္ခူ တမတ္ထံ အာရောစေသုံ. သောပိ နံ ဥပသင်္ကမိတွာ၊ ‘‘အာဝုသော ကပိလ၊ တုမှာဒိသာနဉှိ သမ္မာပဋိပတ္တိ သာသနဿ အာယု နာမ၊ တသ္မာ ပဋိပတ္တိံ ပဟာယ ကပ္ပိယာဒီနိ ပဋိဗာဟန္တော မာ ဧဝံ အဝစာ’’တိ ဩဝဒိ. သော တဿပိ ဝစနံ နာဒိယိ. ဧဝံ သန္တေပိ ထေရော ဒွတ္တိက္ခတ္တုံ ဩဝဒိတွာ ဩဝါဒံ အဂဏှန္တံ ‘‘နာယံ မမ ဝစနံ ကရောတီ’’တိ ဉတွာ ‘‘တေန၊ အာဝုသော၊ ပညာယိဿသိ သကေန ကမ္မေနာ’’တိ ဝတွာ ပက္ကာမိ. တတော ပဋ္ဌာယ နံ အညေ ပေသလာ ဘိက္ခူ ဆဍ္ဍယိံသု.

သော ဒုရာစာရော ဟုတွာ ဒုရာစာရပရိဝုတော ဝိဟရန္တော ဧကဒိဝသံ ဥပေါသထဂ္ဂေ ‘‘ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသိဿာမီ’’တိ ဗီဇနိံ အာဒါယ ဓမ္မာသနေ နိသီဒိတွာ ‘‘ဝတ္တတိ၊ အာဝုသော၊ ဧတ္ထ သန္နိပတိတာနံ ဘိက္ခူနံ ပါတိမောက္ခ’’န္တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘ကော အတ္ထော ဣမဿ ပဋိဝစနေန ဒိန္နေနာ’’တိ တုဏှီဘူတေ ဘိက္ခူ ဒိသွာ၊ ‘‘အာဝုသော၊ ဓမ္မော ဝါ ဝိနယော ဝါ နတ္ထိ၊ ပါတိမောက္ခေန သုတေန ဝါ အသုတေန ဝါ ကော အတ္ထော’’တိ ဝတွာ အာသနာ ဝုဋ္ဌဟိ. ဧဝံ သော ကဿပဿ ဘဂဝတော ပရိယတ္တိသာသနံ ဩသက္ကာပေသိ. သာဂတတ္ထေရောပိ တဒဟေဝ ပရိနိဗ္ဗာယိ. ကပိလော အာယုပရိယောသာနေ အဝီစိမှိ မဟာနိရယေ နိဗ္ဗတ္တိ. သာပိဿ မာတာ စ ဘဂိနီ စ တဿေဝ ဒိဋ္ဌာနုဂတိံ အာပဇ္ဇိတွာ ပေသလေ ဘိက္ခူ အက္ကောသိတွာ ပရိဘာသိတွာ တတ္ထေဝ နိဗ္ဗတ္တိံသု.

တသ္မိံ ပန ကာလေ ပဉ္စသတာ ပုရိသာ ဂါမဃာတကာဒီနိ ကတွာ စောရိကာယ ဇီဝန္တာ ဇနပဒမနုဿေဟိ အနုဗဒ္ဓါ ပလာယမာနာ အရညံ ပဝိသိတွာ တတ္ထ ကိဉ္စိ ပဋိသရဏံ အပဿန္တာ အညတရံ အာရညိကံ ဘိက္ခုံ ဒိသွာ ဝန္ဒိတွာ ‘‘ပဋိသရဏံ နော၊ ဘန္တေ၊ ဟောထာ’’တိ ဝဒိံသု. ထေရော ‘‘တုမှာကံ သီလသဒိသံ ပဋိသရဏံ နာမ နတ္ထိ၊ သဗ္ဗေပိ ပဉ္စသီလာနိ သမာဒိယထာ’’တိ အာဟ. တေ ‘‘သာဓူ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ သီလာနိ သမာဒိယိံသု. အထ နေ ထေရော ဩဝဒိ – ‘‘ဣဒါနိ တုမှေ သီလဝန္တာ၊ ဇီဝိတဟေတုပိ ဝေါ နေဝ သီလံ အတိက္ကမိတဗ္ဗံ၊ န မနောပဒေါသော ကာတဗ္ဗော’’တိ. တေ ‘‘သာဓူ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆိံသု. အထ နေ ဇနပဒမနုဿာ တံ ဌာနံ ပတွာ ဣတော စိတော စ ပရိယေသမာနာ တေ စောရေ ဒိသွာ သဗ္ဗေ တေ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေသုံ. တေ ကာလံ ကတွာ ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တိံသု၊ စောရဇေဋ္ဌကော ဇေဋ္ဌကဒေဝပုတ္တော အဟောသိ.

တေ အနုလောမပဋိလောမဝသေန ဧကံ ဗုဒ္ဓန္တရံ ဒေဝလောကေ သံသရိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ သာဝတ္ထိနဂရဒွါရေ ပဉ္စသတကုလိကေ ကေဝဋ္ဋဂါမေ နိဗ္ဗတ္တိံသု. ဇေဋ္ဌကဒေဝပုတ္တော ကေဝဋ္ဋဇေဋ္ဌကဿ ဂေဟေ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှိ၊ ဣတရေ ဣတရေသု. ဧဝံ တေသံ ဧကဒိဝသေယေဝ ပဋိသန္ဓိဂဟဏဉ္စ မာတုကုစ္ဆိတော နိက္ခမနဉ္စ အဟောသိ. ကေဝဋ္ဋဇေဋ္ဌကော ‘‘အတ္ထိ နု ခေါ ဣမသ္မိံ ဂါမေ အညေပိ ဒါရကာ အဇ္ဇ ဇာတာ’’တိ ပရိယေသာပေတွာ တေသံ ဇာတဘာဝံ ဉတွာ ‘‘ဧတေ မမ ပုတ္တဿ သဟာယကာ ဘဝိဿန္တီ’’တိ သဗ္ဗေသံ ပေါသာဝနိကံ ဒါပေသိ. တေ သဗ္ဗေပိ သဟပံသုကီဠကာ သဟာယကာ ဟုတွာ အနုပုဗ္ဗေန ဝယပ္ပတ္တာ အဟေသုံ. တေသံ ကေဝဋ္ဋဇေဋ္ဌကပုတ္တောဝ ယသတော စ တေဇတော စ အဂ္ဂပုရိသော အဟောသိ.

ကပိလောပိ ဧကံ ဗုဒ္ဓန္တရံ နိရယေ ပစ္စိတွာ ဝိပါကာဝသေသေန တသ္မိံ ကာလေ အစိရဝတိယာ သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏော ဒုဂ္ဂန္ဓမုခေါ မစ္ဆော ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ. အထေကဒိဝသံ တေ သဟာယကာ ‘‘မစ္ဆေ ဗန္ဓိဿာမာ’’တိ ဇာလာဒီနိ ဂဟေတွာ နဒိယာ ခိပိံသု. အထ နေသံ အန္တောဇာလံ သော မစ္ဆော ပါဝိသိ. တံ ဒိသွာ သဗ္ဗေ ကေဝဋ္ဋဂါမဝါသိနော ဥစ္စာသဒ္ဒမကံသု – ‘‘ပုတ္တာ နော ပဌမံ မစ္ဆေ ဗန္ဓန္တာ သုဝဏ္ဏမစ္ဆံ ဗန္ဓိံသု၊ ဣဒါနိ နော ရာဇာ ဗဟုဓနံ ဒဿတီ’’တိ. တေပိ ခေါ သဟာယကာ မစ္ဆံ နာဝါယ ပက္ခိပိတွာ နာဝံ ဥက္ခိပိတွာ ရညော သန္တိကံ အဂမံသု. ရညာပိ တံ ဒိသွာဝ ‘‘ကိံ ဧတ’’န္တိ ဝုတ္တေ ‘‘မစ္ဆော၊ ဒေဝါ’’တိ အာဟံသု. ရာဇာ သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏံ မစ္ဆံ ဒိသွာ ‘‘သတ္ထာ ဧတဿ သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏကာရဏံ ဇာနိဿတီ’’တိ မစ္ဆံ ဂါဟာပေတွာ ဘဂဝတော သန္တိကံ အဂမာသိ. မစ္ဆေန မုခေ ဝိဝဋမတ္တေယေဝ သကလဇေတဝနံ အတိဝိယ ဒုဂ္ဂန္ဓံ အဟောသိ. ရာဇာ သတ္ထာရံ ပုစ္ဆိ – ‘‘ကသ္မာ၊ ဘန္တေ၊ မစ္ဆော သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏော ဇာတော၊ ကသ္မာ စဿ မုခတော ဒုဂ္ဂန္ဓော ဝါယတီ’’တိ?

အယံ၊ မဟာရာဇ၊ ကဿပဘဂဝတော ပါဝစနေ ကပိလော နာမ ဘိက္ခု အဟောသိ ဗဟုဿုတော မဟာပရိဝါရော လာဘတဏှာယ အဘိဘူတော အတ္တနော ဝစနံ အဂဏှန္တာနံ အက္ကောသကပရိဘာသကော၊ တဿ စ ဘဂဝတော သာသနံ ဩသက္ကာပေသိ၊ သော တေန ကမ္မေန အဝီစိမှိ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝိပါကာဝသေသေန ဣဒါနိ မစ္ဆော ဟုတွာ ဇာတော. ယံ ပန သော ဒီဃရတ္တံ ဗုဒ္ဓဝစနံ ဝါစေသိ၊ ဗုဒ္ဓဿ စ ဂုဏံ ကထေသိ၊ တဿ နိဿန္ဒေန ဣမံ သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏံ ပဋိလဘိ. ယံ ဘိက္ခူနံ အက္ကောသကပရိဘာသကော အဟောသိ၊ တေနဿ မုခတော ဒုဂ္ဂန္ဓော ဝါယတိ. ‘‘ကထာပေမိ နံ၊ မဟာရာဇာ’’တိ? ‘‘ကထာပေထ၊ ဘန္တေ’’တိ. အထ နံ သတ္ထာ ပုစ္ဆိ – ‘‘တွံသိ ကပိလော’’တိ? ‘‘အာမ၊ ဘန္တေ၊ အဟံ ကပိလော’’တိ. ‘‘ကုတော အာဂတောသီ’’တိ? ‘‘အဝီစိမဟာနိရယတော၊ ဘန္တေ’’တိ. ‘‘ဇေဋ္ဌဘာတိကော တေ သာဂတော ကုဟိံ ဂတော’’တိ? ‘‘ပရိနိဗ္ဗုတော၊ ဘန္တေ’’တိ. ‘‘မာတာ ပန တေ သာဓိနီ ကဟ’’န္တိ? ‘‘မဟာနိရယေ နိဗ္ဗတ္တာ၊ ဘန္တေ’’တိ. ‘‘ကနိဋ္ဌဘဂိနီ စ တေ တာပနာ ကဟ’’န္တိ? ‘‘မဟာနိရယေ နိဗ္ဗတ္တာ၊ ဘန္တေ’’တိ. ‘‘ဣဒါနိ တွံ ကဟံ ဂမိဿသီ’’တိ? ‘‘အဝီစိမဟာနိရယမေဝ၊ ဘန္တေ’’တိ ဝတွာ ဝိပ္ပဋိသာရာဘိဘူတော နာဝံ သီသေန ပဟရိတွာ တာဝဒေဝ ကာလံ ကတွာ နိရယေ နိဗ္ဗတ္တိ. မဟာဇနော သံဝိဂ္ဂေါ အဟောသိ လောမဟဋ္ဌဇာတော.

အထ ဘဂဝါ တသ္မိံ ခဏေ သန္နိပတိတာယ ပရိသာယ စိတ္တာစာရံ ဩလောကေတွာ တင်္ခဏာနုရူပံ ဓမ္မံ ဒေသေတုံ ‘‘ဓမ္မစရိယံ ဗြဟ္မစရိယံ၊ ဧတဒါဟု ဝသုတ္တမ’’န္တိ သုတ္တနိပါတေ (သု. နိ. ၂၇၆) ကပိလသုတ္တံ ကထေတွာ ဣမာ ဂါထာ အဘာသိ –

၃၃၄. ‘‘မနုဇဿ ပမတ္တစာရိနော၊ တဏှာ ဝဍ္ဎတိ မာလုဝါ ဝိယ၊

သော ပ္လဝတီ ဟုရာ ဟုရံ၊ ဖလမိစ္ဆံဝ ဝနသ္မိ ဝါနရော.

၃၃၅. ‘‘ယံ ဧသာ သဟတေ ဇမ္မီ၊ တဏှာ လောကေ ဝိသတ္တိကာ၊

သောကာ တဿ ပဝဍ္ဎန္တိ၊ အဘိဝဋ္ဌံဝ ဗီရဏံ.

၃၃၆. ‘‘ယော စေတံ သဟတေ ဇမ္မိံ၊ တဏှံ လောကေ ဒုရစ္စယံ၊

သောကာ တမှာ ပပတန္တိ၊ ဥဒဗိန္ဒုဝ ပေါက္ခရာ.

၃၃၇. ‘‘တံ ဝေါ ဝဒါမိ ဘဒ္ဒံ ဝေါ၊ ယာဝန္တေတ္ထ သမာဂတာ၊

တဏှာယ မူလံ ခဏထ၊ ဥသီရတ္ထောဝ ဗီရဏံ၊

မာ ဝေါ နဠံဝ သောတောဝ၊ မာရော ဘဉ္ဇိ ပုနပ္ပုန’’န္တိ.

တတ္ထ ပမတ္တစာရိနောတိ သတိဝေါဿဂ္ဂလက္ခဏေန ပမာဒေန ပမတ္တစာရိဿ ပုဂ္ဂလဿ နေဝ ဈာနံ န ဝိပဿနာ န မဂ္ဂဖလာနိ ဝဍ္ဎန္တိ. ယထာ ပန ရုက္ခံ သံသိဗ္ဗန္တီ ပရိယောနန္ဓန္တီ တဿ ဝိနာသာယ မာလုဝါလတာ ဝဍ္ဎတိ၊ ဧဝမဿ ဆ ဒွါရာနိ နိဿာယ ပုနပ္ပုနံ ဥပ္ပဇ္ဇနတော တဏှာ ဝဍ္ဎတီတိ အတ္ထော. သော ပ္လဝတီ ဟုရာ ဟုရန္တိ သော တဏှာဝသိကော ပုဂ္ဂလော ဘဝေ ဘဝေ ဥပ္လဝတိ ဓာဝတိ. ယထာ ကိံ ဝိယာတိ? ဖလမိစ္ဆံဝ ဝနသ္မိ ဝါနရော၊ ယထာ ရုက္ခဖလံ ဣစ္ဆန္တော ဝါနရော ဝနသ္မိံ ဓာဝတိ၊ တဿ တဿ ရုက္ခဿ သာခံ ဂဏှာတိ၊ တံ မုဉ္စိတွာ အညံ ဂဏှာတိ၊ တမ္ပိ မုဉ္စိတွာ အညံ ဂဏှာတိ၊ ‘‘သာခံ အလဘိတွာ သန္နိသိန္နော’’တိ ဝတ္တဗ္ဗတံ နာပဇ္ဇတိ၊ ဧဝမေဝ တဏှာဝသိကော ပုဂ္ဂလော ဟုရာ ဟုရံ ဓာဝန္တော ‘‘အာရမ္မဏံ အလဘိတွာ တဏှာယ အပဝတ္တံ ပတ္တော’’တိ ဝတ္တဗ္ဗတံ နာပဇ္ဇတိ.

ယန္တိ ယံ ပုဂ္ဂလံ ဧသာ လာမကဘာဝေန ဇမ္မီ ဝိသာဟာရတာယ ဝိသပုပ္ဖတာယ ဝိသဖလတာယ ဝိသပရိဘောဂတာယ ရူပါဒီသု ဝိသတ္တတာယ အာသတ္တတာယ ဝိသတ္တိကာတိ သင်္ချံ ဂတာ ဆဒွါရိကတဏှာ အဘိဘဝတိ. ယထာ နာမ ဝဿာနေ ပုနပ္ပုနံ ဝဿန္တေန ဒေဝေန အဘိဝဋ္ဌံ ဗီရဏတိဏံ ဝဍ္ဎတိ၊ ဧဝံ တဿ ပုဂ္ဂလဿ အန္တော ဝဋ္ဋမူလကာ သောကာ အဘိဝဍ္ဎန္တီတိ အတ္ထော.

ဒုရစ္စယန္တိ ယော ပန ပုဂ္ဂလော ဧဝံ ဝုတ္တပ္ပကာရံ အတိက္ကမိတုံ ပဇဟိတုံ ဒုက္ကရတာယ ဒုရစ္စယံ တဏှံ သဟတိ အဘိဘဝတိ၊ တမှာ ပုဂ္ဂလာ ဝဋ္ဋမူလကာ သောကာ ပပတန္တိ. ယထာ နာမ ပေါက္ခရေ ပဒုမပတ္တေ ပတိတံ ဥဒကဗိန္ဒု န ပတိဋ္ဌာတိ၊ ဧဝံ န ပတိဋ္ဌဟန္တီတိ အတ္ထော.

တံ ဝေါ ဝဒါမီတိ တေန ကာရဏေန အဟံ တုမှေ ဝဒါမိ. ဘဒ္ဒံ ဝေါတိ ဘဒ္ဒံ တုမှာကံ ဟောတု၊ မာ အဟံ ကပိလော ဝိယ ဝိနာသံ ပါပုဏထာတိ အတ္ထော. မူလန္တိ ဣမိဿာ ဆဒွါရိကတဏှာယ အရဟတ္တမဂ္ဂဉာဏေန မူလံ ခဏထ. ကိံ ဝိယာတိ? ဥသီရတ္ထောဝ ဗီရဏံ၊ ယထာ ဥသီရေန အတ္ထိကော ပုရိသော မဟန္တေန ကုဒါလေန ဗီရဏံ ခဏတိ၊ ဧဝမဿာ မူလံ ခဏထာတိ အတ္ထော. မာ ဝေါ နဠံဝ သောတောဝ၊ မာရော ဘဉ္ဇိ ပုနပ္ပုနန္တိ မာ တုမှေ နဒီသောတေ ဇာတံ နဠံ မဟာဝေဂေန အာဂတော နဒီသောတော ဝိယ ကိလေသမာရော မရဏမာရော ဒေဝပုတ္တမာရော စ ပုနပ္ပုနံ ဘဉ္ဇတူတိ အတ္ထော.

ဒေသနာဝသာနေ ပဉ္စသတာပိ ကေဝဋ္ဋပုတ္တာ သံဝေဂံ အာပဇ္ဇိတွာ ဒုက္ခဿန္တကိရိယံ ပတ္ထယမာနာ သတ္ထု သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိတွာ န စိရဿေဝ ဒုက္ခဿန္တံ ကတွာ သတ္ထာရာ သဒ္ဓိံ အာနေဉ္ဇဝိဟာရသမာပတ္တိဓမ္မပရိဘောဂေန ဧကပရိဘောဂါ အဟေသုန္တိ.

ကပိလမစ္ဆဝတ္ထု ပဌမံ.