၅. သာနုသာမဏေရဝတ္ထု

ဣဒံ ပုရေတိ ဣမံ ဓမ္မဒေသနံ သတ္ထာ ဇေတဝနေ ဝိဟရန္တော သာနုံ နာမ သာမဏေရံ အာရဗ္ဘ ကထေသိ.

သော ကိရ ဧကိဿာ ဥပါသိကာယ ဧကပုတ္တကော အဟောသိ. အထ နံ သာ ဒဟရကာလေယေဝ ပဗ္ဗာဇေသိ. သော ပဗ္ဗဇိတကာလတော ပဋ္ဌာယ သီလဝါ အဟောသိ ဝတ္တသမ္ပန္နော၊ အာစရိယုပဇ္ဈာယအာဂန္တုကာနံ ဝတ္တံ ကတမေဝ ဟောတိ. မာသဿ အဋ္ဌမေ ဒိဝသေ ပါတောဝ ဥဋ္ဌာယ ဥဒကမာဠကေ ဥဒကံ ဥပဋ္ဌာပေတွာ ဓမ္မဿဝနဂ္ဂံ သမ္မဇ္ဇိတွာ အာသနံ ပညာပေတွာ ဒီပံ ဇာလေတွာ မဓုရဿရေန ဓမ္မဿဝနံ ဃောသေတိ. ဘိက္ခူ တဿ ထာမံ ဉတွာ ‘‘သရဘညံ ဘဏ သာမဏေရာ’’တိ အဇ္ဈေသန္တိ. သော ‘‘မယှံ ဟဒယဝါတော ရုဇတိ၊ ကာယော ဝါ ဗာဓတီ’’တိ ကိဉ္စိ ပစ္စာဟာရံ အကတွာ ဓမ္မာသနံ အဘိရူဟိတွာ အာကာသဂင်္ဂံ ဩတာရေန္တော ဝိယ သရဘညံ ဝတွာ ဩတရန္တော ‘‘မယှံ မာတာပိတူနံ ဣမသ္မိံ သရဘညေ ပတ္တိံ ဒမ္မီ’’တိ ဝဒတိ. တဿ မနုဿာ မာတာပိတရော ပတ္တိယာ ဒိန္နဘာဝံ န ဇာနန္တိ. အနန္တရတ္တဘာဝေ ပနဿ မာတာ ယက္ခိနီ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တာ၊ သာ ဒေဝတာဟိ သဒ္ဓိံ အာဂန္တွာ ဓမ္မံ သုတွာ ‘‘သာမဏေရေန ဒိန္နပတ္တိံ အနုမောဒါမိ၊ တာတာ’’တိ ဝဒတိ. ‘‘သီလသမ္ပန္နော စ နာမ ဘိက္ခု သဒေဝကဿ လောကဿ ပိယော ဟောတီ’’တိ တသ္မိံ သာမဏေရေ ဒေဝတာ သလဇ္ဇာ သဂါရဝါ မဟာဗြဟ္မာနံ ဝိယ အဂ္ဂိက္ခန္ဓံ ဝိယ စ နံ မညန္တိ. သာမဏေရေ ဂါရဝေန တဉ္စ ယက္ခိနိံ ဂရုကံ ကတွာ ပဿန္တိ. တာ ဓမ္မဿဝနယက္ခသမာဂမာဒီသု ‘‘သာနုမာတာ သာနုမာတာ’’တိ ယက္ခိနိယာ အဂ္ဂါသနံ အဂ္ဂေါဒကံ အဂ္ဂပိဏ္ဍံ ဒေန္တိ. မဟေသက္ခာပိ ယက္ခာ တံ ဒိသွာ မဂ္ဂါ ဩက္ကမန္တိ၊ အာသနာ ဝုဋ္ဌဟန္တိ.

အထ ခေါ သာမဏေရော ဝုဍ္ဎိမနွာယ ပရိပက္ကိန္ဒြိယော အနဘိရတိယာ ပီဠိတော အနဘိရတိံ ဝိနောဒေတုံ အသက္ကောန္တော ပရုဠှကေသနခေါ ကိလိဋ္ဌနိဝါသနပါရုပနော ကဿစိ အနာရောစေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ ဧကကောဝ မာတုဃရံ အဂမာသိ. ဥပါသိကာ ပုတ္တံ ဒိသွာ ဝန္ဒိတွာ အာဟ – ‘‘ကိံ၊ တာတ၊ တွံ ပုဗ္ဗေ အာစရိယုပဇ္ဈာယေဟိ ဝါ ဒဟရသာမဏေရေဟိ ဝါ သဒ္ဓိံ ဣဓာဂစ္ဆသိ၊ ကသ္မာ ဧကကောဝ အဇ္ဇ အာဂတောသီ’’တိ? သော ဥက္ကဏ္ဌိတဘာဝံ အာရောစေသိ. သာ ဥပါသိကာ နာနပ္ပကာရေန ဃရာဝါသေ အာဒီနဝံ ဒဿေတွာ ပုတ္တံ ဩဝဒမာနာပိ သညာပေတုံ အသက္ကောန္တီ ‘‘အပ္ပေဝ နာမ အတ္တနော ဓမ္မတာယပိ သလ္လက္ခေယျာ’’တိ အနုယျောဇေတွာ ‘‘တိဋ္ဌ၊ တာတ၊ ယာဝ တေ ယာဂုဘတ္တံ သမ္ပာဒေမိ၊ ယာဂုံ ပိဝိတွာ ကတဘတ္တကိစ္စဿ တေ မနာပါနိ ဝတ္ထာနိ နီဟရိတွာ ဒဿာမီ’’တိ ဝတွာ အာသနံ ပညာပေတွာ အဒါသိ. နိသီဒိ သာမဏေရော. ဥပါသိကာ မုဟုတ္တေနေဝ ယာဂုခဇ္ဇကံ သမ္ပာဒေတွာ အဒါသိ. အထ ‘‘ဘတ္တံ သမ္ပာဒေဿာမီ’’တိ အဝိဒူရေ နိသိန္နာ တဏ္ဍုလေ ဓောဝတိ. တသ္မိံ သမယေ သာ ယက္ခိနီ ‘‘ကဟံ နု ခေါ သာမဏေရော၊ ကစ္စိ ဘိက္ခာဟာရံ လဘတိ၊ နော’’တိ အာဝဇ္ဇမာနာ တဿ ဝိဗ္ဘမိတုကာမတာယ နိသိန္နဘာဝံ ဉတွာ ‘‘သာမဏေရော မေ မဟေသက္ခာနံ ဒေဝတာနံ အန္တရေ လဇ္ဇံ ဥပ္ပါဒေယျ၊ ဂစ္ဆာမိဿ ဝိဗ္ဘမနေ အန္တရာယံ ကရိဿာမီ’’တိ အာဂန္တွာ တဿ သရီရေ အဓိမုစ္စိတွာ ဂီဝံ ပရိဝတ္တေတွာ ခေဠေန ပဂ္ဃရန္တေန ဘူမိယံ နိပတိ. ဥပါသိကာ ပုတ္တဿ တံ ဝိပ္ပကာရံ ဒိသွာ ဝေဂေန ဂန္တွာ ပုတ္တံ အာလိင်္ဂေတွာ ဦရူသု နိပဇ္ဇာပေသိ. သကလဂါမဝါသိနော အာဂန္တွာ ဗလိကမ္မာဒီနိ ကရိံသု. ဥပါသိကာ ပန ပရိဒေဝမာနာ ဣမာ ဂါထာ အဘာသိ –

‘‘စာတုဒ္ဒသိံ ပဉ္စဒသိံ၊ ယာ စ ပက္ခဿ အဋ္ဌမီ၊

ပါဋိဟာရိယပက္ခဉ္စ၊ အဋ္ဌင်္ဂသုသမာဂတံ.

‘‘ဥပေါသထံ ဥပဝသန္တိ၊ ဗြဟ္မစရိယံ စရန္တိ ယေ၊

န တေဟိ ယက္ခာ ကီဠန္တိ၊ ဣတိ မေ အရဟတံ သုတံ၊

သာ ဒါနိ အဇ္ဇ ပဿာမိ၊ ယက္ခာ ကီဠန္တိ သာနုနာ’’တိ. (သံ. နိ. ၁.၂၃၉)၊

ဥပါသိကာယ ဝစနံ သုတွာ –

‘‘စာတုဒ္ဒသိံ ပဉ္စဒသိံ၊ ယာ စ ပက္ခဿ အဋ္ဌမီ၊

ပါဋိဟာရိယပက္ခဉ္စ၊ အဋ္ဌင်္ဂသုသမာဂတံ.

‘‘ဥပေါသထံ ဥပဝသန္တိ၊ ဗြဟ္မစရိယံ စရန္တိ ယေ၊

န တေဟိ ယက္ခာ ကီဠန္တိ၊ သာဟု တေ အရဟတံ သုတ’’န္တိ. (သံ. နိ. ၁.၂၃၉) –

ဝတွာ အာဟ –

‘‘သာနုံ ပဗုဒ္ဓံ ဝဇ္ဇာသိ၊ ယက္ခာနံ ဝစနံ ဣဒံ၊

မာကာသိ ပါပကံ ကမ္မံ၊ အာဝိ ဝါ ယဒိ ဝါ ရဟော.

‘‘သစေ စ ပါပကံ ကမ္မံ၊ ကရိဿသိ ကရောသိ ဝါ၊

န တေ ဒုက္ခာ ပမုတျတ္ထိ၊ ဥပ္ပစ္စာပိ ပလာယတော’’တိ. (သံ. နိ. ၁.၂၃၉)၊

ဧဝံ ပါပကံ ကမ္မံ ကတွာ သကုဏဿ ဝိယ ဥပ္ပတိတွာ ပလာယတောပိ တေ မောက္ခော နတ္ထီတိ ဝတွာ သာ ယက္ခိနီ သာမဏေရံ မုဉ္စိ. သော အက္ခီနိ ဥမ္မီလေတွာ မာတရံ ကေသေ ဝိကိရိယ အဿသန္တိံ ပဿသန္တိံ ရောဒမာနံ သကလဂါမဝါသိနော စ သန္နိပတိတေ ဒိသွာ အတ္တနော ယက္ခေန ဂဟိတဘာဝံ အဇာနန္တော ‘‘အဟံ ပုဗ္ဗေ ပီဌေ နိသိန္နော၊ မာတာ မေ အဝိဒူရေ နိသီဒိတွာ တဏ္ဍုလေ ဓောဝိ၊ ဣဒါနိ ပနမှိ ဘူမိယံ နိပန္နော၊ ကိံ နု ခေါ ဧတ’’န္တိ နိပန္နကောဝ မာတရံ အာဟ –

‘‘မတံ ဝါ အမ္မ ရောဒန္တိ၊ ယော ဝါ ဇီဝံ န ဒိဿတိ၊

ဇီဝန္တံ အမ္မ ပဿန္တီ၊ ကသ္မာ မံ အမ္မ ရောဒသီ’’တိ. (ထေရဂါ. ၄၄၊ သံ. နိ. ၁.၂၃၉)၊

အထဿ မာတာ ဝတ္ထုကာမကိလေသကာမေ ပဟာယ ပဗ္ဗဇိတဿ ပုန ဝိဗ္ဘမနတ္ထံ အာဂမနေ အာဒီနဝံ ဒဿေန္တီ အာဟ –

‘‘မတံ ဝါ ပုတ္တ ရောဒန္တိ၊ ယော ဝါ ဇီဝံ န ဒိဿတိ၊

ယော စ ကာမေ စဇိတွာန၊ ပုနရာဂစ္ဆတေ ဣဓ၊

တံ ဝါပိ ပုတ္တ ရောဒန္တိ၊ ပုန ဇီဝံ မတော ဟိ သော’’တိ. (သံ. နိ. ၁.၂၃၉)၊

ဧဝဉ္စ ပန ဝတွာ ဃရာဝါသံ ကုက္ကုဠသဒိသဉ္စေဝ နရကသဒိသဉ္စ ကတွာ ဃရာဝါသေ အာဒီနဝံ ဒဿေန္တီ ပုန အာဟ –

‘‘ကုက္ကုဠာ ဥဗ္ဘတော တာတ၊ ကုက္ကုဠံ ပတိတုမိစ္ဆသိ၊

နရကာ ဥဗ္ဘတော တာတ၊ နရကံ ပတိတုမိစ္ဆသီ’’တိ. (သံ. နိ. ၁.၂၃၉)၊

အထ နံ၊ ‘‘ပုတ္တ၊ ဘဒ္ဒံ တဝ ဟောတု၊ မယာ ပန ‘အယံ နော ပုတ္တကော ဍယှမာနော’တိ ဂေဟာ ဘဏ္ဍံ ဝိယ နီဟရိတွာ ဗုဒ္ဓသာသနေ ပဗ္ဗာဇိတော၊ ဃရာဝါသေ ပုန ဍယှိတုံ ဣစ္ဆသိ. အဘိဓာဝထ ပရိတ္တာယထ နောတိ ဣမမတ္ထံ ကဿ ဥဇ္ဈာပယာမ ကံ နိဇ္ဈာပယာမာ’’တိ ဒီပေတုံ ဣမံ ဂါထမာဟ –

‘‘အဘိဓာဝထ ဘဒ္ဒန္တေ၊ ကဿ ဥဇ္ဈာပယာမသေ၊

အာဒိတ္တာ နီဟတံ ဘဏ္ဍံ၊ ပုန ဍယှိတုမိစ္ဆသီ’’တိ. (သံ. နိ. ၁.၂၃၉)၊

သော မာတရိ ကထေန္တိယာ ကထေန္တိယာ သလ္လက္ခေတွာ ‘‘နတ္ထိ မယှံ ဂိဟိဘာဝေန အတ္ထော’’တိ အာဟ. အထဿ မာတာ ‘‘သာဓု၊ တာတာ’’တိ တုဋ္ဌာ ပဏီတဘောဇနံ ဘောဇေတွာ ‘‘ကတိဝဿောသိ၊ တာတာ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ပရိပုဏ္ဏဝဿဘာဝံ ဉတွာ တိစီဝရံ ပဋိယာဒေသိ. သော ပရိပုဏ္ဏပတ္တစီဝရော ဥပသမ္ပဒံ လဘိ. အထဿ အစိရူပသမ္ပန္နဿ သတ္ထာ စိတ္တနိဂ္ဂဟေ ဥဿာဟံ ဇနေန္တော ‘‘စိတ္တံ နာမေတံ နာနာရမ္မဏေသု ဒီဃရတ္တံ စာရိကံ စရန္တံ အနိဂ္ဂဏှန္တဿ သောတ္ထိဘာဝေါ နာမ နတ္ထိ၊ တသ္မာ အင်္ကုသေန မတ္တဟတ္ထိနော ဝိယ စိတ္တဿ နိဂ္ဂဏှနေ ယောဂေါ ကရဏီယော’’တိ ဝတွာ ဣမံ ဂါထမာဟ –

၃၂၆. ‘‘ဣဒံ ပုရေ စိတ္တမစာရိ စာရိကံ၊

ယေနိစ္ဆကံ ယတ္ထကာမံ ယထာသုခံ၊

တဒဇ္ဇဟံ နိဂ္ဂဟေဿာမိ ယောနိသော၊

ဟတ္ထိပ္ပဘိန္နံ ဝိယ အင်္ကုသဂ္ဂဟော’’တိ.

တဿတ္ထော – ဣဒံ စိတ္တံ နာမ ဣတော ပုဗ္ဗေ ရူပါဒီသု စ အာရမ္မဏေသု ရာဂါဒီနံ ယေန ကာရဏေန ဣစ္ဆတိ၊ ယတ္ထေဝဿ ကာမော ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ တဿ ဝသေန ယတ္ထ ကာမံ ယထာရုစိ စရန္တဿ သုခံ ဟောတိ၊ တထေဝ ဝိစရဏတော ယထာသုခံ ဒီဃရတ္တံ စာရိကံ စရိ၊ တံ အဇ္ဇ အဟံ ပဘိန္နံ မတ္တဟတ္ထိံ ဟတ္ထာစရိယသင်္ခါတော ဆေကော အင်္ကုသဂ္ဂဟော အင်္ကုသေန ဝိယ ယောနိသောမနသိကာရေန နိဂ္ဂဟေဿာမိ၊ နာဿ ဝီတိက္ကမိတုံ ဒဿာမီတိ.

ဒေသနာဝသာနေ သာနုနာ သဒ္ဓိံ ဓမ္မဿဝနာယ ဥပသင်္ကမန္တာနံ ဗဟူနံ ဒေဝတာနံ ဓမ္မာဘိသမယော အဟောသိ. သောပါယသ္မာ တေပိဋကံ ဗုဒ္ဓဝစနံ ဥဂ္ဂဏှိတွာ မဟာဓမ္မကထိကော ဟုတွာ ဝီသဝဿသတံ ဌတွာ သကလဇမ္ဗုဒီပံ သင်္ခေါဘေတွာ ပရိနိဗ္ဗာယီတိ.

သာနုသာမဏေရဝတ္ထု ပဉ္စမံ.