၂. သုမေဓပတ္ထနာကထာဝဏ္ဏနာ

ဣဒါနိ –

၁-၂. ‘‘ကပ္ပေ စ သတသဟဿေ၊ စတုရော စ အသင်္ခိယေ၊

အမရံ နာမ နဂရံ၊ ဒဿနေယျံ မနောရမ’’န္တိ. –

အာဒိနယပ္ပဝတ္တာယ ဗုဒ္ဓဝံသဝဏ္ဏနာယ ဩကာသော အနုပ္ပတ္တော. သာ ပနေသာ ဗုဒ္ဓဝံသဝဏ္ဏနာ ယသ္မာ သုတ္တနိက္ခေပံ ဝိစာရေတွာ ဝုစ္စမာနာ ပါကဋာ ဟောတိ၊ တသ္မာ သုတ္တနိက္ခေပဝိစာရဏာ တာဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ. စတ္တာရော ဟိ သုတ္တနိက္ခေပါ အတ္တဇ္ဈာသယော ပရဇ္ဈာသယော ပုစ္ဆာဝသိကော အဋ္ဌုပ္ပတ္တိကောတိ. တတ္ထ ယာနိ သုတ္တာနိ ဘဂဝါ ပရေဟိ အနဇ္ဈိဋ္ဌော ကေဝလံ အတ္တနော အဇ္ဈာသယေန ကထေသိ. သေယျထိဒံ – အာကင်္ခေယျသုတ္တံ (မ. နိ. ၁.၆၄ အာဒယော) ဝတ္ထသုတ္တန္တိ (မ. နိ. ၁.၇၀ အာဒယော) ဧဝမာဒီနိ၊ တေသံ အတ္တဇ္ဈာသယော နိက္ခေပေါ.

ယာနိ ဝါ ပန ‘‘ပရိပက္ကာ ခေါ ရာဟုလဿ ဝိမုတ္တိပရိပါစနီယာ ဓမ္မာ၊ ယံနူနာဟံ ရာဟုလံ ဥတ္တရိံ အာသဝါနံ ခယေ ဝိနေယျ’’န္တိ (သံ. နိ. ၄.၁၂၁) ဧဝံ ပရေသံ အဇ္ဈာသယံ ခန္တိံ မနံ ဗုဇ္ဈနကဘာဝဉ္စ ဩလောကေတွာ ပရဇ္ဈာသယဝသေန ကထိတာနိ. သေယျထိဒံ – ရာဟုလောဝါဒသုတ္တံဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနသုတ္တန္တိ (သံ. နိ. ၅.၁၀၈၁၊ မဟာဝ. ၁၃ အာဒယော၊ ပဋိ. မ. ၂.၃၀) ဧဝမာဒီနိ၊ တေသံ ပရဇ္ဈာသယော နိက္ခေပေါ.

ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ တေ တေ ဒေဝမနုဿာ ပဉှံ ပုစ္ဆန္တိ. ဧဝံ ပုဋ္ဌေန ပန ဘဂဝတာ ယာနိ ကထိတာနိ ဒေဝတာသံယုတ္တ (သံ. နိ. ၁.၁ အာဒယော) ဗောဇ္ဈင်္ဂသံယုတ္တာဒီနိ (သံ. နိ. ၅.၁၈၂ အာဒယော) တေသံ ပုစ္ဆာဝသိကော နိက္ခေပေါ.

ယာနိ ဝါ ပန ဥပ္ပန္နံ ကာရဏံ ပဋိစ္စ ဒေသိတာနိ ဓမ္မဒါယာဒ- (မ. နိ. ၁.၂၉ အာဒယော) ပုတ္တမံသူပမာဒီနိ (သံ. နိ. ၂.၆၃)၊ တေသံ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိကော နိက္ခေပေါ. ဧဝမေတေသု စတူသု သုတ္တနိက္ခေပေသု ဣမဿ ဗုဒ္ဓဝံသဿ ပုစ္ဆာဝသိကော နိက္ခေပေါ. ပုစ္ဆာဝသေန ဟိ ဘဂဝတာ အယံ နိက္ခိတ္တော. ကဿ ပုစ္ဆာဝသေန? အာယသ္မတော သာရိပုတ္တတ္ထေရဿ. ဝုတ္တဉှေတံ အသ္မိံ နိဒါနသ္မိံ ဧဝ –

‘‘သာရိပုတ္တော မဟာပညော၊ သမာဓိဇ္ဈာနကောဝိဒေါ၊

ပညာယ ပါရမိပ္ပတ္တော၊ ပုစ္ဆတိ လောကနာယကံ၊

ကီဒိသော တေ မဟာဝီရ၊ အဘိနီဟာရော နရုတ္တမာ’’တိ. (ဗု. ဝံ. ၁.၇၄-၇၅) –

အာဒိ. တေနေသာ ဗုဒ္ဓဝံသဒေသနာ ပုစ္ဆာဝသိကာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

တတ္ထ ကပ္ပေ စ သတသဟဿေတိ ဧတ္ထ ကပ္ပ-သဒ္ဒေါ ပနာယံ အဘိသဒ္ဒဟနဝေါဟာရကာလပညတ္တိဆေဒနဝိကပ္ပနလေသသမန္တဘာဝအာယုကပ္ပမဟာကပ္ပါဒီသု ဒိဿတိ. တထာ ဟိ ‘‘ဩကပ္ပနီယမေတံ ဘောတော ဂေါတမဿ. ယထာ တံ အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿာ’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၁.၃၈၇) အဘိသဒ္ဒဟနေ ဒိဿတိ. ‘‘အနုဇာနာမိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပဉ္စဟိ သမဏကပ္ပေဟိ ဖလံ ပရိဘုဉ္ဇိတု’’န္တိ ဧဝမာဒီသု (စူဠဝ. ၂၅၀) ဝေါဟာရေ. ‘‘ယေန သုဒံ နိစ္စကပ္ပံ ဝိဟရာမီ’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၁.၃၈၇) ကာလေ. ‘‘ဣစ္စာယသ္မာ ကပ္ပေါ’’တိ (သု. နိ. ၁၀၉၈၊ စူဠနိ. ကပ္ပမာဏဝပုစ္ဆာ ၁၁၇၊ ကပ္ပမာဏဝပုစ္ဆာနိဒ္ဒေသ ၆၁) စ၊ ‘‘နိဂြောဓကပ္ပေါ ဣတိ တဿ နာမံ၊ တယာ ကတံ ဘဂဝါ ဗြာဟ္မဏဿာ’’တိ စ ဧဝမာဒီသု (သု. နိ. ၃၄၆) ပညတ္တိယံ. ‘‘အလင်္ကတော ကပ္ပိတကေသမဿူ’’တိ ဧဝမာဒီသု (ဇာ. ၂.၂၂.၁၃၆၈) ဆေဒနေ. ‘‘ကပ္ပတိ ဒွင်္ဂုလကပ္ပေါ’’တိအာဒီသု (စူဠဝ. ၄၄၆) ဝိကပ္ပေ. ‘‘အတ္ထိ ကပ္ပေါ နိပဇ္ဇိတု’’န္တိအာဒီသု (အ. နိ. ၈.၈၀) လေသေ. ‘‘ကေဝလကပ္ပံ ဇေတဝနံ ဩဘာသေတွာ’’တိအာဒီသု သမန္တဘာဝေ. ‘‘တိဋ္ဌတု၊ ဘန္တေ၊ ဘဂဝါ ကပ္ပံ၊ တိဋ္ဌတု သုဂတော ကပ္ပ’’န္တိ (ဒီ. နိ. ၂.၁၇၈၊ ဥဒါ. ၅၁) ဧတ္ထ အာယုကပ္ပေ. ‘‘ကီဝ ဒီဃော နု ခေါ၊ ဘန္တေ၊ ကပ္ပေါ’’တိ (သံ. နိ. ၂.၁၂၈-၁၂၉) ဧတ္ထ မဟာကပ္ပေ. အာဒိသဒ္ဒေန ‘‘သတ္ထုကပ္ပေန ဝတ ကိရ၊ ဘော၊ မယံ သာဝကေန သဒ္ဓိံ မန္တယမာနာ န ဇာနိမှာ’’တိ (မ. နိ. ၁.၂၆၀) ဧတ္ထ ပဋိဘာဂေ. ‘‘ကပ္ပေါ နဋ္ဌော ဟောတိ. ကပ္ပကတောကာသော ဇိဏ္ဏော ဟောတီ’’တိ (ပါစိ. ၃၇၁) ဧတ္ထ ဝိနယကပ္ပေ. ဣဓ ပန မဟာကပ္ပေ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. တသ္မာ ကပ္ပေ စ သတသဟဿေတိ မဟာကပ္ပါနံ သတသဟဿာနန္တိ အတ္ထော (ဒီ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၂၉၊ ၃.၂၇၅၊ သံ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၁.၁၊ အ. နိ. အဋ္ဌ. ၂.၃.၁၂၈၊ ခု. ပါ. အဋ္ဌ. ၅.မင်္ဂလသုတ္တ၊ ဧဝမိစ္စာဒိပါဌဝဏ္ဏနာ၊ သု. နိ. အဋ္ဌ. ၂.မင်္ဂလသုတ္တဝဏ္ဏနာ၊ စရိယာ. အဋ္ဌ. နိဒါနကထာ.၁၊ စူဠနိ. အဋ္ဌ. ခဂ္ဂဝိသာဏသုတ္တနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ). စတုရော စ အသင်္ခိယေတိ ‘‘စတုန္နံ အသင်္ချေယျာနံ မတ္ထကေ’’တိ ဝစနသေသော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ကပ္ပသတသဟဿာဓိကာနံ စတုန္နံ အသင်္ချေယျာနံ မတ္ထကေတိ အတ္ထော. အမရံ နာမ နဂရန္တိ ‘‘အမရ’’န္တိ စ ‘‘အမရဝတီ’’တိ စ လဒ္ဓနာမံ နဂရံ အဟောသိ. ကေစိ ပနေတ္ထ အညေနာပိ ပကာရေန ဝဏ္ဏယန္တိ၊ ကိံ တေဟိ၊ နာမမတ္တံ ပနေတံ တဿ နဂရဿ. ဒဿနေယျန္တိ သုဝိဘတ္တဝိစိတြ-စစ္စရဒွါရ-စတုက္ကသိင်္ဃာဋိက-ပါကာရ-ပရိက္ခေပပါသာဒ- ဟမ္မိယ-ဘဝန-သမလင်္ကတတ္တာ ဒဿနီယံ. မနောရမန္တိ သမသုစိပရမရမဏီယဘူမိဘာဂတ္တာ ဆာယူဒကသမ္ပန္နတ္တာ သုလဘာဟာရတ္တာ သဗ္ဗောပကရဏယုတ္တတ္တာ စ သမိဒ္ဓတ္တာ ဒေဝမနုဿာဒီနံ မနော ရမယတီတိ မနောရမံ.

ဒသဟိ သဒ္ဒေဟိ အဝိဝိတ္တန္တိ ဟတ္ထိသဒ္ဒေန အဿသဒ္ဒေန ရထသဒ္ဒေန ဘေရိသဒ္ဒေန သင်္ခသဒ္ဒေန မုဒိင်္ဂသဒ္ဒေန ဝီဏာသဒ္ဒေန ဂီတသဒ္ဒေန သမ္မတာဠသဒ္ဒေန ‘‘ဘုဉ္ဇထ ပိဝထ ခါဒထာ’’တိ ဒသမေန သဒ္ဒေနာတိ၊ ဣမေဟိ ဒသဟိ သဒ္ဒေဟိ အဝိဝိတ္တံ အဟောသိ၊ သဗ္ဗကာလံ အနုပမုဿဝသမဇ္ဇနာဋကာ ကီဠန္တီတိ အတ္ထော. အန္နပါနသမာယုတန္တိ အန္နေန စတုဗ္ဗိဓေနာဟာရေန စ ပါနေန စ သုဋ္ဌု အာယုတံ အန္နပါနသမာယုတံ၊ ဣမိနာ သုဘိက္ခတာ ဒဿိတာ၊ ဗဟုအန္နပါနသမာယုတန္တိ အတ္ထော.

ဣဒါနိ တေ ဒသ သဒ္ဒေ ဝတ္ထုတော ဒဿနတ္ထံ –

‘‘ဟတ္ထိသဒ္ဒံ အဿသဒ္ဒံ၊ ဘေရိသင်္ခရထာနိ စ၊

ခါဒထ ပိဝထ စေဝ၊ အန္နပါနေန ဃောသိတ’’န္တိ. – ဝုတ္တံ၊

တတ္ထ ဟတ္ထိသဒ္ဒန္တိ ဟတ္ထီနံ ကောဉ္စနာဒသဒ္ဒေန၊ ကရဏတ္ထေ ဥပယောဂဝစနံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဧသ နယော သေသပဒေသုပိ. ဘေရိသင်္ခရထာနိ စာတိ ဘေရိသဒ္ဒေန စ သင်္ခသဒ္ဒေန စ ရထသဒ္ဒေန စာတိ အတ္ထော. လိင်္ဂဝိပရိယာသေန ဝုတ္တံ၊ ‘ခါဒထ ပိဝထာ’တိ ဧဝမာဒိနယပ္ပဝတ္တေန အန္နပါနပဋိသံယုတ္တေန ဃောသိတံ အဘိနာဒိတန္တိ အတ္ထော. ဧတ္ထာဟ – တေသံ ပန သဒ္ဒါနံ ဧကဒေသောဝ ဒဿိတော၊ န သကလောတိ? န ဧကဒေသော သကလော ဒသဝိဓော ဒဿိတောဝ. ကထံ? ဘေရိသဒ္ဒေန မုဒိင်္ဂသဒ္ဒေါ သင်္ဂဟိတော၊ သင်္ခသဒ္ဒေန ဝီဏာဂီတသမ္မတာဠသဒ္ဒါ သင်္ဂဟိတာတိ ဒသေဝ ဒဿိတာ.

ဧဝံ ဧကေန ပရိယာယေန နဂရသမ္ပတ္တိံ ဝဏ္ဏေတွာ ပုန တမေဝ ဒဿေတုံ –

၃. ‘‘နဂရံ သဗ္ဗင်္ဂသမ္ပန္နံ၊ သဗ္ဗကမ္မမုပါဂတံ၊ သတ္တရတနသမ္ပန္နံ၊ နာနာဇနသမာကုလံ၊

သမိဒ္ဓံ ဒေဝနဂရံဝ၊ အာဝါသံ ပုညကမ္မိန’’န္တိ. – ဝုတ္တံ၊

တတ္ထ သဗ္ဗင်္ဂသမ္ပန္နန္တိ ပါကာရဂေါပုရဋ္ဋာလကာဒိသဗ္ဗနဂရာဝယဝသမ္ပန္နံ၊ ပရိပုဏ္ဏသဗ္ဗဝိတ္တူပကရဏဓနဓညတိဏကဋ္ဌောဒကန္တိ ဝါ အတ္ထော. သဗ္ဗကမ္မမုပါဂတန္တိ သဗ္ဗကမ္မန္တေန ဥပဂတံ၊ သမုပဂတသဗ္ဗကမ္မန္တန္တိ အတ္ထော. သတ္တရတနသမ္ပန္နန္တိ ပရိပုဏ္ဏမုတ္တာဒိသတ္တရတနံ၊ စက္ကဝတ္တိနိဝါသဘူမိတော ဝါ ဟတ္ထိရတနာဒီဟိ သတ္တရတနေဟိ သမ္ပန္နံ. နာနာဇနသမာကုလန္တိ နာနာဝိဓဒေသဘာသေဟိ ဇနေဟိ သမာကုလံ. သမိဒ္ဓန္တိ မနုဿောပဘောဂသဗ္ဗောပကရဏေဟိ သမိဒ္ဓံ ဖီတံ. ဒေဝနဂရံ ဝါတိ ဒေဝနဂရံ ဝိယ အာလကမန္ဒာ ဝိယ အမရဝတီ သမိဒ္ဓန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အာဝါသံ ပုညကမ္မိနန္တိ အာဝသန္တိ ဧတ္ထ ပုညကမ္မိနော ဇနာတိ အာဝါသော. ‘‘အာဝါသော’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ‘‘အာဝါသ’’န္တိ လိင်္ဂဘေဒံ ကတွာ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ပညာယတိ တေနာတိ ပုညံ၊ ကုလရူပမဟာဘောဂိဿရိယဝသေန ပညာယတီတိ အတ္ထော. ပုနာတီတိ ဝါ ပုညံ. သဗ္ဗကုသလမလရဇာပဝါဟကတ္တာ ပုညံ ကမ္မံ ယေသံ အတ္ထိ တေ ပုညကမ္မိနော၊ တေသံ ပုညကမ္မိနံ အာဝါသဘူတန္တိ အတ္ထော.

တတ္ထ သုမေဓော နာမ ဗြာဟ္မဏော ပဋိဝသတိ ဥဘတော သုဇာတော မာတိတော စ ပိတိတော စ၊ သံသုဒ္ဓဂဟဏိကော ယာဝ သတ္တမာ ကုလပရိဝဋ္ဋာ အက္ခိတ္တော အနုပကုဋ္ဌော ဇာတိဝါဒေန၊ အဘိရူပေါ ဒဿနီယော ပါသာဒိကော ပရမာယ ဝဏ္ဏပေါက္ခရတာယ သမန္နာဂတော၊ သော တိဏ္ဏံ ဝေဒါနံ ပါရဂူ အဟောသိ သနိဃဏ္ဍုကေဋုဘာနံ သာက္ခရပ္ပဘေဒါနံ ဣတိဟာသပဉ္စမာနံ ပဒကော ဝေယျာကရဏော အနဝယော လောကာယတမဟာပုရိသလက္ခဏေသု. တဿ ပန ဒဟရကာလေယေဝ မာတာပိတရော ကာလမကံသု. အထဿ ရာသိဝဍ္ဎကော အမစ္စော အာယပေါတ္ထကံ အာဟရိတွာ သုဝဏ္ဏရဇတမဏိမုတ္တာဒိဝိဝိဓရတနဘရိတေ ဂဗ္ဘေ ဝိဝရိတွာ – ‘‘ဧတ္ထကံ တေ၊ ကုမာရ၊ မာတု သန္တကံ၊ ဧတ္ထကံ ပိတု သန္တကံ၊ ဧတ္ထကံ အယျကပယျကာန’’န္တိ ယာဝ သတ္တမာ ကုလပရိဝဋ္ဋာ ဓနံ အာစိက္ခိတွာ – ‘‘ဧတံ ပဋိပဇ္ဇာဟီ’’တိ နိယျာတေသိ. သော ‘‘သာဓူ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ ပုညာနိ ကရောန္တော အဂါရံ အဇ္ဈာဝသိ. တေန ဝုတ္တံ –

၄. ‘‘နဂရေ အမရဝတိယာ၊ သုမေဓော နာမ ဗြာဟ္မဏော၊

အနေကကောဋိသန္နိစယော၊ ပဟူတဓနဓညဝါ.

၅. ‘‘အဇ္ဈာယကော မန္တဓရော၊ တိဏ္ဏံ ဝေဒါန ပါရဂူ၊

လက္ခဏေ ဣတိဟာသေ စ၊ သဓမ္မေ ပါရမိံ ဂတော’’တိ.

တတ္ထ နဂရေ အမရဝတိယာတိ အမရဝတီသင်္ခါတေ နဂရေ. သုမေဓော နာမာတိ ဧတ္ထ ‘‘မေဓာ’’တိ ပညာ ဝုစ္စတိ. သာ တဿ သုန္ဒရာ ပသတ္ထာတိ သုမေဓောတိ ပညာယိတ္ထ. ဗြာဟ္မဏောတိ ဗြဟ္မံ အဏတိ သိက္ခတီတိ ဗြာဟ္မဏော၊ မန္တေ သဇ္ဈာယတီတိ အတ္ထော. အက္ခရစိန္တကာ ပန ‘‘ဗြဟ္မုနော အပစ္စံ ဗြာဟ္မဏော’’တိ ဝဒန္တိ. အရိယာ ပန ဗာဟိတပါပတ္တာ ဗြာဟ္မဏာတိ. အနေကကောဋိသန္နိစယောတိ ကောဋီနံ သန္နိစယော ကောဋိသန္နိစယော၊ အနေကော ကောဋိသန္နိစယော ယဿ သောယံ အနေကကောဋိသန္နိစယော၊ အနေကကောဋိ ဓနသန္နိစယောတိ အတ္ထော. ပဟူတဓနဓညဝါတိ ဗဟုလဓနဓညဝါ. ပုရိမံ ဘူမိဂတဂဗ္ဘဂတဓနဓညဝသေန ဝုတ္တံ၊ ဣဒံ နိစ္စပရိဘောဂူပဂတဓနဓညဝသေန ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

အဇ္ဈာယကောတိ န ဈာယတီတိ အဇ္ဈာယကော၊ ဈာနဘာဝနာရဟိတောတိ အတ္ထော. ဝုတ္တဉှေတံ – ‘‘န ဒါနိမေ ဈာယန္တီတိ. န ဒါနိမေ ဈာယန္တီတိ ခေါ၊ ဝါသေဋ္ဌ၊ ‘အဇ္ဈာယကာ အဇ္ဈာယကာ’ တွေဝ တတိယံ အက္ခရံ ဥပနိဗ္ဗတ္တ’’န္တိ (ဒီ. နိ. ၃.၁၃၂) ဧဝံ ပဌမကပ္ပိကကာလေ ဈာနဝိရဟိတာနံ ဗြာဟ္မဏာနံ ဂရဟဝစနံ ဥပ္ပန္နံ. ဣဒါနိ မန္တံ ဈာယတီတိ အဇ္ဈာယကော၊ မန္တေ ပရိဝတ္တေတီတိ ဣမိနာ အတ္ထေန ပသံသဝစနံ ကတွာ ဝေါဟရန္တိ. မန္တေ ဓာရေတီတိ မန္တဓရော. တိဏ္ဏံ ဝေဒါနန္တိ ဣရုဝေဒယဇုဝေဒသာမဝေဒါနံ တိဏ္ဏံ ဝေဒါနံ. အယံ ပန ဝေဒ-သဒ္ဒေါ ဉာဏသောမနဿဂန္ထေသု ဒိဿတိ. တထာ ဟေသ – ‘‘ယံ ဗြာဟ္မဏံ ဝေဒဂုမာဘိဇညာ၊ အကိဉ္စနံ ကာမဘဝေ အသတ္တ’’န္တိအာဒီသု (သု. နိ. ၁၀၆၅) ဉာဏေ ဒိဿတိ. ‘‘ယေ ဝေဒဇာတာ ဝိစရန္တိ လောကေ’’တိအာဒီသု (အ. နိ. ၄.၅၇) သောမနဿေ. ‘‘တိဏ္ဏံ ဝေဒါနံ ပါရဂူ သနိဃဏ္ဍုကေဋုဘာန’’န္တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၁.၂၅၆) ဂန္ထေ. ဣဓာပိ ဂန္ထေ (မ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၇၅). ပါရဂူတိ တိဏ္ဏံ ဝေဒါနံ ဩဋ္ဌပဟတကရဏမတ္တေန ပါရံ ဂတောတိ ပါရဂူ. လက္ခဏေတိ ဣတ္ထိလက္ခဏပုရိသလက္ခဏမဟာပုရိသလက္ခဏာဒိကေ လက္ခဏေ. ဣတိဟာသေတိ ဣတိဟ အာသ၊ ဣတိဟ အာသာတိ ဤဒိသဝစနပဋိသံယုတ္တေ ပုရာဏသင်္ခါတေ ဂန္ထဝိသေသေ. သဓမ္မေတိ ဗြာဟ္မဏာနံ သကေ ဓမ္မေ၊ သကေ အာစရိယကေ ဝါ. ပါရမိံ ဂတောတိ ပါရံ ဂတော၊ ဒိသာပါမောက္ခော အာစရိယော အဟောသီတိ အတ္ထော.

အထေကဒိဝသံ သော ဒသဂုဏဂဏာရာဓိတပဏ္ဍိတော သုမေဓပဏ္ဍိတော ဥပရိပါသာဒဝရတလေ ရဟောဂတော ဟုတွာ ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ နိသိန္နော စိန္တေသိ – ‘‘ပုနဗ္ဘဝေ ပဋိသန္ဓိဂ္ဂဟဏံ နာမ ဒုက္ခံ၊ တထာ နိဗ္ဗတ္တနိဗ္ဗတ္တဋ္ဌာနေ သရီရဘေဒနံ၊ အဟဉ္စ ဇာတိဓမ္မော၊ ဇရာဓမ္မော၊ ဗျာဓိဓမ္မော၊ မရဏဓမ္မော၊ ဧဝံဘူတေန မယာ အဇာတိံ အဇရံ အဗျာဓိံ အမရဏံ သုခံ သိဝံ နိဗ္ဗာနံ ပရိယေသိတုံ ဝဋ္ဋတိ၊ အဝဿံ ဘဝစာရကတော မုစ္စိတွာ နိဗ္ဗာနဂါမိနာ ဧကေန မဂ္ဂေန ဘဝိတဗ္ဗ’’န္တိ. တေန ဝုတ္တံ –

၆. ‘‘ရဟောဂတော နိသီဒိတွာ၊ ဧဝံ စိန္တေသဟံ တဒါ၊

ဒုက္ခော ပုနဗ္ဘဝေါ နာမ၊ သရီရဿ စ ဘေဒနံ.

၇. ‘‘ဇာတိဓမ္မော ဇရာဓမ္မော၊ ဗျာဓိဓမ္မော သဟံ တဒါ၊

အဇရံ အမရံ ခေမံ၊ ပရိယေသိဿာမိ နိဗ္ဗုတိံ.

၈. ‘‘ယံနူနိမံ ပူတိကာယံ၊ နာနာကုဏပပူရိတံ၊

ဆဍ္ဍယိတွာန ဂစ္ဆေယျံ၊ အနပေက္ခော အနတ္ထိကော.

၉. ‘‘အတ္ထိ ဟေဟိတိ သော မဂ္ဂေါ၊ န သော သက္ကာ န ဟေတုယေ၊

ပရိယေသိဿာမိ တံ မဂ္ဂံ၊ ဘဝတော ပရိမုတ္တိယာ’’တိ.

ဧတ္ထ ပန ဂါထာသမ္ဗန္ဓဉ္စ အနုတ္တာနပဒါနမတ္ထဉ္စ ဝတွာဝ ဂမိဿာမ. တတ္ထ ရဟောဂတောတိ ရဟသိ ဂတော၊ ရဟသိ ဌာနေ နိသိန္နော. ဧဝံ စိန္တေသဟန္တိ ဧဝံ စိန္တေသိံ အဟံ. ဧဝန္တိ ဣမိနာ စိန္တနာကာရံ ဒဿေတိ. တဒါတိ တသ္မိံ သုမေဓပဏ္ဍိတကာလေ. ‘‘ဧဝံ စိန္တေသဟ’’န္တိ ဘဂဝါ ဣမိနာ အတ္တနာ သဒ္ဓိံ သုမေဓပဏ္ဍိတံ ဧကတ္တံ ကရောတိ. တသ္မာ တဒါ သော သုမေဓော အဟမေဝါတိ ပကာသေန္တော ‘‘ဧဝံ စိန္တေသဟံ တဒါ’’တိ ဘဂဝါ ဥတ္တမပုရိသဝသေနာဟ. ဇာတိဓမ္မောတိ ဇာတိသဘာဝေါ. ဧသ နယော သေသပဒေသုပိ. နိဗ္ဗုတိန္တိ နိဗ္ဗာနံ.

ယံနူနာတိ ပရိဝိတက္ကနတ္ထေ နိပါတော၊ ယဒိ ပနာဟန္တိ အတ္ထော. ပူတိကာယန္တိ ပူတိဘူတံ ကာယံ. နာနာကုဏပပူရိတန္တိ မုတ္တ-ကရီသ-ပုဗ္ဗလောဟိတ-ပိတ္တ-သေမှ-ခေဠသိင်္ဃာဏိကာဒိအနေကကုဏပပူရိတံ. အနပေက္ခောတိ အနာလယော. အတ္ထီတိ အဝဿံ ဥပလဗ္ဘတိ. ဟေဟိတီတိ ဘဝိဿတိ၊ ပရိဝိတက္ကနဝစနမိဒံ. န သော သက္ကာ န ဟေတုယေတိ တေန မဂ္ဂေန န သက္ကာ န ဘဝိတုံ. သော ပန မဂ္ဂေါ ဟေတုယေတိ ဟေတုဘာဝါယ န န ဟောတိ၊ ဟေတုယေဝါတိ အတ္ထော. ဘဝတော ပရိမုတ္တိယာတိ ဘဝဗန္ဓနဝိမုတ္တိယာတိ အတ္ထော.

ဣဒါနိ အတ္တနာ ပရိဝိတက္ကိတမတ္ထံ သမ္ပာဒယိတုံ ‘‘ယထာပီ’’တိ အာဒိမာဟ. ယထာ ဟိ လောကေ ဒုက္ခဿ ပဋိပက္ခဘူတံ သုခံ နာမ အတ္ထိ၊ ဧဝံ ဘဝေ သတိ တပ္ပဋိပက္ခေန ဝိဘဝေနာပိ ဘဝိတဗ္ဗံ၊ ယထာ စ ဥဏှေ သတိ တဿ ဝူပသမဘူတံ သီတလမ္ပိ အတ္ထိ၊ ဧဝံ ရာဂါဒိအဂ္ဂီနံ ဝူပသမေန နိဗ္ဗာနေန ဘဝိတဗ္ဗံ. ယထာ စ ပါပဿ လာမကဿ ဓမ္မဿ ပဋိပက္ခဘူတော ကလျာဏော အနဝဇ္ဇဓမ္မောပိ အတ္ထိယေဝ၊ ဧဝမေဝ ပါပိကာယ ဇာတိယာ သတိ သဗ္ဗဇာတိခေပနတော အဇာတိသင်္ခါတေန နိဗ္ဗာနေနာပိ ဘဝိတဗ္ဗမေဝါတိ. တေန ဝုတ္တံ –

၁၀. ‘‘ယထာပိ ဒုက္ခေ ဝိဇ္ဇန္တေ၊ သုခံ နာမပိ ဝိဇ္ဇတိ၊

ဧဝံ ဘဝေ ဝိဇ္ဇမာနေ၊ ဝိဘဝေါပိစ္ဆိတဗ္ဗကော.

၁၁. ‘‘ယထာပိ ဥဏှေ ဝိဇ္ဇန္တေ၊ အပရံ ဝိဇ္ဇတိ သီတလံ၊

ဧဝံ တိဝိဓဂ္ဂိ ဝိဇ္ဇန္တေ၊ နိဗ္ဗာနံ ဣစ္ဆိတဗ္ဗကံ.

၁၂. ‘‘ယထာပိ ပါပေ ဝိဇ္ဇန္တေ၊ ကလျာဏမပိ ဝိဇ္ဇတိ၊

ဧဝမေဝ ဇာတိ ဝိဇ္ဇန္တေ၊ အဇာတိပိစ္ဆိတဗ္ဗက’’န္တိ.

တတ္ထ ယထာပီတိ ဩပမ္မတ္ထေ နိပါတော. သုခန္တိ ကာယိကစေတသိကသုခံ၊ သုဋ္ဌု ဒုက္ခံ ခဏတီတိ သုခံ. ဘဝေတိ ဇနနေ. ဝိဘဝေါတိ အဇနနံ၊ ဇနနေ ဝိဇ္ဇမာနေ အဇနနဓမ္မောပိ ဣစ္ဆိတဗ္ဗော. တိဝိဓဂ္ဂိ ဝိဇ္ဇန္တေတိ တိဝိဓေ ရာဂါဒိကေ အဂ္ဂိမှိ ဝိဇ္ဇမာနေတိ အတ္ထော. နိဗ္ဗာနန္တိ တဿ တိဝိဓဿ ရာဂါဒိအဂ္ဂိဿ နိဗ္ဗာပနံ ဥပသမနံ နိဗ္ဗာနဉ္စ ဣစ္ဆိတဗ္ဗံ. ပါပေတိ အကုသလေ လာမကေ. ကလျာဏမပီတိ ကုသလမပိ. ဧဝမေဝါတိ ဧဝမေဝံ. ဇာတိ ဝိဇ္ဇန္တေတိ ဇာတိယာ ဝိဇ္ဇမာနာယာတိ အတ္ထော. လိင်္ဂဘေဒဉ္စ ဝိဘတ္တိလောပဉ္စ ကတွာ ဝုတ္တံ. အဇာတိပီတိ ဇာတိခေပနံ အဇာတိနိဗ္ဗာနမ္ပိ ဣစ္ဆိတဗ္ဗံ.

အထာဟံ ပရမ္ပိ စိန္တေသိံ – ‘‘ယထာ နာမ ဂူထရာသိမှိ နိမုဂ္ဂေန ပုရိသေန ဒူရတောဝ ကမလကုဝလယပုဏ္ဍရီကသဏ္ဍမဏ္ဍိတံ ဝိမလသလိလံ တဠာကံ ဒိသွာ – ‘ကတရေန နု ခေါ မဂ္ဂေန တတ္ထ ဂန္တဗ္ဗ’န္တိ တဠာကံ ဂဝေသိတုံ ယုတ္တံ. ယံ တဿ အဂဝေသနံ၊ န သော တဿ တဠာကဿ ဒေါသော၊ တဿ ပုရိသဿေဝ ဒေါသော. ဧဝမေဝ ကိလေသမလဓောဝနေ အမတမဟာတဠာကေ ဝိဇ္ဇမာနေ ယံ တဿ အဂဝေသနံ၊ န သော အမတသင်္ခါတဿ နိဗ္ဗာနမဟာတဠာကဿ ဒေါသော၊ ပုရိသဿေဝ ဒေါသော. ယထာ ပန စောရေဟိ သံပရိဝါရိတော ပုရိသော ပလာယနမဂ္ဂေ ဝိဇ္ဇမာနေပိ သစေ သော န ပလာယတိ၊ န သော တဿ မဂ္ဂဿ ဒေါသော၊ တဿ ပုရိသဿေဝ ဒေါသော. ဧဝမေဝ ကိလေသစောရေဟိ ပရိဝါရေတွာ ဂဟိတဿ ပုရိသဿ ဝိဇ္ဇမာနေယေဝ နိဗ္ဗာနမဟာနဂရဂါမိမှိ သိဝေ မဟာမဂ္ဂေ တဿ မဂ္ဂဿ အဂဝေသနံ နာမ န မဂ္ဂဿ ဒေါသော၊ ပုရိသဿေဝ ဒေါသော. ယထာ ဗျာဓိပီဠိတော ပုရိသော ဝိဇ္ဇမာနေ ဗျာဓိတိကိစ္ဆကေ ဝေဇ္ဇေ သစေ တံ ဝေဇ္ဇံ ဂဝေသိတွာ တံ ဗျာဓိံ န တိကိစ္ဆာပေတိ၊ န သော ဝေဇ္ဇဿ ဒေါသော၊ တဿ ပုရိသဿေဝ ဒေါသော. ဧဝမေဝ ပန ယော ကိလေသဗျာဓိပရိပီဠိတော ကိလေသဝူပသမမဂ္ဂကောဝိဒံ ဝိဇ္ဇမာနမေဝ အာစရိယံ န ဂဝေသတိ၊ တဿေဝ ဒေါသော၊ န ကိလေသဗျာဓိဝိနာယကဿ အာစရိယဿ ဒေါသော’’တိ. တေန ဝုတ္တံ –

၁၃. ‘‘ယထာ ဂူထဂတော ပုရိသော၊ တဠာကံ ဒိသွာန ပူရိတံ၊

န ဂဝေသတိ တံ တဠာကံ၊ န ဒေါသော တဠာကဿ သော.

၁၄. ‘‘ဧဝံ ကိလေသမလဓောဝံ၊ ဝိဇ္ဇန္တေ အမတန္တဠေ၊

န ဂဝေသတိ တံ တဠာကံ၊ န ဒေါသော အမတန္တဠေ.

၁၅. ‘‘ယထာ အရီဟိ ပရိရုဒ္ဓေါ၊ ဝိဇ္ဇန္တေ ဂမနမ္ပထေ၊

န ပလာယတိ သော ပုရိသော၊ န ဒေါသော အဉ္ဇသဿ သော.

၁၆. ‘‘ဧဝံ ကိလေသပရိရုဒ္ဓေါ၊ ဝိဇ္ဇမာနေ သိဝေ ပထေ၊

န ဂဝေသတိ တံ မဂ္ဂံ၊ န ဒေါသော သိဝမဉ္ဇသေ.

၁၇. ‘‘ယထာပိ ဗျာဓိတော ပုရိသော၊ ဝိဇ္ဇမာနေ တိကိစ္ဆကေ၊

န တိကိစ္ဆာပေတိ တံ ဗျာဓိံ၊ န ဒေါသော သော တိကိစ္ဆကေ.

၁၈. ‘‘ဧဝံ ကိလေသဗျာဓီဟိ၊ ဒုက္ခိတော ပတိပီဠိတော၊

န ဂဝေသတိ တံ အာစရိယံ၊ န ဒေါသော သော ဝိနာယကေ’’တိ.

တတ္ထ ဂူထဂတောတိ ဂူထကူပဂတော၊ ဂူထေန ဂတော မက္ခိတော ဝါ. ကိလေသမလဓောဝန္တိ ကိလေသမလသောဓနေ၊ ဘုမ္မတ္ထေ ပစ္စတ္တဝစနံ. အမတန္တဠေတိ အမတသင်္ခါတဿ တဠာကဿ၊ သာမိအတ္ထေ ဘုမ္မဝစနံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ၊ အနုဿရံ ပက္ခိပိတွာ ဝုတ္တံ. အရီဟီတိ ပစ္စတ္ထိကေဟိ. ပရိရုဒ္ဓေါတိ သမန္တတော နိရုဒ္ဓေါ. ဂမနမ္ပထေတိ ဂမနပထေ. ဆန္ဒာဝိနာသတ္ထံ အနုဿရာဂမနံ ကတွာ ဝုတ္တံ. န ပလာယတီတိ ယဒိ န ပလာယေယျ. သော ပုရိသောတိ သော စောရေဟိ ပရိရုဒ္ဓေါ ပုရိသော. အဉ္ဇသဿာတိ မဂ္ဂဿ. မဂ္ဂဿ ဟိ –

‘‘မဂ္ဂေါ ပန္ထော ပထော ပဇ္ဇော၊ အဉ္ဇသံ ဝဋုမာယနံ၊

နာဝါ ဥတ္တရသေတု စ၊ ကုလ္လော စ ဘိသိ သင်္ကမော’’တိ. (စူဠနိ. ပါရာယနတ္ထုတိဂါထာနိဒ္ဒေသ ၁၀၁) –

ဗဟူနိ နာမာနိ. သွာယမိဓ အဉ္ဇသနာမေန ဝုတ္တော. သိဝေတိ သဗ္ဗုပဒ္ဒဝါဘာဝတော သိဝေ. သိဝမဉ္ဇသေတိ သိဝဿ အဉ္ဇသဿာတိ အတ္ထော. တိကိစ္ဆကေတိ ဝေဇ္ဇေ. န တိကိစ္ဆာပေတီတိ န တိကိစ္ဆာပေယျ. န ဒေါသော သော တိကိစ္ဆကေတိ တိကိစ္ဆကဿ ဒေါသော နတ္ထိ၊ ဗျာဓိတဿေဝ ဒေါသောတိ အတ္ထော. ဒုက္ခိတောတိ သဉ္ဇာတကာယိကစေတသိကဒုက္ခော. အာစရိယန္တိ မောက္ခမဂ္ဂါစရိယံ. ဝိနာယကေတိ အာစရိယဿ.

ဧဝံ ပနာဟံ စိန္တေတွာ ဥတ္တရိမ္ပိ ဧဝံ စိန္တေသိံ – ‘‘ယထာပိ မဏ္ဍနကဇာတိကော ပုရိသော ကဏ္ဌေ အာသတ္တံ ကုဏပံ ဆဍ္ဍေတွာ သုခီ ဂစ္ဆေယျ၊ ဧဝံ မယာပိ ဣမံ ပူတိကာယံ ဆဍ္ဍေတွာ အနပေက္ခေန နိဗ္ဗာနမဟာနဂရံ ပဝိသိတဗ္ဗံ. ယထာ စ နရနာရိယော ဥက္ကာရဘူမိယံ ဥစ္စာရပဿာဝံ ကတွာ န တံ ဥစ္ဆင်္ဂေန ဝါ အာဒါယ ဒသန္တေ ဝါ ဝေဌေတွာ အာဒါယ ဂစ္ဆန္တိ၊ အထ ခေါ ဇိဂုစ္ဆမာနာ ဩလောကေတုမ္ပိ အနိစ္ဆန္တာ အနပေက္ခာ ဆဍ္ဍေတွာ ဂစ္ဆန္တိ၊ ဧဝံ မယာပိ ဣမံ ပူတိကာယံ အနပေက္ခေန ဆဍ္ဍေတွာ အမတံ နိဗ္ဗာနနဂရံ ပဝိသိတုံ ဝဋ္ဋတိ. ယထာ စ နာဝိကာ နာမ ဇဇ္ဇရံ နာဝံ ဥဒကဂါဟိနိံ ဆဍ္ဍေတွာ အနပေက္ခာဝ ဂစ္ဆန္တိ၊ ဧဝမဟမ္ပိ ဣမံ နဝဟိ ဝဏမုခေဟိ ပဂ္ဃရန္တံ ကာယံ ဆဍ္ဍေတွာ အနပေက္ခော နိဗ္ဗာနမဟာနဂရံ ပဝိသိဿာမိ. ယထာ စ ကောစိ ပုရိသော မုတ္တာမဏိဝေဠုရိယာဒီနိ နာနာဝိဓာနိ ရတနာနိ အာဒါယ စောရေဟိ သဒ္ဓိံ မဂ္ဂံ ဂစ္ဆန္တော အတ္တနော ရတနဝိနာသဘယေန တေ စောရေ ဆဍ္ဍေတွာ ခေမံ မဂ္ဂံ ဂဏှာတိ၊ ဧဝမယမ္ပိ ပူတိကာယော ရတနဝိလောပကစောရသဒိသော. သစာဟံ ဧတ္ထ တဏှံ ကရိဿာမိ၊ အရိယမဂ္ဂကုသလဓမ္မရတနာနိ မေ နဿိဿန္တိ၊ တသ္မာ မယာ ဣမံ မဟာစောရသဒိသံ ကရဇကာယံ ဆဍ္ဍေတွာ နိဗ္ဗာနမဟာနဂရံ ပဝိသိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ. တေန ဝုတ္တံ –

၁၉. ‘‘ယထာပိ ကုဏပံ ပုရိသော၊ ကဏ္ဌေ ဗဒ္ဓံ ဇိဂုစ္ဆိယ၊

မောစယိတွာန ဂစ္ဆေယျ၊ သုခီ သေရီ သယံဝသီ.

၂၀. ‘‘တထေဝိမံ ပူတိကာယံ၊ နာနာကုဏပသဉ္စယံ၊

ဆဍ္ဍယိတွာန ဂစ္ဆေယျံ၊ အနပေက္ခော အနတ္ထိကော.

၂၁. ‘‘ယထာ ဥစ္စာရဋ္ဌာနမှိ၊ ကရီသံ နရနာရိယော၊

ဆဍ္ဍယိတွာန ဂစ္ဆန္တိ၊ အနပေက္ခာ အနတ္ထိကာ.

၂၂. ‘‘ဧဝမေဝါဟံ ဣမံ ကာယံ၊ နာနာကုဏပပူရိတံ၊

ဆဍ္ဍယိတွာန ဂစ္ဆိဿံ၊ ဝစ္စံ ကတွာ ယထာ ကုဋိံ.

၂၃. ‘‘ယထာပိ ဇဇ္ဇရံ နာဝံ၊ ပလုဂ္ဂံ ဥဒဂါဟိနိံ၊

သာမီ ဆဍ္ဍေတွာ ဂစ္ဆန္တိ၊ အနပေက္ခာ အနတ္ထိကာ.

၂၄. ‘‘ဧဝမေဝါဟံ ဣမံ ကာယံ၊ နဝစ္ဆိဒ္ဒံ ဓုဝဿဝံ၊

ဆဍ္ဍယိတွာန ဂစ္ဆိဿံ၊ ဇိဏ္ဏနာဝံဝ သာမိကာ.

၂၅. ‘‘ယထာပိ ပုရိသော စောရေဟိ၊ ဂစ္ဆန္တော ဘဏ္ဍမာဒိယ၊

ဘဏ္ဍစ္ဆေဒဘယံ ဒိသွာ၊ ဆဍ္ဍယိတွာန ဂစ္ဆတိ.

၂၆. ‘‘ဧဝမေဝ ဣမံ ကာယော၊ မဟာစောရသမော ဝိယ၊

ပဟာယိမံ ဂမိဿာမိ၊ ကုသလစ္ဆေဒနာဘယာ’’တိ.

တတ္ထ ယထာပိ ကုဏပံ ပုရိသောတိ ယထာပိ ဒဟရော ယုဝါ မဏ္ဍနကဇာတိကော ပုရိသော အဟိကုဏပေန ဝါ ကုက္ကုရကုဏပေန ဝါ မနုဿကုဏပေန ဝါ ကဏ္ဌေ အာသတ္တေန အဋ္ဋီယိတွာ ဟရာယိတွာ ဇိဂုစ္ဆိတွာ တံ ကုဏပံ မောစေတွာ ဂစ္ဆေယျ. သုခီတိ သုခိတော. သေရီတိ ယထိစ္ဆကဝိဟာရီ. နာနာကုဏပသဉ္စယန္တိ အနေကဝိဓကုဏပရာသိဘူတံ ‘‘နာနာကုဏပပူရိတ’’န္တိပိ ပါဌော.

ဥစ္စာရဋ္ဌာနမှီတိ ဥစ္စာရေန္တိ ဝစ္စံ ကရောန္တိ ဧတ္ထာတိ ဥစ္စာရော၊ ဥစ္စာရော စ သော ဌာနံ စေတိ ဥစ္စာရဋ္ဌာနံ. အထ ဝါ ဥဿာသိယျတီတိ ဥဿာသော၊ ဝစ္စဿေတံ နာမံ၊ တဿ ဌာနံ ဥဿာသဋ္ဌာနံ၊ တသ္မိံ ဥဿာသဋ္ဌာနမှိ၊ ဥက္ကာရဋ္ဌာနေတိ အတ္ထော. ဝစ္စံ ကတွာ ယထာ ကုဋိန္တိ ဝစ္စံ ကတွာ ကုဋိံ နရနာရိယော ဝိယာတိ အတ္ထော.

ဇဇ္ဇရန္တိ ဇိဏ္ဏံ. ပလုဂ္ဂန္တိ ပလုဇ္ဇန္တိံ၊ ဝိကိရန္တိန္တိ အတ္ထော. ဥဒဂါဟိနိန္တိ ဥဒကဂါဟိနိံ. သာမီတိ နာဝါသာမိကာ. နဝစ္ဆိဒ္ဒန္တိ စက္ခုသောတာဒီဟိ နဝဟိ ဝဏမုခေဟိ ဆိဒ္ဒါဝစ္ဆိဒ္ဒေဟိ ယုတ္တတ္တာ နဝစ္ဆိဒ္ဒံ. ဓုဝဿဝန္တိ ဓုဝနိဿန္ဒံ၊ နိစ္စံ ပဂ္ဃရဏာသုစိန္တိ အတ္ထော.

ဘဏ္ဍမာဒိယာတိ ယံကိဉ္စိ ရတနာဒိကံ ဘဏ္ဍံ အာဒိယ. ဘဏ္ဍစ္ဆေဒဘယံ ဒိသွာတိ ဘဏ္ဍဿ အစ္ဆိန္ဒနေန ဘယံ ဒိသွာတိ အတ္ထော. ဧဝမေဝါတိ သော ဘဏ္ဍမာဒါယ ဂစ္ဆန္တော ပုရိသော ဝိယ. အယံ ကာယောတိ အယံ ပန ကုစ္ဆိတာနံ ပရမဇေဂုစ္ဆာနံ အာယောတိ ကာယော. အာယောတိ ဥပတ္တိဋ္ဌာနံ. အာယန္တိ တတောတိ အာယော၊ ကုစ္ဆိတာ ကေသာဒယော. ဣတိ ကုစ္ဆိတာနံ ကေသာဒီနံ အာယောတိ ကာယော. မဟာစောရသမော ဝိယာတိ စက္ခုအာဒီဟိ ရူပါဒီသု ပိယရူပေသု သာရဇ္ဇနာဒိဝသေန ပါဏာတိပါတာဒိန္နာဒါနာဒိစောရော ဟုတွာ သဗ္ဗကုသလံ ဝိလုမ္ပတီတိ မဟာစောရသမော. တသ္မာ ယထာ သော ရတနဘဏ္ဍမာဒါယ စောရေဟိ သဒ္ဓိံ ဂစ္ဆန္တော ပုရိသော တေ စောရေ ပဟာယ ဂစ္ဆတိ၊ ဧဝမေဝါဟမ္ပိ ဣမံ မဟာစောရသမံ ကာယံ ပဟာယ အတ္တနော သောတ္ထိဘာဝကရံ မဂ္ဂံ ဂဝေသိတုံ ဂမိဿာမီတိ အတ္ထသမ္ဗန္ဓော ဝေဒိတဗ္ဗော. ကုသလစ္ဆေဒနာဘယာတိ ကုသလဓမ္မဝိလောပနဘယေနာတိ အတ္ထော.

အထေဝံ သုမေဓပဏ္ဍိတော နာနာဝိဓာဟိ ဥပမာဟိ နေက္ခမ္မကာရဏံ စိန္တေတွာ ပုနပိ စိန္တေသိ – ‘‘ဣမံ မဟာဓနရာသိံ သံဟရိတွာ မယှံ ပိတုပိတာမဟာဒယော ပရလောကံ ဂစ္ဆန္တာ ဧကကဟာပဏမ္ပိ ဂဟေတွာ န ဂတာ၊ မယာ ပန ဂဟေတွာ ဂမနကာရဏံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဂန္တွာ ရညော အာရောစေသိ – ‘‘အဟံ၊ မဟာရာဇ၊ ဇာတိဇရာဒီဟိ ဥပဒ္ဒုတဟဒယော အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇိဿာမိ၊ မယှံ အနေကကောဋိသတသဟဿံ ဓနံ အတ္ထိ၊ တံ ဒေဝေါ ပဋိပဇ္ဇတူ’’တိ. ရာဇာ အာဟ – ‘‘န မယှံ တေ ဓနေန အတ္ထော၊ တွံယေဝ ယထိစ္ဆကံ ကရောဟီ’’တိ.

သော စ ‘‘သာဓု ဒေဝါ’’တိ နဂရေ ဘေရိံ စရာပေတွာ မဟာဇနဿ ဒါနံ ဒတွာ ဝတ္ထုကာမေ စ ကိလေသကာမေ စ ပဟာယ အမရဝရနဂရသဒိသတော အမရနဂရတော နိက္ခမိတွာ ဧကကောဝ နာနာမိဂဂဏဝန္တေ ဟိမဝန္တေ ဓမ္မိကံ နာမ ပဗ္ဗတံ နိဿာယ အဿမံ ကတွာ တတ္ထ ပဏ္ဏသာလံ ကတွာ ပဉ္စဒေါသဝိဝဇ္ဇိတံ စင်္ကမံ မာပေတွာ အဋ္ဌဂုဏသမုပေတံ အဘိညာဗလံ သမာဟရိတုံ နဝဒေါသသမန္နာဂတံ သာဋကံ ပဇဟိတွာ ဒွါဒသဂုဏမုပါဂတံ ဝါကစီရံ နိဝါသေတွာ ပဗ္ဗဇိ. ဧဝံ ပန သော ပဗ္ဗဇိတော အဋ္ဌဒေါသသမာကိဏ္ဏံ ပဏ္ဏသာလံ ပဟာယ ဒသဂုဏသမန္နာဂတံ ရုက္ခမူလံ ဥပဂန္တွာ သဗ္ဗဓညဝိကတိံ ပဟာယ ပဝတ္တဖလဘောဇနော ဟုတွာ နိသဇ္ဇဋ္ဌာနစင်္ကမနဝသေန ပဓာနံ ပဒဟန္တော သတ္တာဟဗ္ဘန္တရေယေဝ အဋ္ဌန္နံ သမာပတ္တီနံ ပဉ္စန္နဉ္စ အဘိညာနံ လာဘီ အဟောသိ. တေန ဝုတ္တံ –

၂၇. ‘‘ဧဝါဟံ စိန္တယိတွာန၊ နေကကောဋိသတံ ဓနံ၊

နာထာနာထာနံ ဒတွာန၊ ဟိမဝန္တမုပါဂမိံ.

၂၈. ‘‘ဟိမဝန္တဿာဝိဒူရေ၊ ဓမ္မိကော နာမ ပဗ္ဗတော၊

အဿမော သုကတော မယှံ၊ ပဏ္ဏသာလာ သုမာပိတာ.

၂၉. ‘‘စင်္ကမံ တတ္ထ မာပေသိံ၊ ပဉ္စဒေါသဝိဝဇ္ဇိတံ.

အဋ္ဌဂုဏသမုပေတံ၊ အဘိညာဗလမာဟရိံ.

၃၀. ‘‘သာဋကံ ပဇဟိံ တတ္ထ၊ နဝဒေါသမုပါဂတံ၊

ဝါကစီရံ နိဝါသေသိံ၊ ဒွါဒသဂုဏမုပါဂတံ.

၃၁. ‘‘အဋ္ဌဒေါသသမာကိဏ္ဏံ၊ ပဇဟိံ ပဏ္ဏသာလကံ၊

ဥပါဂမိံ ရုက္ခမူလံ၊ ဂုဏေ ဒသဟုပါဂတံ.

၃၂. ‘‘ဝါပိတံ ရောပိတံ ဓညံ၊ ပဇဟိံ နိရဝသေသတော၊

အနေကဂုဏသမ္ပန္နံ၊ ပဝတ္တဖလမာဒိယိံ.

၃၃. ‘‘တတ္ထပ္ပဓာနံ ပဒဟိံ၊ နိဿဇ္ဇဋ္ဌာနစင်္ကမေ၊

အဗ္ဘန္တရမှိ သတ္တာဟေ၊ အဘိညာဗလပါပုဏိ’’န္တိ.

တတ္ထ ဧဝါဟန္တိ ဧဝံ အဟံ၊ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တပ္ပကာရေန စိန္တေတွာတိ အတ္ထော. နာထာနာထာနန္တိ သနာထာနမနာထာနဉ္စ အဍ္ဎာနဉ္စေဝ ဒလိဒ္ဒါနဉ္စ ‘‘အတ္ထိကာ ဂဏှန္တူ’’တိ သဟ ကောဋ္ဌာဂါရေဟိ ဒတွာတိ အတ္ထော. ဟိမဝန္တဿာဝိဒူရေတိ ဟိမဝန္တပဗ္ဗတရာဇဿ အဝိဒူရေ သမီပေ. ဓမ္မိကော နာမ ပဗ္ဗတောတိ ဧဝံနာမကော ပဗ္ဗတော. ကသ္မာ ပနာယံ ဓမ္မိကောတိ? ယေဘုယျေန ပန ဗောဓိသတ္တာ ဣသိပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ တံ ပဗ္ဗတံ ဥပနိဿာယ အဘိညာယော နိဗ္ဗတ္တေတွာ သမဏဓမ္မံ အကံသု. တသ္မာ သမဏဓမ္မဿ နိဿယဘူတတ္တာ ‘‘ဓမ္မိကော’’တွေဝ ပါကဋော အဟောသိ. အဿမော သုကတော မယှန္တိအာဒိနာ သုမေဓပဏ္ဍိတေန အဿမပဏ္ဏသာလာ စင်္ကမာ သဟတ္ထာ မာပိတာ ဝိယ ဝုတ္တာ၊ န စ ပန သဟတ္ထာ မာပိတာ၊ ကိန္တု သက္ကေန ဒေဝေန ပေသိတေ ဝိဿကမ္မုနာ ဒေဝပုတ္တေန နိမ္မိတာ. ဘဂဝါ ပန တဒါ အတ္တနော ပုညာနုဘာဝေန နိဗ္ဗတ္တံ တံ သမ္ပဒံ သန္ဓာယ – ‘‘သာရိပုတ္တ၊ တသ္မိံ ပဗ္ဗတေ –

‘အဿမော သုကတော မယှံ၊ ပဏ္ဏသာလာ သုမာပိတာ၊

စင်္ကမံ တတ္ထ မာပေသိံ၊ ပဉ္စဒေါသဝိဝဇ္ဇိတ’’’န္တိ. – အာဒိမာဟ၊

တတ္ထ ပဏ္ဏသာလာတိ ပဏ္ဏဆဒနသာလာ. တတ္ထာတိ တသ္မိံ အဿမပဒေ. ပဉ္စဒေါသဝိဝဇ္ဇိတန္တိ ပဉ္စဟိ စင်္ကမဒေါသေဟိ ဝိဝဇ္ဇိတံ. ကတမေ ပဉ္စ စင်္ကမဒေါသာ နာမ? ထဒ္ဓဝိသမတာ၊ အန္တောရုက္ခတာ၊ ဂဟနစ္ဆန္နတာ၊ အတိသမ္ဗာဓတာ၊ အတိဝိသာလတာတိ ဣမေဟိ ပဉ္စဟိ ဒေါသေဟိ ဝိဝဇ္ဇိတံ. ဥက္ကဋ္ဌပရိစ္ဆေဒေန ဒီဃတော သဋ္ဌိရတနော ဝိတ္ထာရတော ဒိယဍ္ဎရတနော စင်္ကမော ဝုတ္တော. အထ ဝါ ပဉ္စဒေါသဝိဝဇ္ဇိတန္တိ ပဉ္စဟိ နီဝရဏဒေါသေဟိ ဝိဝဇ္ဇိတံ ပရိဟီနံ အဘိညာဗလမာဟရိန္တိ ဣမိနာ ဥတ္တရပဒေန သမ္ဗန္ဓော ဒဋ္ဌဗ္ဗော (ဓ. သ. အဋ္ဌ. နိဒါနကထာ၊ သုမေဓကထာ). အဋ္ဌဂုဏသမုပေတန္တိ ‘‘ဧဝံ သမာဟိတေ စိတ္တေ ပရိသုဒ္ဓေ ပရိယောဒါတေ အနင်္ဂဏေ ဝိဂတူပက္ကိလေသေ မုဒုဘူတေ ကမ္မနိယေ ဌိတေ အာနေဉ္ဇပ္ပတ္တေ’’တိ ဧဝံ ဝုတ္တေဟိ အဋ္ဌဂုဏေဟိ (ဒီ. နိ. ၁.၂၄၄-၂၄၅၊ မ. နိ. ၁.၃၈၄-၃၈၆၊ ၄၃၁-၄၃၃၊ ပါရာ. ၁၂-၁၄) သမန္နာဂတံ အဘိညာဗလံ အာဟရိံ အာနေသိန္တိ အတ္ထော.

ကေစိ ပန ‘‘အဋ္ဌဟိ သမဏသုခေဟိ ဥပေတံ၊ အဋ္ဌိမာနိ သမဏသုခါနိ နာမ ဓနဓညပရိဂ္ဂဟာဘာဝေါ၊ အနဝဇ္ဇပိဏ္ဍပါတပရိယေသနဘာဝေါ၊ နိဗ္ဗုတပိဏ္ဍဘုဉ္ဇနဘာဝေါ၊ ရဋ္ဌံ ပီဠေတွာ ဓနဓညာဒီသု ဂဏှန္တေသု ရာဇပုရိသေသု ရဋ္ဌပီဠနကိလေသာဘာဝေါ၊ ဥပကရဏေသု နိစ္ဆန္ဒရာဂဘာဝေါ၊ စောရဝိလောပနေ နိဗ္ဘယဘာဝေါ၊ ရာဇရာဇမဟာမတ္တေဟိ အသံသဋ္ဌဘာဝေါ၊ စတူသု ဒိသာသု အပ္ပဋိဟတဘာဝေါတိ ဣမေဟိ အဋ္ဌဟိ သမဏသုခေဟိ (အပ. အဋ္ဌ. ၁.ဒူရေနိဒါန၊ သုမေဓကထာ၊ ဓ. သ. အဋ္ဌ. နိဒါနကထာ) ဥပေတံ သမုပေတံ အဿမံ မာပေသိ’’န္တိ အဿမေန သမ္ဗန္ဓံ ကတွာ ဝဒန္တိ၊ တံ ပါဠိယာ န သမေတိ.

သာဋကန္တိ ဝတ္ထံ. တတ္ထာတိ တသ္မိံ အဿမေ. နဝဒေါသမုပါဂတန္တိ၊ သာရိပုတ္တ၊ တတ္ထ ဝသန္တော အတ္တနော နိဝတ္ထပါရုတံ မဟဂ္ဃသာဋကံ ပဇဟိံ ပရိစ္စဇိံ. သာဋကံ ပဇဟန္တော စ တတ္ထ နဝ ဒေါသေ ဒိသွာ ပဇဟိန္တိ ဒီပေတိ. တာပသပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတာနဉှိ သာဋကသ္မိံ နဝ ဒေါသာ ပကာသိတာ. ကတမေ နဝ? သာဋကဿ မဟဂ္ဃဘာဝေါ၊ ပရပဋိဗဒ္ဓဘာဝေါ၊ ပရိဘောဂေန လဟုကံ ကိလိဿနဘာဝေါ၊ ကိလိဋ္ဌော စ ဓောဝိတဗ္ဗော ပုန ရဇိတဗ္ဗော စ ဟောတိ ပရိဘောဂေန ဇီရဏဘာဝေါ၊ ဇိဏ္ဏဿ ပုန တုန္နကရဏံ ဝါ အဂ္ဂဠဒါနံ ဝါ ကာတဗ္ဗံ ဟောတိ ပုန ပရိယေသနာယ ဒုရဘိသမ္ဘဝဘာဝေါ၊ တာပသပဗ္ဗဇ္ဇာယ အနနုစ္ဆဝိကဘာဝေါ၊ ပစ္စတ္ထိကာနံ သာဓာရဏဘာဝေါ၊ ယထာ နံ န ပစ္စတ္ထိကာ ဂဏှန္တိ၊ ဧဝံ ဂေါပေတဗ္ဗော ဟောတိ ပရိဒဟတော ဝိဘူသနဋ္ဌာနဘာဝေါ၊ ဂဟေတွာ စရန္တဿ မဟိစ္ဆဘာဝေါတိ ဧတေဟိ နဝဟိ ဒေါသေဟိ (အပ. အဋ္ဌ. ၁.ဒူရေနိဒါန၊ သုမေဓကထာ) ဥပဂတံ သာဋကံ ပဟာယ ဝါကစီရံ နိဝါသေသိန္တိ ဒီပေတိ. ဝါကစီရန္တိ မုဉ္ဇတိဏံ ဟီရာဟီရံ ကတွာ ဂန္ထေတွာ ကတံ ဝါကမယစီရံ နိဝါသနပါရုပနတ္ထာယ အာဒိယိန္တိ အတ္ထော. ဒွါဒသဂုဏမုပါဂတန္တိ ဒွါဒသဟိ အာနိသံသေဟိ ဥပေတံ. ဧတ္ထ ဂုဏ-သဒ္ဒေါ အာနိသံသဋ္ဌော ‘‘သတဂုဏာ ဒက္ခိဏာ ပါဋိကင်္ခိတဗ္ဗာ’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၃.၃၇၉) ဝိယ. မ-ကာရော ပဒသန္ဓိကရော. ဝါကစီရသ္မိံ ဒွါဒသာနိသံသာ အပ္ပဂ္ဃတာ၊ အပရာယတ္တတာ၊ သဟတ္ထာ ကာတုံ သက္ကုဏေယျတာ၊ ပရိဘောဂေန ဇိဏ္ဏေပိ သိဗ္ဗိတဗ္ဗာဘာဝေါ၊ စောရဘယာဘာဝေါ ပရိယေသန္တဿ သုခေန ကရဏဘာဝေါ၊ တာပသပဗ္ဗဇ္ဇာယ သာရုပ္ပဘာဝေါ၊ သေဝမာနဿ ဝိဘူသနဋ္ဌာနာဘာဝေါ၊ စီဝရပ္ပစ္စယေ အပ္ပိစ္ဆဘာဝေါ၊ ပရိဘောဂသုခဘာဝေါ၊ ဝါကုပ္ပတ္တိယာ သုလဘဘာဝေါ၊ ဝါကစီရေ နဋ္ဌေပိ အနပေက္ခဘာဝေါတိ ဣမေဟိ ဒွါဒသဟိ ဂုဏေဟိ သမ္ပန္နံ (အပ. အဋ္ဌ. ၁.ဒူရေနိဒါန၊ သုမေဓကထာ၊ ဓ. သ. အဋ္ဌ. နိဒါနကထာ).

အထ သုမေဓပဏ္ဍိတော တတ္ထ ပဏ္ဏသာလာယံ ဝိဟရန္တော ပစ္စူသသမယေ ပစ္စုဋ္ဌာယ အတ္တနော နိက္ခမနကာရဏံ ပစ္စဝေက္ခမာနော ဧဝံ ကိရ စိန္တေသိ – ‘‘အဟံ ပန နဝကနကကဋကနူပုရာဒိသင်္ဃဋ္ဋနသဒ္ဒသမ္မိဿိတ-မဓုရဟသိတကထိတဂေဟဇနရမဏီယံ ဥဠာရဝိဘဝသောဘိတံ သုရဝရဘဝနာကာရမဂါရံ ခေဠပိဏ္ဍံ ဝိယ ပဟာယ ဝိဝေကာရာမတာယ သဗ္ဗဇနပါပပဝါဟနံ တပေါဝနံ ပဝိဋ္ဌောသ္မိ၊ ဣဓ ပန မေ ပဏ္ဏသာလာယ ဝါသော ဒုတိယော ဃရာဝါသော ဝိယ ဟောတိ၊ ဟန္ဒာဟံ ရုက္ခမူလေ ဝသေယျ’’န္တိ. တေန ဝုတ္တံ –

၃၁. ‘‘အဋ္ဌဒေါသသမာကိဏ္ဏံ၊ ပဇဟိံ ပဏ္ဏသာလက’’န္တိ.

တတ္ထ အဋ္ဌဒေါသသမာကိဏ္ဏန္တိ အဋ္ဌဟိ ဒေါသေဟိ သမာကိဏ္ဏံ သံယုတ္တံ. ကတမေဟိ အဋ္ဌဟိ? မဟာသမ္ဘာရေဟိ နိပ္ဖါဒနီယတာ၊ တိဏပဏ္ဏမတ္တိကာဒီဟိ နိစ္စံ ပဋိဇဂ္ဂနီယတာ၊ သေနာသနံ နာမ မဟလ္လကဿ ပါပုဏာတီတိ အဝေလာယ ဝုဋ္ဌာပိယမာနဿ စိတ္တေကဂ္ဂတာ န ဟောတီတိ ဝုဋ္ဌာပနီယဘာဝေါ၊ သီတုဏှဿ ပဋိဃာတေန ကာယဿ သုခုမာလကရဏဘာဝေါ၊ ဃရံ ပဝိဋ္ဌေန ယံ ကိဉ္စိ ပါပံ သက္ကာ ကာတုန္တိ ဂရဟပဋိစ္ဆာဒနကရဏဘာဝေါ၊ ‘‘မယှမိဒ’’န္တိ သပရိဂ္ဂဟဘာဝေါ၊ ဂေဟဿ အတ္ထိဘာဝေါ သဒုတိယကဝါသော၊ ဦကာမင်္ဂုလဃရဂေါဠိကာဒီနံ သာဓာရဏတာယ ဗဟုသာဓာရဏဘာဝေါတိ ဣတိ ဣမေ အဋ္ဌ အာဒီနဝေ (အပ. အဋ္ဌ. ၁.ဒူရေနိဒါန၊ သုမေဓကထာ) ဒိသွာ မဟာသတ္တော ပဏ္ဏသာလံ ပဇဟိံ.

ဂုဏေ ဒသဟုပါဂတန္တိ ဆန္နံ ပဋိက္ခိပိတွာ ဒသဟိ ဂုဏေဟိ ဥပေတံ၊ ရုက္ခမူလံ ဥပဂတောသ္မီတိ အတ္ထော. ကတမေဟိ ဒသဟိ? အပ္ပသမာရမ္ဘတာ၊ ဥပဂမနမတ္တမေဝေတ္ထ ဟောတီတိ သုလဘာနဝဇ္ဇတာ၊ အဘိဏှံ တရုပဏ္ဏဝိကာရဒဿနေန အနိစ္စသညာသမုဋ္ဌာပနတာ၊ သေနာသနမစ္ဆေရာဘာဝေါ၊ တတ္ထ ဟိ ပါပံ ကရောန္တော လဇ္ဇတီတိ ပါပကရဏာရဟာဘာဝေါ၊ ပရိဂ္ဂဟကရဏာဘာဝေါ၊ ဒေဝတာဟိ သဟ ဝါသော၊ ဆန္နပဋိက္ခေပေါ၊ ပရိဘောဂသုခတာ၊ ရုက္ခမူလသေနာသနဿ ဂတဂတဋ္ဌာနေ သုလဘတာယ အနပေက္ခဘာဝေါတိ ဣတိ ဣမေ ဒသ ဂုဏေ (အပ. အဋ္ဌ. ၁.ဒူရေနိဒါန၊ သုမေဓကထာ) ဒိသွာ ရုက္ခမူလံ ဥပဂတောသ္မီတိ ဝဒတိ. အာဟ စ –

‘‘ဝဏ္ဏိတော ဗုဒ္ဓသေဋ္ဌေန၊ နိဿယောတိ စ ဘာသိတော၊

နိဝါသော ပဝိဝိတ္တဿ၊ ရုက္ခမူလသမော ကုတော.

‘‘အာဝါသမစ္ဆေရဟရေ၊ ဒေဝတာပရိပါလိတေ၊

ပဝိဝိတ္တေ ဝသန္တော ဟိ၊ ရုက္ခမူလမှိ သုဗ္ဗတော.

‘‘အဘိရတ္တာနိ နီလာနိ၊ ပဏ္ဍူနိ ပတိတာနိ စ၊

ပဿန္တော တရုပဏ္ဏာနိ၊ နိစ္စသညံ ပနူဒတိ.

‘‘တသ္မာ ဟိ ဗုဒ္ဓဒါယဇ္ဇံ၊ ဘာဝနာဘိရတာလယံ၊

ဝိဝိတ္တံ နာတိမညေယျ၊ ရုက္ခမူလံ ဝိစက္ခဏော’’တိ. (ဝိသုဒ္ဓိ. ၁.၃၂)၊

အထ သုမေဓပဏ္ဍိတော ပဏ္ဏသာလာယ ဒိဋ္ဌဒေါသော ဟုတွာ ရုက္ခမူလသေနာသနေ လဒ္ဓါနိသံသော ဝိဟရန္တော ဥတ္တရိပိ စိန္တေသိ – ‘‘အာဟာရတ္ထာယ မေ ဂါမဂမနံ အာဟာရပရိယေသနဒုက္ခံ၊ နာဟံ ကေနစိ ပါရိဇုညေန နိက္ခမိတွာ အာဟာရတ္ထာယ ပဗ္ဗဇိတော၊ အာဟာရပရိယေသနမူလဿ စ ဒုက္ခဿ ပမာဏံ နတ္ထိ၊ ယံနူနာဟံ ပဝတ္တဖလေန ယာပေယျ’’န္တိ. ဣမံ ပန အတ္ထဝိသေသံ ဒီပေန္တော –

၃၂-၃၃. ‘‘ဝါပိတံ ရောပိတံ ဓညံ၊ ပဇဟိံ နိရဝသေသတော.

အနေကဂုဏသမ္ပန္နံ၊ ပဝတ္တဖလမာဒိယိ’’န္တိ. – အာဒိမာဟ၊

တတ္ထ ဝါပိတန္တိ ဝပိတွာ နိပ္ဖန္နံ. ရောပိတန္တိ ရောပိတွာ နိပ္ဖန္နံ၊ ဝပနရောပနဝသေန ဒုဝိဓာဝ သဿနိပ္ဖတ္တိ၊ တံ ဒုဝိဓမ္ပိ အတ္တနော အပ္ပိစ္ဆတာယ ပဟာယ ပဝတ္တဖလေန ယာပေသိံ. ပဝတ္တဖလန္တိ သယမေဝ ပတိတဖလံ. အာဒိယိန္တိ ပရိဘုဉ္ဇိံ.

‘‘ပဝတ္တဖလသန္တုဋ္ဌော၊ အပရာယတ္တဇီဝိကော၊

ပဟီနာဟာရလောလုပ္ပေါ၊ ဟောတိ စာတုဒ္ဒိသော မုနိ.

‘‘ဇဟာတိ ရသတဏှဉ္စ၊ အာဇီဝေါ တဿ သုဇ္ဈတိ၊

တသ္မာ ဟိ နာတိမညေယျ၊ ပဝတ္တဖလဘောဇန’’န္တိ. (ဝိသုဒ္ဓိ. ၁.၂၆ ထောကံ ဝိသဒိသံ) –

ဧဝံ ပဝတ္တမာနော သုမေဓပဏ္ဍိတော နစိရဿေဝ အန္တောသတ္တာဟေ အဋ္ဌ သမာပတ္တိယော ပဉ္စ အဘိညာယော စ ပါပုဏိ. ဣမမတ္ထံ ပကာသေန္တေန ‘‘တတ္ထပ္ပဓာနံ ပဒဟိ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ တတ္ထာတိ တသ္မိံ အဿမေ. ပဓာနန္တိ ဝီရိယံ၊ ဝီရိယဉှိ ပဒဟိတဗ္ဗတော ပဓာနဘာဝကရဏတော ဝါ ‘‘ပဓာန’’န္တိ ဝုစ္စတိ. ပဒဟိန္တိ ဝီရိယမာရဘိံ. နိဿဇ္ဇဋ္ဌာနစင်္ကမေတိ နိသဇ္ဇာယ စ ဌာနေန စ စင်္ကမေန စ.

သုမေဓပဏ္ဍိတော ပန သေယျံ ပဋိက္ခိပိတွာ နိသဇ္ဇဋ္ဌာနစင်္ကမေဟေဝ ရတ္တိန္ဒိဝံ ဝီတိနာမေတွာ သတ္တာဟဗ္ဘန္တရေယေဝ အဘိညာဗလံ ပါပုဏိ. ဧဝံ ပန အဘိညာဗလံ ပတွာ သုမေဓတာပသေ သမာပတ္တိသုခေန ဝီတိနာမေန္တေ တဒါ သဗ္ဗဇနသင်္ဂဟကရော မာရဗလဘယံကရော ဉာဏဒီပင်္ကရော ဒီပင်္ကရော နာမ သတ္ထာ လောကေ ဥဒပါဒိ.

သင်္ခေပေနေဝ တဿာယမာနုပုဗ္ဗိကထာ – အယံ ကိရ ဒီပင်္ကရော နာမ မဟာသတ္တော သမတ္တိံသ ပါရမိယော ပူရေတွာ ဝေဿန္တရတ္တဘာဝသဒိသေ အတ္တဘာဝေ ဌိတော ပထဝိကမ္ပနာဒီနိ မဟာဒါနာနိ ဒတွာ အာယုပရိယောသာနေ တုသိတပုရေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ တတ္ထ ယာဝတာယုကံ ဌတွာ ဒသသဟဿစက္ကဝါဠဒေဝတာဟိ သန္နိပတိတွာ –

‘‘ကာလော ခေါ တေ မဟာဝီရ၊ ဥပ္ပဇ္ဇ မာတုကုစ္ဆိယံ၊

သဒေဝကံ တာရယန္တော၊ ဗုဇ္ဈဿု အမတံ ပဒ’’န္တိ. (ဗု. ဝံ. ၁.၆၇) –

ဝုတ္တေ တတော သော ဒေဝတာနံ ဝစနံ သုတွာ စ ပဉ္စ မဟာဝိလောကနာနိ ဝိလောကေတွာ တတော စုတော ရမ္မဝတီနဂရေ အတ္တနော ယသဝိဘူတိယာ ဝိဇိတဝါသုဒေဝဿ နရဒေဝဿ သုဒေဝဿ နာမ ရညော ကုလေ သုမေဓာယ ဒေဝိယာ ကုစ္ဆိသ္မိံ အာသာဠှိပုဏ္ဏမိယာ ဥတ္တရာသာဠှနက္ခတ္တေန ပဋိသန္ဓိံ ဂဟေတွာ မဟတာ ပရိဝါရေန ပရိဟရိယမာနော မဟာဒေဝိယာ ကုစ္ဆိမှိ မဏိကူဋဂတော ဝိယ ကေနစိ အသုစိနာ အမက္ခိတော ဒသ မာသေ ဝသိတွာ သလိလဓရဝိဝရဂတော သရဒကာလစန္ဒော ဝိယ တဿာ ဥဒရတော နိက္ခမိ.

ဒွတ္တိံသ ပုဗ္ဗနိမိတ္တာနိ

တဿ ပန ဒီပင်္ကရကုမာရဿ ပဋိသန္ဓိက္ခဏေပိ ဝိဇာတက္ခဏေပိ ဒွတ္တိံသ ပုဗ္ဗနိမိတ္တာနိ ပါဋိဟာရိယာနိ ပါတုရဟေသုံ. သဗ္ဗသဗ္ဗညုဗောဓိသတ္တေသု မာတုကုစ္ဆိံ ဩက္ကမန္တေသု နိက္ခမန္တေသု သမ္ဗုဇ္ဈန္တေသု ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တန္တေသူတိ ဣမေသု စတူသု ဌာနေသု ဒွတ္တိံသ ပါဋိဟာရိယာနိ ပဝတ္တန္တေဝ. တသ္မာ မယာ ပါကဋတ္တာ ဒီပင်္ကရကုမာရဿ ဇာတိယံ ဒဿိတာနိ –

‘‘ဒီပင်္ကရေ စာရုကရေ ကုမာရေ၊ သိဝံကရေ သန္တိကရေဝ ဇာတေ၊

ပကမ္ပိ သင်္ကမ္ပိ တဒါ သမန္တာ၊ သဟဿသင်္ချာ ဒသလောကဓာတု.

‘‘စက္ကဝါဠသဟဿေသု၊ ဒသသဟဿေဝ ဒေဝတာ၊

ဧကသ္မိံ စက္ကဝါဠသ္မိံ၊ တဒါ သန္နိပတိံသု တာ.

‘‘ဗောဓိသတ္တံ မဟာသတ္တံ၊ ဇာတမတ္တန္တု ဒေဝတာ၊

ပဌမံ ပဋိဂ္ဂဏှိံသု၊ ပစ္ဆာ တံ မနုဇာ ပန.

‘‘အဝါဒိတာ ကေနစိ စမ္မနဒ္ဓါ၊ သုပေါက္ခရာ ဒုန္ဒုဘိယော စ ဝီဏာ၊

အဃဋ္ဋိတာနာဘရဏာနိ တသ္မိံ၊ ခဏေ သမန္တာ မဓုရံ ရဝိံသု.

‘‘ဆိဇ္ဇိံသု သဗ္ဗတ္ထ စ ဗန္ဓနာနိ၊ သယံ ဝိဂစ္ဆိံသု စ သဗ္ဗရောဂါ၊

ရူပါနိ ပဿိံသု စ ဇာတိအန္ဓာ၊ သဒ္ဒံ သမန္တာ ဗဓိရာ သုဏိံသု.

‘‘အနုဿတိံ ဇာတိဇဠာ မနုဿာ၊ လဘိံသု ယာနံ ပဒသာဝ ပင်္ဂုလာ၊

ဝိဒေသယာတာ သယမေဝ နာဝါ၊ သပဋ္ဋနံ သီဃမုပါဂမိံသု.

‘‘အာကာသဋ္ဌံ ဘူမိဂတဉ္စ သဗ္ဗံ၊ သယံ သမန္တာ ရတနံ ဝိရောစိ၊

နိဗ္ဗာယိ ဃောရေ နိရယေ ဟုတာသော၊ နဒီသု တောယမ္ပိ စ နပ္ပဝတ္တိ.