၆. ကာဠုဒါယိတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ

ဆဋ္ဌာပဒါနေ ပဒုမုတ္တရော နာမ ဇိနောတိအာဒိကံ အာယသ္မတော ကာဠုဒါယိတ္ထေရဿ အပဒါနံ. အယမ္ပိ ပုရိမဗုဒ္ဓေသု ကတာဓိကာရော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ဝိဝဋ္ဋူပနိဿယာနိ ပုညာနိ ဥပစိနန္တော ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော ကာလေ ဟံသဝတီနဂရေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ဝိညုတံ ပတ္တော သတ္ထု ဓမ္မဒေသနံ သုဏန္တော သတ္ထာရံ ဧကံ ဘိက္ခုံ ကုလပ္ပသာဒကာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေန္တံ ဒိသွာ တဇ္ဇံ အဘိနီဟာရကမ္မံ ကတွာ တံ ဌာနန္တရံ ပတ္ထေသိ. သတ္ထာပိ ဗျာကာသိ. သော ယာဝဇီဝံ ကုသလံ ကတွာ ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော အမှာကံ ဗောဓိသတ္တဿ မာတုကုစ္ဆိယံ ပဋိသန္ဓိဂ္ဂဟဏဒိဝသေ ဒေဝလောကတော စဝိတွာ ကပိလဝတ္ထုသ္မိံယေဝ အမစ္စကုလေ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှိ. ဗောဓိသတ္တေန သဟ ဧကဒိဝသေယေဝ ဇာတော၊ တံဒိဝသံယေဝ နံ ဒုကူလစုမ္ဗဋကေန နိပဇ္ဇာပေတွာ ဗောဓိသတ္တဿ ဥပဋ္ဌာနံ နယိံသု. ဗောဓိသတ္တေန ဟိ သဒ္ဓိံ ဗောဓိရုက္ခော၊ ရာဟုလမာတာ၊ စတ္တာရော နိဓီ၊ အာရောဟနိယဟတ္ထီ၊ ကဏ္ဍကော၊ ဆန္နော၊ ကာဠုဒါယီတိ ဣမေ သတ္တ ဧကဒိဝသေ ဇာတတ္တာ သဟဇာတာ နာမ အဟေသုံ. အထဿ နာမဂ္ဂဟဏဒိဝသေ သကလနဂရဿ ဥဒဂ္ဂစိတ္တဒိဝသေ ဇာတတ္တာ ဥဒါယီတွေဝ နာမံ ကရိံသု. ထောကံ ကာဠဓာတုကတ္တာ ပန ကာဠုဒါယီတိ ပညာယိတ္ထ. သော ဗောဓိသတ္တေန သဒ္ဓိံ ကုမာရကီဠံ ကီဠန္တော ဝုဒ္ဓိံ အဂမာသိ.

အပရဘာဂေ လောကနာထေ မဟာဘိနိက္ခမနံ နိက္ခမိတွာ အနုက္ကမေန သဗ္ဗညုတံ ပတွာ ပဝတ္တိတဝရဓမ္မစက္ကေ ရာဇဂဟံ ဥပနိဿာယ ဝေဠုဝနေ ဝိဟရန္တေ သုဒ္ဓေါဒနမဟာရာဇာ တံ ပဝတ္တိံ သုတွာ ပုရိသသဟဿပရိဝါရံ ဧကံ အမစ္စံ ‘‘ပုတ္တံ မေ ဣဓာနေဟီ’’တိ ပေသေသိ. သော သတ္ထု ဓမ္မဒေသနာဝေလာယံ သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တွာ ပရိသပရိယန္တေ ဌိတော ဓမ္မံ သုတွာ သပရိဝါရော အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. အထ နေ သတ္ထာ ‘‘ဧထ၊ ဘိက္ခဝေါ’’တိ ဟတ္ထံ ပသာရေသိ. သဗ္ဗေ တံခဏံယေဝ ဣဒ္ဓိမယပတ္တစီဝရဓရာ ဝဿသဋ္ဌိကတ္ထေရာ ဝိယ အဟေသုံ. အရဟတ္တပ္ပတ္တတော ပဋ္ဌာယ အရိယာ နာမ မဇ္ဈတ္တာဝ ဟောန္တိ၊ တသ္မာ ရညာ ပေသိတသာသနံ ဒသဗလဿ နာရောစေသိ. ရာဇာ နေဝ ဂတော အာဂစ္ဆတိ၊ န သာသနံ သုယျတီတိ အပရမ္ပိ အမစ္စံ ပုရိသသဟဿပရိဝါရံ ပေသေသိ. တသ္မိမ္ပိ တထာ ပဋိပန္နေ အပရမ္ပီတိ ဧတေန နယေန နဝပုရိသသဟဿပရိဝါရေ နဝ အမစ္စေ ပေသေသိ. သဗ္ဗေ ဂန္တွာ အရဟတ္တံ ပတွာ တုဏှီဘူတာ အဟေသုံ.

အထ ရာဇာ စိန္တေသိ – ‘‘ဧတ္တကာ ဇနာ မယိ သိနေဟာဘာဝေန ဒသဗလဿ ဣဓာဂမနတ္ထာယ န ကိဉ္စိ ကထယိံသု၊ အယံ ခေါ ပန ဥဒါယီ ဒသဗလေန သမဝယော သဟပံသုကီဠိကော၊ မယိ စ သိနေဟဝါ၊ ဣမံ ပေသေဿာမီ’’တိ. အထ တံ ပက္ကောသာပေတွာ၊ ‘‘တာတ၊ တွံ ပုရိသသဟဿပရိဝါရော ဂန္တွာ ဒသဗလံ ဣဓာနေဟီ’’တိ ဝတွာ ပေသေသိ. သော ပန ဂစ္ဆန္တော ‘‘သစာဟံ၊ ဒေဝ၊ ပဗ္ဗဇိတုံ လဘိဿာမိ၊ ဧဝါဟံ ဘဂဝန္တံ ဣဓာနေဿာမီ’’တိ ဝတွာ ရညာ ‘‘ပဗ္ဗဇိတောပိ မမ ပုတ္တံ ဒဿေဟီ’’တိ ဝုတ္တော ရာဇဂဟံ ဂန္တွာ သတ္ထု ဓမ္မဒေသနာဝေလာယ ပရိသပရိယန္တေ ဌိတော ဓမ္မံ သုတွာ သပရိဝါရော အရဟတ္တံ ပတွာ ဧဟိဘိက္ခုဘာဝေ ပတိဋ္ဌာသိ. သော အရဟတ္တံ ပတွာ – ‘‘န တာဝါယံ ဒသဗလဿ ကုလနဂရံ ဂန္တုံ ကာလော၊ ဝဿန္တေ ပန ဥပဂတေ ပဗ္ဗတေသု ဝနသဏ္ဍေသု ဟရိတတိဏသဉ္ဆန္နာယ ဘူမိယာ ဂမနကာလော ဘဝိဿတီ’’တိ ဂမနကာလံ အာဂမေန္တော ဝဿန္တေ သမ္ပတ္တေ သတ္ထု ကုလနဂရံ ဂန္တုံ ဂမနဝဏ္ဏံ သံဝဏ္ဏေသိ. ဝုတ္တဉ္စေတံ ထေရဂါထာယ (ထေရဂါ. ၅၂၇-၅၃၀) –

‘‘အင်္ဂါရိနော ဒါနိ ဒုမာ ဘဒန္တေ၊ ဖလေသိနော ဆဒနံ ဝိပ္ပဟာယ၊

တေ အစ္စိမန္တောဝ ပဘာသယန္တိ၊ သမယော မဟာဝီရ ဘာဂီ ရသာနံ.

‘‘ဒုမာနိ ဖုလ္လာနိ မနောရမာနိ၊ သမန္တတော သဗ္ဗဒိသာ ပဝန္တိ၊

ပတ္တံ ပဟာယ ဖလမာသသာနာ၊ ကာလော ဣတော ပက္ကမနာယ ဝီရ.

‘‘နေဝါတိသီတံ န ပနာတိဥဏှံ၊ သုခါ ဥတု အဒ္ဓနိယာ ဘဒန္တေ၊

ပဿန္တု တံ သာကိယာ ကောဠိယာ စ၊ ပစ္ဆာမုခံ ရောဟိနိယံ တရန္တံ.

‘‘အာသာယ ကသတေ ခေတ္တံ၊ ဗီဇံ အာသာယ ဝပ္ပတိ၊

အာသာယ ဝါဏိဇာ ယန္တိ၊ သမုဒ္ဒံ ဓနဟာရကာ၊

ယာယ အာသာယ တိဋ္ဌာမိ၊ သာ မေ အာသာ သမိဇ္ဈတု.

‘‘နာတိသီတံ နာတိဥဏှံ၊ နာတိဒုဗ္ဘိက္ခဆာတကံ၊

သဒ္ဒလာ ဟရိတာ ဘူမိ၊ ဧသ ကာလော မဟာမုနိ. (အ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၁.၂၂၅)၊

‘‘ပုနပ္ပုနဉ္စေဝ ဝပန္တိ ဗီဇံ၊ ပုနပ္ပုနံ ဝဿတိ ဒေဝရာဇာ၊

ပုနပ္ပုနံ ခေတ္တံ ကသန္တိ ကဿကာ၊ ပုနပ္ပုနံ ဓညမုပေတိ ရဋ္ဌံ.

‘‘ပုနပ္ပုနံ ယာစနကာ စရန္တိ၊ ပုနပ္ပုနံ ဒါနပတီ ဒဒန္တိ၊

ပုနပ္ပုနံ ဒါနပတီ ဒဒိတွာ၊ ပုနပ္ပုနံ သဂ္ဂမုပေန္တိ ဌာနံ.

‘‘ဝီရော ဟဝေ သတ္တယုဂံ ပုနေတိ၊ ယသ္မိံ ကုလေ ဇာယတိ ဘူရိပညော၊

မညာမဟံ သက္ကတိ ဒေဝဒေဝေါ၊ တယာ ဟိ ဇာတော မုနိ သစ္စနာမော.

‘‘သုဒ္ဓေါဒနော နာမ ပိတာ မဟေသိနော၊ ဗုဒ္ဓဿ မာတာ ပန မာယနာမာ၊

ယာ ဗောဓိသတ္တံ ပရိဟရိယ ကုစ္ဆိနာ၊ ကာယဿ ဘေဒါ တိဒိဝမှိ မောဒတိ.

‘‘သာ ဂေါတမီ ကာလကတာ ဣတော စုတာ၊ ဒိဗ္ဗေဟိ ကာမေဟိ သမင်္ဂိဘူတာ၊

သာ မောဒတိ ကာမဂုဏေဟိ ပဉ္စဟိ၊ ပရိဝါရိတာ ဒေဝဂဏေဟိ တေဟိ.

‘‘ဗုဒ္ဓဿ ပုတ္တောမှိ အသယှသာဟိနော၊ အင်္ဂီရသဿပ္ပဋိမဿ တာဒိနော၊

ပိတုပိတာ မယှံ တုဝံသိ သက္က၊ ဓမ္မေန မေ ဂေါတမ အယျကောသီ’’တိ. (ထေရဂါ. ၅၃၁-၅၃၆)၊

‘‘အမ္ဗာ ပနသာ ကပိဋ္ဌာ စ၊ ပုပ္ဖပလ္လဝလင်္ကတာ၊

ဓုဝပ္ဖလာနိ သဝန္တိ၊ ခုဒ္ဒါမဓုကကူပမာ၊

သေဝမာနော ဥဘော ပဿေ၊ ဂန္တုကာလော မဟာယဿ.

‘‘ဇမ္ဗူ သုမဓုရာ နီပါ၊ မဓုဂဏ္ဍိဒိဝပ္ဖလာ၊

တာ ဥဘောသု ပဇ္ဇောတန္တိ၊ ဂန္တုကာလော မဟာယသ.

‘‘တိဏ္ဍုကာနိ ပိယာလာနိ၊ သောဏ္ဏဝဏ္ဏာ မနောရမာ၊

ခုဒ္ဒကပ္ပဖလာ နိစ္စံ၊ ဂန္တုကာလော မဟာယသ.

‘‘ကဒလီ ပဉ္စမောစ္စိ စ၊ သုပက္ကဖလဘူသိတာ၊

ဥဘောပဿေသု လမ္ဗန္တိ၊ ဂန္တုကာလော မဟာယသ.

‘‘မဓုပ္ဖလဓရာ နိစ္စံ၊ မောရရုက္ခာ မနောရမာ၊

ခုဒ္ဒကပ္ပဖလာ နိစ္စံ၊ ဂန္တုကာလော မဟာယသ.

‘‘ဟိန္တာလတာလပန္တီ စ၊ ရဇတက္ခန္ဓောဝ ဇောတရေ၊

သုပက္ကဖလသဉ္ဆန္နာ၊ ခုဒ္ဒကပ္ပါ မဓုဿဝါ၊

ဖလာနိ တာနိ ခါဒန္တေ၊ ဂန္တုကာလော မဟာယသ.

‘‘ဥဒုမ္ဗရာရုဏာဝဏ္ဏာ၊ သဒါသုမဓုရပ္ဖလာ၊

ဥဘောပဿေသု လမ္ဗန္တိ၊ ဂန္တုကာလော မဟာယသ.

‘‘ဣတ္ထမ္ဘူတာ အနေကာ တေ၊ နာနာဖလဓရာ ဒုမာ၊

ဥဘောပဿေသု လမ္ဗန္တိ၊ ဂန္တုကာလော မဟာယသ.

‘‘စမ္ပကာ သလဠာ နာဂါ၊ သုဂန္ဓာ မာလုတေရိတာ၊

သုပုပ္ဖိတဂ္ဂါ ဇောတန္တိ၊ သုဂန္ဓေနာဘိပူဇယုံ၊

သာဒရာ ဝိနတာနေဝ၊ ဂန္တုကာလော မဟာယသ.

‘‘ပုန္နာဂါ ဂိရိပုန္နာဂါ၊ ပုပ္ဖိတာ ဓရဏီရုဟာ၊

သုပုပ္ဖိတဂ္ဂါ ဇောတန္တိ၊ သုဂန္ဓေနာဘိပူဇယုံ၊

သာဒရာ ဝိနတုဂ္ဂဂ္ဂါ၊ ဂန္တုကာလော မဟာယသ.

‘‘အသောကာ ကောဝိဠာရာ စ၊ သောမနဿကရာ ဝရာ၊

သုဂန္ဓာ ကဏ္ဏိကာ ဗန္ဓာ၊ ရတ္တဝဏ္ဏေဟိ ဘူသိတာ၊

သာဒရာ ဝိနတုဂ္ဂဂ္ဂါ၊ သမယော တေ မဟာယသ.

‘‘ကဏ္ဏိကာရာ ဖုလ္လိတာ နိစ္စံ၊ သောဝဏ္ဏရံသိဇောတကာ၊

ဒိဗ္ဗဂန္ဓာ ပဝါယန္တိ၊ ဒိသာ သဗ္ဗာနိ သောဘယံ၊

သာဒရာ ဝိနတာနေဝ၊ သမယော တေ မဟာယသ.

‘‘သုပတ္တာ ဂန္ဓသမ္ပန္နာ၊ ကေတကီ ဓနုကေတကီ၊

သုဂန္ဓာ သမ္ပဝါယန္တိ၊ ဒိသာ သဗ္ဗာဘိဂန္ဓိနော၊

သာဒရာ ပူဇယန္တာဝ၊ သမယော တေ မဟာယသ.

‘‘မလ္လိကာ ဇာတိသုမနာ၊ သုဂန္ဓာ ခုဒ္ဒမလ္လိကာ၊

ဒိသာ သဗ္ဗာ ပဝါယန္တိ၊ ဥဘော မဂ္ဂေ ပသောဘယံ၊

သာဒရာ တေ ပလမ္ဗန္တိ၊ သမယော တေ မဟာယသ.

‘‘သိန္ဓုဝါရာ သီတဂန္ဓာ၊ သုဂန္ဓာ မာလုတေရိတာ၊

ဒိသာ သဗ္ဗာဘိပူဇေန္တာ၊ ဥဘော မဂ္ဂေ ပသောဘယံ၊

သာဒရာ ဝိနတုဂ္ဂဂ္ဂါ၊ သမယော တေ မဟာယသ.

‘‘သီဟာ ကေသရသီဟာ စ၊ စတုပ္ပဒနိသေဝိတာ၊

အစ္ဆမ္ဘီတာ သုရာပါနေ၊ မိဂရာဇာ ပတာပိနော.

‘‘သီဟနာဒေန ပူဇေန္တိ၊ သာဒရာ တေ မိဂါဘိဘူ၊

မဂ္ဂမှိ ဥဘတော ဝူဠှာ၊ သမယော တေ မဟာယသ.

‘‘ဗျဂ္ဃါ သိန္ဓဝါ နကုလာ၊ သာဓုရူပါ ဘယာနကာ၊

အာကာသေ သမ္ပတန္တာဝ၊ နိဗ္ဘီတာ ယေန ကေနစိ၊

တေဟိ တေ သာဒရာ နတာ၊ သမယော တေ မဟာယသ.

‘‘တိဓာ ပဘိန္နာ ဆဒ္ဒန္တာ၊ သုရူပါ သုဿရာ သုဘာ၊

သတ္တပ္ပတိဋ္ဌိတင်္ဂါ တေ၊ ဥဘော မဂ္ဂေသု ကူဇိနော၊

သာဒရာ ဟာသမာနာဝ၊ သမယော တေ မဟာယသ.

‘‘မိဂါ ဝရာဟာ ပသဒါ၊ စိတြာသာဝယဝါ သုဘာ၊

အာရောဟပရိဏာဟေန၊ သုရူပါ အင်္ဂသံယုတာ၊

ဥဘော မဂ္ဂေ ဂါယမာနာဝ၊ သမယော တေ မဟာယသ.

‘‘ဂေါကဏ္ဏာ သရဘာ ရုရူ၊ အာရောဟပရိဏာဟိနော၊

သုရူပါ အင်္ဂသမ္ပန္နာ၊ သေဝမာနာဝ အစ္ဆရုံ၊

သေဝမာနာ တေဟိ တဒါ၊ သမယော တေ မဟာယသ.

‘‘ဒီပီ အစ္ဆာ တရစ္ဆာ စ၊ တုဒရာ ဝရုဏာ သဒါ၊

တေ ဒါနိ သိက္ခိတာ သဗ္ဗေ၊ မေတ္တာယ တဝ တာဒိနော၊

တေ ပစ္စသေဝကာ အဒ္ဓါ၊ သမယော တေ မဟာယသ.

‘‘သသာ သိင်္ဂါလာ နကုလာ၊ ကလန္ဒကာဠကာ ဗဟူ၊

ကသ္တုရာ သူရာ ဂန္ဓာ တေ၊ ကေဝလာ ဂါယမာနာဝ.

သမယော တေ မဟာယသ၊

‘‘မယူရာ နီလဂီဝါ တေ၊ သုသိခါ သုဘပက္ခိကာ၊

သုပိဉ္ဆာ တေ သုနာဒါ စ၊ ဝေဠုရိယမဏိသန္နိဘာ၊

နာဒံ ကရောန္တာ ပူဇေန္တိ၊ ကာလော တေ ပိတုဒဿနေ.

‘‘သုဝဏ္ဏစိတြဟံသာ စ၊ ဇဝဟံသာ ဝိဟာစရာ၊

တေ သဗ္ဗေ အာသယာ ဆုဒ္ဓါ၊ ဇိနဒဿနဗျာဝဋာ၊

မဓုရဿရေန ကူဇန္တိ၊ ကာလော တေ ပိတုဒဿနေ.

‘‘ဟံသာ ကောဉ္စာ သုနဒါ တေ၊ စက္ကဝါကာ နဒီစရာ၊

ဗကာ ဗလာကာ ရုစိရာ၊ ဇလကာကာ သရကုက္ကုဋာ၊

သာဒရာဘိနာဒိနော ဧတေ၊ ကာလော တေ ပိတုဒဿနေ.

‘‘စိတြာ သုရူပါ သုဿရာ၊ သာဠိကာ သုဝတဏ္ဍိကာ၊

ရုက္ခဂ္ဂါ သမ္ပတန္တာ တေ၊ ဥဘော မဂ္ဂေသု ကူဇိနော၊

တေသု တေသု နိကူဇန္တိ၊ ကာလော တေ ပိတုဒဿနေ.

‘‘ကောကိလာ သကလာ စိတြာ၊ သဒါ မဉ္ဇုဿရာ ဝရာ၊

ဝိမှာပိတာ တေ ဇနတံ၊ သဒ္ဓိမိတ္တာဒိကေ သုရာ၊

သရေဟိ ပူဇယန္တာဝ၊ ကာလော တေ ပိတုဒဿနေ.

‘‘ဘိင်္ကာ ကုရရာ သာရာ၊ ပူရိတာ ကာနနေ သဒါ၊

နိန္နာဒယန္တာ ပဝနံ၊ အညမညသမင်္ဂိနော၊

ဂါယမာနာ သရေနေဝ၊ ကာလော တေ ပိတုဒဿနေ.

‘‘တိတ္တိရာ သုသရာ သာရာ၊ သုသရာ ဝနကုက္ကုဋာ၊

မဉ္ဇုဿရာ ရာမဏေယျာ၊ ကာလော တေ ပိတုဒဿနေ.

‘‘သေတဝါလုကသဉ္ဆန္နာ၊ သုပတိတ္ထာ မနောရမာ၊

မဓုရောဒကသမ္ပုဏ္ဏာ၊ သရာ ဇောတန္တိ တေ သဒါ၊

တတ္ထ နှတွာ ပိဝိတွာ စ၊ သမယော တေ ဉာတိဒဿနေ.

‘‘ကုမ္ဘီရာမကရာကိဏ္ဏာ၊ ဝလယာ မုဉ္ဇရောဟိတာ၊

မစ္ဆကစ္ဆပဗျာဝိဒ္ဓါ၊ သရာ သီတောဒကာ သုဘာ၊

တတ္ထ နှတွာ ပိဝိတွာ စ၊ သမယော တေ ဉာတိဒဿနေ.

‘‘နီလုပ္ပလသမာကိဏ္ဏာ၊ တထာ ရတ္တုပ္ပလေဟိ စ၊

ကုမုဒုပ္ပလသံကိဏ္ဏာ၊ သရာ သောဘန္တိနေကဓာ၊

တတ္ထ သီတလကာ တောယာ၊ သမယော တေ ဉာတိဒဿနေ.

‘‘ပုဏ္ဍရီကေဟိ သဉ္ဆန္နာ၊ ပဒုမေဟိ သမောဟတာ၊

ဥဘော မဂ္ဂေသု သောဘန္တိ၊ ပေါက္ခရညော တဟိံ တဟိံ၊

တတ္ထောဒကာနိ နှာယန္တိ၊ သမယော တေ ဉာတိဒဿနေ.

‘‘သေတပုလိနသံကိဏ္ဏာ၊ သုပတိတ္ထာ မနောရမာ၊

သီတောဒကမဟောဃေဟိ၊ သမ္ပုဏ္ဏာ တာ နဒီ သုဘာ၊

ဥဘော မဂ္ဂေဟိ သန္ဒန္တိ၊ သမယော တေ ဉာတိဒဿနေ.

‘‘မဂ္ဂဿ ဥဘတောပဿေ၊ ဂါမနိဂမသမာကုလာ၊

သဒ္ဓါ ပသန္နာ ဇနတာ၊ ရတနတ္တယမာမကာ၊

တေသံ သမ္ပုဏ္ဏသင်္ကပ္ပေါ၊ သမယော တေ ဉာတိဒဿနေ.

‘‘တေသု တေသု ပဒေသေသု၊ ဒေဝါ မာနုဿကာ ဥဘော၊

ဂန္ဓမာလာဘိပူဇေန္တိ၊ သမယော တေ ဉာတိဒဿနေ’’တိ.

ဧဝံ ထေရော သဋ္ဌိမတ္တာဟိ ဂါထာဟိ သတ္ထု ဂမနဝဏ္ဏံ သံဝဏ္ဏေသိ. အထ ခေါ ဘဂဝါ ‘‘ကာဠုဒါယီ မမ ဂမနံ ပတ္ထေတိ၊ ပူရေဿာမိဿ သင်္ကပ္ပ’’န္တိ တတ္ထ ဂမနေ ဗဟူနံ ဝိသေသာဓိဂမံ ဒိသွာ ဝီသတိသဟဿခီဏာသဝပရိဝုတော ရာဇဂဟတော အတုရိတစာရိကာဝသေန ဝုတ္တပ္ပကာရဖလာဖလေ အနုဘဝန္တော ဒွိပဒစတုပ္ပဒါဒိသမူဟာနံ သေဝနပူဇာယ ပူဇိယမာနော ဝုတ္တပ္ပကာရသုဂန္ဓပုပ္ဖဂန္ဓေဟိ ဂန္ဓိယမာနော ဂါမနိဂမဝါသီနံ သင်္ဂဟံ ကုရုမာနော ကပိလဝတ္ထုဂါမိမဂ္ဂံ ပဋိပဇ္ဇိ. ထေရော ဣဒ္ဓိယာ ကပိလဝတ္ထုံ ဂန္တွာ ရညော ပုရတော အာကာသေ ဌိတော အဒိဋ္ဌပုဗ္ဗံ ဝေသံ ဒိသွာ၊ ရညာ – ‘‘ကောသိ တွ’’န္တိ ပုစ္ဆိတော ‘‘သစေ အမစ္စပုတ္တံ တယာ ဘဂဝတော သန္တိကေ ပေသိတံ န ဇာနာသိ၊ ဧဝံ ဇာနာဟီ’’တိ ဝဒန္တော –

‘‘ဗုဒ္ဓဿ ပုတ္တောမှိ အသယှသာဟိနော၊ အင်္ဂီရသဿပ္ပဋိမဿ တာဒိနော၊

ပိတုပိတာ မယှံ တုဝံသိ သက္က၊ ဓမ္မေန မေ ဂေါတမ အယျကောသီ’’တိ. (ထေရဂါ. ၅၃၆) – ဂါထမာဟ၊

တတ္ထ ဗုဒ္ဓဿ ပုတ္တောမှီတိ သဗ္ဗညုဗုဒ္ဓဿ ဥရေ ဝါယာမဇနိတာဟိ ဓမ္မဒေသနာဟိ ဇာတတာယ ဩရသပုတ္တော အမှိ. အသယှသာဟိနောတိ အဘိသမ္ဗောဓိတော ပုဗ္ဗေ ဌပေတွာ မဟာဗောဓိသတ္တံ အညေဟိ သဟိတုံ အသက္ကုဏေယျတ္တာ အသယှဿ သကလဗောဓိသမ္ဘာရဿ၊ မဟာကရုဏာကရဿ စ သဟနတော တတော ပရမ္ပိ အညေဟိ သဟိတုံ အဘိဘဝိတုံ အသက္ကုဏေယျတ္တာ အသယှာနံ ပဉ္စန္နံ မာရာနံ သဟနတော အဘိဘဝနတော အာသယာနုသယစရိတာဓိမုတ္တိအာဒိဝိဘာဂါဝဗောဓေန ယထာရဟံ ဝေနေယျာနံ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကသမ္ပရာယိကပရမတ္ထေဟိ အနုသာသနီသင်္ခါတဿ အညေဟိ အသယှဿ ဗုဒ္ဓကိစ္စဿ သဟနတော တတ္ထ ဝါ သာဓုကာရီဘာဝတော အသယှသာဟိနော. အင်္ဂီရသဿာတိ အင်္ဂီကတသီလာဒိသမ္ပတ္တိကဿ. ‘‘အင်္ဂမင်္ဂေဟိ နိစ္ဆရဏကဩဘာသဿာ’’တိ အပရေ. ကေစိ ပန ‘‘အင်္ဂီရသော သိဒ္ဓတ္ထောတိ ဣမာနိ ဒွေ နာမာနိ ပိတရာယေဝ ဂဟိတာနီ’’တိ ဝဒန္တိ. အပ္ပဋိမဿာတိ အနုပမဿ ဣဋ္ဌာဒီသု တာဒိလခဏသမ္ပတ္တိယာ တာဒိနော. ပိတုပိတာ မယှံ တုဝံသီတိ အရိယဇာတိဝသေန မယှံ ပိတု သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ လောကဝေါဟာရဝသေန တွံ ပိတာ အသိ. သက္ကာတိ ဝံသေန ရာဇာနံ အာလပတိ. ဓမ္မေနာတိ သဘာဝေန အရိယဇာတိလောကိယဇာတီဟိ ဒွိန္နံ ဇာတီနံ သဘာဝသမောဓာနေန. ဂေါတမာတိ ဂေါတ္တေန ရာဇာနံ အာလပတိ. အယျကောသီတိ ပိတာမဟော အဟောသိ. ဧတ္ထ စ ‘‘ဗုဒ္ဓဿ ပုတ္တောမှီ’’တိအာဒိံ ဝဒန္တော ထေရော အညံ ဗျာကာသိ.

ဧဝံ ပန အတ္တာနံ ဇာနာပေတွာ ဟဋ္ဌတုဋ္ဌေန ရညာ မဟာရဟေ ပလ္လင်္ကေ နိသီဒါပေတွာ အတ္တနော ပဋိယာဒိတဿ နာနဂ္ဂရသဘောဇနဿ ပတ္တံ ပူရေတွာ ပတ္တေ ဒိန္နေ ဂမနာကာရံ ဒဿေသိ. ‘‘ကသ္မာ ဂန္တုကာမတ္ထ၊ ဘုဉ္ဇထာ’’တိ ဝုတ္တေ၊ သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တွာ ဘုဉ္ဇိဿာမီတိ. ကဟံ ပန သတ္ထာတိ? ဝီသတိသဟဿဘိက္ခုပရိဝါရော တုမှာကံ ဒဿနတ္ထာယ မဂ္ဂံ ပဋိပန္နောတိ. တုမှေ ဣမံ ပိဏ္ဍပါတံ ဘုဉ္ဇထ၊ အညံ ဘဂဝတော ဟရထ. ယာဝ စ မမ ပုတ္တော ဣမံ နဂရံ ပါပုဏာတိ၊ တာဝဿ ဣတောယေဝ ပိဏ္ဍပါတံ ဟရထာတိ. ထေရော ဘတ္တကိစ္စံ ကတွာ ရညော စ ပရိသာယ စ ဓမ္မံ ဒေသေတွာ သတ္ထု အာဂမနတော ပုရေတရမေဝ ရာဇနိဝေသနံ ရတနတ္တယဂုဏေသု အဘိပ္ပသန္နံ ကရောန္တော သဗ္ဗေသံ ပဿန္တာနံယေဝ သတ္ထု အာဟရိတဗ္ဗဘတ္တပုဏ္ဏံ ပတ္တံ အာကာသေ ဝိဿဇ္ဇေတွာ သယမ္ပိ ဝေဟာသံ အဗ္ဘုဂ္ဂန္တွာ ပိဏ္ဍပါတံ ဥပနေတွာ သတ္ထု ဟတ္ထေ ဌပေသိ. သတ္ထာပိ တံ ပိဏ္ဍပါတံ ပရိဘုဉ္ဇိ. ဧဝံ သဋ္ဌိယောဇနံ မဂ္ဂံ ဒိဝသေ ဒိဝသေ ယောဇနံ ဂစ္ဆန္တဿ ဘဂဝတော ရာဇဂေဟတော ဘတ္တံ အာဟရိတွာ အဒါသိ. ဘဂဝါ ကမေန ကပိလဝတ္ထုနဂရံ ပတွာ ပုနဒိဝသေ ရာဇဝီထိယံ ပိဏ္ဍာယ စရတိ. တံ သုတွာ သုဒ္ဓေါဒနမဟာရာဇာ တတ္ထ ဂန္တွာ၊ ‘‘မာ ဧဝံ ကတ္တဗ္ဗံ မညိ၊ နယိဒံ ရာဇဝံသပ္ပဝေဏီ’’တိ. ‘‘အယံ တုမှာကံ၊ မဟာရာဇ၊ ဝံသော၊ ဤဒိသော အမှာကံ ပန ဗုဒ္ဓဝံသော’’တိ ဝတွာ –

‘‘ဥတ္တိဋ္ဌေ နပ္ပမဇ္ဇေယျ၊ ဓမ္မံ သုစရိတံ စရေ၊

ဓမ္မစာရီ သုခံ သေတိ၊ အသ္မိံ လောကေ ပရမှိ စ.

‘‘ဓမ္မံ စရေ သုစရိတံ၊ န နံ ဒုစ္စရိတံ စရေ၊

ဓမ္မစာရီ သုခံ သေတိ၊ အသ္မိံ လောကေ ပရမှိ စာ’’တိ. (ဓ. ပ. ၁၆၈-၁၆၉) –

ဓမ္မံ ဒေသေသိ. ရာဇာ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌဟိ. တတော ရာဇာ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခံ ဘိက္ခုသံဃံ နိမန္တေတွာ သကမန္ဒိရေ ဘောဇေတွာ သမ္ပဝါရေတွာ ဘောဇနာဝသာနေ ဓမ္မပါလဇာတကံ (ဇာ. ၁.၁၀.၉၂ အာဒယော) သုတွာ သပရိသော အနာဂါမိဖလေ ပတိဋ္ဌဟိ. အပရဘာဂေ သေတစ္ဆတ္တဿ ဟေဋ္ဌာ နိပန္နောဝ အရဟတ္တံ ပတွာ ပရိနိဗ္ဗာယိ.

တတော ဘဂဝါ ရာဟုလမာတုယာ ဗိမ္ဗာဒေဝိယာ ပါသာဒံ ဂန္တွာ တဿာ ဓမ္မံ ဒေသေတွာ သောကံ ဝိနောဒေတွာ စန္ဒကိန္နရီဇာတကဒေသနာယ (ဇာ. ၁.၁၄.၁၈ အာဒယော) ပသာဒံ ဇနေတွာ နိဂြောဓာရာမံ အဂမာသိ. အထ ဗိမ္ဗာဒေဝီ ပုတ္တံ ရာဟုလကုမာရံ အာဟ – ‘‘ဂစ္ဆ၊ တဝ ပိတု သန္တကံ ဓနံ ယာစာဟီ’’တိ. ကုမာရော ‘‘ဒါယဇ္ဇံ၊ မေ သမဏ၊ ဒေဟီ’’တိ ဝတွာ ဘဂဝန္တံ အနုဗန္ဓိတွာ၊ ‘‘သုခါ၊ တေ သမဏ၊ ဆာယာ’’တိ ဝဒန္တော ဂစ္ဆတိ. တံ ဘဂဝါ နိဂြောဓာရာမံ နေတွာ ‘‘လောကုတရဒါယဇ္ဇံ ဂဏှာဟီ’’တိ ဝတွာ ပဗ္ဗာဇေသိ. အထ ဘဂဝါ အရိယဂဏမဇ္ဈေ နိသိန္နော ‘‘ဧတဒဂ္ဂံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မမ သာဝကာနံ ဘိက္ခူနံ ကုလပ္ပသာဒကာနံ ယဒိဒံ ကာဠုဒါယီ’’တိ (အ. နိ. ၁.၂၁၉၊ ၂၂၅) ထေရံ ဧတဒဂ္ဂေ ဌပေသိ.

၁၆၅. ထေရော ပတ္တဧတဒဂ္ဂဋ္ဌာနော အတ္တနော ပုဗ္ဗကမ္မံ သရိတွာ သောမနဿဇာတော ပုဗ္ဗစရိတာပဒါနံ ပကာသေန္တော ပဒုမုတ္တရော နာမ ဇိနောတိအာဒိဂါထာယော အဘာသိ. တတ္ထ အနုတ္တာနပဒမေဝ ဝဏ္ဏယိဿာမ.

၁၆၆. ဂုဏာဂုဏဝိဒူတိ ဂုဏဉ္စ အဂုဏဉ္စ ဂုဏာဂုဏံ၊ ဝဏ္ဏာဝဏ္ဏံ၊ ကုသလာကုသလံ ဝါ တံ ဇာနာတီတိ ဂုဏာဂုဏဝိဒူ. ကတညူတိ အညေဟိ ကတဂုဏံ ဇာနာတီတိ ကတညူ၊ ဧကဒိဝသမ္ပိ ဘတ္တဒါနာဒိနာ ကတူပကာရဿ ရဇ္ဇမ္ပိ ဒါတုံ သမတ္ထတ္တာ ကတညူ. ကတဝေဒီတိ ကတံ ဝိန္ဒတိ အနုဘဝတိ သမ္ပဋိစ္ဆတီတိ ကတဝေဒီ. တိတ္ထေ ယောဇေတိ ပါဏိနေတိ သဗ္ဗသတ္တေ နိဗ္ဗာနပဝေသနုပါယေ ကုသလပထေ မဂ္ဂေ ဓမ္မဒေသနာယ ယောဇေတိ သမ္ပယောဇေတိ ပတိဋ္ဌာပေတီတိ အတ္ထော. သေသံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ. ဂမနဝဏ္ဏနဂါထာနမတ္ထော ထေရဂါထာယံ ဝုတ္တောယေဝါတိ.

ကာဠုဒါယိတ္ထေရအပဒါနဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.