ဗောဓိသတ္တအဘိဝေသဝဏ္ဏနာ

၅၇. ဝါသူပဂတဿာတိ ဗောဓိမဏ္ဍေ ဧကရတ္တိဝါသံ ဥပဂတဿ. ရဟောဂတဿာတိ ရဟသိ ဂတဿ. ပဋိသလ္လီနဿာတိ ဧကီဘာဝဝသေန နိလီနဿ. ကိစ္ဆန္တိ ဒုက္ခံ. စဝတိ စ ဥပပဇ္ဇတိ စာတိ ဣဒံ ဒွယံ ပန အပရာပရံ စုတိပဋိသန္ဓိံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ဇရာမရဏဿာတိ ဧတ္ထ ယသ္မာ ပဗ္ဗဇန္တော ဇိဏ္ဏဗျာဓိမတ္တေယေဝ ဒိသွာ ပဗ္ဗဇိတော၊ တသ္မာဿ ဇရာမရဏမေဝ ဥပဋ္ဌာတိ. တေနေဝါဟ – ‘‘ဇရာမရဏဿာ’’တိ. ဣတိ ဇရာမရဏံ မူလံ ကတွာ အဘိနိဝိဋ္ဌဿ ဘဝဂ္ဂတော ဩတရန္တဿ ဝိယ – အထ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝိပဿိဿ ဗောဓိသတ္တဿ ဧတဒဟောသိ.

ယောနိသောမနသိကာရာတိ ဥပါယမနသိကာရာ ပထမနသိကာရာ. အနိစ္စာဒီနိ ဟိ အနိစ္စာဒိတောဝ မနသိကရောတော ယောနိသောမနသိကာရော နာမ ဟောတိ. အယဉ္စ – ‘‘ကိသ္မိံ နု ခေါ သတိဇာတိအာဒီနိ ဟောန္တိ၊ ကိသ္မိံ အသတိ န ဟောန္တီ’’တိ ဥဒယဗ္ဗယာနုပဿနာဝသေန ပဝတ္တတ္တာ တေသံ အညတရော. တသ္မာဿ ဣတော ယောနိသောမနသိကာရာ ဣမိနာ ဥပါယမနသိကာရေန အဟု ပညာယ အဘိသမယော၊ ဗောဓိသတ္တဿ ပညာယ ယသ္မိံ သတိ ဇရာမရဏံ ဟောတိ၊ တေန ဇရာမရဏကာရဏေန သဒ္ဓိံ သမာဂမော အဟောသိ. ကိံ ပန တန္တိ? ဇာတိ. တေနာဟ – ‘‘ဇာတိယာ ခေါ သတိ ဇရာမရဏံ ဟောတီ’’တိ. ယာ စာယံ ဇရာမရဏဿ ကာရဏပရိဂ္ဂါဟိကာ ပညာ၊ တာယ သဒ္ဓိံ ဗောဓိသတ္တဿ သမာဂမော အဟောသီတိ အယမေတ္ထ အတ္ထော. ဧတေနုပါယေန သဗ္ဗပဒါနိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ.

နာမရူပေ ခေါ သတိ ဝိညာဏန္တိ ဧတ္ထ ပန သင်္ခါရေသု သတိ ဝိညာဏန္တိ စ၊ အဝိဇ္ဇာယ သတိ သင်္ခါရာတိ စ ဝတ္တဗ္ဗံ ဘဝေယျ၊ တဒုဘယမ္ပိ န ဂဟိတံ. ကသ္မာ? အဝိဇ္ဇာသင်္ခါရာ ဟိ အတီတော ဘဝေါ တေဟိ သဒ္ဓိံ အယံ ဝိပဿနာ န ဃဋိယတိ. မဟာပုရိသော ဟိ ပစ္စုပ္ပန္နဝသေန အဘိနိဝိဋ္ဌောတိ. နနု စ အဝိဇ္ဇာသင်္ခါရေဟိ အဒိဋ္ဌေဟိ န သက္ကာ ဗုဒ္ဓေန ဘဝိတုန္တိ. သစ္စံ န သက္ကာ၊ ဣမိနာ ပန တေ ဘဝဥပါဒါနတဏှာဝသေနေဝ ဒိဋ္ဌာတိ. ဣမသ္မိံ ဌာနေ ဝိတ္ထာရတော ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒကထာ ကထေတဗ္ဗာ. သာ ပနေသာ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ကထိတာဝ.

၅၈. ပစ္စုဒါဝတ္တတီတိ ပဋိနိဝတ္တတိ. ကတမံ ပနေတ္ထ ဝိညာဏံ ပစ္စုဒါဝတ္တတီတိ? ပဋိသန္ဓိဝိညာဏမ္ပိ ဝိပဿနာဉာဏမ္ပိ. တတ္ထ ပဋိသန္ဓိဝိညာဏံ ပစ္စယတော ပဋိနိဝတ္တတိ၊ ဝိပဿနာဉာဏံ အာရမ္မဏတော. ဥဘယမ္ပိ နာမရူပံ နာတိက္ကမတိ၊ နာမရူပတော ပရံ န ဂစ္ဆတိ. ဧတ္တာဝတာ ဇာယေထ ဝါတိအာဒီသု ဝိညာဏေ နာမရူပဿ ပစ္စယေ ဟောန္တေ၊ နာမရူပေ စ ဝိညာဏဿ ပစ္စယေ ဟောန္တေ၊ ဒွီသုပိ အညမညပစ္စယေသု ဟောန္တေသု ဧတ္တကေန ဇာယေထ ဝါ။ပေ။ ဥပပဇ္ဇေထ ဝါ၊ ဣတော ဟိ ပရံ ကိံ အညံ ဇာယေယျ ဝါ။ပေ။ ဥပပဇ္ဇေယျ ဝါ. နနု ဧတဒေဝ ဇာယတိ စ။ပေ။ ဥပပဇ္ဇတိ စာတိ? ဧဝံ သဒ္ဓိံ အပရာပရစုတိပဋိသန္ဓီဟိ ပဉ္စ ပဒါနိ ဒဿေတွာ ပုန တံ ဧတ္တာဝတာတိ ဝုတ္တမတ္ထံ နိယျာတေန္တော – ‘‘ယဒိဒံ နာမရူပပစ္စယာ ဝိညာဏံ၊ ဝိညာဏပစ္စယာ နာမရူပ’’န္တိ ဝတွာ တတော ပရံ အနုလောမပစ္စယာကာရဝသေန ဝိညာဏပစ္စယာ နာမရူပမူလံ အာယတိမ္ပိ ဇာတိဇရာမရဏံ ဒဿေတုံ နာမရူပပစ္စယာ သဠာယတနန္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ သမုဒယော ဟောတီတိ သကလဿ ဇာတိဇရာမရဏသောကပရိဒေဝဒုက္ခဒေါမနဿုပါယာသာဒိဘေဒဿ ဒုက္ခရာသိဿ နိဗ္ဗတ္တိ ဟောတိ. ဣတိ မဟာပုရိသော သကလဿ ဝဋ္ဋဒုက္ခဿ နိဗ္ဗတ္တိံ အဒ္ဒသ.

၅၉. သမုဒယော သမုဒယောတိ ခေါတိ နိဗ္ဗတ္တိ နိဗ္ဗတ္တီတိ ခေါ. ပုဗ္ဗေ အနနုဿုတေသူတိ န အနုဿုတေသု အဿုတပုဗ္ဗေသု. စက္ခုံ ဥဒပါဒီတိအာဒီသု ဥဒယဒဿနပညာဝေသာ. ဒဿနဋ္ဌေန စက္ခု၊ ဉာတကရဏဋ္ဌေန ဉာဏံ၊ ပဇာနနဋ္ဌေန ပညာ၊ နိဗ္ဗိဇ္ဈိတွာ ပဋိဝိဇ္ဈိတွာ ဥပ္ပန္နဋ္ဌေန ဝိဇ္ဇာ၊ ဩဘာသဋ္ဌေန စ အာလောကောတိ ဝုတ္တာ. ယထာဟ – ‘‘စက္ခုံ ဥဒပါဒီတိ ဒဿနဋ္ဌေန. ဉာဏံ ဥဒပါဒီတိ ဉာတဋ္ဌေန. ပညာ ဥဒပါဒီတိ ပဇာနနဋ္ဌေန. ဝိဇ္ဇာ ဥဒပါဒီတိ ပဋိဝေဓဋ္ဌေန. အာလောကော ဥဒပါဒီတိ ဩဘာသဋ္ဌေန. စက္ခုဓမ္မော ဒဿနဋ္ဌော အတ္ထော. ဉာဏဓမ္မော ဉာတဋ္ဌော အတ္ထော. ပညာဓမ္မော ပဇာနနဋ္ဌော အတ္ထော. ဝိဇ္ဇာဓမ္မော ပဋိဝေဓဋ္ဌော အတ္ထော. အာလောကော ဓမ္မော ဩဘာသဋ္ဌော အတ္ထော’’တိ (ပဋိ. မ. ၂.၃၉). ဧတ္တကေဟိ ပဒေဟိ ကိံ ကထိတန္တိ? ဣမသ္မိံ သတိ ဣဒံ ဟောတီတိ ပစ္စယသဉ္ဇာနနမတ္တံ ကထိတံ. အထဝါ ဝီထိပဋိပန္နာ တရုဏဝိပဿနာ ကထိတာတိ.

၆၁. အဓိဂတော ခေါ မျာယန္တိ အဓိဂတော ခေါ မေ အယံ. မဂ္ဂေါတိ ဝိပဿနာမဂ္ဂေါ. ဗောဓာယာတိ စတုသစ္စဗုဇ္ဈနတ္ထာယ၊ နိဗ္ဗာနဗုဇ္ဈနတ္ထာယ ဧဝ ဝါ. အပိ စ ဗုဇ္ဈတီတိ ဗောဓိ၊ အရိယမဂ္ဂဿေတံ နာမံ၊ တဒတ္ထာယာတိပိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဝိပဿနာမဂ္ဂမူလကော ဟိ အရိယမဂ္ဂေါတိ. ဣဒါနိ တံ မဂ္ဂံ နိယျာတေန္တော – ‘‘ယဒိဒံ နာမရူပနိရောဓာတိအာဒိမာဟ. ဧတ္ထ စ ဝိညာဏနိရောဓောတိအာဒီဟိ ပစ္စတ္တပဒေဟိ နိဗ္ဗာနမေဝ ကထိတံ. ဣတိ မဟာပုရိသော သကလဿ ဝဋ္ဋဒုက္ခဿ အနိဗ္ဗတ္တိနိရောဓံ အဒ္ဒသ.

၆၂. နိရောဓော နိရောဓောတိ ခေါတိ အနိဗ္ဗတ္တိ အနိဗ္ဗတ္တိတိ ခေါ. စက္ခုန္တိအာဒီနိ ဝုတ္တတ္ထာနေဝ. ဣဓ ပန သဗ္ဗေဟေဝ ဧတေဟိ ပဒေဟိ – ‘‘ဣမသ္မိံ အသတိ ဣဒံ န ဟောတီ’’တိ နိရောဓသဉ္ဇာနနမတ္တမေဝ ကထိတံ၊ အထဝါ ဝုဋ္ဌာနဂါမိနီ ဗလဝဝိပဿနာ ကထိတာတိ.

၆၃. အပရေန သမယေနာတိ ဧဝံ ပစ္စယဉ္စ ပစ္စယနိရောဓဉ္စ ဝိဒိတွာ တတော အပရဘာဂေ. ဥပါဒါနက္ခန္ဓေသူတိ ဥပါဒါနဿ ပစ္စယဘူတေသု ခန္ဓေသု. ဥဒယဗ္ဗယာနုပဿီတိ တမေဝ ပဌမံ ဒိဋ္ဌံ ဥဒယဉ္စ ဝယဉ္စ အနုပဿမာနော. ဝိဟာသီတိ သိခါပတ္တံ ဝုဋ္ဌာနဂါမိနိဝိပဿနံ ဝဟန္တော ဝိဟရိ. ဣဒံ ကသ္မာ ဝုတ္တံ? သဗ္ဗေယေဝ ဟိ ပူရိတပါရမိနော ဗောဓိသတ္တာ ပစ္ဆိမဘဝေ ပုတ္တဿ ဇာတဒိဝသေ မဟာဘိနိက္ခမနံ နိက္ခမိတွာ ပဗ္ဗဇိတွာ ပဓာနမနုယုဉ္ဇိတွာ ဗောဓိပလ္လင်္ကမာရုယှ မာရဗလံ ဝိဓမိတွာ ပဌမယာမေ ပုဗ္ဗေနိဝါသံ အနုဿရန္တိ၊ ဒုတိယယာမေ ဒိဗ္ဗစက္ခုံ ဝိသောဓေန္တိ၊ တတိယယာမေ ပစ္စယာကာရံ သမ္မသိတွာ အာနာပါနစတုတ္ထဇ္ဈာနတော ဥဋ္ဌာယ ပဉ္စသု ခန္ဓေသု အဘိနိဝိသိတွာ ဥဒယဗ္ဗယဝသေန သမပညာသ လက္ခဏာနိ ဒိသွာ ယာဝ ဂေါတြဘုဉာဏာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အရိယမဂ္ဂေန သကလေ ဗုဒ္ဓဂုဏေ ပဋိဝိဇ္ဈန္တိ. အယမ္ပိ မဟာပုရိသော ပူရိတပါရမီ. သော ယထာဝုတ္တံ သဗ္ဗံ အနုက္ကမံ ကတွာ ပစ္ဆိမယာမေ အာနာပါနစတုတ္ထဇ္ဈာနတော ဥဋ္ဌာယ ပဉ္စသု ခန္ဓေသု အဘိနိဝိသိတွာ ဝုတ္တပ္ပကာရံ ဥဒယဗ္ဗယဝိပဿနံ အာရဘိ. တံ ဒဿေတုံ ဣဒံ ဝုတ္တံ.

တတ္ထ ဣတိ ရူပန္တိ ဣဒံ ရူပံ၊ ဧတ္တကံ ရူပံ၊ ဣတော ဥဒ္ဓံ ရူပံ နတ္ထီတိ ရုပ္ပနသဘာဝဉ္စေဝ ဘူတုပါဒါယဘေဒဉ္စ အာဒိံ ကတွာ လက္ခဏရသပစ္စုပဋ္ဌာနပဒဋ္ဌာနဝသေန အနဝသေသရူပပရိဂ္ဂဟော ဝုတ္တော. ဣတိ ရူပဿ သမုဒယောတိ ဣမိနာ ဧဝံ ပရိဂ္ဂဟိတဿ ရူပဿ သမုဒယဒဿနံ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ဣတီတိ ဧဝံ သမုဒယော ဟောတီတိ အတ္ထော. တဿ ဝိတ္ထာရော – ‘‘အဝိဇ္ဇာသမုဒယာ ရူပသမုဒယော၊ တဏှာသမုဒယာ ရူပသမုဒယော၊ ကမ္မသမုဒယာ ရူပသမုဒယော၊ အာဟာရသမုဒယာ ရူပသမုဒယောတိ၊ နိဗ္ဗတ္တိလက္ခဏံ ပဿန္တောပိ ရူပက္ခန္ဓဿ ဥဒယံ ပဿတီ’’တိ ဧဝံ ဝေဒိတဗ္ဗော. အတ္ထင်္ဂမေပိ ‘‘အဝိဇ္ဇာနိရောဓာ ရူပနိရောဓော။ပေ။ ဝိပရိဏာမလက္ခဏံ ပဿန္တောပိ ရူပက္ခန္ဓဿ နိရောဓံ ပဿတီ’’တိ (ပဋိ. မ. ၁.၅၀) အယမဿ ဝိတ္ထာရော.

ဣတိ ဝေဒနာတိအာဒီသုပိ အယံ ဝေဒနာ၊ ဧတ္တကာ ဝေဒနာ၊ ဣတော ဥဒ္ဓံ ဝေဒနာ နတ္ထိ. အယံ သညာ၊ ဣမေ သင်္ခါရာ၊ ဣဒံ ဝိညာဏံ၊ ဧတ္တကံ ဝိညာဏံ၊ ဣတော ဥဒ္ဓံ ဝိညာဏံ နတ္ထီတိ ဝေဒယိတသဉ္ဇာနနအဘိသင်္ခရဏဝိဇာနနသဘာဝဉ္စေဝ သုခါဒိရူပသညာဒိ ဖဿာဒိ စက္ခုဝိညာဏာဒိ ဘေဒဉ္စ အာဒိံ ကတွာ လက္ခဏရသပစ္စုပဋ္ဌာနပဒဋ္ဌာနဝသေန အနဝသေသဝေဒနာသညာသင်္ခါရဝိညာဏပရိဂ္ဂဟော ဝုတ္တော. ဣတိ ဝေဒနာယ သမုဒယောတိအာဒီဟိ ပန ဧဝံ ပရိဂ္ဂဟိတာနံ ဝေဒနာသညာသင်္ခါရဝိညာဏာနံ သမုဒယဒဿနံ ဝုတ္တံ. တတြာပိ ဣတီတိ ဧဝံ သမုဒယော ဟောတီတိ အတ္ထော. တေသမ္ပိ ဝိတ္ထာရော – ‘‘အဝိဇ္ဇာသမုဒယာ ဝေဒနာသမုဒယော’’တိ (ပဋိ. မ. ၁.၅၀) ရူပေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော. အယံ ပန ဝိသေသော – တီသု ခန္ဓေသု ‘‘အာဟာရသမုဒယာ’’တိ အဝတွာ ‘‘ဖဿသမုဒယာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ. ဝိညာဏက္ခန္ဓေ ‘‘နာမရူပသမုဒယာ’’တိ အတ္ထင်္ဂမပဒမ္ပိ တေသံယေဝ ဝသေန ယောဇေတဗ္ဗံ. အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ၊ ဝိတ္ထာရော ပန ဥဒယဗ္ဗယဝိနိစ္ဆယော သဗ္ဗာကာရပရိပူရော ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ဝုတ္တော. တဿ ပဉ္စသု ဥပါဒါနက္ခန္ဓေသု ဥဒယဗ္ဗယာနုပဿိနော ဝိဟရတောတိ တဿ ဝိပဿိဿ ဗောဓိသတ္တဿ ဣမေသု ရူပါဒီသု ပဉ္စသု ဥပါဒါနက္ခန္ဓေသု သမပညာသလက္ခဏဝသေန ဥဒယဗ္ဗယာနုပဿိနော ဝိဟရတော ယထာနုက္ကမေန ဝဍ္ဎိတေ ဝိပဿနာဉာဏေ အနုပ္ပါဒနိရောဓေန နိရုဇ္ဈမာနေဟိ အာသဝသင်္ခါတေဟိ ကိလေသေဟိ အနုပါဒါယ အဂ္ဂဟေတွာဝ စိတ္တံ ဝိမုစ္စတိ၊ တဒေတံ မဂ္ဂက္ခဏေ ဝိမုစ္စတိ နာမ၊ ဖလက္ခဏေ ဝိမုတ္တံ နာမ၊ မဂ္ဂက္ခဏေ ဝါ ဝိမုတ္တဉ္စေဝ ဝိမုစ္စတိ စ၊ ဖလက္ခဏေ ဝိမုတ္တမေဝ.

ဧတ္တာဝတာ စ မဟာပုရိသော သဗ္ဗဗန္ဓနာ ဝိပ္ပမုတ္တော သူရိယရသ္မိသမ္ဖုဋ္ဌမိဝ ပဒုမံ သုဝိကသိတစိတ္တသန္တာနော စတ္တာရိ မဂ္ဂဉာဏာနိ၊ စတ္တာရိ ဖလဉာဏာနိ၊ စတဿော ပဋိသမ္ဘိဒါ၊ စတုယောနိပရိစ္ဆေဒကဉာဏံ၊ ပဉ္စဂတိပရိစ္ဆေဒကဉာဏံ၊ ဆ အသာဓာရဏဉာဏာနိ၊ သကလေ စ ဗုဒ္ဓဂုဏေ ဟတ္ထဂတေ ကတွာ ပရိပုဏ္ဏသင်္ကပ္ပေါ ဗောဓိပလ္လင်္ကေ နိသိန္နောဝ –

‘‘အနေကဇာတိသံသာရံ၊ သန္ဓာဝိဿံ အနိဗ္ဗိသံ၊

ဂဟကာရံ ဂဝေသန္တော၊ ဒုက္ခာ ဇာတိ ပုနပ္ပုနံ.

ဂဟကာရက ဒိဋ္ဌောသိ၊ ပုန ဂေဟံ န ကာဟသိ၊

သဗ္ဗာ တေ ဖာသုကာ ဘဂ္ဂါ၊ ဂဟကူဋံ ဝိသင်္ခတံ၊

ဝိသင်္ခါရဂတံ စိတ္တံ၊ တဏှာနံ ခယမဇ္ဈဂါ’’တိ. (ဓ. ပ. ၁၅၃၊ ၁၅၄)၊

‘‘အယောဃနဟတဿေဝ၊ ဇလတော ဇာတဝေဒသော၊

အနုပုဗ္ဗူပသန္တဿ၊ ယထာ န ဉာယတေ ဂတိ.

ဧဝံ သမ္မာဝိမုတ္တာနံ၊ ကာမဗန္ဓောဃတာရိနံ၊

ပညာပေတုံ ဂတိ နတ္ထိ၊ ပတ္တာနံ အစလံ သုခ’’န္တိ. (ဥဒါ. ၈၀)၊

ဧဝံ မနသိ ကရောန္တော သရဒေ သူရိယော ဝိယ၊ ပုဏ္ဏစန္ဒော ဝိယ စ ဝိရောစိတ္ထာတိ.

ဒုတိယဘာဏဝါရဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.