ဗုဒ္ဓဂုဏကထာ

၃၀၄. ဧဝံ ဝုတ္တေတိ ဧဝံ တေဟိ ဗြာဟ္မဏေဟိ ဝုတ္တေ. သောဏဒဏ္ဍော – ‘‘ဣမေ ဗြာဟ္မဏာ ဇာတိအာဒီဟိ မမ ဝဏ္ဏံ ဝဒန္တိ၊ န ခေါ ပန မေတံ ယုတ္တံ အတ္တနော ဝဏ္ဏေ ရဇ္ဇိတုံ. ဟန္ဒာဟံ ဧတေသံ ဝါဒံ ဘိန္ဒိတွာ သမဏဿ ဂေါတမဿ မဟန္တဘာဝံ ဉာပေတွာ ဧတေသံ တတ္ထ ဂမနံ ကရောမီ’’တိ စိန္တေတွာ တေန ဟိ – ဘော မမပိ သုဏာထာတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ယေပိ ဥဘတော သုဇာတောတိ အာဒယော အတ္တနော ဂုဏေဟိ သဒိသာ ဂုဏာ တေပိ၊ ‘‘ကော စာဟံ ကေ စ သမဏဿ ဂေါတမဿ ဇာတိသမ္ပတ္တိအာဒယော ဂုဏာ’’တိ အတ္တနော ဂုဏေဟိ ဥတ္တရိတရေယေဝ မညမာနော၊ ဣတရေ ပန ဧကန္တေနေဝ ဘဂဝတော မဟန္တဘာဝဒီပနတ္ထံ ပကာသေတိ.

မယမေဝ အရဟာမာတိ ဧဝံ နိယာမေန္တောဝေတ္ထ ဣဒံ ဒီပေတိ – ‘‘ယဒိ ဂုဏမဟန္တတာယ ဥပသင်္ကမိတဗ္ဗော နာမ ဟောတိ. ယထာ ဟိ သိနေရုံ ဥပနိဓာယ သာသပေါ၊ မဟာသမုဒ္ဒံ ဥပနိဓာယ ဂေါပဒကံ၊ သတ္တသု မဟာသရေသု ဥဒကံ ဥပနိဓာယ ဥဿာဝဗိန္ဒု ပရိတ္တော လာမကော. ဧဝမေဝ သမဏဿ ဂေါတမဿ ဇာတိသမ္ပတ္တိအာဒယောပိ ဂုဏေ ဥပနိဓာယ အမှာကံ ဂုဏာ ပရိတ္တာ လာမကာ၊ တသ္မာ မယမေဝ အရဟာမ တံ ဘဝန္တံ ဂေါတမံ ဒဿနာယ ဥပသင်္ကမိတု’’န္တိ.

မဟန္တံ ဉာတိသံဃံ ဩဟာယာတိ မာတိပက္ခေ အသီတိကုလသဟဿာနိ၊ ပိတိပက္ခေ အသီတိကုလသဟဿာနီတိ ဧဝံ သဋ္ဌိကုလသတသဟဿံ ဩဟာယ ပဗ္ဗဇိတော.

ဘူမိဂတဉ္စ ဝေဟာသဋ္ဌဉ္စာတိ ဧတ္ထ ရာဇင်္ဂဏေ စေဝ ဥယျာနေ စ သုဓာမဋ္ဌပေါက္ခရဏိယော သတ္တရတနာနံ ပူရေတွာ ဘူမိယံ ဌပိတံ ဓနံ ဘူမိဂတံ နာမ. ပါသာဒနိယူဟာဒယော ပရိပူရေတွာ ဌပိတံ ဝေဟာသဋ္ဌံ နာမ. ဧတံ တာဝ ကုလပရိယာယေန အာဂတံ. တထာဂတဿ ပန ဇာတဒိဝသေယေဝ သင်္ခေါ၊ ဧလော၊ ဥပ္ပလော၊ ပုဏ္ဍရီကောတိ စတ္တာရော နိဓယော ဥဂ္ဂတာ. တေသု သင်္ခေါ ဂါဝုတိကော၊ ဧလော အဍ္ဎယောဇနိကော၊ ဥပ္ပလော တိဂါဝုတိကော၊ ပုဏ္ဍရီကော ယောဇနိကော. တေသုပိ ဂဟိတံ ဂဟိတံ ပူရတိယေဝ၊ ဣတိ ဘဂဝါ ပဟူတံ ဟိရညသုဝဏ္ဏံ ဩဟာယ ပဗ္ဗဇိတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

ဒဟရောဝ သမာနောတိ တရုဏောဝ သမာနော. သုသုကာဠကေသောတိ သုဋ္ဌု ကာဠကေသော၊ အဉ္ဇနဝဏ္ဏသဒိသကေသော ဟုတွာ ဝါတိ အတ္ထော. ဘဒြေနာတိ ဘဒ္ဒကေန. ပဌမေန ဝယသာတိ တိဏ္ဏံ ဝယာနံ ပဌမဝယေန. အကာမကာနန္တိ အနိစ္ဆမာနာနံ. အနာဒရတ္ထေ သာမိဝစနံ. အဿူနိ မုခေ ဧတေသန္တိ အဿုမုခါ၊ တေသံ အဿုမုခါနံ၊ အဿူဟိ ကိလိန္နမုခါနန္တိ အတ္ထော. ရုဒန္တာနန္တိ ကန္ဒိတွာ ရောဒမာနာနံ. အခုဒ္ဒါဝကာသောတိ ဧတ္ထ ဘဂဝတော အပရိမာဏောယေဝ ဒဿနာယ ဩကာသောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

တတြိဒံ ဝတ္ထု – ရာဇဂဟေ ကိရ အညတရော ဗြာဟ္မဏော သမဏဿ ဂေါတမဿ ပမာဏံ ဂဟေတုံ န သက္ကောတီတိ သုတွာ ဘဂဝတော ပိဏ္ဍာယ ပဝိသနကာလေ သဋ္ဌိဟတ္ထံ ဝေဠုံ ဂဟေတွာ နဂရဒွါရဿ ဗဟိ ဌတွာ သမ္ပတ္တေ ဘဂဝတိ ဝေဠုံ ဂဟေတွာ သမီပေ အဋ္ဌာသိ. ဝေဠု ဘဂဝတော ဇာဏုကမတ္တံ ပါပုဏိ. ပုန ဒိဝသေ ဒွေ ဝေဠူ ဃဋေတွာ သမီပေ အဋ္ဌာသိ. ဘဂဝါပိ ဒွိန္နံ ဝေဠူနံ ဥပရိ ကဋိမတ္တမေဝ ပညာယမာနော – ‘‘ဗြာဟ္မဏ၊ ကိံ ကရောသီ’’တိ အာဟ. တုမှာကံ ပမာဏံ ဂဏှာမီတိ. ‘‘ဗြာဟ္မဏ၊ သစေပိ တွံ သကလစက္ကဝါဠဂဗ္ဘံ ပူရေတွာ ဌိတေ ဝေဠူ ဃဋေတွာ အာဂမိဿသိ၊ နေဝ မေ ပမာဏံ ဂဟေတုံ သက္ခိဿသိ. န ဟိ မယာ စတ္တာရိ အသင်္ချေယာနိ ကပ္ပသတသဟဿဉ္စ တထာ ပါရမိယော ပူရိတာ၊ ယထာ မေ ပရော ပမာဏံ ဂဏှေယျ၊ အတုလော၊ ဗြာဟ္မဏ၊ တထာဂတော အပ္ပမေယျော’’တိ ဝတွာ ဓမ္မပဒေ ဂါထမာဟ –

‘‘တေ တာဒိသေ ပူဇယတော၊ နိဗ္ဗုတေ အကုတောဘယေ၊

န သက္ကာ ပုညံ သင်္ခါတုံ၊ ဣမေတ္တမပိ ကေနစီ’’တိ. (ဓ. ပ. ၃၆)၊

ဂါထာပရိယောသာနေ စတုရာသီတိပါဏသဟဿာနိ အမတံ ပိဝိံသု.

အပရမ္ပိ ဝတ္ထု – ရာဟု ကိရ အသုရိန္ဒော စတ္တာရိ ယောဇနသဟဿာနိ အဋ္ဌ စ ယောဇနသတာနိ ဥစ္စော. ဗာဟန္တရမဿ ဒွါဒသယောဇနသတာနိ. ဗဟလန္တရေန ဆ ယောဇနသတာနိ. ဟတ္ထတလပါဒတလာနံ ပုထုလတော တီဏိ ယောဇနသတာနိ. အင်္ဂုလိပဗ္ဗာနိ ပဏ္ဏာသယောဇနာနိ. ဘမုကန္တရံ ပဏ္ဏာသယောဇနံ. မုခံ ဒွိယောဇနသတံ တိယောဇနသတဂမ္ဘီရံ တိယောဇနသတပရိမဏ္ဍလံ. ဂီဝါ တိယောဇနသတံ. နလာဋံ တိယောဇနသတံ. သီသံ နဝယောဇနသတံ. ‘‘သော အဟံ ဥစ္စောသ္မိ၊ သတ္ထာရံ ဩနမိတွာ ဩလောကေတုံ န သက္ခိဿာမီ’’တိ စိန္တေတွာ နာဂစ္ဆိ. သော ဧကဒိဝသံ ဘဂဝတော ဝဏ္ဏံ သုတွာ – ‘‘ယထာကထဉ္စ ဩလောကေဿာမီ’’တိ အာဂတော.

အထ ဘဂဝါ တဿဇ္ဈာသယံ ဝိဒိတွာ – ‘‘စတူသု ဣရိယာပထေသု ကတရေန ဒဿေဿာမီ’’တိ စိန္တေတွာ ‘‘ဌိတကော နာမ နီစောပိ ဥစ္စော ဝိယ ပညာယတိ. နိပန္နောဝဿ အတ္တာနံ ဒဿေဿာမီ’’တိ ‘‘အာနန္ဒ၊ ဂန္ဓကုဋိပရိဝေဏေ မဉ္စကံ ပညာပေဟီ’’တိ ဝတွာ တတ္ထ သီဟသေယျံ ကပ္ပေသိ. ရာဟု အာဂန္တွာ နိပန္နံ ဘဂဝန္တံ ဂီဝံ ဥန္နာမေတွာ နဘမဇ္ဈေ ပုဏ္ဏစန္ဒံ ဝိယ ဥလ္လောကေသိ. ကိမိဒံ အသုရိန္ဒာတိ စ ဝုတ္တေ – ‘‘ဘဂဝါ ဩနမိတွာ ဩလောကေတုံ န သက္ခိဿာမီ’’တိ နာဂစ္ဆိန္တိ. န မယာ၊ အသုရိန္ဒ၊ အဓောမုခေန ပါရမိယော ပူရိတာ. ဥဒ္ဓဂ္ဂမေဝ ကတွာ ဒါနံ ဒိန္နန္တိ. တံ ဒိဝသံ ရာဟု သရဏံ အဂမာသိ. ဧဝံ ဘဂဝါ အခုဒ္ဒါဝကာသော ဒဿနာယ.

စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလေန သီလဝါ၊ တံ ပန သီလံ အရိယံ ဥတ္တမံ ပရိသုဒ္ဓံ. တေနာဟ – ‘‘အရိယသီလီ’’တိ. တဒေတံ အနဝဇ္ဇဋ္ဌေန ကုသလံ. တေနာဟ – ‘‘ကုသလသီလီ’’တိ. ကုသလသီလေနာတိ ဣဒမဿ ဝေဝစနံ.

ဗဟူနံ အာစရိယပါစရိယောတိ ဘဂဝတော ဧကေကာယ ဓမ္မဒေသနာယ စတုရာသီတိပါဏသဟဿာနိ အပရိမာဏာပိ ဒေဝမနုဿာ မဂ္ဂဖလာမတံ ပိဝန္တိ၊ တသ္မာ ဗဟူနံ အာစရိယော. သာဝကဝေနေယျာနံ ပန ပါစရိယောတိ.

ခီဏကာမရာဂေါတိ ဧတ္ထ ကာမံ ဘဂဝတော သဗ္ဗေပိ ကိလေသာ ခီဏာ. ဗြာဟ္မဏော ပန တေ န ဇာနာတိ. အတ္တနော ဇာနနဋ္ဌာနေယေဝ ဂုဏံ ကထေတိ. ဝိဂတစာပလ္လောတိ – ‘‘ပတ္တမဏ္ဍနာ စီဝရမဏ္ဍနာ သေနာသနမဏ္ဍနာ ဣမဿ ဝါ ပူတိကာယဿ။ပေ။ ကေလနာ ပဋိကေလနာ’’တိ (ဝိဘ. ၈၅၄) ဧဝံ ဝုတ္တစာပလ္လာ ဝိရဟိတော.

အပါပပုရေက္ခာရောတိ အပါပေ နဝ လောကုတ္တရဓမ္မေ ပုရတော ကတွာ ဝိစရတိ. ဗြဟ္မညာယ ပဇာယာတိ သာရိပုတ္တမောဂ္ဂလ္လာနမဟာကဿပါဒိဘေဒါယ ဗြာဟ္မဏပဇာယ၊ ဧတိဿာယ စ ပဇာယ ပုရေက္ခာရော. အယဉှိ ပဇာ သမဏံ ဂေါတမံ ပုရက္ခတွာ စရတီတိ အတ္ထော. အပိ စ အပါပပုရေက္ခာရောတိ န ပါပံ ပုရေက္ခာရော န ပါပံ ပုရတော ကတွာ စရတိ၊ န ပါပံ ဣစ္ဆတီတိ အတ္ထော. ကဿ? ဗြဟ္မညာယ ပဇာယ. အတ္တနာ သဒ္ဓိံ ပဋိဝိရုဒ္ဓါယပိ ဗြာဟ္မဏပဇာယ အဝိရုဒ္ဓေါ ဟိတသုခတ္ထိကော ယေဝါတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

တိရောရဋ္ဌာတိ ပရရဋ္ဌတော. တိရောဇနပဒါတိ ပရဇနပဒတော. ပဉှံ ပုစ္ဆိတုံ အာဂစ္ဆန္တီတိ ခတ္တိယပဏ္ဍိတာဒယော စေဝ ဒေဝဗြဟ္မနာဂဂန္ဓဗ္ဗာဒယော စ – ‘‘ပဉှေ အဘိသင်္ခရိတွာ ပုစ္ဆိဿာမာ’’တိ အာဂစ္ဆန္တိ. တတ္ထ ကေစိ ပုစ္ဆာယ ဝါ ဒေါသံ ဝိဿဇ္ဇနသမ္ပဋိစ္ဆနေ ဝါ အသမတ္ထတံ သလ္လက္ခေတွာ အပုစ္ဆိတွာဝ တုဏှီ နိသီဒန္တိ. ကေစိ ပုစ္ဆန္တိ. ကေသဉ္စိ ဘဂဝါ ပုစ္ဆာယ ဥဿာဟံ ဇနေတွာ ဝိဿဇ္ဇေတိ. ဧဝံ သဗ္ဗေသမ္ပိ တေသံ ဝိမတိယော တီရံ ပတွာ မဟာသမုဒ္ဒဿ ဦမိယော ဝိယ ဘဂဝန္တံ ပတွာ ဘိဇ္ဇန္တိ.

ဧဟိ သွာဂတဝါဒီတိ ဒေဝမနုဿပဗ္ဗဇိတဂဟဋ္ဌေသု တံ တံ အတ္တနော သန္တိကံ အာဂတံ – ‘‘ဧဟိ သွာဂတ’’န္တိ ဧဝံ ဝဒတီတိ အတ္ထော. သခိလောတိ တတ္ထ ကတမံ သာခလျံ? ‘‘ယာ သာ ဝါစာ နေလာ ကဏ္ဏသုခါ’’တိအာဒိနာ နယေန ဝုတ္တသာခလျေန သမန္နာဂတော၊ မုဒုဝစနောတိ အတ္ထော. သမ္မောဒကောတိ ပဋိသန္ထာရကုသလော၊ အာဂတာဂတာနံ စတုန္နံ ပရိသာနံ – ‘‘ကစ္စိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ခမနီယံ၊ ကစ္စိ ယာပနီယ’’န္တိအာဒိနာ နယေန သဗ္ဗံ အဒ္ဓါနဒရထံ ဝူပသမေန္တော ဝိယ ပဌမတရံ သမ္မောဒနီယံ ကထံ ကတ္တာတိ အတ္ထော. အဗ္ဘာကုဋိကောတိ ယထာ ဧကစ္စေ ပရိသံ ပတွာ ထဒ္ဓမုခါ သင်္ကုဋိတမုခါ ဟောန္တိ၊ န ဧဒိသော၊ ပရိသဒဿနေန ပနဿ ဗာလာတပသမ္ဖဿေန ဝိယ ပဒုမံ မုခပဒုမံ ဝိကသတိ ပုဏ္ဏစန္ဒသဿိရိကံ ဟောတိ. ဥတ္တာနမုခေါတိ ယထာ ဧကစ္စေ နိကုဇ္ဇိတမုခါ ဝိယ သမ္ပတ္တာယ ပရိသာယ န ကိဉ္စိ ကထေန္တိ၊ အတိဒုလ္လဘကထာ ဟောန္တိ၊ န ဧဝရူပေါ. သမဏော ပန ဂေါတမော သုလဘကထော. န တဿ သန္တိကံ အာဂတာဂတာနံ – ‘‘ကသ္မာ မယံ ဣဓာဂတာ’’တိ ဝိပ္ပဋိသာရော ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဓမ္မံ ပန သုတွာ အတ္တမနာဝ ဟောန္တီတိ ဒဿေတိ. ပုဗ္ဗဘာသီတိ ဘာသန္တော စ ပဌမတရံ ဘာသတိ၊ တဉ္စ ခေါ ကာလယုတ္တံ ပမာဏယုတ္တံ အတ္ထနိဿိတမေဝ ဘာသတိ၊ န နိရတ္ထကကထံ.

န တသ္မိံ ဂါမေ ဝါတိ ယတ္ထ ကိရ ဘဂဝါ ပဋိဝသတိ၊ တတ္ထ မဟေသက္ခာ ဒေဝတာ အာရက္ခံ ဂဏှန္တိ၊ တံ နိဿာယ မနုဿာနံ ဥပဒ္ဒဝေါ န ဟောတိ၊ ပံသုပိသာစကာဒယောယေဝ ဟိ မနုဿေ ဝိဟေဌေန္တိ၊ တေ တာသံ အာနုဘာဝေန ဒူရံ အပက္ကမန္တိ. အပိ စ ဘဂဝတော မေတ္တာဗလေနပိ န အမနုဿာ မနုဿေ ဝိဟေဌေန္တိ.

သံဃီတိအာဒီသု အနုသာသိတဗ္ဗော သယံ ဝါ ဥပ္ပါဒိတော သံဃော အဿ အတ္ထီတိ သံဃီ. တာဒိသော စဿ ဂဏော အတ္ထီတိ ဂဏီ. ပုရိမပဒဿေဝ ဝါ ဝေဝစနမေတံ. အာစာရသိက္ခာပနဝသေန ဂဏဿ အာစရိယောတိ ဂဏာစရိယော. ပုထုတိတ္ထကရာနန္တိ ဗဟူနံ တိတ္ထကရာနံ. ယထာ ဝါ တထာ ဝါတိ ယေန ဝါ တေန ဝါ အစေလကာဒိမတ္တကေနာပိ ကာရဏေန. သမုဒါဂစ္ဆတီတိ သမန္တတော ဥပဂစ္ဆတိ အဘိဝဍ္ဎတိ.

အတိထိ နော တေ ဟောန္တီတိ တေ အမှာကံ အာဂန္တုကာ၊ နဝကာ ပါဟုနကာ ဟောန္တီတိ အတ္ထော. ပရိယာပုဏာမီတိ ဇာနာမိ. အပရိမာဏဝဏ္ဏောတိ တထာရူပေနေဝ သဗ္ဗညုနာပိ အပ္ပမေယျဝဏ္ဏော – ‘‘ပဂေဝ မာဒိသေနာ’’တိ ဒဿေတိ. ဝုတ္တမ္ပိ စေတ္တံ –

‘‘ဗုဒ္ဓေါပိ ဗုဒ္ဓဿ ဘဏေယျ ဝဏ္ဏံ၊

ကပ္ပမ္ပိ စေ အညမဘာသမာနော၊

ခီယေထ ကပ္ပေါ စိရဒီဃမန္တရေ၊

ဝဏ္ဏော န ခီယေထ တထာဂတဿာ’’တိ.

၃၀၅. ဣမံ ပန သတ္ထု ဂုဏကထံ သုတွာ တေ ဗြာဟ္မဏာ စိန္တယိံသု – ယထာ သောဏဒဏ္ဍော ဗြာဟ္မဏော သမဏဿ ဂေါတမဿ ဝဏ္ဏေ ဘဏတိ၊ အနောမဂုဏော သော ဘဝံ ဂေါတမော၊ ဧဝံ တဿ ဂုဏေ ဇာနမာနေန ခေါ ပန အာစရိယေန အတိစိရံ အဓိဝါသိတံ၊ ဟန္ဒ နံ အနုဝတ္တာမာတိ အနုဝတ္တိံသု. တသ္မာ ဧဝံ ဝုတ္တေ ‘‘တေ ဗြာဟ္မဏာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ အလမေဝါတိ ယုတ္တမေဝ. အပိ ပုဋောသေနာတိ ပုဋောသံ ဝုစ္စတိ ပါထေယျံ၊ တံ ဂဟေတွာပိ ဥပသင်္ကမိတုံ ယုတ္တမေဝါတိ အတ္ထော. ပုဋံသေနာတိပိ ပါဌော၊ တဿတ္ထော၊ ပုဋော အံသေ အဿာတိ ပုဋံသော၊ တေန ပုဋံသေန. အံသေန ဟိ ပါထေယျပုဋံ ဝဟန္တေနာပီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.