၂. သာမညဖလသုတ္တဝဏ္ဏနာ

ရာဇာမစ္စကထာဝဏ္ဏနာ

၁၅၀. ဧဝံ မေ သုတံ။ပေ။ ရာဇဂဟေတိ သာမညဖလသုတ္တံ. တတြာယံ အပုဗ္ဗပဒဝဏ္ဏနာ – ရာဇဂဟေတိ ဧဝံနာမကေ နဂရေ. တဉှိ မန္ဓာတုမဟာဂေါဝိန္ဒာဒီဟိ ပရိဂ္ဂဟိတတ္တာ ရာဇဂဟန္တိ ဝုစ္စတိ. အညေပိ ဧတ္ထ ပကာရေ ဝဏ္ဏယန္တိ၊ ကိံ တေဟိ? နာမမတ္တမေတံ တဿ နဂရဿ. တံ ပနေတံ ဗုဒ္ဓကာလေ စ စက္ကဝတ္တိကာလေ စ နဂရံ ဟောတိ၊ သေသကာလေ သုညံ ဟောတိ ယက္ခပရိဂ္ဂဟိတံ၊ တေသံ ဝသနဝနံ ဟုတွာ တိဋ္ဌတိ. ဝိဟရတီတိ အဝိသေသေန ဣရိယာပထဒိဗ္ဗဗြဟ္မအရိယဝိဟာရေသု အညတရဝိဟာရသမင်္ဂိပရိဒီပနမေတံ. ဣဓ ပန ဌာနဂမနနိသဇ္ဇသယနပ္ပဘေဒေသု ဣရိယာပထေသု အညတရဣရိယာပထသမာယောဂပရိဒီပနံ. တေန ဌိတောပိ ဂစ္ဆန္တောပိ နိသိန္နောပိ သယာနောပိ ဘဂဝါ ဝိဟရတိ စေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော. သော ဟိ ဧကံ ဣရိယာပထဗာဓနံ အညေန ဣရိယာပထေန ဝိစ္ဆိန္ဒိတွာ အပရိပတန္တံ အတ္တဘာဝံ ဟရတိ ပဝတ္တေတိ၊ တသ္မာ ဝိဟရတီတိ ဝုစ္စတိ.

ဇီဝကဿ ကောမာရဘစ္စဿ အမ္ဗဝနေတိ ဣဒမဿ ယံ ဂေါစရဂါမံ ဥပနိဿာယ ဝိဟရတိ၊ တဿ သမီပနိဝါသနဋ္ဌာနပရိဒီပနံ. တသ္မာ – ရာဇဂဟေ ဝိဟရတိ ဇီဝကဿ ကောမာရဘစ္စဿ အမ္ဗဝနေတိ ရာဇဂဟသမီပေ ဇီဝကဿ ကောမာရဘစ္စဿ အမ္ဗဝနေ ဝိဟရတီတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. သမီပတ္ထေ ဟေတံ ဘုမ္မဝစနံ. တတ္ထ ဇီဝတီတိ ဇီဝကော၊ ကုမာရေန ဘတောတိ ကောမာရဘစ္စော. ယထာဟ – ‘‘ကိံ ဘဏေ၊ ဧတံ ကာကေဟိ သမ္ပရိကိဏ္ဏန္တိ? ဒါရကော ဒေဝါတိ. ဇီဝတိ ဘဏေတိ? ဇီဝတိ၊ ဒေဝါတိ. တေန ဟိ၊ ဘဏေ တံ ဒါရကံ အမှာကံ အန္တေပုရံ နေတွာ ဓာတီနံ ဒေထ ပေါသေတုန္တိ. တဿ ဇီဝတီတိ ဇီဝကောတိ နာမံ အကံသု. ကုမာရေန ပေါသာပိတောတိ ကောမာရဘစ္စောတိ နာမံ အကံသူ’’တိ (မဟာဝ. ၃၂၈) အယံ ပနေတ္ထ သင်္ခေပေါ. ဝိတ္ထာရေန ပန ဇီဝကဝတ္ထုခန္ဓကေ အာဂတမေဝ. ဝိနိစ္ဆယကထာပိဿ သမန္တပါသာဒိကာယ ဝိနယဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တာ.

အယံ ပန ဇီဝကော ဧကသ္မိံ သမယေ ဘဂဝတော ဒေါသာဘိသန္နံ ကာယံ ဝိရေစေတွာ သိဝေယျကံ ဒုဿယုဂံ ဒတွာ ဝတ္ထာနုမောဒနာပရိယောသာနေ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌာယ စိန္တေသိ – ‘‘မယာ ဒိဝသဿ ဒွတ္တိက္ခတ္တုံ ဗုဒ္ဓုပဋ္ဌာနံ ဂန္တဗ္ဗံ၊ ဣဒဉ္စ ဝေဠုဝနံ အတိဒူရေ၊ မယှံ ပန အမ္ဗဝနံ ဥယျာနံ အာသန္နတရံ၊ ယံနူနာဟံ ဧတ္ထ ဘဂဝတော ဝိဟာရံ ကာရေယျ’’န္တိ. သော တသ္မိံ အမ္ဗဝနေ ရတ္တိဋ္ဌာနဒိဝါဌာနလေဏကုဋိမဏ္ဍပါဒီနိ သမ္ပာဒေတွာ ဘဂဝတော အနုစ္ဆဝိကံ ဂန္ဓကုဋိံ ကာရာပေတွာ အမ္ဗဝနံ အဋ္ဌာရသဟတ္ထုဗ္ဗေဓေန တမ္ဗပဋ္ဋဝဏ္ဏေန ပါကာရေန ပရိက္ခိပါပေတွာ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခံ ဘိက္ခုသံဃံ သစီဝရဘတ္တေန သန္တပ္ပေတွာ ဒက္ခိဏောဒကံ ပါတေတွာ ဝိဟာရံ နိယျာတေသိ. တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ – ‘‘ဇီဝကဿ ကောမာရဘစ္စဿ အမ္ဗဝနေ’’တိ.

အဍ္ဎတေဠသေဟိ ဘိက္ခုသတေဟီတိ အဍ္ဎသတေန ဦနေဟိ တေရသဟိ ဘိက္ခုသတေဟိ. ရာဇာတိအာဒီသု ရာဇတိ အတ္တနော ဣဿရိယသမ္ပတ္တိယာ စတူဟိ သင်္ဂဟဝတ္ထူဟိ မဟာဇနံ ရဉ္ဇေတိ ဝဍ္ဎေတီတိ ရာဇာ. မဂဓာနံ ဣဿရောတိ မာဂဓော. အဇာတောယေဝ ရညော သတ္တု ဘဝိဿတီတိ နေမိတ္တကေဟိ နိဒ္ဒိဋ္ဌောတိ အဇာတသတ္တု.

တသ္မိံ ကိရ ကုစ္ဆိဂတေ ဒေဝိယာ ဧဝရူပေါ ဒေါဟဠော ဥပ္ပဇ္ဇိ – ‘‘အဟော ဝတာဟံ ရညော ဒက္ခိဏဗာဟုလောဟိတံ ပိဝေယျ’’န္တိ၊ သာ ‘‘ဘာရိယေ ဌာနေ ဒေါဟဠော ဥပ္ပန္နော၊ န သက္ကာ ကဿစိ အာရောစေတု’’န္တိ တံ ကထေတုံ အသက္ကောန္တီ ကိသာ ဒုဗ္ဗဏ္ဏာ အဟောသိ. တံ ရာဇာ ပုစ္ဆိ – ‘‘ဘဒ္ဒေ၊ တုယှံ အတ္တဘာဝေါ န ပကတိဝဏ္ဏော၊ ကိံ ကာရဏ’’န္တိ? ‘‘မာ ပုစ္ဆ၊ မဟာရာဇာတိ’’. ‘‘ဘဒ္ဒေ၊ တွံ အတ္တနော အဇ္ဈာသယံ မယှံ အကထေန္တီ ကဿ ကထေဿသီ’’တိ တထာ တထာ နိဗန္ဓိတွာ ကထာပေသိ. သုတွာ စ – ‘‘ဗာလေ၊ ကိံ ဧတ္ထ တုယှံ ဘာရိယသညာ အဟောသီ’’တိ ဝေဇ္ဇံ ပက္ကောသာပေတွာ သုဝဏ္ဏသတ္ထကေန ဗာဟုံ ဖာလာပေတွာ သုဝဏ္ဏသရကေန လောဟိတံ ဂဟေတွာ ဥဒကေန သမ္ဘိန္ဒိတွာ ပါယေသိ. နေမိတ္တကာ တံ သုတွာ – ‘‘ဧသ ဂဗ္ဘော ရညော သတ္တု ဘဝိဿတိ၊ ဣမိနာ ရာဇာ ဟညိဿတီ’’တိ ဗျာကရိံသု. ဒေဝီ သုတွာ – ‘‘မယှံ ကိရ ကုစ္ဆိတော နိက္ခန္တော ရာဇာနံ မာရေဿတီ’’တိ ဂဗ္ဘံ ပါတေတုကာမာ ဥယျာနံ ဂန္တွာ ကုစ္ဆိံ မဒ္ဒါပေသိ၊ ဂဗ္ဘော န ပတတိ. သာ ပုနပ္ပုနံ ဂန္တွာ တထေဝ ကာရေသိ. ရာဇာ ကိမတ္ထံ အယံ အဘိဏှံ ဥယျာနံ ဂစ္ဆတီတိ ပရိဝီမံသန္တော တံ ကာရဏံ သုတွာ – ‘‘ဘဒ္ဒေ၊ တဝ ကုစ္ဆိယံ ပုတ္တောတိ ဝါ ဓီတာတိ ဝါ န ပညာယတိ၊ အတ္တနော နိဗ္ဗတ္တဒါရကံ ဧဝမကာသီတိ မဟာ အဂုဏရာသိပိ နော ဇမ္ဗုဒီပတလေ အာဝိဘဝိဿတိ၊ မာ တွံ ဧဝံ ကရောဟီ’’တိ နိဝါရေတွာ အာရက္ခံ အဒါသိ. သာ ဂဗ္ဘဝုဋ္ဌာနကာလေ ‘‘မာရေဿာမီ’’တိ စိန္တေသိ. တဒါပိ အာရက္ခမနုဿာ ဒါရကံ အပနယိံသု. အထာပရေန သမယေန ဝုဍ္ဎိပ္ပတ္တံ ကုမာရံ ဒေဝိယာ ဒဿေသုံ. သာ တံ ဒိသွာဝ ပုတ္တသိနေဟံ ဥပ္ပါဒေသိ၊ တေန နံ မာရေတုံ နာသက္ခိ. ရာဇာပိ အနုက္ကမေန ပုတ္တဿ ဩပရဇ္ဇမဒါသိ.

အထေကသ္မိံ သမယေ ဒေဝဒတ္တော ရဟောဂတော စိန္တေသိ – ‘‘သာရိပုတ္တဿ ပရိသာ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနဿ ပရိသာ မဟာကဿပဿ ပရိသာတိ၊ ဧဝမိမေ ဝိသုံ ဝိသုံ ဓုရာ၊ အဟမ္ပိ ဧကံ ဓုရံ နီဟရာမီ’’တိ. သော ‘‘န သက္ကာ ဝိနာ လာဘေန ပရိသံ ဥပ္ပါဒေတုံ၊ ဟန္ဒာဟံ လာဘံ နိဗ္ဗတ္တေမီ’’တိ စိန္တေတွာ ခန္ဓကေ အာဂတနယေန အဇာတသတ္တုံ ကုမာရံ ဣဒ္ဓိပါဋိဟာရိယေန ပသာဒေတွာ သာယံ ပါတံ ပဉ္စဟိ ရထသတေဟိ ဥပဋ္ဌာနံ အာဂစ္ဆန္တံ အတိဝိဿတ္ထံ ဉတွာ ဧကဒိဝသံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ပုဗ္ဗေ ခေါ၊ ကုမာရ၊ မနုဿာ ဒီဃာယုကာ၊ ဧတရဟိ အပ္ပါယုကာ၊ တေန ဟိ တွံ ကုမာရ၊ ပိတရံ ဟန္တွာ ရာဇာ ဟောဟိ၊ အဟံ ဘဂဝန္တံ ဟန္တွာ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿာမီ’’တိ ကုမာရံ ပိတုဝဓေ ဥယျောဇေတိ.

သော – ‘‘အယျော ဒေဝဒတ္တော မဟာနုဘာဝေါ၊ ဧတဿ အဝိဒိတံ နာမ နတ္ထီ’’တိ ဦရုယာ ပေါတ္ထနိယံ ဗန္ဓိတွာ ဒိဝါ ဒိဝဿ ဘီတော ဥဗ္ဗိဂ္ဂေါ ဥဿင်္ကီ ဥတြသ္တော အန္တေပုရံ ပဝိသိတွာ ဝုတ္တပ္ပကာရံ ဝိပ္ပကာရံ အကာသိ. အထ နံ အမစ္စာ ဂဟေတွာ အနုယုဉ္ဇိတွာ – ‘‘ကုမာရော စ ဟန္တဗ္ဗော၊ ဒေဝဒတ္တော စ၊ သဗ္ဗေ စ ဘိက္ခူ ဟန္တဗ္ဗာ’’တိ သမ္မန္တယိတွာ ရညော အာဏာဝသေန ကရိဿာမာတိ ရညော အာရောစေသုံ.

ရာဇာ ယေ အမစ္စာ မာရေတုကာမာ အဟေသုံ၊ တေသံ ဌာနန္တရာနိ အစ္ဆိန္ဒိတွာ၊ ယေ န မာရေတုကာမာ၊ တေ ဥစ္စေသု ဌာနေသု ဌပေတွာ ကုမာရံ ပုစ္ဆိ – ‘‘ကိဿ ပန တွံ၊ ကုမာရ၊ မံ မာရေတုကာမောသီ’’တိ? ‘‘ရဇ္ဇေနမှိ၊ ဒေဝ၊ အတ္ထိကော’’တိ. ရာဇာ တဿ ရဇ္ဇံ အဒါသိ.

သော မယှံ မနောရထော နိပ္ဖန္နောတိ ဒေဝဒတ္တဿ အာရောစေသိ. တတော နံ သော အာဟ – ‘‘တွံ သိင်္ဂါလံ အန္တောကတွာ ဘေရိပရိယောနဒ္ဓပုရိသော ဝိယ သုကိစ္စကာရိမှီတိ မညသိ၊ ကတိပါဟေနေဝ တေ ပိတာ တယာ ကတံ အဝမာနံ စိန္တေတွာ သယမေဝ ရာဇာ ဘဝိဿတီ’’တိ. အထ၊ ဘန္တေ၊ ကိံ ကရောမီတိ? မူလဃစ္စံ ဃာတေဟီတိ. နနု၊ ဘန္တေ၊ မယှံ ပိတာ န သတ္ထဝဇ္ဈောတိ? အာဟာရုပစ္ဆေဒေန နံ မာရေဟီတိ. သော ပိတရံ တာပနဂေဟေ ပက္ခိပါပေသိ၊ တာပနဂေဟံ နာမ ကမ္မကရဏတ္ထာယ ကတံ ဓူမဃရံ. ‘‘မမ မာတရံ ဌပေတွာ အညဿ ဒဋ္ဌုံ မာ ဒေထာ’’တိ အာဟ. ဒေဝီ သုဝဏ္ဏသရကေ ဘတ္တံ ပက္ခိပိတွာ ဥစ္ဆင်္ဂေနာဒါယ ပဝိသတိ. ရာဇာ တံ ဘုဉ္ဇိတွာ ယာပေတိ. သော – ‘‘မယှံ ပိတာ ကထံ ယာပေတီ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ တံ ပဝတ္တိံ သုတွာ – ‘‘မယှံ မာတု ဥစ္ဆင်္ဂံ ကတွာ ပဝိသိတုံ မာ ဒေထာ’’တိ အာဟ. တတော ပဋ္ဌာယ ဒေဝီ မောဠိယံ ပက္ခိပိတွာ ပဝိသတိ. တမ္ပိ သုတွာ ‘‘မောဠိံ ဗန္ဓိတွာ ပဝိသိတုံ မာ ဒေထာ’’တိ. တတော သုဝဏ္ဏပါဒုကာသု ဘတ္တံ ဌပေတွာ ပိဒဟိတွာ ပါဒုကာ အာရုယှ ပဝိသတိ. ရာဇာ တေန ယာပေတိ. ပုန ‘‘ကထံ ယာပေတီ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ တမတ္ထံ သုတွာ ‘‘ပါဒုကာ အာရုယှ ပဝိသိတုမ္ပိ မာ ဒေထာ’’တိ အာဟ. တတော ပဋ္ဌာယ ဒေဝီ ဂန္ဓောဒကေန နှာယိတွာ သရီရံ စတုမဓုရေန မက္ခေတွာ ပါရုပိတွာ ပဝိသတိ. ရာဇာ တဿာ သရီရံ လေဟိတွာ ယာပေတိ. ပုန ပုစ္ဆိတွာ တံ ပဝတ္တိံ သုတွာ ‘‘ဣတော ပဋ္ဌာယ မယှံ မာတု ပဝေသနံ နိဝါရေထာ’’တိ အာဟ. ဒေဝီ ဒွါရမူလေ ဌတွာ ‘‘သာမိ၊ ဗိမ္ဗိသာရ၊ ဧတံ ဒဟရကာလေ မာရေတုံ န အဒါသိ၊ အတ္တနော သတ္တုံ အတ္တနာဝ ပေါသေသိ၊ ဣဒံ ပန ဒါနိ တေ ပစ္ဆိမဒဿနံ၊ နာဟံ ဣတော ပဋ္ဌာယ တုမှေ ပဿိတုံ လဘာမိ၊ သစေ မယှံ ဒေါသော အတ္ထိ၊ ခမထ ဒေဝါ’’တိ ရောဒိတွာ ကန္ဒိတွာ နိဝတ္တိ.

တတော ပဋ္ဌာယ ရညော အာဟာရော နတ္ထိ. ရာဇာ မဂ္ဂဖလသုခေန စင်္ကမေန ယာပေတိ. အတိဝိယ အဿ အတ္တဘာဝေါ ဝိရောစတိ. သော – ‘‘ကထံ၊ မေ ဘဏေ၊ ပိတာ ယာပေတီ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘စင်္ကမေန၊ ဒေဝ၊ ယာပေတိ၊ အတိဝိယ စဿ အတ္တဘာဝေါ ဝိရောစတီ’’တိ သုတွာ ‘စင်္ကမံ ဒါနိဿ ဟာရေဿာမီ’တိ စိန္တေတွာ – ‘‘မယှံ ပိတု ပါဒေ ခုရေန ဖာလေတွာ လောဏတေလေန မက္ခေတွာ ခဒိရင်္ဂါရေဟိ ဝီတစ္စိတေဟိ ပစထာ’’တိ နှာပိတေ ပေသေသိ. ရာဇာ တေ ဒိသွာ – ‘‘နူန မယှံ ပုတ္တော ကေနစိ သညတ္တော ဘဝိဿတိ၊ ဣမေ မမ မဿုကရဏတ္ထာယာဂတာ’’တိ စိန္တေသိ. တေ ဂန္တွာ ဝန္ဒိတွာ အဋ္ဌံသု. ‘ကသ္မာ အာဂတတ္ထာ’တိ စ ပုဋ္ဌာ တံ သာသနံ အာရောစေသုံ. ‘‘တုမှာကံ ရညော မနံ ကရောထာ’’တိ စ ဝုတ္တာ ‘နိသီဒ၊ ဒေဝါ’တိ ဝတွာ စ ရာဇာနံ ဝန္ဒိတွာ – ‘‘ဒေဝ၊ မယံ ရညော အာဏံ ကရောမ၊ မာ အမှာကံ ကုဇ္ဈိတ္ထ၊ နယိဒံ တုမှာဒိသာနံ ဓမ္မရာဇူနံ အနုစ္ဆဝိက’’န္တိ ဝတွာ ဝါမဟတ္ထေန ဂေါပ္ဖကေ ဂဟေတွာ ဒက္ခိဏဟတ္ထေန ခုရံ ဂဟေတွာ ပါဒတလာနိ ဖာလေတွာ လောဏတေလေန မက္ခေတွာ ခဒိရင်္ဂါရေဟိ ဝီတစ္စိတေဟိ ပစိံသု. ရာဇာ ကိရ ပုဗ္ဗေ စေတိယင်္ဂဏေ သဥပါဟနော အဂမာသိ၊ နိသဇ္ဇနတ္ထာယ ပညတ္တကဋသာရကဉ္စ အဓောတေဟိ ပါဒေဟိ အက္ကမိ၊ တဿာယံ နိဿန္ဒောတိ ဝဒန္တိ. ရညော ဗလဝဝေဒနာ ဥပ္ပန္နာ. သော – ‘‘အဟော ဗုဒ္ဓေါ၊ အဟော ဓမ္မော၊ အဟော သံဃော’’တိ အနုဿရန္တောယေဝ စေတိယင်္ဂဏေ ခိတ္တမာလာ ဝိယ မိလာယိတွာ စာတုမဟာရာဇိကဒေဝလောကေ ဝေဿဝဏဿ ပရိစာရကော ဇနဝသဘော နာမ ယက္ခော ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ.

တံ ဒိဝသမေဝ အဇာတသတ္တုဿ ပုတ္တော ဇာတော၊ ပုတ္တဿ ဇာတဘာဝဉ္စ ပိတုမတဘာဝဉ္စ နိဝေဒေတုံ ဒွေ လေခါ ဧကက္ခဏေယေဝ အာဂတာ. အမစ္စာ – ‘‘ပဌမံ ပုတ္တဿ ဇာတဘာဝံ အာရောစေဿာမာ’’တိ တံ လေခံ ရညော ဟတ္ထေ ဌပေသုံ. ရညော တင်္ခဏေယေဝ ပုတ္တသိနေဟော ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ သကလသရီရံ ခေါဘေတွာ အဋ္ဌိမိဉ္ဇံ အာဟစ္စ အဋ္ဌာသိ. တသ္မိံ ခဏေ ပိတုဂုဏမညာသိ – ‘‘မယိ ဇာတေပိ မယှံ ပိတု ဧဝမေဝ သိနေဟော ဥပ္ပန္နော’’တိ. သော – ‘‘ဂစ္ဆထ၊ ဘဏေ၊ မယှံ ပိတရံ ဝိဿဇ္ဇေထာ’’တိ အာဟ. ‘‘ကိံ ဝိဿဇ္ဇာပေထ၊ ဒေဝါ’’တိ ဣတရံ လေခံ ဟတ္ထေ ဌပယိံသု.

သော တံ ပဝတ္တိံ သုတွာ ရောဒမာနော မာတုသမီပံ ဂန္တွာ – ‘‘အဟောသိ နု၊ ခေါ၊ အမ္မ၊ မယှံ ပိတု မယိ ဇာတေ သိနေဟော’’တိ? သာ အာဟ – ‘‘ဗာလပုတ္တ၊ ကိံ ဝဒေသိ၊ တဝ ဒဟရကာလေ အင်္ဂုလိယာ ပီဠကာ ဥဋ္ဌဟိ. အထ တံ ရောဒမာနံ သညာပေတုံ အသက္ကောန္တာ တံ ဂဟေတွာ ဝိနိစ္ဆယဋ္ဌာနေ နိသိန္နဿ တဝ ပိတု သန္တိကံ အဂမံသု. ပိတာ တေ အင်္ဂုလိံ မုခေ ဌပေသိ. ပီဠကာ မုခေယေဝ ဘိဇ္ဇိ. အထ ခေါ ပိတာ တဝ သိနေဟေန တံ လောဟိတမိဿကံ ပုဗ္ဗံ အနိဋ္ဌုဘိတွာဝ အဇ္ဈောဟရိ. ဧဝရူပေါ တေ ပိတု သိနေဟော’’တိ. သော ရောဒိတွာ ပရိဒေဝိတွာ ပိတု သရီရကိစ္စံ အကာသိ.

ဒေဝဒတ္တောပိ အဇာတသတ္တုံ ဥပသင်္ကမိတွာ – ‘‘ပုရိသေ၊ မဟာရာဇ၊ အာဏာပေဟိ၊ ယေ သမဏံ ဂေါတမံ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေဿန္တီ’’တိ ဝတွာ တေန ဒိန္နေ ပုရိသေ ပေသေတွာ သယံ ဂိဇ္ဈကူဋံ အာရုယှ ယန္တေန သိလံ ပဝိဇ္ဈိတွာ နာဠာဂိရိဟတ္ထိံ မုဉ္စာပေတွာပိ ကေနစိ ဥပါယေန ဘဂဝန္တံ မာရေတုံ အသက္ကောန္တော ပရိဟီနလာဘသက္ကာရော ပဉ္စ ဝတ္ထူနိ ယာစိတွာ တာနိ အလဘမာနော တေဟိ ဇနံ သညာပေဿာမီတိ သံဃဘေဒံ ကတွာ သာရိပုတ္တမောဂ္ဂလ္လာနေသု ပရိသံ အာဒါယ ပက္ကန္တေသု ဥဏှလောဟိတံ မုခေန ဆဍ္ဍေတွာ နဝမာသေ ဂိလာနမဉ္စေ နိပဇ္ဇိတွာ ဝိပ္ပဋိသာရဇာတော – ‘‘ကုဟိံ ဧတရဟိ သတ္ထာ ဝသတီ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘ဇေတဝနေ’’တိ ဝုတ္တေ မဉ္စကေန မံ အာဟရိတွာ သတ္ထာရံ ဒဿေထာတိ ဝတွာ အာဟရိယမာနော ဘဂဝတော ဒဿနာရဟဿ ကမ္မဿ အကတတ္တာ ဇေတဝနေ ပေါက္ခရဏီသမီပေယေဝ ဒွေဓာ ဘိန္နံ ပထဝိံ ပဝိသိတွာ မဟာနိရယေ ပတိဋ္ဌိတောတိ. အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ. ဝိတ္ထာရကထာနယော ခန္ဓကေ အာဂတော. အာဂတတ္တာ ပန သဗ္ဗံ န ဝုတ္တန္တိ. ဧဝံ အဇာတောယေဝ ရညော သတ္တု ဘဝိဿတီတိ နေမိတ္တကေဟိ နိဒ္ဒိဋ္ဌောတိ အဇာတသတ္တု.

ဝေဒေဟိပုတ္တောတိ အယံ ကောသလရညော ဓီတာယ ပုတ္တော၊ န ဝိဒေဟရညော. ဝေဒေဟီတိ ပန ပဏ္ဍိတာဓိဝစနမေတံ. ယထာဟ – ‘‘ဝေဒေဟိကာ ဂဟပတာနီ (မ. နိ. ၁.၂၂၆)၊ အယျော အာနန္ဒော ဝေဒေဟမုနီ’’တိ (သံ. နိ. ၂.၁၅၄). တတြာယံ ဝစနတ္ထော – ဝိဒန္တိ ဧတေနာတိ ဝေဒေါ၊ ဉာဏဿေတံ အဓိဝစနံ. ဝေဒေန ဤဟတိ ဃဋတိ ဝါယမတီတိ ဝေဒေဟီ. ဝေဒေဟိယာ ပုတ္တော ဝေဒေဟိပုတ္တော.

တဒဟူတိ တသ္မိံ အဟု၊ တသ္မိံ ဒိဝသေတိ အတ္ထော. ဥပဝသန္တိ ဧတ္ထာတိ ဥပေါသထော၊ ဥပဝသန္တီတိ သီလေန ဝါ အနသနေန ဝါ ဥပေတာ ဟုတွာ ဝသန္တီတိ အတ္ထော. အယံ ပနေတ္ထ အတ္ထုဒ္ဓါရော – ‘‘အာယာမာဝုသော၊ ကပ္ပိန၊ ဥပေါသထံ ဂမိဿာမာ’’တိအာဒီသု ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသော ဥပေါသထော. ‘‘ဧဝံ အဋ္ဌင်္ဂသမန္နာဂတော ခေါ၊ ဝိသာခေ၊ ဥပေါသထော ဥပဝုတ္ထော’’တိအာဒီသု (အ. နိ. ၈.၄၃) သီလံ. ‘‘သုဒ္ဓဿ ဝေ သဒါ ဖဂ္ဂု၊ သုဒ္ဓဿုပေါသထော သဒါ’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၁.၇၉) ဥပဝါသော. ‘‘ဥပေါသထော နာမ နာဂရာဇာ’’တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၂.၂၄၆) ပညတ္တိ. ‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ တဒဟုပေါသထေ သဘိက္ခုကာ အာဝါသာ’’တိအာဒီသု (မဟာဝ. ၁၈၁) ဥပဝသိတဗ္ဗဒိဝသော. ဣဓာပိ သောယေဝ အဓိပ္ပေတော. သော ပနေသ အဋ္ဌမီ စာတုဒ္ဒသီ ပန္နရသီဘေဒေန တိဝိဓော. တသ္မာ သေသဒွယနိဝါရဏတ္ထံ ပန္နရသေတိ ဝုတ္တံ. တေနေဝ ဝုတ္တံ – ‘‘ဥပဝသန္တိ ဧတ္ထာတိ ဥပေါသထော’’တိ.

ကောမုဒိယာတိ ကုမုဒဝတိယာ. တဒါ ကိရ ကုမုဒါနိ သုပုပ္ဖိတာနိ ဟောန္တိ၊ တာနိ ဧတ္ထ သန္တီတိ ကောမုဒီ. စာတုမာသိနိယာတိ စာတုမာသိယာ၊ သာ ဟိ စတုန္နံ မာသာနံ ပရိယောသာနဘူတာတိ စာတုမာသီ. ဣဓ ပန စာတုမာသိနီတိ ဝုစ္စတိ. မာသပုဏ္ဏတာယ ဥတုပုဏ္ဏတာယ သံဝစ္ဆရပုဏ္ဏတာယ ပုဏ္ဏာ သမ္ပုဏ္ဏာတိ ပုဏ္ဏာ. မာ ဣတိ စန္ဒော ဝုစ္စတိ၊ သော ဧတ္ထ ပုဏ္ဏောတိ ပုဏ္ဏမာ. ဧဝံ ပုဏ္ဏာယ ပုဏ္ဏမာယာတိ ဣမသ္မိံ ပဒဒွယေ စ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

ရာဇာမစ္စပရိဝုတောတိ ဧဝရူပါယ ရဇတဃဋဝိနိဂ္ဂတာဟိ ခီရဓာရာဟိ ဓောဝိယမာနဒိသာဘာဂါယ ဝိယ၊ ရဇတဝိမာနဝိစ္စုတေဟိ မုတ္တာဝဠိသုမနကုသုမဒါမသေတဒုကူလကုမုဒဝိသရေဟိ သမ္ပရိကိဏ္ဏာယ ဝိယ စ၊ စတုရုပက္ကိလေသဝိမုတ္တပုဏ္ဏစန္ဒပ္ပဘာသမုဒယောဘာသိတာယ ရတ္တိယာ ရာဇာမစ္စေဟိ ပရိဝုတောတိ အတ္ထော. ဥပရိပါသာဒဝရဂတောတိ ပါသာဒဝရဿ ဥပရိဂတော. မဟာရဟေ သမုဿိတသေတစ္ဆတ္တေ ကဉ္စနာသနေ နိသိန္နော ဟောတိ. ကသ္မာ နိသိန္နော? နိဒ္ဒါဝိနောဒနတ္ထံ. အယဉှိ ရာဇာ ပိတရိ ဥပက္ကန္တဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ – ‘‘နိဒ္ဒံ ဩက္ကမိဿာမီ’’တိ နိမီလိတမတ္တေသုယေဝ အက္ခီသု သတ္တိသတအဗ္ဘာဟတော ဝိယ ကန္ဒမာနောယေဝ ပဗုဇ္ဈိ. ကိမေတန္တိ စ ဝုတ္တေ၊ န ကိဉ္စီတိ ဝဒတိ. တေနဿ အမနာပါ နိဒ္ဒါ၊ ဣတိ နိဒ္ဒါဝိနောဒနတ္ထံ နိသိန္နော. အပိ စ တသ္မိံ ဒိဝသေ နက္ခတ္တံ သင်္ဃုဋ္ဌံ ဟောတိ. သဗ္ဗံ နဂရံ သိတ္တသမ္မဋ္ဌံ ဝိပ္ပကိဏ္ဏဝါလုကံ ပဉ္စဝဏ္ဏကုသုမလာဇပုဏ္ဏဃဋပဋိမဏ္ဍိတဃရဒွါရံ သမုဿိတဓဇပဋာကဝိစိတြသမုဇ္ဇလိတဒီပမာလာလင်္ကတသဗ္ဗဒိသာဘာဂံ ဝီထိသဘာဂေန ရစ္ဆာသဘာဂေန နက္ခတ္တကီဠံ အနုဘဝမာနေန မဟာဇနေန သမာကိဏ္ဏံ ဟောတိ. ဣတိ နက္ခတ္တဒိဝသတာယပိ နိသိန္နောတိ ဝဒန္တိ. ဧဝံ ပန ဝတွာပိ – ‘‘ရာဇကုလဿ နာမ သဒါပိ နက္ခတ္တမေဝ၊ နိဒ္ဒါဝိနောဒနတ္ထံယေဝ ပနေသ နိသိန္နော’’တိ သန္နိဋ္ဌာနံ ကတံ.

ဥဒါနံ ဥဒါနေသီတိ ဥဒါဟာရံ ဥဒါဟရိ၊ ယထာ ဟိ ယံ တေလံ မာနံ ဂဟေတုံ န သက္ကောတိ၊ ဝိဿန္ဒိတွာ ဂစ္ဆတိ၊ တံ အဝသေကောတိ ဝုစ္စတိ. ယဉ္စ ဇလံ တဠာကံ ဂဟေတုံ န သက္ကောတိ၊ အဇ္ဈောတ္ထရိတွာ ဂစ္ဆတိ၊ တံ ဩဃောတိ ဝုစ္စတိ၊ ဧဝမေဝ ယံ ပီတိဝစနံ ဟဒယံ ဂဟေတုံ န သက္ကောတိ၊ အဓိကံ ဟုတွာ အန္တော အသဏ္ဌဟိတွာ ဗဟိနိက္ခမတိ၊ တံ ဥဒါနန္တိ ဝုစ္စတိ. ဧဝရူပံ ပီတိမယံ ဝစနံ နိစ္ဆာရေသီတိ အတ္ထော.

ဒေါသိနာတိ ဒေါသာပဂတာ၊ အဗ္ဘာ၊ မဟိကာ၊ ဓူမော၊ ရဇော၊ ရာဟူတိ ဣမေဟိ ပဉ္စဟိ ဥပက္ကိလေသေဟိ ဝိရဟိတာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တသ္မာ ရမဏီယာတိအာဒီနိ ပဉ္စ ထောမနဝစနာနိ. သာ ဟိ မဟာဇနဿ မနံ ရမယတီတိ ရမဏီယာ. ဝုတ္တဒေါသဝိမုတ္တာယ စန္ဒပ္ပဘာယ ဩဘာသိတတ္တာ အတိဝိယ သုရူပါတိ အဘိရူပါ. ဒဿိတုံ ယုတ္တာတိ ဒဿနီယာ. စိတ္တံ ပသာဒေတီတိ ပါသာဒိကာ. ဒိဝသမာသာဒီနံ လက္ခဏံ ဘဝိတုံ ယုတ္တာတိ လက္ခညာ.

ကံ နု ခွဇ္ဇာတိ ကံ နု ခေါ အဇ္ဇ. သမဏံ ဝါ ဗြာဟ္မဏံ ဝါတိ သမိတပါပတာယ သမဏံ. ဗာဟိတပါပတာယ ဗြာဟ္မဏံ. ယံ နော ပယိရုပါသတောတိ ဝစနဗျတ္တယော ဧသ၊ ယံ အမှာကံ ပဉှပုစ္ဆနဝသေန ပယိရုပါသန္တာနံ မဓုရံ ဓမ္မံ သုတွာ စိတ္တံ ပသီဒေယျာတိ အတ္ထော. ဣတိ ရာဇာ ဣမိနာ သဗ္ဗေနပိ ဝစနေန ဩဘာသနိမိတ္တကမ္မံ အကာသိ. ကဿ အကာသီတိ? ဇီဝကဿ. ကိမတ္ထံ? ဘဂဝတော ဒဿနတ္ထံ. ကိံ ဘဂဝန္တံ သယံ ဒဿနာယ ဥပဂန္တုံ န သက္ကောတီတိ? အာမ၊ န သက္ကောတိ. ကသ္မာ? မဟာပရာဓတာယ.

တေန ဟိ ဘဂဝတော ဥပဋ္ဌာကော အရိယသာဝကော အတ္တနော ပိတာ မာရိတော၊ ဒေဝဒတ္တော စ တမေဝ နိဿာယ ဘဂဝတော ဗဟုံ အနတ္ထမကာသိ၊ ဣတိ မဟာပရာဓော ဧသ၊ တာယ မဟာပရာဓတာယ သယံ ဂန္တုံ န သက္ကောတိ. ဇီဝကော ပန ဘဂဝတော ဥပဋ္ဌာကော၊ တဿ ပိဋ္ဌိဆာယာယ ဘဂဝန္တံ ပဿိဿာမီတိ ဩဘာသနိမိတ္တကမ္မံ အကာသိ. ကိံ ဇီဝကော ပန – ‘‘မယှံ ဣဒံ ဩဘာသနိမိတ္တကမ္မ’’န္တိ ဇာနာတီတိ? အာမ ဇာနာတိ. အထ ကသ္မာ တုဏှီ အဟောသီတိ? ဝိက္ခေပပစ္ဆေဒနတ္ထံ.

တဿဉှိ ပရိသတိ ဆန္နံ သတ္ထာရာနံ ဥပဋ္ဌာကာ ဗဟူ သန္နိပတိတာ၊ တေ အသိက္ခိတာနံ ပယိရုပါသနေန သယမ္ပိ အသိက္ခိတာဝ. တေ မယိ ဘဂဝတော ဂုဏကထံ အာရဒ္ဓေ အန္တရန္တရာ ဥဋ္ဌာယုဋ္ဌာယ အတ္တနော သတ္ထာရာနံ ဂုဏံ ကထေဿန္တိ၊ ဧဝံ မေ သတ္ထု ဂုဏကထာ ပရိယောသာနံ န ဂမိဿတိ. ရာဇာ ပန ဣမေသံ ကုလူပကေ ဥပသင်္ကမိတွာ ဂဟိတာသာရတာယ တေသံ ဂုဏကထာယ အနတ္တမနော ဟုတွာ မံ ပဋိပုစ္ဆိဿတိ၊ အထာဟံ နိဗ္ဗိက္ခေပံ သတ္ထု ဂုဏံ ကထေတွာ ရာဇာနံ သတ္ထု သန္တိကံ ဂဟေတွာ ဂမိဿာမီတိ ဇာနန္တောဝ ဝိက္ခေပပစ္ဆေဒနတ္ထံ တုဏှီ အဟောသီတိ.

တေပိ အမစ္စာ ဧဝံ စိန္တေသုံ – ‘‘အဇ္ဇ ရာဇာ ပဉ္စဟိ ပဒေဟိ ရတ္တိံ ထောမေတိ၊ အဒ္ဓါ ကိဉ္စိ သမဏံ ဝါ ဗြာဟ္မဏံ ဝါ ဥပသင်္ကမိတွာ ပဉှံ ပုစ္ဆိတွာ ဓမ္မံ သောတုကာမော၊ ယဿ စေသ ဓမ္မံ သုတွာ ပသီဒိဿတိ၊ တဿ စ မဟန္တံ သက္ကာရံ ကရိဿတိ၊ ယဿ ပန ကုလူပကော သမဏော ရာဇကုလူပကော ဟောတိ၊ ဘဒ္ဒံ တဿာ’’တိ.

၁၅၁-၁၅၂. တေ ဧဝံ စိန္တေတွာ – ‘‘အဟံ အတ္တနော ကုလူပကသမဏဿ ဝဏ္ဏံ ဝတွာ ရာဇာနံ ဂဟေတွာ ဂမိဿာမိ၊ အဟံ ဂမိဿာမီ’’တိ အတ္တနော အတ္တနော ကုလူပကာနံ ဝဏ္ဏံ ကထေတုံ အာရဒ္ဓါ. တေနာဟ – ‘‘ဧဝံ ဝုတ္တေ အညတရော ရာဇာမစ္စော’’တိအာဒိ. တတ္ထ ပူရဏောတိ တဿ သတ္ထုပဋိညဿ နာမံ. ကဿပေါတိ ဂေါတ္တံ. သော ကိရ အညတရဿ ကုလဿ ဧကူနဒါသသတံ ပူရယမာနော ဇာတော၊ တေနဿ ပူရဏောတိ နာမံ အကံသု. မင်္ဂလဒါသတ္တာ စဿ ‘‘ဒုက္ကဋ’’န္တိ ဝတ္တာ နတ္ထိ၊ အကတံ ဝါ န ကတန္တိ. သော ‘‘ကိမဟံ ဧတ္ထ ဝသာမီ’’တိ ပလာယိ. အထဿ စောရာ ဝတ္ထာနိ အစ္ဆိန္ဒိံသု၊ သော ပဏ္ဏေန ဝါ တိဏေန ဝါ ပဋိစ္ဆာဒေတုမ္ပိ အဇာနန္တော ဇာတရူပေနေဝ ဧကံ ဂါမံ ပါဝိသိ. မနုဿာ တံ ဒိသွာ ‘‘အယံ သမဏော အရဟာ အပ္ပိစ္ဆော၊ နတ္ထိ ဣမိနာ သဒိသော’’တိ ပူဝဘတ္တာဒီနိ ဂဟေတွာ ဥပသင်္ကမန္တိ. သော – ‘‘မယှံ သာဋကံ အနိဝတ္ထဘာဝေန ဣဒံ ဥပ္ပန္န’’န္တိ တတော ပဋ္ဌာယ သာဋကံ လဘိတွာပိ န နိဝါသေသိ၊ တဒေဝ ပဗ္ဗဇ္ဇံ အဂ္ဂဟေသိ၊ တဿ သန္တိကေ အညေပိ အညေပီတိ ပဉ္စသတမနုဿာ ပဗ္ဗဇိံသု. တံ သန္ဓာယာဟ – ‘‘ပူရဏော ကဿပေါ’’တိ.

ပဗ္ဗဇိတသမူဟသင်္ခါတော သံဃော အဿ အတ္ထီတိ သံဃီ. သွေဝ ဂဏော အဿ အတ္ထီတိ ဂဏီ. အာစာရသိက္ခာပနဝသေန တဿ ဂဏဿ အာစရိယောတိ ဂဏာစရိယော. ဉာတောတိ ပညာတော ပါကဋော. ‘‘အပ္ပိစ္ဆော သန္တုဋ္ဌော. အပ္ပိစ္ဆတာယ ဝတ္ထမ္ပိ န နိဝါသေတီ’’တိ ဧဝံ သမုဂ္ဂတော ယသော အဿ အတ္ထီတိ ယသဿီ. တိတ္ထကရောတိ လဒ္ဓိကရော. သာဓုသမ္မတောတိ အယံ သာဓု၊ သုန္ဒရော၊ သပ္ပုရိသောတိ ဧဝံ သမ္မတော. ဗဟုဇနဿာတိ အဿုတဝတော အန္ဓဗာလပုထုဇ္ဇနဿ. ပဗ္ဗဇိတတော ပဋ္ဌာယ အတိက္ကန္တာ ဗဟူ ရတ္တိယော ဇာနာတီတိ ရတ္တညူ. စိရံ ပဗ္ဗဇိတဿ အဿာတိ စိရပဗ္ဗဇိတော၊ အစိရပဗ္ဗဇိတဿ ဟိ ကထာ ဩကပ္ပနီယာ န ဟောတိ၊ တေနာဟ ‘‘စိရပဗ္ဗဇိတော’’တိ. အဒ္ဓဂတောတိ အဒ္ဓါနံ ဂတော၊ ဒွေ တယော ရာဇပရိဝဋ္ဋေ အတီတောတိ အဓိပ္ပါယော. ဝယောအနုပ္ပတ္တောတိ ပစ္ဆိမဝယံ အနုပ္ပတ္တော. ဣဒံ ဥဘယမ္ပိ – ‘‘ဒဟရဿ ကထာ ဩကပ္ပနီယာ န ဟောတီ’’တိ ဧတံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ.

တုဏှီ အဟောသီတိ သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏံ မဓုရရသံ အမ္ဗပက္ကံ ခါဒိတုကာမော ပုရိသော အာဟရိတွာ ဟတ္ထေ ဌပိတံ ကာဇရပက္ကံ ဒိသွာ ဝိယ ဈာနာဘိညာဒိဂုဏယုတ္တံ တိလက္ခဏဗ္ဘာဟတံ မဓုရံ ဓမ္မကထံ သောတုကာမော ပုဗ္ဗေ ပူရဏဿ ဒဿနေနာပိ အနတ္တမနော ဣဒါနိ ဂုဏကထာယ သုဋ္ဌုတရံ အနတ္တမနော ဟုတွာ တုဏှီ အဟောသိ. အနတ္တမနော သမာနောပိ ပန ‘‘သစာဟံ ဧတံ တဇ္ဇေတွာ ဂီဝါယံ ဂဟေတွာ နီဟရာပေဿာမိ၊ ‘ယော ယော ကထေသိ၊ တံ တံ ရာဇာ ဧဝံ ကရောတီ’တိ ဘီတော အညောပိ ကောစိ ကိဉ္စိ န ကထေဿတီ’’တိ အမနာပမ္ပိ တံ ကထံ အဓိဝါသေတွာ တုဏှီ ဧဝ အဟောသိ. အထညော – ‘‘အဟံ အတ္တနော ကုလူပကဿ ဝဏ္ဏံ ကထေဿာမီ’’တိ စိန္တေတွာ ဝတ္တုံ အာရဘိ. တေန ဝုတ္တံ – အညတရောပိ ခေါတိအာဒိ. တံ သဗ္ဗံ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ဧတ္ထ ပန မက္ခလီတိ တဿ နာမံ. ဂေါသာလာယ ဇာတတ္တာ ဂေါသာလောတိ ဒုတိယံ နာမံ. တံ ကိရ သကဒ္ဒမာယ ဘူမိယာ တေလဃဋံ ဂဟေတွာ ဂစ္ဆန္တံ – ‘‘တာတ၊ မာ ခလီ’’တိ သာမိကော အာဟ. သော ပမာဒေန ခလိတွာ ပတိတွာ သာမိကဿ ဘယေန ပလာယိတုံ အာရဒ္ဓေါ. သာမိကော ဥပဓာဝိတွာ ဒုဿကဏ္ဏေ အဂ္ဂဟေသိ. သော သာဋကံ ဆဍ္ဍေတွာ အစေလကော ဟုတွာ ပလာယိ. သေသံ ပူရဏသဒိသမေဝ.

၁၅၃. အဇိတောတိ တဿ နာမံ. ကေသကမ္ဗလံ ဓာရေတီတိ ကေသကမ္ဗလော. ဣတိ နာမဒွယံ သံသန္ဒိတွာ အဇိတော ကေသကမ္ဗလောတိ ဝုစ္စတိ. တတ္ထ ကေသကမ္ဗလော နာမ မနုဿကေသေဟိ ကတကမ္ဗလော. တတော ပဋိကိဋ္ဌတရံ ဝတ္ထံ နာမ နတ္ထိ. ယထာဟ – ‘‘သေယျထာပိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ယာနိ ကာနိစိ တန္တာဝုတာနံ ဝတ္ထာနံ၊ ကေသကမ္ဗလော တေသံ ပဋိကိဋ္ဌော အက္ခာယတိ. ကေသကမ္ဗလော၊ ဘိက္ခဝေ၊ သီတေ သီတော၊ ဥဏှေ ဥဏှော၊ ဒုဗ္ဗဏ္ဏော ဒုဂ္ဂန္ဓော ဒုက္ခသမ္ဖဿော’’တိ (အ. နိ. ၃.၁၃၈).

၁၅၄. ပကုဓောတိ တဿ နာမံ. ကစ္စာယနောတိ ဂေါတ္တံ. ဣတိ နာမဂေါတ္တံ သံသန္ဒိတွာ ပကုဓော ကစ္စာယနောတိ ဝုစ္စတိ. သီတုဒကပဋိက္ခိတ္တကော ဧသ၊ ဝစ္စံ ကတွာပိ ဥဒကကိစ္စံ န ကရောတိ၊ ဥဏှောဒကံ ဝါ ကဉ္ဇိယံ ဝါ လဘိတွာ ကရောတိ၊ နဒိံ ဝါ မဂ္ဂေါဒကံ ဝါ အတိက္ကမ္မ – ‘‘သီလံ မေ ဘိန္န’’န္တိ ဝါလိကထူပံ ကတွာ သီလံ အဓိဋ္ဌာယ ဂစ္ဆတိ. ဧဝရူပေါ နိဿိရီကလဒ္ဓိကော ဧသ.

၁၅၅. သဉ္စယောတိ တဿ နာမံ. ဗေလဋ္ဌဿ ပုတ္တောတိ ဗေလဋ္ဌပုတ္တော.

၁၅၆. အမှာကံ ဂဏ္ဌနကိလေသော ပလိဗန္ဓနကိလေသော နတ္ထိ၊ ကိလေသဂဏ္ဌရဟိတာ မယန္တိ ဧဝံဝါဒိတာယ လဒ္ဓနာမဝသေန နိဂဏ္ဌော. နာဋဿ ပုတ္တော နာဋပုတ္တော.

ကောမာရဘစ္စဇီဝကကထာဝဏ္ဏနာ

၁၅၇. အထ ခေါ ရာဇာတိ ရာဇာ ကိရ တေသံ ဝစနံ သုတွာ စိန္တေသိ – ‘‘အဟံ ယဿ ယဿ ဝစနံ န သောတုကာမော၊ သော သော ဧဝ ကထေသိ. ယဿ ပနမှိ ဝစနံ သောတုကာမော၊ ဧသ နာဂဝသံ ပိဝိတွာ ဌိတော သုပဏ္ဏော ဝိယ တုဏှီဘူတော၊ အနတ္ထော ဝတ မေ’’တိ. အထဿ ဧတဒဟောသိ – ‘‘ဇီဝကော ဥပသန္တဿ ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော ဥပဋ္ဌာကော၊ သယမ္ပိ ဥပသန္တော၊ တသ္မာ ဝတ္တသမ္ပန္နော ဘိက္ခု ဝိယ တုဏှီဘူတောဝ နိသိန္နော၊ န ဧသ မယိ အကထေန္တေ ကထေဿတိ၊ ဟတ္ထိမှိ ခေါ ပန မဒ္ဒန္တေ ဟတ္ထိဿေဝ ပါဒေါ ဂဟေတဗ္ဗော’’တိ တေန သဒ္ဓိံ သယံ မန္တေတုမာရဒ္ဓေါ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘အထ ခေါ ရာဇာ’’တိ. တတ္ထ ကိံ တုဏှီတိ ကေန ကာရဏေန တုဏှီ. ဣမေသံ အမစ္စာနံ အတ္တနော အတ္တနော ကုလူပကသမဏဿ ဝဏ္ဏံ ကထေန္တာနံ မုခံ နပ္ပဟောတိ. ကိံ ယထာ ဧတေသံ၊ ဧဝံ တဝ ကုလူပကသမဏော နတ္ထိ၊ ကိံ တွံ ဒလိဒ္ဒေါ၊ န တေ မမ ပိတရာ ဣဿရိယံ ဒိန္နံ၊ ဥဒါဟု အဿဒ္ဓေါတိ ပုစ္ဆတိ.

တတော ဇီဝကဿ ဧတဒဟောသိ – ‘‘အယံ ရာဇာ မံ ကုလူပကသမဏဿ ဂုဏံ ကထာပေတိ၊ န ဒါနိ မေ တုဏှီဘာဝဿ ကာလော၊ ယထာ ခေါ ပနိမေ ရာဇာနံ ဝန္ဒိတွာ နိသိန္နာဝ အတ္တနော ကုလူပကသမဏာနံ ဂုဏံ ကထယိံသု၊ န မယှံ ဧဝံ သတ္ထုဂုဏေ ကထေတုံ ယုတ္တ’’န္တိ ဥဋ္ဌာယာသနာ ဘဂဝတော ဝိဟာရာဘိမုခေါ ပဉ္စပတိဋ္ဌိတေန ဝန္ဒိတွာ ဒသနခသမောဓာနသမုဇ္ဇလံ အဉ္ဇလိံ သိရသိ ပဂ္ဂဟေတွာ – ‘‘မဟာရာဇ၊ မာ မံ ဧဝံ စိန္တယိတ္ထ၊ ‘အယံ ယံ ဝါ တံ ဝါ သမဏံ ဥပသင်္ကမတီ’တိ၊ မမ သတ္ထုနော ဟိ မာတုကုစ္ဆိဩက္ကမနေ၊ မာတုကုစ္ဆိတော နိက္ခမနေ၊ မဟာဘိနိက္ခမနေ၊ သမ္ဗောဓိယံ၊ ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနေ စ၊ ဒသသဟဿိလောကဓာတု ကမ္ပိတ္ထ၊ ဧဝံ ယမကပါဋိဟာရိယံ အကာသိ၊ ဧဝံ ဒေဝေါရောဟဏံ၊ အဟံ သတ္ထုနော ဂုဏေ ကထယိဿာမိ၊ ဧကဂ္ဂစိတ္တော သုဏ၊ မဟာရာဇာ’’တိ ဝတွာ – ‘‘အယံ ဒေဝ၊ ဘဂဝါ အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ တံ ခေါ ပန ဘဂဝန္တန္တိ ဣတ္ထမ္ဘူတာချာနတ္ထေ ဥပယောဂဝစနံ၊ တဿ ခေါ ပန ဘဂဝတောတိ အတ္ထော. ကလျာဏောတိ ကလျာဏဂုဏသမန္နာဂတော၊ သေဋ္ဌောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ကိတ္တိသဒ္ဒေါတိ ကိတ္တိယေဝ. ထုတိဃောသော ဝါ. အဗ္ဘုဂ္ဂတောတိ သဒေဝကံ လောကံ အဇ္ဈောတ္ထရိတွာ ဥဂ္ဂတော. ကိန္တိ? ‘‘ဣတိပိ သော ဘဂဝါ အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ။ပေ။ ဘဂဝါ’’တိ.

တတြာယံ ပဒသမ္ဗန္ဓော – သော ဘဂဝါ ဣတိပိ အရဟံ ဣတိပိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ။ပေ။ ဣတိပိ ဘဂဝါတိ. ဣမိနာ စ ဣမိနာ စ ကာရဏေနာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တတ္ထ အာရကတ္တာ အရီနံ၊ အရာနဉ္စ ဟတတ္တာ၊ ပစ္စယာဒီနံ အရဟတ္တာ၊ ပါပကရဏေ ရဟာဘာဝါတိ၊ ဣမေဟိ တာဝ ကာရဏေဟိ သော ဘဂဝါ အရဟန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗောတိအာဒိနာ နယေန မာတိကံ နိက္ခိပိတွာ သဗ္ဗာနေဝ စေတာနိ ပဒါနိ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ဗုဒ္ဓါနုဿတိနိဒ္ဒေသေ ဝိတ္ထာရိတာနီတိ တတော နေသံ ဝိတ္ထာရော ဂဟေတဗ္ဗော.

ဇီဝကော ပန ဧကမေကဿ ပဒဿ အတ္ထံ နိဋ္ဌာပေတွာ – ‘‘ဧဝံ၊ မဟာရာဇ၊ အရဟံ မယှံ သတ္ထာ၊ ဧဝံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ။ပေ။ ဧဝံ ဘဂဝါ’’တိ ဝတွာ – ‘‘တံ၊ ဒေဝေါ၊ ဘဂဝန္တံ ပယိရုပါသတု၊ အပ္ပေဝ နာမ ဒေဝဿ တံ ဘဂဝန္တံ ပယိရုပါသတော စိတ္တံ ပသီဒေယျာ’’တိ အာဟ. ဧတ္ထ စ တံ ဒေဝေါ ပယိရုပါသတူတိ ဝဒန္တော ‘‘မဟာရာဇ၊ တုမှာဒိသာနဉှိ သတေနပိ သဟဿေနပိ သတသဟဿေနပိ ပုဋ္ဌဿ မယှံ သတ္ထုနော သဗ္ဗေသံ စိတ္တံ ဂဟေတွာ ကထေတုံ ထာမော စ ဗလဉ္စ အတ္ထိ၊ ဝိဿတ္ထော ဥပသင်္ကမိတွာ ပုစ္ဆေယျာသိ မဟာရာဇာ’’တိ အာဟ.

ရညောပိ ဘဂဝတော ဂုဏကထံ သုဏန္တဿ သကလသရီရံ ပဉ္စဝဏ္ဏာယ ပီတိယာ နိရန္တရံ ဖုဋံ အဟောသိ. သော တင်္ခဏညေဝ ဂန္တုကာမော ဟုတွာ – ‘‘ဣမာယ ခေါ ပန ဝေလာယ မယှံ ဒသဗလဿ သန္တိကံ ဂစ္ဆတော န အညော ကောစိ ခိပ္ပံ ယာနာနိ ယောဇေတုံ သက္ခိဿတိ အညတြ ဇီဝကာ’’တိ စိန္တေတွာ – ‘‘တေန ဟိ၊ သမ္မ ဇီဝက၊ ဟတ္ထိယာနာနိ ကပ္ပါပေဟီ’’တိ အာဟ.

၁၅၈. တတ္ထ တေန ဟီတိ ဥယျောဇနတ္ထေ နိပါတော. ဂစ္ဆ၊ သမ္မ ဇီဝကာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဟတ္ထိယာနာနီတိ အနေကေသု အဿရထာဒီသု ယာနေသု ဝိဇ္ဇမာနေသုပိ ဟတ္ထိယာနံ ဥတ္တမံ၊ ဥတ္တမဿ သန္တိကံ ဥတ္တမယာနေနေဝ ဂန္တဗ္ဗန္တိ စ၊ အဿယာနရထယာနာနိ သသဒ္ဒါနိ၊ ဒူရတောဝ တေသံ သဒ္ဒေါ သုယျတိ၊ ဟတ္ထိယာနဿ ပဒါနုပဒံ ဂစ္ဆန္တာပိ သဒ္ဒံ န သုဏန္တိ. နိဗ္ဗုတဿ ပန ခေါ ဘဂဝတော သန္တိကေ နိဗ္ဗုတေဟေဝ ယာနေဟိ ဂန္တဗ္ဗန္တိ စ စိန္တယိတွာ ဟတ္ထိယာနာနီတိ အာဟ.

ပဉ္စမတ္တာနိ ဟတ္ထိနိကာသတာနီတိ ပဉ္စ ကရေဏုသတာနိ. ကပ္ပါပေတွာတိ အာရောဟဏသဇ္ဇာနိ ကာရေတွာ. အာရောဟဏီယန္တိ အာရောဟဏယောဂ္ဂံ၊ ဩပဂုယှန္တိ အတ္ထော. ကိံ ပနေသ ရညာ ဝုတ္တံ အကာသိ အဝုတ္တန္တိ? အဝုတ္တံ. ကသ္မာ? ပဏ္ဍိတတာယ. ဧဝံ ကိရဿ အဟောသိ – ရာဇာ ဣမာယ ဝေလာယ ဂစ္ဆာမီတိ ဝဒတိ၊ ရာဇာနော စ နာမ ဗဟုပစ္စတ္ထိကာ. သစေ အန္တရာမဂ္ဂေ ကောစိ အန္တရာယော ဟောတိ၊ မမ္ပိ ဂရဟိဿန္တိ – ‘‘ဇီဝကော ရာဇာ မေ ကထံ ဂဏှာတီတိ အကာလေပိ ရာဇာနံ ဂဟေတွာ နိက္ခမတီ’’တိ. ဘဂဝန္တမ္ပိ ဂရဟိဿန္တိ ‘‘သမဏော ဂေါတမော၊ ‘မယှံ ကထာ ဝတ္တတီ’တိ ကာလံ အသလ္လက္ခေတွာဝ ဓမ္မံ ကထေတီ’’တိ. တသ္မာ ယထာ နေဝ မယှံ၊ န ဘဂဝတော၊ ဂရဟာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ရညော စ ရက္ခာ သုသံဝိဟိတာ ဟောတိ၊ တထာ ကရိဿာမီ’’တိ.

တတော ဣတ္ထိယော နိဿာယ ပုရိသာနံ ဘယံ နာမ နတ္ထိ၊ ‘သုခံ ဣတ္ထိပရိဝုတော ဂမိဿာမီ’တိ ပဉ္စ ဟတ္ထိနိကာသတာနိ ကပ္ပါပေတွာ ပဉ္စ ဣတ္ထိသတာနိ ပုရိသဝေသံ ဂါဟာပေတွာ – ‘‘အသိတောမရဟတ္ထာ ရာဇာနံ ပရိဝါရေယျာထာ’’တိ ဝတွာ ပုန စိန္တေသိ – ‘‘ဣမဿ ရညော ဣမသ္မိံ အတ္တဘာဝေ မဂ္ဂဖလာနံ ဥပနိဿယော နတ္ထိ၊ ဗုဒ္ဓါ စ နာမ ဥပနိဿယံ ဒိသွာဝ ဓမ္မံ ကထေန္တိ. ဟန္ဒာဟံ၊ မဟာဇနံ သန္နိပါတာပေမိ၊ ဧဝဉှိ သတိ သတ္ထာ ကဿစိဒေဝ ဥပနိဿယေန ဓမ္မံ ဒေသေဿတိ၊ သာ မဟာဇနဿ ဥပကာရာယ ဘဝိဿတီ’’တိ. သော တတ္ထ တတ္ထ သာသနံ ပေသေသိ၊ ဘေရိံ စရာပေသိ – ‘‘အဇ္ဇ ရာဇာ ဘဂဝတော သန္တိကံ ဂစ္ဆတိ၊ သဗ္ဗေ အတ္တနော ဝိဘဝါနုရူပေန ရညော အာရက္ခံ ဂဏှန္တူ’’တိ.

တတော မဟာဇနော စိန္တေသိ – ‘‘ရာဇာ ကိရ သတ္ထုဒဿနတ္ထံ ဂစ္ဆတိ၊ ကီဒိသီ ဝတ ဘော ဓမ္မဒေသနာ ဘဝိဿတိ၊ ကိံ နော နက္ခတ္တကီဠာယ၊ တတ္ထေဝ ဂမိဿာမာ’’တိ. သဗ္ဗေ ဂန္ဓမာလာဒီနိ ဂဟေတွာ ရညော အာဂမနံ အာကင်္ခမာနာ မဂ္ဂေ အဋ္ဌံသု. ဇီဝကောပိ ရညော ပဋိဝေဒေသိ – ‘‘ကပ္ပိတာနိ ခေါ တေ၊ ဒေဝ၊ ဟတ္ထိယာနာနိ၊ ယဿ ဒါနိ ကာလံ မညသီ’’တိ. တတ္ထ ယဿ ဒါနိ ကာလံ မညသီတိ ဥပစာရဝစနမေတံ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ‘‘ယံ တယာ အာဏတ္တံ၊ တံ မယာ ကတံ၊ ဣဒါနိ တွံ ယဿ ဂမနဿ ဝါ အဂမနဿ ဝါ ကာလံ မညသိ၊ တဒေဝ အတ္တနော ရုစိယာ ကရောဟီ’’တိ.

၁၅၉. ပစ္စေကာ ဣတ္ထိယောတိ ပါဋိယေက္ကာ ဣတ္ထိယော၊ ဧကေကိဿာ ဟတ္ထိနိယာ ဧကေကံ ဣတ္ထိန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဥက္ကာသု ဓာရိယမာနာသူတိ ဒဏ္ဍဒီပိကာသု ဓာရိယမာနာသု. မဟစ္စ ရာဇာနုဘာဝေနာတိ မဟတာ ရာဇာနုဘာဝေန. မဟစ္စာတိပိ ပါဠိ၊ မဟတိယာတိ အတ္ထော၊ လိင်္ဂဝိပရိယာယော ဧသ. ရာဇာနုဘာဝေါ ဝုစ္စတိ ရာဇိဒ္ဓိ. ကာ ပနဿ ရာဇိဒ္ဓိ? တိယောဇနသတာနံ ဒွိန္နံ မဟာရဋ္ဌာနံ ဣဿရိယသိရီ. တဿ ဟိ အသုကဒိဝသံ ရာဇာ တထာဂတံ ဥပသင်္ကမိဿတီတိ ပဌမတရံ သံဝိဒဟနေ အသတိပိ တင်္ခဏညေဝ ပဉ္စ ဣတ္ထိသတာနိ ပုရိသဝေသံ ဂဟေတွာ ပဋိမုက္ကဝေဌနာနိ အံသေ အာသတ္တခဂ္ဂါနိ မဏိဒဏ္ဍတောမရေ ဂဟေတွာ နိက္ခမိံသု. ယံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ – ‘‘ပစ္စေကာ ဣတ္ထိယော အာရောပေတွာ’’တိ.

အပရာပိ သောဠသသဟဿခတ္တိယနာဋကိတ္ထိယော ရာဇာနံ ပရိဝါရေသုံ. တာသံ ပရိယန္တေ ခုဇ္ဇဝါမနကကိရာတာဒယော. တာသံ ပရိယန္တေ အန္တေပုရပါလကာ ဝိဿာသိကပုရိသာ. တေသံ ပရိယန္တေ ဝိစိတြဝေသဝိလာသိနော သဋ္ဌိသဟဿမတ္တာ မဟာမတ္တာ. တေသံ ပရိယန္တေ ဝိဝိဓာလင်္ကာရပဋိမဏ္ဍိတာ နာနပ္ပကာရအာဝုဓဟတ္ထာ ဝိဇ္ဇာဓရတရုဏာ ဝိယ နဝုတိသဟဿမတ္တာ ရဋ္ဌိယပုတ္တာ. တေသံ ပရိယန္တေ သတဂ္ဃနိကာနိ နိဝါသေတွာ ပဉ္စသတဂ္ဃနိကာနိ ဧကံသံ ကတွာ သုနှာတာ သုဝိလိတ္တာ ကဉ္စနမာလာဒိနာနာဘရဏသောဘိတာ ဒသသဟဿမတ္တာ ဗြာဟ္မဏာ ဒက္ခိဏဟတ္ထံ ဥဿာပေတွာ ဇယသဒ္ဒံ ဃောသန္တာ ဂစ္ဆန္တိ. တေသံ ပရိယန္တေ ပဉ္စင်္ဂိကာနိ တူရိယာနိ. တေသံ ပရိယန္တေ ဓနုပန္တိပရိက္ခေပေါ. တဿ ပရိယန္တေ ဟတ္ထိဃဋာ. ဟတ္ထီနံ ပရိယန္တေ ဂီဝါယ ဂီဝံ ပဟရမာနာ အဿပန္တိ. အဿပရိယန္တေ အညမညံ သင်္ဃဋ္ဋနရထာ. ရထပရိယန္တေ ဗာဟာယ ဗာဟံ ပဟရယမာနာ ယောဓာ. တေသံ ပရိယန္တေ အတ္တနော အတ္တနော အနုရူပါယ အာဘရဏသမ္ပတ္တိယာ ဝိရောစမာနာ အဋ္ဌာရသ သေနိယော. ဣတိ ယထာ ပရိယန္တေ ဌတွာ ခိတ္တော သရော ရာဇာနံ န ပါပုဏာတိ၊ ဧဝံ ဇီဝကော ကောမာရဘစ္စော ရညော ပရိသံ သံဝိဒဟိတွာ အတ္တနာ ရညော အဝိဒူရေနေဝ ဂစ္ဆတိ – ‘‘သစေ ကောစိ ဥပဒ္ဒဝေါ ဟောတိ၊ ပဌမတရ ရညော ဇီဝိတဒါနံ ဒဿာမီ’’တိ. ဥက္ကာနံ ပန ဧတ္တကာနိ သတာနိ ဝါ သဟဿာနိ ဝါတိ ပရိစ္ဆေဒေါ နတ္ထီတိ ဧဝရူပိံ ရာဇိဒ္ဓိံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ – ‘‘မဟစ္စရာဇာနုဘာဝေန ယေန ဇီဝကဿ ကောမာရဘစ္စဿ အမ္ဗဝနံ၊ တေန ပါယာသီ’’တိ.

အဟုဒေဝ ဘယန္တိ ဧတ္ထ စိတ္တုတြာသဘယံ၊ ဉာဏဘယံ၊ အာရမ္မဏဘယံ၊ ဩတ္တပ္ပဘယန္တိ စတုဗ္ဗိဓံ ဘယံ၊ တတ္ထ ‘‘ဇာတိံ ပဋိစ္စ ဘယံ ဘယာနက’’န္တိအာဒိနာ နယေန ဝုတ္တံ စိတ္တုတြာသဘယံ နာမ. ‘‘တေပိ တထာဂတဿ ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ ယေဘုယျေန ဘယံ သံဝေဂံ သန္တာသံ အာပဇ္ဇန္တီ’’တိ (သံ. နိ. ၃.၇၈) ဧဝမာဂတံ ဉာဏဘယံ နာမ. ‘‘ဧတံ နူန တံ ဘယဘေရဝံ အာဂစ္ဆတီ’’တိ (မ. နိ. ၁.၄၉) ဧတ္ထ ဝုတ္တံ အာရမ္မဏဘယံ နာမ.

‘‘ဘီရုံ ပသံသန္တိ၊ န ဟိ တတ္ထ သူရံ၊

ဘယာ ဟိ သန္တော၊ န ကရောန္တိ ပါပ’’န္တိ . (သံ. နိ. ၁.၃၃)၊

ဣဒံ ဩတ္တပ္ပဘယံ နာမ. တေသု ဣဓ စိတ္တုတြာသဘယံ၊ အဟု အဟောသီတိ အတ္ထော. ဆမ္ဘိတတ္တန္တိ ဆမ္ဘိတဿ ဘာဝေါ. သကလသရီရစလနန္တိ အတ္ထော. လောမဟံသောတိ လောမဟံသနံ၊ ဥဒ္ဓံ ဌိတလောမတာတိ အတ္ထော. သော ပနာယံ လောမဟံသော ဓမ္မဿဝနာဒီသု ပီတိဥပ္ပတ္တိကာလေ ပီတိယာပိ ဟောတိ. ဘီရုကဇာတိကာနံ သမ္ပဟာရပိသာစာဒိဒဿနေသု ဘယေနာပိ. ဣဓ ဘယလောမဟံသောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

ကသ္မာ ပနေသ ဘီတောတိ? အန္ဓကာရေနာတိ ဧကေ ဝဒန္တိ. ရာဇဂဟေ ကိရ ဒွတ္တိံသ မဟာဒွါရာနိ၊ စတုသဋ္ဌိ ခုဒ္ဒကဒွါရာနိ. ဇီဝကဿ အမ္ဗဝနံ ပါကာရဿ စ ဂိဇ္ဈကူဋဿ စ အန္တရာ ဟောတိ. သော ပါစီနဒွါရေန နိက္ခမိတွာ ပဗ္ဗတစ္ဆာယာယ ပါဝိသိ၊ တတ္ထ ပဗ္ဗတကူဋေန စန္ဒော ဆာဒိတော၊ ပဗ္ဗတစ္ဆာယာယ စ ရုက္ခစ္ဆာယာယ စ အန္ဓကာရံ အဟောသီတိ၊ တမ္ပိ အကာရဏံ. တဒါ ဟိ ဥက္ကာနံ သတသဟဿာနမ္ပိ ပရိစ္ဆေဒေါ နတ္ထိ.

အယံ ပန အပ္ပသဒ္ဒတံ နိဿာယ ဇီဝကေ အာသင်္ကာယ ဘီတော. ဇီဝကော ကိရဿ ဥပရိပါသာဒေယေဝ အာရောစေသိ – ‘‘မဟာရာဇ အပ္ပသဒ္ဒကာမော ဘဂဝါ၊ အပ္ပသဒ္ဒေနေဝ ဥပသင်္ကမိတဗ္ဗော’’တိ. တသ္မာ ရာဇာ တူရိယသဒ္ဒံ နိဝါရေသိ. တူရိယာနိ ကေဝလံ ဂဟိတမတ္တာနေဝ ဟောန္တိ၊ ဝါစမ္ပိ ဥစ္စံ အနိစ္ဆာရယမာနာ အစ္ဆရာသညာယ ဂစ္ဆန္တိ. အမ္ဗဝနေပိ ကဿစိ ခိပိတသဒ္ဒေါပိ န သုယျတိ. ရာဇာနော စ နာမ သဒ္ဒါဘိရတာ ဟောန္တိ. သော တံ အပ္ပသဒ္ဒတံ နိဿာယ ဥက္ကဏ္ဌိတော ဇီဝကေပိ အာသင်္ကံ ဥပ္ပါဒေသိ. ‘‘အယံ ဇီဝကော မယှံ အမ္ဗဝနေ အဍ္ဎတေဠသာနိ ဘိက္ခုသတာနီ’’တိ အာဟ. ဧတ္ထ စ ခိပိတသဒ္ဒမတ္တမ္ပိ န သုယျတိ၊ အဘူတံ မညေ၊ ဧသ ဝဉ္စေတွာ မံ နဂရတော နီဟရိတွာ ပုရတော ဗလကာယံ ဥပဋ္ဌပေတွာ မံ ဂဏှိတွာ အတ္တနာ ဆတ္တံ ဥဿာပေတုကာမော. အယဉှိ ပဉ္စန္နံ ဟတ္ထီနံ ဗလံ ဓာရေတိ. မမ စ အဝိဒူရေနေဝ ဂစ္ဆတိ၊ သန္တိကေ စ မေ အာဝုဓဟတ္ထော ဧကပုရိသောပိ နတ္ထိ. အဟော ဝတ မေ အနတ္ထော’’တိ. ဧဝံ ဘာယိတွာ စ ပန အဘီတော ဝိယ သန္ဓာရေတုမ္ပိ နာသက္ခိ. အတ္တနော ဘီတဘာဝံ တဿ အာဝိ အကာသိ. တေန ဝုတ္တံ. ‘‘အထ ခေါ ရာဇာ။ပေ။ န နိဂ္ဃေါသော’’တိ. တတ္ထ သမ္မာတိ ဝယဿာဘိလာပေါ ဧသ၊ ကစ္စိ မံ ဝယဿာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. န ပလမ္ဘေသီတိ ယံ နတ္ထိ တံ အတ္ထီတိ ဝတွာ ကစ္စိ မံ န ဝိပ္ပလမ္ဘယသိ. နိဂ္ဃေါသောတိ ကထာသလ္လာပနိဂ္ဃေါသော.

မာ ဘာယိ၊ မဟာရာဇာတိ ဇီဝကော – ‘‘အယံ ရာဇာ မံ န ဇာနာတိ ‘နာယံ ပရံ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေတီ’တိ၊ သစေ ခေါ ပန နံ န အဿာသေဿာမိ၊ ဝိနဿေယျာ’’တိ စိန္တယိတွာ ဒဠှံ ကတွာ သမဿာသေန္တော ‘‘မာ ဘာယိ မဟာရာဇာ’’တိ ဝတွာ ‘‘န တံ ဒေဝါ’’တိအာဒိမာဟ. အဘိက္ကမာတိ အဘိမုခေါ ကမ ဂစ္ဆ၊ ပဝိသာတိ အတ္ထော. သကိံ ဝုတ္တေ ပန ဒဠှံ န ဟောတီတိ တရမာနောဝ ဒွိက္ခတ္တုံ အာဟ. ဧတေ မဏ္ဍလမာဠေ ဒီပါ ဈာယန္တီတိ မဟာရာဇ၊ စောရဗလံ နာမ န ဒီပေ ဇာလေတွာ တိဋ္ဌတိ၊ ဧတေ စ မဏ္ဍလမာဠေ ဒီပါ ဇလန္တိ. ဧတာယ ဒီပသညာယ ယာဟိ မဟာရာဇာတိ ဝဒတိ.

သာမညဖလပုစ္ဆာဝဏ္ဏနာ

၁၆၀. နာဂဿ ဘူမီတိ ယတ္ထ သက္ကာ ဟတ္ထိံ အဘိရူဠှေန ဂန္တုံ၊ အယံ နာဂဿ ဘူမိ နာမ. နာဂါ ပစ္စောရောဟိတွာတိ ဝိဟာရဿ ဗဟိဒွါရကောဋ္ဌကေ ဟတ္ထိတော ဩရောဟိတွာ. ဘူမိယံ ပတိဋ္ဌိတသမကာလမေဝ ပန ဘဂဝတော တေဇော ရညော သရီရံ ဖရိ. အထဿ တာဝဒေဝ သကလသရီရတော သေဒါ မုစ္စိံသု၊ သာဋကာ ပီဠေတွာ အပနေတဗ္ဗာ ဝိယ အဟေသုံ. အတ္တနော အပရာဓံ သရိတွာ မဟာဘယံ ဥပ္ပဇ္ဇိ. သော ဥဇုကံ ဘဂဝတော သန္တိကံ ဂန္တုံ အသက္ကောန္တော ဇီဝကံ ဟတ္ထေ ဂဟေတွာ အာရာမစာရိကံ စရမာနော ဝိယ ‘‘ဣဒံ တေ သမ္မ ဇီဝက သုဋ္ဌု ကာရိတံ ဣဒံ သုဋ္ဌု ကာရိတ’’န္တိ ဝိဟာရဿ ဝဏ္ဏံ ဘဏမာနော အနုက္ကမေန ယေန မဏ္ဍလမာဠဿ ဒွါရံ တေနုပသင်္ကမိ၊ သမ္ပတ္တောတိ အတ္ထော.

ကဟံ ပန သမ္မာတိ ကသ္မာ ပုစ္ဆီတိ. ဧကေ တာဝ ‘‘အဇာနန္တော’’တိ ဝဒန္တိ. ဣမိနာ ကိရ ဒဟရကာလေ ပိတရာ သဒ္ဓိံ အာဂမ္မ ဘဂဝါ ဒိဋ္ဌပုဗ္ဗော၊ ပစ္ဆာ ပန ပါပမိတ္တသံသဂ္ဂေန ပိတုဃာတံ ကတွာ အဘိမာရေ ပေသေတွာ ဓနပါလံ မုဉ္စာပေတွာ မဟာပရာဓော ဟုတွာ ဘဂဝတော သမ္မုခီဘာဝံ န ဥပဂတပုဗ္ဗောတိ အသဉ္ဇာနန္တော ပုစ္ဆတီတိ. တံ အကာရဏံ၊ ဘဂဝါ ဟိ အာကိဏ္ဏဝရလက္ခဏော အနုဗျဉ္ဇနပဋိမဏ္ဍိတော ဆဗ္ဗဏ္ဏာဟိ ရသ္မီဟိ သကလံ အာရာမံ ဩဘာသေတွာ တာရာဂဏပရိဝုတော ဝိယ ပုဏ္ဏစန္ဒော ဘိက္ခုဂဏပရိဝုတော မဏ္ဍလမာဠမဇ္ဈေ နိသိန္နော၊ တံ ကော န ဇာနေယျ. အယံ ပန အတ္တနော ဣဿရိယလီလာယ ပုစ္ဆတိ. ပကတိ ဟေသာ ရာဇကုလာနံ၊ ယံ ဇာနန္တာပိ အဇာနန္တာ ဝိယ ပုစ္ဆန္တိ. ဇီဝကော ပန တံ သုတွာ – ‘အယံ ရာဇာ ပထဝိယံ ဌတွာ ကုဟိံ ပထဝီတိ၊ နဘံ ဥလ္လောကေတွာ ကုဟိံ စန္ဒိမသူရိယာတိ၊ သိနေရုမူလေ ဌတွာ ကုဟိံ သိနေရူတိ ဝဒမာနော ဝိယ ဒသဗလဿ ပုရတော ဌတွာ ကုဟိံ ဘဂဝါ’တိ ပုစ္ဆတိ. ‘‘ဟန္ဒဿ ဘဂဝန္တံ ဒဿေဿာမီ’’တိ စိန္တေတွာ ယေန ဘဂဝါ တေနဉ္ဇလိံ ပဏာမေတွာ ‘‘ဧသော မဟာရာဇာ’’တိအာဒိမာဟ. ပုရက္ခတောတိ ပရိဝါရေတွာ နိသိန္နဿ ပုရတော နိသိန္နော.

၁၆၁. ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမီတိ ယတ္ထ ဘဂဝါ တတ္ထ ဂတော၊ ဘဂဝတော သန္တိကံ ဥပဂတောတိ အတ္ထော. ဧကမန္တံ အဋ္ဌာသီတိ ဘဂဝန္တံ ဝါ ဘိက္ခုသံဃံ ဝါ အသင်္ဃဋ္ဋယမာနော အတ္တနော ဌာတုံ အနုစ္ဆဝိကေ ဧကသ္မိံ ပဒေသေ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကောဝ အဋ္ဌာသိ. တုဏှီဘူတံ တုဏှီဘူတန္တိ ယတော ယတော အနုဝိလောကေတိ၊ တတော တတော တုဏှီဘူတမေဝါတိ အတ္ထော. တတ္ထ ဟိ ဧကဘိက္ခုဿပိ ဟတ္ထကုက္ကုစ္စံ ဝါ ပါဒကုက္ကုစ္စံ ဝါ ခိပိတသဒ္ဒေါ ဝါ နတ္ထိ၊ သဗ္ဗာလင်္ကာရပဋိမဏ္ဍိတံ နာဋကပရိဝါရံ ဘဂဝတော အဘိမုခေ ဌိတံ ရာဇာနံ ဝါ ရာဇပရိသံ ဝါ ဧကဘိက္ခုပိ န ဩလောကေသိ. သဗ္ဗေ ဘဂဝန္တံယေဝ ဩလောကယမာနာ နိသီဒိံသု.

ရာဇာ တေသံ ဥပသမေ ပသီဒိတွာ ဝိဂတပင်္ကတာယ ဝိပ္ပသန္နရဟဒမိဝ ဥပသန္တိန္ဒြိယံ ဘိက္ခုသံဃံ ပုနပ္ပုနံ အနုဝိလောကေတွာ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ. တတ္ထ ဣမိနာတိ ယေန ကာယိကေန စ ဝါစသိကေန စ မာနသိကေန စ သီလူပသမေန ဘိက္ခုသံဃော ဥပသန္တော၊ ဣမိနာ ဥပသမေနာတိ ဒီပေတိ. တတ္ထ ‘‘အဟော ဝတ မေ ပုတ္တော ပဗ္ဗဇိတွာ ဣမေ ဘိက္ခူ ဝိယ ဥပသန္တော ဘဝေယျာ’’တိ နယိဒံ သန္ဓာယ ဧသ ဧဝမာဟ. အယံ ပန ဘိက္ခုသံဃံ ဒိသွာ ပသန္နော ပုတ္တံ အနုဿရိ. ဒုလ္လဘဉှိ လဒ္ဓါ အစ္ဆရိယံ ဝါ ဒိသွာ ပိယာနံ ဉာတိမိတ္တာဒီနံ အနုဿရဏံ နာမ လောကဿ ပကတိယေဝ. ဣတိ ဘိက္ခုသံဃံ ဒိသွာ ပုတ္တံ အနုဿရမာနော ဧသ ဧဝမာဟ.

အပိ စ ပုတ္တေ အာသင်္ကာယ တဿ ဥပသမံ ဣစ္ဆမာနော ပေသ ဧဝမာဟ. ဧဝံ ကိရဿ အဟောသိ၊ ပုတ္တော မေ ပုစ္ဆိဿတိ – ‘‘မယှံ ပိတာ ဒဟရော. အယျကော မေ ကုဟိ’’န္တိ. သော ‘‘ပိတရာ တေ ဃာတိတော’’တိ သုတွာ ‘‘အဟမ္ပိ ပိတရံ ဃာတေတွာ ရဇ္ဇံ ကာရေဿာမီ’’တိ မညိဿတိ. ဣတိ ပုတ္တေ အာသင်္ကာယ တဿ ဥပသမံ ဣစ္ဆမာနော ပေသ ဧဝမာဟ. ကိဉ္စာပိ ဟိ ဧသ ဧဝမာဟ. အထ ခေါ နံ ပုတ္တော ဃာတေဿတိယေဝ. တသ္မိဉှိ ဝံသေ ပိတုဝဓော ပဉ္စပရိဝဋ္ဋေ ဂတော. အဇာတသတ္တု ဗိမ္ဗိသာရံ ဃာတေသိ၊ ဥဒယော အဇာတသတ္တုံ. တဿ ပုတ္တော မဟာမုဏ္ဍိကော နာမ ဥဒယံ. တဿ ပုတ္တော အနုရုဒ္ဓေါ နာမ မဟာမုဏ္ဍိကံ. တဿ ပုတ္တော နာဂဒါသော နာမ အနုရုဒ္ဓံ. နာဂဒါသံ ပန – ‘‘ဝံသစ္ဆေဒကရာဇာနော ဣမေ၊ ကိံ ဣမေဟီ’’တိ ရဋ္ဌဝါသိနော ကုပိတာ ဃာတေသုံ.

အဂမာ ခေါ တွန္တိ ကသ္မာ ဧဝမာဟ? ဘဂဝါ ကိရ ရညော ဝစီဘေဒေ အကတေယေဝ စိန္တေသိ – ‘‘အယံ ရာဇာ အာဂန္တွာ တုဏှီ နိရဝေါ ဌိတော၊ ကိံ နု ခေါ စိန္တေသီ’’တိ. အထဿ စိတ္တံ ဉတွာ – ‘‘အယံ မယာ သဒ္ဓိံ သလ္လပိတုံ အသက္ကောန္တော ဘိက္ခုသံဃံ အနုဝိလောကေတွာ ပုတ္တံ အနုဿရိ၊ န ခေါ ပနာယံ မယိ အနာလပန္တေ ကိဉ္စိ ကထေတုံ သက္ခိဿတိ၊ ကရောမိ တေန သဒ္ဓိံ ကထာသလ္လာပ’’န္တိ. တသ္မာ ရညော ဝစနာနန္တရံ ‘‘အဂမာ ခေါ တွံ၊ မဟာရာဇ၊ ယထာပေမ’’န္တိ အာဟ. တဿတ္ထော – မဟာရာဇ၊ ယထာ နာမ ဥန္နမေ ဝုဋ္ဌံ ဥဒကံ ယေန နိန္နံ တေန ဂစ္ဆတိ၊ ဧဝမေဝ တွံ ဘိက္ခုသံဃံ အနုဝိလောကေတွာ ယေန ပေမံ တေန ဂတောတိ.

အထ ရညော ဧတဒဟောသိ – ‘‘အဟော အစ္ဆရိယာ ဗုဒ္ဓဂုဏာ၊ မယာ သဒိသော ဘဂဝတော အပရာဓကာရကော နာမ နတ္ထိ၊ မယာ ဟိဿ အဂ္ဂုပဋ္ဌာကော ဃာတိတော၊ ဒေဝဒတ္တဿ စ ကထံ ဂဟေတွာ အဘိမာရာ ပေသိတာ၊ နာဠာဂိရိ မုတ္တော၊ မံ နိဿာယ ဒေဝဒတ္တေန သိလာ ပဝိဒ္ဓါ၊ ဧဝံ မဟာပရာဓံ နာမ မံ အာလပတော ဒသဗလဿ မုခံ နပ္ပဟောတိ၊ အဟော ဘဂဝါ ပဉ္စဟာကာရေဟိ တာဒိလက္ခဏေ သုပ္ပတိဋ္ဌိတော. ဧဝရူပံ နာမ သတ္ထာရံ ပဟာယ ဗဟိဒ္ဓါ န ပရိယေသိဿာမာ’’တိ သော သောမနဿဇာတော ဘဂဝန္တံ အာလပန္တော ‘‘ပိယော မေ၊ ဘန္တေ’’တိအာဒိမာဟ.

၁၆၂. ဘိက္ခုသံဃဿ အဉ္ဇလိံ ပဏာမေတွာတိ ဧဝံ ကိရဿ အဟောသိ ဘဂဝန္တံ ဝန္ဒိတွာ ဣတောစိတော စ ဂန္တွာ ဘိက္ခုသံဃံ ဝန္ဒန္တေန စ ဘဂဝါ ပိဋ္ဌိတော ကာတဗ္ဗော ဟောတိ၊ ဂရုကာရောပိ စေသ န ဟောတိ. ရာဇာနံ ဝန္ဒိတွာ ဥပရာဇာနံ ဝန္ဒန္တေနပိ ဟိ ရညော အဂါရဝေါ ကတော ဟောတိ. တသ္မာ ဘဂဝန္တံ ဝန္ဒိတွာ ဌိတဋ္ဌာနေယေဝ ဘိက္ခုသံဃဿ အဉ္ဇလိံ ပဏာမေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ကဉ္စိဒေဝ ဒေသန္တိ ကဉ္စိ ဩကာသံ.

အထဿ ဘဂဝါ ပဉှပုစ္ဆနေ ဥဿာဟံ ဇနေန္တော အာဟ – ‘‘ပုစ္ဆ၊ မဟာရာဇ၊ ယဒါကင်္ခသီ’’တိ. တဿတ္ထော – ‘‘ပုစ္ဆ ယဒိ အာကင်္ခသိ၊ န မေ ပဉှဝိဿဇ္ဇနေ ဘာရော အတ္ထိ’’. အထ ဝါ ‘‘ပုစ္ဆ၊ ယံ အာကင်္ခသိ၊ သဗ္ဗံ တေ ဝိဿဇ္ဇေဿာမီ’’တိ သဗ္ဗညုပဝါရဏံ ပဝါရေသိ၊ အသာဓာရဏံ ပစ္စေကဗုဒ္ဓအဂ္ဂသာဝကမဟာသာဝကေဟိ. တေ ဟိ ယဒါကင်္ခသီတိ န ဝဒန္တိ၊ သုတွာ ဝေဒိဿာမာတိ ဝဒန္တိ. ဗုဒ္ဓါ ပန – ‘‘ပုစ္ဆ၊ အာဝုသော၊ ယဒါကင်္ခသီ’’တိ (သံ. နိ. ၁.၂၃၇)၊ ဝါ ‘‘ပုစ္ဆ၊ မဟာရာဇ၊ ယဒါကင်္ခသီ’’တိ ဝါ၊

‘‘ပုစ္ဆ၊ ဝါသဝ၊ မံ ပဉှံ၊ ယံ ကိဉ္စိ မနသိစ္ဆသိ၊

တဿ တဿေဝ ပဉှဿ၊ အဟံ အန္တံ ကရောမိ တေ’’တိ. (ဒီ. နိ. ၂.၃၅၆) ဝါ၊

တေန ဟိ တွံ၊ ဘိက္ခု၊ သကေ အာသနေ နိသီဒိတွာ ပုစ္ဆ၊ ယဒါကင်္ခသီတိ ဝါ၊

‘‘ဗာဝရိဿ စ တုယှံ ဝါ၊ သဗ္ဗေသံ သဗ္ဗသံသယံ၊

ကတာဝကာသာ ပုစ္ဆဝှေါ၊ ယံ ကိဉ္စိ မနသိစ္ဆထာ’’တိ. (သု. နိ. ၁၀၃၆) ဝါ၊

‘‘ပုစ္ဆ မံ၊ သဘိယ၊ ပဉှံ၊ ယံ ကိဉ္စိ မနသိစ္ဆသိ၊

တဿ တဿေဝ ပဉှဿ၊ အဟံ အန္တံ ကရောမိ တေ’’တိ. (သု. နိ. ၅၁၇) ဝါ၊

တေသံ တေသံ ယက္ခနရိန္ဒဒေဝသမဏဗြာဟ္မဏပရိဗ္ဗာဇကာနံ သဗ္ဗညုပဝါရဏံ ပဝါရေန္တိ. အနစ္ဆရိယဉ္စေတံ၊ ယံ ဘဂဝါ ဗုဒ္ဓဘူမိံ ပတွာ ဧတံ ပဝါရဏံ ပဝါရေယျ. ယော ဗောဓိသတ္တဘူမိယံ ပဒေသဉာဏေ ဌိတော –

‘‘ကောဏ္ဍည၊ ပဉှာနိ ဝိယာကရောဟိ၊

ယာစန္တိ တံ ဣသယော သာဓုရူပါ.

ကောဏ္ဍည၊ ဧသော မနုဇေသု ဓမ္မော၊

ယံ ဝုဒ္ဓမာဂစ္ဆတိ ဧသ ဘာရော’’တိ. (ဇာ. ၂.၁၇.၆၀)၊

ဧဝံ သက္ကာဒီနံ အတ္ထာယ ဣသီဟိ ယာစိတော –

‘‘ကတာဝကာသာ ပုစ္ဆန္တု ဘောန္တော၊

ယံ ကိဉ္စိ ပဉှံ မနသာဘိပတ္ထိတံ၊

အဟဉှိ တံ တံ ဝေါ ဝိယာကရိဿံ၊

ဉတွာ သယံ လောကမိမံ ပရဉ္စာ’’တိ. (ဇာ. ၂.၁၇.၆၁)၊

ဧဝံ သရဘင်္ဂကာလေ. သမ္ဘဝဇာတကေ စ သကလဇမ္ဗုဒီပံ တိက္ခတ္တုံ ဝိစရိတွာ ပဉှာနံ အန္တကရံ အဒိသွာ သုစိရတေန ဗြာဟ္မဏေန၊ ပဉှံ ပုဋ္ဌုံ ဩကာသေ ကာရိတေ ဇာတိယာ သတ္တဝဿိကော ရထိကာယ ပံသုံ ကီဠန္တော ပလ္လင်္ကမာဘုဇိတွာ အန္တရဝီထိယံ နိသိန္နောဝ –

‘‘တဂ္ဃ တေ အဟမက္ခိဿံ၊ ယထာပိ ကုသလော တထာ၊

ရာဇာ စ ခေါ တံ ဇာနာတိ၊ ယဒိ ကာဟတိ ဝါ န ဝါ’’တိ. (ဇာ. ၁.၁၆.၁၇၂)၊

သဗ္ဗညုပဝါရဏံ ပဝါရေသိ.

၁၆၃. ဧဝံ ဘဂဝတာ သဗ္ဗညုပဝါရဏာယ ပဝါရိတာယ အတ္တမနော ရာဇာ ပဉှံ ပုစ္ဆန္တော – ‘‘ယထာ နု ခေါ ဣမာနိ၊ ဘန္တေ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ သိပ္ပမေဝ သိပ္ပါယတနံ. ပုထုသိပ္ပါယတနာနီတိ ဗဟူနိ သိပ္ပါနိ. သေယျထိဒန္တိ ကတမေ ပန တေ. ဟတ္ထာရောဟာတိအာဒီဟိ ယေ တံ တံ သိပ္ပံ နိဿာယ ဇီဝန္တိ၊ တေ ဒဿေတိ. အယဉှိ အဿာဓိပ္ပါယော – ‘‘ယထာ ဣမေသံ သိပ္ပူပဇီဝီနံ တံ တံ သိပ္ပံ နိဿာယ သန္ဒိဋ္ဌိကံ သိပ္ပဖလံ ပညာယတိ. သက္ကာ နု ခေါ ဧဝံ သန္ဒိဋ္ဌိကံ သာမညဖလံ ပညာပေတု’’န္တိ. တသ္မာ သိပ္ပါယတနာနိ အာဟရိတွာ သိပ္ပူပဇီဝိနော ဒဿေတိ.

တတ္ထ ဟတ္ထာရောဟာတိ သဗ္ဗေပိ ဟတ္ထာစရိယဟတ္ထိဝေဇ္ဇဟတ္ထိမေဏ္ဍာဒယော ဒဿေတိ. အဿာရောဟာတိ သဗ္ဗေပိ အဿာစရိယအဿဝေဇ္ဇအဿမေဏ္ဍာဒယော. ရထိကာတိ သဗ္ဗေပိ ရထာစရိယရထယောဓရထရက္ခာဒယော. ဓနုဂ္ဂဟာတိ ဓနုအာစရိယာ ဣဿာသာ. စေလကာတိ ယေ ယုဒ္ဓေ ဇယဓဇံ ဂဟေတွာ ပုရတော ဂစ္ဆန္တိ. စလကာတိ ဣဓ ရညော ဌာနံ ဟောတု၊ ဣဓ အသုကမဟာမတ္တဿာတိ ဧဝံ သေနာဗျူဟကာရကာ. ပိဏ္ဍဒါယကာတိ သာဟသိကမဟာယောဓာ. တေ ကိရ ပရသေနံ ပဝိသိတွာ ပရသီသံ ပိဏ္ဍမိဝ ဆေတွာ ဆေတွာ ဒယန္တိ၊ ဥပ္ပတိတွာ ဥပ္ပတိတွာ နိဂ္ဂစ္ဆန္တီတိ အတ္ထော. ယေ ဝါ သင်္ဂါမမဇ္ဈေ ယောဓာနံ ဘတ္တပါတိံ ဂဟေတွာ ပရိဝိသန္တိ၊ တေသမ္ပေတံ နာမံ. ဥဂ္ဂါ ရာဇပုတ္တာတိ ဥဂ္ဂတုဂ္ဂတာ သင်္ဂါမာဝစရာ ရာဇပုတ္တာ. ပက္ခန္ဒိနောတိ ယေ ‘‘ကဿ သီသံ ဝါ အာဝုဓံ ဝါ အာဟရာမာ’’တိ ‘‘ဝတွာ အသုကဿာ’’တိ ဝုတ္တာ သင်္ဂါမံ ပက္ခန္ဒိတွာ တဒေဝ အာဟရန္တိ၊ ဣမေ ပက္ခန္ဒန္တီတိ ပက္ခန္ဒိနော. မဟာနာဂါတိ မဟာနာဂါ ဝိယ မဟာနာဂါ၊ ဟတ္ထိအာဒီသုပိ အဘိမုခံ အာဂစ္ဆန္တေသု အနိဝတ္တိတယောဓာနမေတံ အဓိဝစနံ. သူရာတိ ဧကန္တသူရာ၊ ယေ သဇာလိကာပိ သစမ္မိကာပိ သမုဒ္ဒံ တရိတုံ သက္ကောန္တိ. စမ္မယောဓိနောတိ ယေ စမ္မကဉ္စုကံ ဝါ ပဝိသိတွာ သရပရိတ္တာဏစမ္မံ ဝါ ဂဟေတွာ ယုဇ္ဈန္တိ. ဒါသိကပုတ္တာတိ ဗလဝသိနေဟာ ဃရဒါသယောဓာ. အာဠာရိကာတိ ပူဝိကာ. ကပ္ပကာတိ နှာပိကာ. နှာပကာတိ ယေ နှာပေန္တိ. သူဒါတိ ဘတ္တကာရကာ. မာလာကာရာဒယော ပါကဋာယေဝ. ဂဏကာတိ အစ္ဆိဒ္ဒကပါဌကာ. မုဒ္ဒိကာတိ ဟတ္ထမုဒ္ဒါယ ဂဏနံ နိဿာယ ဇီဝိနော. ယာနိ ဝါ ပနညာနိပီတိ အယကာရဒန္တကာရစိတ္တကာရာဒီနိ. ဧဝံဂတာနီတိ ဧဝံ ပဝတ္တာနိ. တေ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေတိ တေ ဟတ္ထာရောဟာဒယော တာနိ ပုထုသိပ္ပါယတနာနိ ဒဿေတွာ ရာဇကုလတော မဟာသမ္ပတ္တိံ လဘမာနာ သန္ဒိဋ္ဌိကမေဝ သိပ္ပဖလံ ဥပဇီဝန္တိ. သုခေန္တီတိ သုခိတံ ကရောန္တိ. ပီဏေန္တီတိ ပီဏိတံ ထာမဗလူပေတံ ကရောန္တိ. ဥဒ္ဓဂ္ဂိကာဒီသု ဥပရိ ဖလနိဗ္ဗတ္တနတော ဥဒ္ဓံ အဂ္ဂမဿာ အတ္ထီတိ ဥဒ္ဓဂ္ဂိကာ. သဂ္ဂံ အရဟတီတိ သောဝဂ္ဂိကာ. သုခေါ ဝိပါကော အဿာတိ သုခဝိပါကာ. သုဋ္ဌု အဂ္ဂေ ရူပသဒ္ဒဂန္ဓရသဖောဋ္ဌဗ္ဗအာယုဝဏ္ဏသုခယသအာဓိပတေယျသင်္ခါတေ ဒသ ဓမ္မေ သံဝတ္တေတိ နိဗ္ဗတ္တေတီတိ သဂ္ဂသံဝတ္တနိကာ. တံ ဧဝရူပံ ဒက္ခိဏံ ဒါနံ ပတိဋ္ဌပေန္တီတိ အတ္ထော. သာမညဖလန္တိ ဧတ္ထ ပရမတ္ထတော မဂ္ဂေါ သာမညံ. အရိယဖလံ သာမညဖလံ. ယထာဟ – ‘‘ကတမဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သာမညံ? အယမေဝ အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ. သေယျထိဒံ၊ သမ္မာဒိဋ္ဌိ။ပေ။ သမ္မာသမာဓိ. ဣဒံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သာမညံ. ကတမာနိ စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သာမညဖလာနိ? သောတာပတ္တိဖလံ။ပေ။ အရဟတ္တဖလ’’န္တိ (သံ. နိ. ၅.၃၅). တံ ဧသ ရာဇာ န ဇာနာတိ. ဥပရိ အာဂတံ ပန ဒါသကဿကောပမံ သန္ဓာယ ပုစ္ဆတိ.

အထ ဘဂဝါ ပဉှံ အဝိဿဇ္ဇေတွာဝ စိန္တေသိ – ‘‘ဣမေ ဗဟူ အညတိတ္ထိယသာဝကာ ရာဇာမစ္စာ ဣဓာဂတာ၊ တေ ကဏှပက္ခဉ္စ သုက္ကပက္ခဉ္စ ဒီပေတွာ ကထီယမာနေ အမှာကံ ရာဇာ မဟန္တေန ဥဿာဟေန ဣဓာဂတော၊ တဿာဂတကာလတော ပဋ္ဌာယ သမဏော ဂေါတမော သမဏကောလာဟလံ သမဏဘဏ္ဍနမေဝ ကထေတီတိ ဥဇ္ဈာယိဿန္တိ၊ န သက္ကစ္စံ ဓမ္မံ သောဿန္တိ၊ ရညာ ပန ကထီယမာနေ ဥဇ္ဈာယိတုံ န သက္ခိဿန္တိ၊ ရာဇာနမေဝ အနုဝတ္တိဿန္တိ. ဣဿရာနုဝတ္တကော ဟိ လောကော. ‘ဟန္ဒာဟံ ရညောဝ ဘာရံ ကရောမီ’တိ ရညော ဘာရံ ကရောန္တော ‘‘အဘိဇာနာသိ နော တွ’’န္တိအာဒိမာဟ.

၁၆၄. တတ္ထ အဘိဇာနာသိ နော တွန္တိ အဘိဇာနာသိ နု တွံ. အယဉ္စ နော-သဒ္ဒေါ ပရတော ပုစ္ဆိတာတိ ပဒေန ယောဇေတဗ္ဗော. ဣဒဉှိ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ‘‘မဟာရာဇ၊ တွံ ဣမံ ပဉှံ အညေ သမဏဗြာဟ္မဏေ ပုစ္ဆိတာ နု၊ အဘိဇာနာသိ စ နံ ပုဋ္ဌဘာဝံ၊ န တေ သမ္မုဋ္ဌ’’န္တိ. သစေ တေ အဂရူတိ သစေ တုယှံ ယထာ တေ ဗျာကရိံသု၊ တထာ ဣဓ ဘာသိတုံ ဘာရိယံ န ဟောတိ၊ ယဒိ န ကောစိ အဖာသုကဘာဝေါ အတ္ထိ၊ ဘာသဿူတိ အတ္ထော. န ခေါ မေ ဘန္တေတိ ကိံ သန္ဓာယာဟ? ပဏ္ဍိတပတိရူပကာနဉှိ သန္တိကေ ကထေတုံ ဒုက္ခံ ဟောတိ၊ တေ ပဒေ ပဒေ အက္ခရေ အက္ခရေ ဒေါသမေဝ ဝဒန္တိ. ဧကန္တပဏ္ဍိတာ ပန ကထံ သုတွာ သုကထိတံ ပသံသန္တိ၊ ဒုက္ကထိတေသု ပါဠိပဒအတ္ထဗျဉ္ဇနေသု ယံ ယံ ဝိရုဇ္ဈတိ၊ တံ တံ ဥဇုကံ ကတွာ ဒေန္တိ. ဘဂဝတာ စ သဒိသော ဧကန္တပဏ္ဍိတော နာမ နတ္ထိ. တေနာဟ – ‘‘န ခေါ မေ၊ ဘန္တေ၊ ဂရု၊ ယတ္ထဿ ဘဂဝါ နိသိန္နော ဘဂဝန္တရူပေါ ဝါ’’တိ.

ပူရဏကဿပဝါဒဝဏ္ဏနာ

၁၆၅. ဧကမိဒါဟန္တိ ဧကံ ဣဓ အဟံ. သမ္မောဒနီယံ ကထံ သာရဏီယံ ဝီတိသာရေတွာတိ သမ္မောဒဇနကံ သရိတဗ္ဗယုတ္တကံ ကထံ ပရိယောသာပေတွာ.

၁၆၆. ‘‘ကရောတော ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ကာရယတော’’တိအာဒီသု ကရောတောတိ သဟတ္ထာ ကရောန္တဿ. ကာရယတောတိ အာဏတ္တိယာ ကာရေန္တဿ. ဆိန္ဒတောတိ ပရေသံ ဟတ္ထာဒီနိ ဆိန္ဒန္တဿ. ပစတောတိ ပရေ ဒဏ္ဍေန ပီဠေန္တဿ. သောစယတောတိ ပရဿ ဘဏ္ဍဟရဏာဒီဟိ သောစယတော. သောစာပယတောတိ သောကံ သယံ ကရောန္တဿပိ ပရေဟိ ကာရာပေန္တဿပိ. ကိလမတောတိ အာဟာရုပစ္ဆေဒဗန္ဓနာဂါရပ္ပဝေသနာဒီဟိ သယံ ကိလမန္တဿပိ ပရေဟိ ကိလမာပေန္တဿပိ. ဖန္ဒတော ဖန္ဒာပယတောတိ ပရံ ဖန္ဒန္တံ ဖန္ဒနကာလေ သယမ္ပိ ဖန္ဒတော ပရမ္ပိ ဖန္ဒာပယတော. ပါဏမတိပါတာပယတောတိ ပါဏံ ဟနန္တဿပိ ဟနာပေန္တဿပိ. ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထ ကရဏကာရဏဝသေနေဝ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

သန္ဓိန္တိ ဃရသန္ဓိံ. နိလ္လောပန္တိ မဟာဝိလောပံ. ဧကာဂါရိကန္တိ ဧကမေဝ ဃရံ ပရိဝါရေတွာ ဝိလုပ္ပနံ. ပရိပန္ထေတိ အာဂတာဂတာနံ အစ္ဆိန္ဒနတ္ထံ မဂ္ဂေ တိဋ္ဌတော. ကရောတော န ကရီယတိ ပါပန္တိ ယံ ကိဉ္စိ ပါပံ ကရောမီတိ သညာယ ကရောတောပိ ပါပံ န ကရီယတိ၊ နတ္ထိ ပါပံ. သတ္တာ ပန ပါပံ ကရောမာတိ ဧဝံသညိနော ဟောန္တီတိ ဒီပေတိ. ခုရပရိယန္တေနာတိ ခုရနေမိနာ၊ ခုရဓာရသဒိသပရိယန္တေန ဝါ. ဧကံ မံသခလန္တိ ဧကံ မံသရာသိံ. ပုဉ္ဇန္တိ တဿေဝ ဝေဝစနံ. တတောနိဒါနန္တိ ဧကမံသခလကရဏနိဒါနံ.

ဒက္ခိဏန္တိ ဒက္ခိဏတီရေ မနုဿာ ကက္ခဠာ ဒါရုဏာ၊ တေ သန္ဓာယ ‘‘ဟနန္တော’’တိအာဒိမာဟ. ဥတ္တရတီရေ သတ္တာ သဒ္ဓါ ဟောန္တိ ပသန္နာ ဗုဒ္ဓမာမကာ ဓမ္မမာမကာ သံဃမာမကာ၊ တေ သန္ဓာယ ဒဒန္တောတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ယဇန္တောတိ မဟာယာဂံ ကရောန္တော. ဒမေနာတိ ဣန္ဒြိယဒမေန ဥပေါသထကမ္မေန ဝါ. သံယမေနာတိ သီလသံယမေန. သစ္စဝဇ္ဇေနာတိ သစ္စဝစနေန. အာဂမောတိ အာဂမနံ၊ ပဝတ္တီတိ အတ္ထော. သဗ္ဗထာပိ ပါပပုညာနံ ကိရိယမေဝ ပဋိက္ခိပတိ.

အမ္ဗံ ပုဋ္ဌော လဗုဇံ ဗျာကရောတိ နာမ၊ ယော ကီဒိသော အမ္ဗော ကီဒိသာနိ ဝါ အမ္ဗဿ ခန္ဓပဏ္ဏပုပ္ဖဖလာနီတိ ဝုတ္တေ ဧဒိသော လဗုဇော ဧဒိသာနိ ဝါ လဗုဇဿ ခန္ဓပဏ္ဏပုပ္ဖဖလာနီတိ ဗျာကရောတိ. ဝိဇိတေတိ အာဏာပဝတ္တိဒေသေ. အပသာဒေတဗ္ဗန္တိ ဝိဟေဌေတဗ္ဗံ. အနဘိနန္ဒိတွာတိ ‘‘သာဓု သာဓူ’’တိ ဧဝံ ပသံသံ အကတွာ. အပ္ပဋိက္ကောသိတွာတိ ဗာလဒုဗ္ဘာသိတံ တယာ ဘာသိတန္တိ ဧဝံ အပ္ပဋိဗာဟိတွာ. အနုဂ္ဂဏှန္တောတိ သာရတော အဂ္ဂဏှန္တော. အနိက္ကုဇ္ဇန္တောတိ သာရဝသေနေဝ ဣဒံ နိဿရဏံ၊ အယံ ပရမတ္ထောတိ ဟဒယေ အဋ္ဌပေန္တော. ဗျဉ္ဇနံ ပန တေန ဥဂ္ဂဟိတဉ္စေဝ နိက္ကုဇ္ဇိတဉ္စ.

မက္ခလိဂေါသာလဝါဒဝဏ္ဏနာ

၁၆၇-၁၆၉. မက္ခလိဝါဒေ ပစ္စယောတိ ဟေတုဝေဝစနမေဝ၊ ဥဘယေနာပိ ဝိဇ္ဇမာနမေဝ ကာယဒုစ္စရိတာဒီနံ သံကိလေသပစ္စယံ၊ ကာယသုစရိတာဒီနဉ္စ ဝိသုဒ္ဓိပစ္စယံ ပဋိက္ခိပတိ. အတ္တကာရေတိ အတ္တကာရော. ယေန အတ္တနာ ကတကမ္မေန ဣမေ သတ္တာ ဒေဝတ္တမ္ပိ မာရတ္တမ္ပိ ဗြဟ္မတ္တမ္ပိ သာဝကဗောဓိမ္ပိ ပစ္စေကဗောဓိမ္ပိ သဗ္ဗညုတမ္ပိ ပါပုဏန္တိ၊ တမ္ပိ ပဋိက္ခိပတိ. ဒုတိယပဒေန ယံ ပရကာရံ ပရဿ ဩဝါဒါနုသာသနိံ နိဿာယ ဌပေတွာ မဟာသတ္တံ အဝသေသော ဇနော မနုဿသောဘဂျတံ အာဒိံ ကတွာ ယာဝ အရဟတ္တံ ပါပုဏာတိ၊ တံ ပရကာရံ ပဋိက္ခိပတိ. ဧဝမယံ ဗာလော ဇိနစက္ကေ ပဟာရံ ဒေတိ နာမ. နတ္ထိ ပုရိသကာရေတိ ယေန ပုရိသကာရေန သတ္တာ ဝုတ္တပ္ပကာရာ သမ္ပတ္တိယော ပါပုဏန္တိ၊ တမ္ပိ ပဋိက္ခိပတိ. နတ္ထိ ဗလန္တိ ယမှိ အတ္တနော ဗလေ ပတိဋ္ဌိတာ သတ္တာ ဝီရိယံ ကတွာ တာ သမ္ပတ္တိယော ပါပုဏန္တိ၊ တံ ဗလံ ပဋိက္ခိပတိ. နတ္ထိ ဝီရိယန္တိအာဒီနိ သဗ္ဗာနိ ပုရိသကာရဝေဝစနာနေဝ. ‘‘ဣဒံ နော ဝီရိယေန ဣဒံ ပုရိသထာမေန၊ ဣဒံ ပုရိသပရက္ကမေန ပဝတ္တ’’န္တိ ဧဝံ ပဝတ္တဝစနပဋိက္ခေပကရဏဝသေန ပနေတာနိ ဝိသုံ အာဒိယန္တိ.

သဗ္ဗေ သတ္တာတိ ဩဋ္ဌဂေါဏဂဒြဘာဒယော အနဝသေသေ ပရိဂ္ဂဏှာတိ. သဗ္ဗေ ပါဏာတိ ဧကိန္ဒြိယော ပါဏော၊ ဒွိန္ဒြိယော ပါဏောတိအာဒိဝသေန ဝဒတိ. သဗ္ဗေ ဘူတာတိ အဏ္ဍကောသဝတ္ထိကောသေသု ဘူတေ သန္ဓာယ ဝဒတိ. သဗ္ဗေ ဇီဝါတိ သာလိယဝဂေါဓုမာဒယော သန္ဓာယ ဝဒတိ. တေသု ဟိ သော ဝိရူဟနဘာဝေန ဇီဝသညီ. အဝသာ အဗလာ အဝီရိယာတိ တေသံ အတ္တနော ဝသော ဝါ ဗလံ ဝါ ဝီရိယံ ဝါ နတ္ထိ. နိယတိသင်္ဂတိဘာဝပရိဏတာတိ ဧတ္ထ နိယတီတိ နိယတာ. သင်္ဂတီတိ ဆန္နံ အဘိဇာတီနံ တတ္ထ တတ္ထ ဂမနံ. ဘာဝေါတိ သဘာဝေါယေဝ. ဧဝံ နိယတိယာ စ သင်္ဂတိယာ စ ဘာဝေန စ ပရိဏတာ နာနပ္ပကာရတံ ပတ္တာ. ယေန ဟိ ယထာ ဘဝိတဗ္ဗံ၊ သော တထေဝ ဘဝတိ. ယေန န ဘဝိတဗ္ဗံ၊ သော န ဘဝတီတိ ဒဿေတိ. ဆသွေဝါဘိဇာတီသူတိ ဆသု ဧဝ အဘိဇာတီသု ဌတွာ သုခဉ္စ ဒုက္ခဉ္စ ပဋိသံဝေဒေန္တိ. အညာ သုခဒုက္ခဘူမိ နတ္ထီတိ ဒဿေတိ.

ယောနိပမုခသတသဟဿာနီတိ ပမုခယောနီနံ ဥတ္တမယောနီနံ စုဒ္ဒသသတသဟဿာနိ အညာနိ စ သဋ္ဌိသတာနိ အညာနိ စ ဆသတာနိ. ပဉ္စ စ ကမ္မုနော သတာနီတိ ပဉ္စကမ္မသတာနိ စ. ကေဝလံ တက္ကမတ္တကေန နိရတ္ထကံ ဒိဋ္ဌိံ ဒီပေတိ. ပဉ္စ စ ကမ္မာနိ တီဏိ စ ကမ္မာနီတိအာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. ကေစိ ပနာဟု – ‘‘ပဉ္စ စ ကမ္မာနီတိ ပဉ္စိန္ဒြိယဝသေန ဘဏတိ. တီဏီတိ ကာယကမ္မာဒိဝသေနာ’’တိ. ကမ္မေ စ ဥပဍ္ဎကမ္မေ စာတိ ဧတ္ထ ပနဿ ကာယကမ္မဉ္စ ဝစီကမ္မဉ္စ ကမ္မန္တိ လဒ္ဓိ၊ မနောကမ္မံ ဥပဍ္ဎကမ္မန္တိ. ဒွဋ္ဌိပဋိပဒါတိ ဒွါသဋ္ဌိ ပဋိပဒါတိ ဝဒတိ. ဒွဋ္ဌန္တရကပ္ပါတိ ဧကသ္မိံ ကပ္ပေ စတုသဋ္ဌိ အန္တရကပ္ပါ နာမ ဟောန္တိ. အယံ ပန အညေ ဒွေ အဇာနန္တော ဧဝမာဟ.

ဆဠာဘိဇာတိယောတိ ကဏှာဘိဇာတိ၊ နီလာဘိဇာတိ၊ လောဟိတာဘိဇာတိ၊ ဟလိဒ္ဒါဘိဇာတိ၊ သုက္ကာဘိဇာတိ၊ ပရမသုက္ကာဘိဇာတီတိ ဣမာ ဆ အဘိဇာတိယော ဝဒတိ. တတ္ထ ဩရဗ္ဘိကာ၊ သာကုဏိကာ၊ မာဂဝိကာ၊ သူကရိကာ၊ လုဒ္ဒါ၊ မစ္ဆဃာတကာ စောရာ၊ စောရဃာတကာ၊ ဗန္ဓနာဂါရိကာ၊ ယေ ဝါ ပနညေပိ ကေစိ ကုရူရကမ္မန္တာ၊ အယံ ကဏှာဘိဇာတီတိ (အ. နိ. ၆.၅၇) ဝဒတိ. ဘိက္ခူ နီလာဘိဇာတီတိ ဝဒတိ၊ တေ ကိရ စတူသု ပစ္စယေသု ကဏ္ဋကေ ပက္ခိပိတွာ ခါဒန္တိ. ‘‘ဘိက္ခူ ကဏ္ဋကဝုတ္တိကာ’’တိ (အ. နိ. ၆.၅၇) အယဉှိဿ ပါဠိယေဝ. အထ ဝါ ကဏ္ဋကဝုတ္တိကာ ဧဝ နာမ ဧကေ ပဗ္ဗဇိတာတိ ဝဒတိ. လောဟိတာဘိဇာတိ နာမ နိဂဏ္ဌာ ဧကသာဋကာတိ ဝဒတိ. ဣမေ ကိရ ပုရိမေဟိ ဒွီဟိ ပဏ္ဍရတရာ. ဂိဟီ ဩဒါတဝသနာ အစေလကသာဝကာ ဟလိဒ္ဒါဘိဇာတီတိ ဝဒတိ. ဧဝံ အတ္တနော ပစ္စယဒါယကေ နိဂဏ္ဌေဟိပိ ဇေဋ္ဌကတရေ ကရောတိ. အာဇီဝကာ အာဇီဝကိနိယော သုက္ကာဘိဇာတီတိ ဝဒတိ. တေ ကိရ ပုရိမေဟိ စတူဟိ ပဏ္ဍရတရာ. နန္ဒော၊ ဝစ္ဆော၊ ကိသော၊ သင်္ကိစ္ဆော၊ မက္ခလိဂေါသာလော၊ ပရမသုက္ကာဘိဇာတီတိ (အ. နိ. ၆.၅၇) ဝဒတိ. တေ ကိရ သဗ္ဗေဟိ ပဏ္ဍရတရာ.

အဋ္ဌ ပုရိသဘူမိယောတိ မန္ဒဘူမိ၊ ခိဍ္ဍာဘူမိ၊ ပဒဝီမံသဘူမိ၊ ဥဇုဂတဘူမိ၊ သေက္ခဘူမိ၊ သမဏဘူမိ၊ ဇိနဘူမိ၊ ပန္နဘူမီတိ ဣမာ အဋ္ဌ ပုရိသဘူမိယောတိ ဝဒတိ. တတ္ထ ဇာတဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ သတ္တဒိဝသေ သမ္ဗာဓဋ္ဌာနတော နိက္ခန္တတ္တာ သတ္တာ မန္ဒာ ဟောန္တိ မောမူဟာ၊ အယံ မန္ဒဘူမီတိ ဝဒတိ. ယေ ပန ဒုဂ္ဂတိတော အာဂတာ ဟောန္တိ၊ တေ အဘိဏှံ ရောဒန္တိ စေဝ ဝိရဝန္တိ စ၊ သုဂတိတော အာဂတာ တံ အနုဿရိတွာ ဟသန္တိ၊ အယံ ခိဍ္ဍာဘူမိ နာမ. မာတာပိတူနံ ဟတ္ထံ ဝါ ပါဒံ ဝါ မဉ္စံ ဝါ ပီဌံ ဝါ ဂဟေတွာ ဘူမိယံ ပဒနိက္ခိပနံ ပဒဝီမံသဘူမိ နာမ. ပဒသာ ဂန္တုံ သမတ္ထကာလေ ဥဇုဂတဘူမိ နာမ. သိပ္ပါနိ သိက္ခိတကာလေ သေက္ခဘူမိ နာမ. ဃရာ နိက္ခမ္မ ပဗ္ဗဇိတကာလေ သမဏဘူမိ နာမ. အာစရိယံ သေဝိတွာ ဇာနနကာလေ ဇိနဘူမိ နာမ. ဘိက္ခု စ ပန္နကော ဇိနော န ကိဉ္စိ အာဟာတိ ဧဝံ အလာဘိံ သမဏံ ပန္နဘူမီတိ ဝဒတိ.

ဧကူနပညာသ အာဇီဝကသတေတိ ဧကူနပညာသအာဇီဝကဝုတ္တိသတာနိ. ပရိဗ္ဗာဇကသတေတိ ပရိဗ္ဗာဇကပဗ္ဗဇ္ဇာသတာနိ. နာဂါဝါသသတေတိ နာဂမဏ္ဍလသတာနိ. ဝီသေ ဣန္ဒြိယသတေတိ ဝီသတိန္ဒြိယသတာနိ. တိံသေ နိရယသတေတိ တိံသ နိရယသတာနိ. ရဇောဓာတုယောတိ ရဇဩကိရဏဋ္ဌာနာနိ၊ ဟတ္ထပိဋ္ဌိပါဒပိဋ္ဌာဒီနိ သန္ဓာယ ဝဒတိ. သတ္တ သညီဂဗ္ဘာတိ ဩဋ္ဌဂေါဏဂဒြဘအဇပသုမိဂမဟိံသေ သန္ဓာယ ဝဒတိ. သတ္တ အသညီဂဗ္ဘာတိ သာလိဝီဟိယဝဂေါဓူမကင်္ဂုဝရကကုဒြူသကေ သန္ဓာယ ဝဒတိ. နိဂဏ္ဌိဂဗ္ဘာတိ ဂဏ္ဌိမှိ ဇာတဂဗ္ဘာ၊ ဥစ္ဆုဝေဠုနဠာဒယော သန္ဓာယ ဝဒတိ. သတ္တ ဒေဝါတိ ဗဟူ ဒေဝါ. သော ပန သတ္တာတိ ဝဒတိ. မနုဿာပိ အနန္တာ၊ သော သတ္တာတိ ဝဒတိ. သတ္တ ပိသာစာတိ ပိသာစာ မဟန္တမဟန္တာ သတ္တာတိ ဝဒတိ. သရာတိ မဟာသရာ၊ ကဏ္ဏမုဏ္ဍရထကာရအနောတတ္တသီဟပ္ပပါတဆဒ္ဒန္တမန္ဒာကိနီကုဏာလဒဟေ ဂဟေတွာ ဝဒတိ.

ပဝုဋာတိ ဂဏ္ဌိကာ. ပပါတာတိ မဟာပပါတာ. ပပါတသတာနီတိ ခုဒ္ဒကပပါတသတာနိ. သုပိနာတိ မဟာသုပိနာ. သုပိနသတာနီတိ ခုဒ္ဒကသုပိနသတာနိ. မဟာကပ္ပိနောတိ မဟာကပ္ပါနံ. တတ္ထ ဧကမှာ မဟာသရာ ဝဿသတေ ဝဿသတေ ကုသဂ္ဂေန ဧကံ ဥဒကဗိန္ဒုံ နီဟရိတွာ သတ္တက္ခတ္တုံ တမှိ သရေ နိရုဒကေ ကတေ ဧကော မဟာကပ္ပေါတိ ဝဒတိ. ဧဝရူပါနံ မဟာကပ္ပါနံ စတုရာသီတိသတသဟဿာနိ ခေပေတွာ ဗာလေ စ ပဏ္ဍိတေ စ ဒုက္ခဿန္တံ ကရောန္တီတိ အယမဿ လဒ္ဓိ. ပဏ္ဍိတောပိ ကိရ အန္တရာ ဝိသုဇ္ဈိတုံ န သက္ကောတိ. ဗာလောပိ တတော ဥဒ္ဓံ န ဂစ္ဆတိ.

သီလေနာတိ အစေလကသီလေန ဝါ အညေန ဝါ ယေန ကေနစိ. ဝတေနာတိ တာဒိသေနေဝ ဝတေန. တပေနာတိ တပေါကမ္မေန. အပရိပက္ကံ ပရိပါစေတိ နာမ၊ ယော ‘‘အဟံ ပဏ္ဍိတော’’တိ အန္တရာ ဝိသုဇ္ဈတိ. ပရိပက္ကံ ဖုဿ ဖုဿ ဗျန္တိံ ကရောတိ နာမ ယော ‘‘အဟံ ဗာလော’’တိ ဝုတ္တပရိမာဏံ ကာလံ အတိက္ကမိတွာ ယာတိ. ဟေဝံ နတ္ထီတိ ဧဝံ နတ္ထိ. တဉှိ ဥဘယမ္ပိ န သက္ကာ ကာတုန္တိ ဒီပေတိ. ဒေါဏမိတေတိ ဒေါဏေန မိတံ ဝိယ. သုခဒုက္ခေတိ သုခဒုက္ခံ. ပရိယန္တကတေတိ ဝုတ္တပရိမာဏေန ကာလေန ကတပရိယန္တေ. နတ္ထိ ဟာယနဝဍ္ဎနေတိ နတ္ထိ ဟာယနဝဍ္ဎနာနိ. န သံသာရော ပဏ္ဍိတဿ ဟာယတိ၊ န ဗာလဿ ဝဍ္ဎတီတိ အတ္ထော. ဥက္ကံသာဝကံသေတိ ဥက္ကံသာဝကံသာ. ဟာယနဝဍ္ဎနာနမေတံ အဓိဝစနံ.

ဣဒါနိ တမတ္ထံ ဥပမာယ သာဓေန္တော ‘‘သေယျထာပိ နာမာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ သုတ္တဂုဠေတိ ဝေဌေတွာ ကတသုတ္တဂုဠေ. နိဗ္ဗေဌိယမာနမေဝ ပလေတီတိ ပဗ္ဗတေ ဝါ ရုက္ခဂ္ဂေ ဝါ ဌတွာ ခိတ္တံ သုတ္တပ္ပမာဏေန နိဗ္ဗေဌိယမာနမေဝ ဂစ္ဆတိ၊ သုတ္တေ ခီဏေ တတ္ထေဝ တိဋ္ဌတိ၊ န ဂစ္ဆတိ. ဧဝမေဝ ဝုတ္တကာလတော ဥဒ္ဓံ န ဂစ္ဆတီတိ ဒဿေတိ.

အဇိတကေသကမ္ဗလဝါဒဝဏ္ဏနာ

၁၇၀-၁၇၂. အဇိတဝါဒေ နတ္ထိ ဒိန္နန္တိ ဒိန္နဖလာဘာဝံ သန္ဓာယ ဝဒတိ. ယိဋ္ဌံ ဝုစ္စတိ မဟာယာဂေါ. ဟုတန္တိ ပဟေဏကသက္ကာရော အဓိပ္ပေတော. တမ္ပိ ဥဘယံ ဖလာဘာဝမေဝ သန္ဓာယ ပဋိက္ခိပတိ. သုကတဒုက္ကဋာနန္တိ သုကတဒုက္ကဋာနံ၊ ကုသလာကုသလာနန္တိ အတ္ထော. ဖလံ ဝိပါကောတိ ယံ ဖလန္တိ ဝါ ဝိပါကောတိ ဝါ ဝုစ္စတိ၊ တံ နတ္ထီတိ ဝဒတိ. နတ္ထိ အယံ လောကောတိ ပရလောကေ ဌိတဿ အယံ လောကော နတ္ထိ၊ နတ္ထိ ပရော လောကောတိ ဣဓ လောကေ ဌိတဿာပိ ပရော လောကော နတ္ထိ၊ သဗ္ဗေ တတ္ထ တတ္ထေဝ ဥစ္ဆိဇ္ဇန္တီတိ ဒဿေတိ. နတ္ထိ မာတာ နတ္ထိ ပိတာတိ တေသု သမ္မာပဋိပတ္တိမိစ္ဆာပဋိပတ္တီနံ ဖလာဘာဝဝသေန ဝဒတိ. နတ္ထိ သတ္တာ ဩပပါတိကာတိ စဝိတွာ ဥပပဇ္ဇနကာ သတ္တာ နာမ နတ္ထီတိ ဝဒတိ.

စာတုမဟာဘူတိကောတိ စတုမဟာဘူတမယော. ပထဝီ ပထဝိကာယန္တိ အဇ္ဈတ္တိကပထဝီဓာတု ဗာဟိရပထဝီဓာတုံ. အနုပေတီတိ အနုယာယတိ. အနုပဂစ္ဆတီတိ တဿေဝ ဝေဝစနံ. အနုဂစ္ဆတီတိပိ အတ္ထော. ဥဘယေနာပိ ဥပေတိ၊ ဥပဂစ္ဆတီတိ ဒဿေတိ. အာပါဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. ဣန္ဒြိယာနီတိ မနစ္ဆဋ္ဌာနိ ဣန္ဒြိယာနိ အာကာသံ ပက္ခန္ဒန္တိ. အာသန္ဒိပဉ္စမာတိ နိပန္နမဉ္စေန ပဉ္စမာ၊ မဉ္စော စေဝ စတ္တာရော မဉ္စပါဒေ ဂဟေတွာ ဌိတာ စတ္တာရော ပုရိသာ စာတိ အတ္ထော. ယာဝါဠာဟနာတိ ယာဝ သုသာနာ. ပဒါနီတိ ‘အယံ ဧဝံ သီလဝါ အဟောသိ၊ ဧဝံ ဒုဿီလော’တိအာဒိနာ နယေန ပဝတ္တာနိ ဂုဏာဂုဏပဒါနိ၊ သရီရမေဝ ဝါ ဧတ္ထ ပဒါနီတိ အဓိပ္ပေတံ. ကာပေါတကာနီတိ ကပေါတဝဏ္ဏာနိ၊ ပါရာဝတပက္ခဝဏ္ဏာနီတိ အတ္ထော. ဘဿန္တာတိ ဘသ္မန္တာ၊ အယမေဝ ဝါ ပါဠိ. အာဟုတိယောတိ ယံ ပဟေဏကသက္ကာရာဒိဘေဒံ ဒိန္နဒါနံ၊ သဗ္ဗံ တံ ဆာရိကာဝသာနမေဝ ဟောတိ၊ န တတော ပရံ ဖလဒါယကံ ဟုတွာ ဂစ္ဆတီတိ အတ္ထော. ဒတ္တုပညတ္တန္တိ ဒတ္တူဟိ ဗာလမနုဿေဟိ ပညတ္တံ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ‘ဗာလေဟိ အဗုဒ္ဓီဟိ ပညတ္တမိဒံ ဒါနံ၊ န ပဏ္ဍိတေဟိ. ဗာလာ ဒေန္တိ၊ ပဏ္ဍိတာ ဂဏှန္တီ’တိ ဒဿေတိ.

တတ္ထ ပူရဏော ‘‘ကရောတော န ကရီယတိ ပါပ’’န္တိ ဝဒန္တော ကမ္မံ ပဋိဗာဟတိ. အဇိတော ‘‘ကာယဿ ဘေဒါ ဥစ္ဆိဇ္ဇတီ’’တိ ဝဒန္တော ဝိပါကံ ပဋိဗာဟတိ. မက္ခလိ ‘‘နတ္ထိ ဟေတူ’’တိ ဝဒန္တော ဥဘယံ ပဋိဗာဟတိ. တတ္ထ ကမ္မံ ပဋိဗာဟန္တေနာပိ ဝိပါကော ပဋိဗာဟိတော ဟောတိ၊ ဝိပါကံ ပဋိဗာဟန္တေနာပိ ကမ္မံ ပဋိဗာဟိတံ ဟောတိ. ဣတိ သဗ္ဗေပေတေ အတ္ထတော ဥဘယပ္ပဋိဗာဟကာ အဟေတုကဝါဒါ စေဝ အကိရိယဝါဒါ စ နတ္ထိကဝါဒါ စ ဟောန္တိ.

ယေ ဝါ ပန တေသံ လဒ္ဓိံ ဂဟေတွာ ရတ္တိဋ္ဌာနေ ဒိဝါဌာနေ နိသိန္နာ သဇ္ဈာယန္တိ ဝီမံသန္တိ၊ တေသံ ‘‘ကရောတော န ကရီယတိ ပါပံ၊ နတ္ထိ ဟေတု၊ နတ္ထိ ပစ္စယော၊ မတော ဥစ္ဆိဇ္ဇတီ’’တိ တသ္မိံ အာရမ္မဏေ မိစ္ဆာသတိ သန္တိဋ္ဌတိ၊ စိတ္တံ ဧကဂ္ဂံ ဟောတိ၊ ဇဝနာနိ ဇဝန္တိ၊ ပဌမဇဝနေ သတေကိစ္ဆာ ဟောန္တိ၊ တထာ ဒုတိယာဒီသု၊ သတ္တမေ ဗုဒ္ဓါနမ္ပိ အတေကိစ္ဆာ အနိဝတ္တိနော အရိဋ္ဌကဏ္ဋကသဒိသာ. တတ္ထ ကောစိ ဧကံ ဒဿနံ ဩက္ကမတိ၊ ကောစိ ဒွေ၊ ကောစိ တီဏိပိ၊ ဧကသ္မိံ ဩက္ကန္တေပိ၊ ဒွီသု တီသု ဩက္ကန္တေသုပိ၊ နိယတမိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကောဝ ဟောတိ၊ ပတ္တော သဂ္ဂမဂ္ဂါဝရဏဉ္စေဝ မောက္ခမဂ္ဂါဝရဏဉ္စ၊ အဘဗ္ဗော တဿတ္တဘာဝဿ အနန္တရံ သဂ္ဂမ္ပိ ဂန္တုံ၊ ပဂေဝ မောက္ခံ. ဝဋ္ဋခါဏု နာမေသ သတ္တော ပထဝိဂေါပကော၊ ယေဘုယျေန ဧဝရူပဿ ဘဝတော ဝုဋ္ဌာနံ နတ္ထိ.

‘‘တသ္မာ အကလျာဏဇနံ၊ အာသီဝိသမိဝေါရဂံ၊

အာရကာ ပရိဝဇ္ဇေယျ၊ ဘူတိကာမော ဝိစက္ခဏော’’တိ.

ပကုဓကစ္စာယနဝါဒဝဏ္ဏနာ

၁၇၃-၁၇၅. ပကုဓဝါဒေ အကဋာတိ အကတာ. အကဋဝိဓာတိ အကတဝိဓာနာ. ဧဝံ ကရောဟီတိ ကေနစိ ကာရာပိတာပိ န ဟောန္တီတိ အတ္ထော. အနိမ္မိတာတိ ဣဒ္ဓိယာပိ န နိမ္မိတာ. အနိမ္မာတာတိ အနိမ္မာပိတာ၊ ကေစိ အနိမ္မာပေတဗ္ဗာတိ ပဒံ ဝဒန္တိ၊ တံ နေဝ ပါဠိယံ၊ န အဋ္ဌကထာယံ ဒိဿတိ. ဝဉ္ဈာဒိပဒတ္တယံ ဝုတ္တတ္ထမေဝ. န ဣဉ္ဇန္တီတိ ဧသိကတ္ထမ္ဘော ဝိယ ဌိတတ္တာ န စလန္တိ. န ဝိပရိဏမန္တီတိ ပကတိံ န ဇဟန္တိ. န အညမညံ ဗျာဗာဓေန္တီတိ န အညမညံ ဥပဟနန္တိ. နာလန္တိ န သမတ္ထာ. ပထဝိကာယောတိအာဒီသု ပထဝီယေဝ ပထဝိကာယော၊ ပထဝိသမူဟော ဝါ. တတ္ထာတိ တေသု ဇီဝသတ္တမေသု ကာယေသု. သတ္တန္နံ တွေဝ ကာယာနန္တိ ယထာ မုဂ္ဂရာသိအာဒီသု ပဟတံ သတ္ထံ မုဂ္ဂါဒီနံ အန္တရေန ပဝိသတိ၊ ဧဝံ သတ္တန္နံ ကာယာနံ အန္တရေန ဆိဒ္ဒေန ဝိဝရေန သတ္ထံ ပဝိသတိ. တတ္ထ အဟံ ဣမံ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေမီတိ ကေဝလံ သညာမတ္တမေဝ ဟောတီတိ ဒဿေတိ.

နိဂဏ္ဌနာဋပုတ္တဝါဒဝဏ္ဏနာ

၁၇၆-၁၇၈. နာဋပုတ္တဝါဒေ စာတုယာမသံဝရသံဝုတောတိ စတုကောဋ္ဌာသေန သံဝရေန သံဝုတော. သဗ္ဗဝါရိဝါရိတော စာတိ ဝါရိတသဗ္ဗဥဒကော ပဋိက္ခိတ္တသဗ္ဗသီတောဒကောတိ အတ္ထော. သော ကိရ သီတောဒကေ သတ္တသညီ ဟောတိ၊ တသ္မာ န တံ ဝဠဉ္ဇေတိ. သဗ္ဗဝါရိယုတ္တောတိ သဗ္ဗေန ပါပဝါရဏေန ယုတ္တော. သဗ္ဗဝါရိဓုတောတိ သဗ္ဗေန ပါပဝါရဏေန ဓုတပါပေါ. သဗ္ဗဝါရိဖုဋောတိ သဗ္ဗေန ပါပဝါရဏေန ဖုဋ္ဌော. ဂတတ္တောတိ ကောဋိပ္ပတ္တစိတ္တော. ယတတ္တောတိ သံယတစိတ္တော. ဌိတတ္တောတိ သုပ္ပတိဋ္ဌိတစိတ္တော. ဧတဿ ဝါဒေ ကိဉ္စိ သာသနာနုလောမမ္ပိ အတ္ထိ၊ အသုဒ္ဓလဒ္ဓိတာယ ပန သဗ္ဗာ ဒိဋ္ဌိယေဝ ဇာတာ.

သဉ္စယဗေလဋ္ဌပုတ္တဝါဒဝဏ္ဏနာ

၁၇၉-၁၈၁. သဉ္စယဝါဒေါ အမရာဝိက္ခေပေ ဝုတ္တနယော ဧဝ.

ပဌမသန္ဒိဋ္ဌိကသာမညဖလဝဏ္ဏနာ

၁၈၂. သောဟံ၊ ဘန္တေတိ သော အဟံ ဘန္တေ၊ ဝါလုကံ ပီဠေတွာ တေလံ အလဘမာနော ဝိယ တိတ္ထိယဝါဒေသု သာရံ အလဘန္တော ဘဂဝန္တံ ပုစ္ဆာမီတိ အတ္ထော.

၁၈၃. ယထာ တေ ခမေယျာတိ ယထာ တေ ရုစ္စေယျ. ဒါသောတိ အန္တောဇာတဓနက္ကီတကရမရာနီတသာမံဒါသဗျောပဂတာနံ အညတရော. ကမ္မကာရောတိ အနလသော ကမ္မကရဏသီလောယေဝ. ဒူရတော ဒိသွာ ပဌမမေဝ ဥဋ္ဌဟတီတိ ပုဗ္ဗုဋ္ဌာယီ. ဧဝံ ဥဋ္ဌိတော သာမိနော အာသနံ ပညပေတွာ ပါဒဓောဝနာဒိကတ္တဗ္ဗကိစ္စံ ကတွာ ပစ္ဆာ နိပတတိ နိသီဒတီတိ ပစ္ဆာနိပါတီ. သာမိကမှိ ဝါ သယနတော အဝုဋ္ဌိတေ ပုဗ္ဗေယေဝ ဝုဋ္ဌာတီတိ ပုဗ္ဗုဋ္ဌာယီ. ပစ္စူသကာလတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ သာမိနော ရတ္တိံ နိဒ္ဒေါက္ကမနံ၊ တာဝ သဗ္ဗကိစ္စာနိ ကတွာ ပစ္ဆာ နိပတတိ၊ သေယျံ ကပ္ပေတီတိ ပစ္ဆာနိပါတီ. ကိံ ကရောမိ၊ ကိံ ကရောမီတိ ဧဝံ ကိံကာရမေဝ ပဋိသုဏန္တော ဝိစရတီတိ ကိံ ကာရပဋိဿာဝီ. မနာပမေဝ ကိရိယံ ကရောတီတိ မနာပစာရီ. ပိယမေဝ ဝဒတီတိ ပိယဝါဒီ. သာမိနော တုဋ္ဌပဟဋ္ဌံ မုခံ ဥလ္လောကယမာနော ဝိစရတီတိ မုခုလ္လောကကော.

ဒေဝေါ မညေတိ ဒေဝေါ ဝိယ. သော ဝတဿာဟံ ပုညာနိ ကရေယျန္တိ သော ဝတ အဟံ ဧဝရူပေါ အဿံ၊ ယဒိ ပုညာနိ ကရေယျန္တိ အတ္ထော. ‘‘သော ဝတဿ’ဿ’’န္တိပိ ပါဌော၊ အယမေဝတ္ထော. ယံနူနာဟန္တိ သစေ ဒါနံ ဒဿာမိ၊ ယံ ရာဇာ ဧကဒိဝသံ ဒေတိ၊ တတော သတဘာဂမ္ပိ ယာဝဇီဝံ န သက္ခိဿာမိ ဒါတုန္တိ ပဗ္ဗဇ္ဇာယံ ဥဿာဟံ ကတွာ ဧဝံ စိန္တနဘာဝံ ဒဿေတိ.

ကာယေန သံဝုတောတိ ကာယေန ပိဟိတော ဟုတွာ အကုသလဿ ပဝေသနဒွါရံ ထကေတွာတိ အတ္ထော. ဧသေဝ နယော သေသပဒဒွယေပိ. ဃာသစ္ဆာဒနပရမတာယာတိ ဃာသစ္ဆာဒနေန ပရမတာယ ဥတ္တမတာယ၊ ဧတဒတ္ထမ္ပိ အနေသနံ ပဟာယ အဂ္ဂသလ္လေခေန သန္တုဋ္ဌောတိ အတ္ထော. အဘိရတော ပဝိဝေကေတိ ‘‘ကာယဝိဝေကော စ ဝိဝေကဋ္ဌကာယာနံ၊ စိတ္တဝိဝေကော စ နေက္ခမ္မာဘိရတာနံ၊ ပရမဝေါဒါနပ္ပတ္တာနံ ဥပဓိဝိဝေကော စ နိရုပဓီနံ ပုဂ္ဂလာနံ ဝိသင်္ခါရဂတာန’’န္တိ ဧဝံ ဝုတ္တေ တိဝိဓေပိ ဝိဝေကေ ရတော၊ ဂဏသင်္ဂဏိကံ ပဟာယ ကာယေန ဧကော ဝိဟရတိ၊ စိတ္တကိလေသသင်္ဂဏိကံ ပဟာယ အဋ္ဌသမာပတ္တိဝသေန ဧကော ဝိဟရတိ၊ ဖလသမာပတ္တိံ ဝါ နိရောဓသမာပတ္တိံ ဝါ ပဝိသိတွာ နိဗ္ဗာနံ ပတွာ ဝိဟရတီတိ အတ္ထော. ယဂ္ဃေတိ စောဒနတ္ထေ နိပါတော.

၁၈၄. အာသနေနပိ နိမန္တေယျာမာတိ နိသိန္နာသနံ ပပ္ဖေါဋေတွာ ဣဓ နိသီဒထာတိ ဝဒေယျာမ. အဘိနိမန္တေယျာမပိ နန္တိ အဘိဟရိတွာပိ နံ နိမန္တေယျာမ. တတ္ထ ဒုဝိဓော အဘိဟာရော – ဝါစာယ စေဝ ကာယေန စ. တုမှာကံ ဣစ္ဆိတိစ္ဆိတက္ခဏေ အမှာကံ စီဝရာဒီဟိ ဝဒေယျာထ ယေနတ္ထောတိ ဝဒန္တော ဟိ ဝါစာယ အဘိဟရိတွာ နိမန္တေတိ နာမ. စီဝရာဒိဝေကလ္လံ သလ္လက္ခေတွာ ဣဒံ ဂဏှာထာတိ တာနိ ဒေန္တော ပန ကာယေန အဘိဟရိတွာ နိမန္တေတိ နာမ. တဒုဘယမ္ပိ သန္ဓာယ အဘိနိမန္တေယျာမပိ နန္တိ အာဟ. ဧတ္ထ စ ဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရောတိ ယံ ကိဉ္စိ ဂိလာနဿ သပ္ပါယံ ဩသဓံ. ဝစနတ္ထော ပန ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ဝုတ္တော. ရက္ခာဝရဏဂုတ္တိန္တိ ရက္ခာသင်္ခါတဉ္စေဝ အာဝရဏသင်္ခါတဉ္စ ဂုတ္တိံ. သာ ပနေသာ န အာဝုဓဟတ္ထေ ပုရိသေ ဌပေန္တေန ဓမ္မိကာ နာမ သံဝိဒဟိတာ ဟောတိ. ယထာ ပန အဝေလာယ ကဋ္ဌဟာရိကပဏ္ဏဟာရိကာဒယော ဝိဟာရံ န ပဝိသန္တိ၊ မိဂလုဒ္ဒကာဒယော ဝိဟာရသီမာယ မိဂေ ဝါ မစ္ဆေ ဝါ န ဂဏှန္တိ၊ ဧဝံ သံဝိဒဟန္တေန ဓမ္မိကာ နာမ ရက္ခာ သံဝိဟိတာ ဟောတိ၊ တံ သန္ဓာယာဟ – ‘‘ဓမ္မိက’’န္တိ.

၁၈၅. ယဒိ ဧဝံ သန္တေတိ ယဒိ တဝ ဒါသော တုယှံ သန္တိကာ အဘိဝါဒနာဒီနိ လဘေယျ. ဧဝံ သန္တေ. အဒ္ဓါတိ ဧကံသဝစနမေတံ. ပဌမန္တိ ဘဏန္တော အညဿာပိ အတ္ထိတံ ဒီပေတိ. တေနေဝ စ ရာဇာ သက္ကာ ပန၊ ဘန္တေ၊ အညမ္ပီတိအာဒိမာဟ.

ဒုတိယသန္ဒိဋ္ဌိကသာမညဖလဝဏ္ဏနာ

၁၈၆-၁၈၈. ကသတီတိ ကဿကော. ဂေဟဿ ပတိ၊ ဧကဂေဟမတ္တေ ဇေဋ္ဌကောတိ ဂဟပတိကော. ဗလိသင်္ခါတံ ကရံ ကရောတီတိ ကရကာရကော. ဓညရာသိံ ဓနရာသိဉ္စ ဝဍ္ဎေတီတိ ရာသိဝဍ္ဎကော.

အပ္ပံ ဝါတိ ပရိတ္တကံ ဝါ အန္တမသော တဏ္ဍုလနာဠိမတ္တကမ္ပိ. ဘောဂက္ခန္ဓန္တိ ဘောဂရာသိံ. မဟန္တံ ဝါတိ ဝိပုလံ ဝါ. ယထာ ဟိ မဟန္တံ ပဟာယ ပဗ္ဗဇိတုံ ဒုက္ကရံ၊ ဧဝံ အပ္ပမ္ပီတိ ဒဿနတ္ထံ ဥဘယမာဟ. ဒါသဝါရေ ပန ယသ္မာ ဒါသော အတ္တနောပိ အနိဿရော၊ ပဂေဝ ဘောဂါနံ. ယဉှိ တဿ ဓနံ၊ တံ သာမိကာနညေဝ ဟောတိ၊ တသ္မာ ဘောဂဂ္ဂဟဏံ န ကတံ. ဉာတိယေဝ ဉာတိပရိဝဋ္ဋော.

ပဏီတတရသာမညဖလဝဏ္ဏနာ

၁၈၉. သက္ကာ ပန၊ ဘန္တေ၊ အညမ္ပိ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေတိ ဣဓ ဧဝမေဝါတိ န ဝုတ္တံ. တံ ကသ္မာတိ စေ၊ ဧဝမေဝါတိ ဟိ ဝုစ္စမာနေ ပဟောတိ ဘဂဝါ သကလမ္ပိ ရတ္တိန္ဒိဝံ တတော ဝါ ဘိယျောပိ ဧဝရူပါဟိ ဥပမာဟိ သာမညဖလံ ဒီပေတုံ. တတ္ထ ကိဉ္စာပိ ဧတဿ ဘဂဝတော ဝစနသဝနေ ပရိယန္တံ နာမ နတ္ထိ၊ တထာပိ အတ္ထော တာဒိသောယေဝ ဘဝိဿတီတိ စိန္တေတွာ ဥပရိ ဝိသေသံ ပုစ္ဆန္တော ဧဝမေဝါတိ အဝတွာ – ‘‘အဘိက္ကန္တတရဉ္စ ပဏီတတရဉ္စာ’’တိ အာဟ. တတ္ထ အဘိက္ကန္တတရန္တိ အဘိမနာပတရံ အတိသေဋ္ဌတရန္တိ အတ္ထော. ပဏီတတရန္တိ ဥတ္တမတရံ. တေန ဟီတိ ဥယျောဇနတ္ထေ နိပါတော. သဝနေ ဥယျောဇေန္တော ဟိ နံ ဧဝမာဟ. သုဏောဟီတိ အဘိက္ကန္တတရဉ္စ ပဏီတတရဉ္စ သာမညဖလံ သုဏာတိ.

သာဓုကံ မနသိကရောဟီတိ ဧတ္ထ ပန သာဓုကံ သာဓူတိ ဧကတ္ထမေတံ. အယဉှိ သာဓု-သဒ္ဒေါ အာယာစနသမ္ပဋိစ္ဆနသမ္ပဟံသနသုန္ဒရ ဒဠှီကမ္မာဒီသု ဒိဿတိ. ‘‘သာဓု မေ၊ ဘန္တေ၊ ဘဂဝါ သင်္ခိတ္တေန ဓမ္မံ ဒေသေတူ’’တိအာဒီသု (သံ. နိ. ၄.၉၅) ဟိ အာယာစနေ ဒိဿတိ. ‘‘သာဓု၊ ဘန္တေတိ ခေါ သော ဘိက္ခု ဘဂဝတော ဘာသိတံ အဘိနန္ဒိတွာ အနုမောဒိတွာ’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၃.၈၆) သမ္ပဋိစ္ဆနေ. ‘‘သာဓု သာဓု၊ သာရိပုတ္တာ’’တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၃.၃၄၉) သမ္ပဟံသနေ.

‘‘သာဓု ဓမ္မရုစိ ရာဇာ၊ သာဓု ပညာဏဝါ နရော၊

သာဓု မိတ္တာနမဒ္ဒုဗ္ဘော၊ ပါပဿာကရဏံ သုခ’’န္တိ. (ဇာ. ၂.၁၇.၁၀၁)၊

အာဒီသု သုန္ဒရေ. ‘‘တေန ဟိ၊ ဗြာဟ္မဏ၊ သုဏောဟိ သာဓုကံ မနသိ ကရောဟီ’’တိအာဒီသု (အ. နိ. ၅.၁၉၂) သာဓုကသဒ္ဒေါယေဝ ဒဠှီကမ္မေ၊ အာဏတ္တိယန္တိပိ ဝုစ္စတိ. ဣဓာပိ အဿ ဧတ္ထေဝ ဒဠှီကမ္မေ စ အာဏတ္တိယဉ္စ ဝေဒိတဗ္ဗော. သုန္ဒရေပိ ဝဋ္ဋတိ. ဒဠှီကမ္မတ္ထေန ဟိ ဒဠှမိမံ ဓမ္မံ သုဏာဟိ၊ သုဂ္ဂဟိတံ ဂဏှန္တော. အာဏတ္တိအတ္ထေန မမ အာဏတ္တိယာ သုဏာဟိ၊ သုန္ဒရတ္ထေန သုန္ဒရမိမံ ဘဒ္ဒကံ ဓမ္မံ သုဏာဟီတိ ဧဝံ ဒီပိတံ ဟောတိ.

မနသိ ကရောဟီတိ အာဝဇ္ဇ၊ သမန္နာဟရာတိ အတ္ထော၊ အဝိက္ခိတ္တစိတ္တော ဟုတွာ နိသာမေဟိ၊ စိတ္တေ ကရောဟီတိ အဓိပ္ပါယော. အပိ စေတ္ထ သုဏောဟီတိ သောတိန္ဒြိယဝိက္ခေပနိဝါရဏမေတံ. သာဓုကံ မနသိ ကရောဟီတိ မနသိကာရေ ဒဠှီကမ္မနိယောဇနေန မနိန္ဒြိယဝိက္ခေပနိဝါရဏံ. ပုရိမဉ္စေတ္ထ ဗျဉ္ဇနဝိပလ္လာသဂ္ဂါဟဝါရဏံ၊ ပစ္ဆိမံ အတ္ထဝိပလ္လာသဂ္ဂါဟဝါရဏံ. ပုရိမေန စ ဓမ္မဿဝနေ နိယောဇေတိ၊ ပစ္ဆိမေန သုတာနံ ဓမ္မာနံ ဓာရဏူပပရိက္ခာဒီသု. ပုရိမေန စ သဗျဉ္ဇနော အယံ ဓမ္မော၊ တသ္မာ သဝနီယောတိ ဒီပေတိ. ပစ္ဆိမေန သတ္ထော၊ တသ္မာ သာဓုကံ မနသိ ကာတဗ္ဗောတိ. သာဓုကပဒံ ဝါ ဥဘယပဒေဟိ ယောဇေတွာ ယသ္မာ အယံ ဓမ္မော ဓမ္မဂမ္ဘီရော စေဝ ဒေသနာဂမ္ဘီရော စ၊ တသ္မာ သုဏာဟိ သာဓုကံ၊ ယသ္မာ အတ္ထဂမ္ဘီရော စ ပဋိဝေဓဂမ္ဘီရော စ၊ တသ္မာ သာဓုကံ မနသိ ကရောဟီတိ ဧဝံ ယောဇနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဘာသိဿာမီတိ သက္ကာ မဟာရာဇာတိ ဧဝံ ပဋိညာတံ သာမညဖလဒေသနံ ဝိတ္ထာရတော ဘာသိဿာမိ. ‘‘ဒေသေဿာမီ’’တိ ဟိ သင်္ခိတ္တဒီပနံ ဟောတိ. ဘာသိဿာမီတိ ဝိတ္ထာရဒီပနံ. တေနာဟ ဝင်္ဂီသတ္ထေရော –

‘‘သင်္ခိတ္တေနပိ ဒေသေတိ၊ ဝိတ္ထာရေနပိ ဘာသတိ၊

သာဠိကာယိဝ နိဂ္ဃေါသော၊ ပဋိဘာနံ ဥဒီရယီ’’တိ. (သံ. နိ. ၁.၂၁၄)၊

ဧဝံ ဝုတ္တေ ဥဿာဟဇာတော ဟုတွာ – ‘‘ဧဝံ၊ ဘန္တေ’’တိ ခေါ ရာဇာ မာဂဓော အဇာတသတ္တု ဝေဒေဟိပုတ္တော ဘဂဝတော ပစ္စဿောသိ ဘဂဝတော ဝစနံ သမ္ပဋိစ္ဆိ၊ ပဋိဂ္ဂဟေသီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

၁၉၀. အထဿ ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစ၊ ဧတံ အဝေါစ၊ ဣဒါနိ ဝတ္တဗ္ဗံ ‘‘ဣဓ မဟာရာဇာ’’တိအာဒိံ သကလံ သုတ္တံ အဝေါစာတိ အတ္ထော. တတ္ထ ဣဓာတိ ဒေသာပဒေသေ နိပါတော၊ သွာယံ ကတ္ထစိ လောကံ ဥပါဒါယ ဝုစ္စတိ. ယထာဟ – ‘‘ဣဓ တထာဂတော လောကေ ဥပ္ပဇ္ဇတီ’’တိ. ကတ္ထစိ သာသနံ ယထာဟ – ‘‘ဣဓေဝ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပဌမော သမဏော၊ ဣဓ ဒုတိယော သမဏော’’တိ (အ. နိ. ၄.၂၄၁). ကတ္ထစိ ဩကာသံ. ယထာဟ –

‘‘ဣဓေဝ တိဋ္ဌမာနဿ၊ ဒေဝဘူတဿ မေ သတော၊

ပုနရာယု စ မေ လဒ္ဓေါ၊ ဧဝံ ဇာနာဟိ မာရိသာ’’တိ. (ဒီ. နိ. ၂.၃၆၉)၊

ကတ္ထစိ ပဒပူရဏမတ္တမေဝ. ယထာဟ ‘‘ဣဓာဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘုတ္တာဝီ အဿံ ပဝါရိတော’’တိ (မ. နိ. ၁.၃၀). ဣဓ ပန လောကံ ဥပါဒါယ ဝုတ္တောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. မဟာရာဇာတိ ယထာ ပဋိညာတံ ဒေသနံ ဒေသေတုံ ပုန မဟာရာဇာတိ အာလပတိ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ‘‘မဟာရာဇ ဣမသ္မိံ လောကေ တထာဂတော ဥပ္ပဇ္ဇတိ အရဟံ။ပေ။ ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါ’’တိ. တတ္ထ တထာဂတသဒ္ဒေါ ဗြဟ္မဇာလေ ဝုတ္တော. အရဟန္တိအာဒယော ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ဝိတ္ထာရိတာ. လောကေ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ ဧတ္ထ ပန လောကောတိ – ဩကာသလောကော သတ္တလောကော သင်္ခါရလောကောတိ တိဝိဓော. ဣဓ ပန သတ္တလောကော အဓိပ္ပေတော. သတ္တလောကေ ဥပ္ပဇ္ဇမာနောပိ စ တထာဂတော န ဒေဝလောကေ၊ န ဗြဟ္မလောကေ၊ မနုဿလောကေဝ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. မနုဿလောကေပိ န အညသ္မိံ စက္ကဝါဠေ၊ ဣမသ္မိံယေဝ စက္ကဝါဠေ. တတြာပိ န သဗ္ဗဋ္ဌာနေသု၊ ‘‘ပုရတ္ထိမာယ ဒိသာယ ဂဇင်္ဂလံ နာမ နိဂမော တဿာပရေန မဟာသာလော၊ တတော ပရာ ပစ္စန္တိမာ ဇနပဒါ ဩရတော မဇ္ဈေ၊ ပုရတ္ထိမဒက္ခိဏာယ ဒိသာယ သလဠဝတီ နာမ နဒီ. တတော ပရာ ပစ္စန္တိမာ ဇနပဒါ၊ ဩရတော မဇ္ဈေ၊ ဒက္ခိဏာယ ဒိသာယ သေတကဏ္ဏိကံ နာမ နိဂမော၊ တတော ပရာ ပစ္စန္တိမာ ဇနပဒါ၊ ဩရတော မဇ္ဈေ၊ ပစ္ဆိမာယ ဒိသာယ ထူဏံ နာမ ဗြာဟ္မဏဂါမော၊ တတော ပရာ ပစ္စန္တိမာ ဇနပဒါ၊ ဩရတော မဇ္ဈေ၊ ဥတ္တရာယ ဒိသာယ ဥသိရဒ္ဓဇော နာမ ပဗ္ဗတော၊ တတော ပရာ ပစ္စန္တိမာ ဇနပဒါ ဩရတော မဇ္ဈေ’’တိ ဧဝံ ပရိစ္ဆိန္နေ အာယာမတော တိယောဇနသတေ၊ ဝိတ္ထာရတော အဍ္ဎတေယျယောဇနသတေ၊ ပရိက္ခေပတော နဝယောဇနသတေ မဇ္ဈိမပဒေသေ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. န ကေဝလဉ္စ တထာဂတော၊ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ၊ အဂ္ဂသာဝကာ၊ အသီတိမဟာထေရာ၊ ဗုဒ္ဓမာတာ၊ ဗုဒ္ဓပိတာ၊ စက္ကဝတ္တီ ရာဇာ အညေ စ သာရပ္ပတ္တာ ဗြာဟ္မဏဂဟပတိကာ ဧတ္ထေဝုပ္ပဇ္ဇန္တိ.

တတ္ထ တထာဂတော သုဇာတာယ ဒိန္နမဓုပါယာသဘောဇနတော ယာဝ အရဟတ္တမဂ္ဂေါ၊ တာဝ ဥပ္ပဇ္ဇတိ နာမ၊ အရဟတ္တဖလေ ဥပ္ပန္နော နာမ. မဟာဘိနိက္ခမနတော ဝါ ယာဝ အရဟတ္တမဂ္ဂေါ. တုသိတဘဝနတော ဝါ ယာဝ အရဟတ္တမဂ္ဂေါ. ဒီပင်္ကရပါဒမူလတော ဝါ ယာဝ အရဟတ္တမဂ္ဂေါ၊ တာဝ ဥပ္ပဇ္ဇတိ နာမ၊ အရဟတ္တဖလေ ဥပ္ပန္နော နာမ. ဣဓ သဗ္ဗပဌမံ ဥပ္ပန္နဘာဝံ သန္ဓာယ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ ဝုတ္တံ. တထာဂတော လောကေ ဥပ္ပန္နော ဟောတီတိ အယဉှေတ္ထ အတ္ထော.

သော ဣမံ လောကန္တိ သော ဘဂဝါ ဣမံ လောကံ. ဣဒါနိ ဝတ္တဗ္ဗံ နိဒဿေတိ. သဒေဝကန္တိ သဟ ဒေဝေဟိ သဒေဝကံ. ဧဝံ သဟ မာရေန သမာရကံ၊ သဟ ဗြဟ္မုနာ သဗြဟ္မကံ၊ သဟ သမဏဗြာဟ္မဏေဟိ သဿမဏဗြာဟ္မဏိံ. ပဇာတတ္တာ ပဇာ၊ တံ ပဇံ. သဟ ဒေဝမနုဿေဟိ သဒေဝမနုဿံ. တတ္ထ သဒေဝကဝစနေန ပဉ္စ ကာမာဝစရဒေဝဂ္ဂဟဏံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. သမာရက – ဝစနေန ဆဋ္ဌကာမာဝစရဒေဝဂ္ဂဟဏံ. သဗြဟ္မကဝစနေန ဗြဟ္မကာယိကာဒိဗြဟ္မဂ္ဂဟဏံ. သဿမဏဗြာဟ္မဏီဝစနေန သာသနဿ ပစ္စတ္ထိကပစ္စာမိတ္တသမဏဗြာဟ္မဏဂ္ဂဟဏံ၊ သမိတပါပဗာဟိတပါပသမဏဗြာဟ္မဏဂ္ဂဟဏဉ္စ. ပဇာဝစနေန သတ္တလောကဂ္ဂဟဏံ. သဒေဝမနုဿဝစနေန သမ္မုတိဒေဝအဝသေသမနုဿဂ္ဂဟဏံ. ဧဝမေတ္ထ တီဟိ ပဒေဟိ ဩကာသလောကေန သဒ္ဓိံ သတ္တလောကော. ဒွီဟိ ပဇာဝသေန သတ္တလောကောဝ ဂဟိတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

အပရော နယော၊ သဒေဝကဂ္ဂဟဏေန အရူပါဝစရဒေဝလောကော ဂဟိတော. သမာရကဂ္ဂဟဏေန ဆ ကာမာဝစရဒေဝလောကော. သဗြဟ္မကဂ္ဂဟဏေန ရူပီ ဗြဟ္မလောကော. သဿမဏဗြာဟ္မဏာဒိဂ္ဂဟဏေန စတုပရိသဝသေန သမ္မုတိဒေဝေဟိ ဝါ သဟ မနုဿလောကော၊ အဝသေသသဗ္ဗသတ္တလောကော ဝါ.

အပိ စေတ္ထ သဒေဝကဝစနေန ဥက္ကဋ္ဌပရိစ္ဆေဒတော သဗ္ဗဿ လောကဿ သစ္ဆိကတဘာဝမာဟ. တတော ယေသံ အဟောသိ – ‘‘မာရော မဟာနုဘာဝေါ ဆ ကာမာဝစရိဿရော ဝသဝတ္တီ၊ ကိံ သောပိ ဧတေန သစ္ဆိကတော’’တိ၊ တေသံ ဝိမတိံ ဝိဓမန္တော ‘‘သမာရက’’န္တိ အာဟ. ယေသံ ပန အဟောသိ – ‘‘ဗြဟ္မာ မဟာနုဘာဝေါ ဧကင်္ဂုလိယာ ဧကသ္မိံ စက္ကဝါဠသဟဿေ အာလောကံ ဖရတိ၊ ဒွီဟိ ။ပေ။ ဒသဟိ အင်္ဂုလီဟိ ဒသသု စက္ကဝါဠသဟဿေသု အာလောကံ ဖရတိ. အနုတ္တရဉ္စ ဈာနသမာပတ္တိသုခံ ပဋိသံဝေဒေတိ၊ ကိံ သောပိ သစ္ဆိကတော’’တိ၊ တေသံ ဝိမတိံ ဝိဓမန္တော သဗြဟ္မကန္တိ အာဟ. တတော ယေ စိန္တေသုံ – ‘‘ပုထူ သမဏဗြာဟ္မဏာ သာသနဿ ပစ္စတ္ထိကာ၊ ကိံ တေပိ သစ္ဆိကတာ’’တိ၊ တေသံ ဝိမတိံ ဝိဓမန္တော သဿမဏဗြာဟ္မဏိံ ပဇန္တိ အာဟ. ဧဝံ ဥက္ကဋ္ဌုက္ကဋ္ဌာနံ သစ္ဆိကတဘာဝံ ပကာသေတွာ အထ သမ္မုတိဒေဝေ အဝသေသမနုဿေ စ ဥပါဒါယ ဥက္ကဋ္ဌပရိစ္ဆေဒဝသေန သေသသတ္တလောကဿ သစ္ဆိကတဘာဝံ ပကာသေန္တော သဒေဝမနုဿန္တိ အာဟ. အယမေတ္ထ ဘာဝါနုက္ကမော.

ပေါရာဏာ ပနာဟု သဒေဝကန္တိ ဒေဝေဟိ သဒ္ဓိံ အဝသေသလောကံ. သမာရကန္တိ မာရေန သဒ္ဓိံ အဝသေသလောကံ. သဗြဟ္မကန္တိ ဗြဟ္မေဟိ သဒ္ဓိံ အဝသေသလောကံ. ဧဝံ သဗ္ဗေပိ တိဘဝူပဂေ သတ္တေ တီဟာကာရေဟိ တီသု ပဒေသု ပက္ခိပိတွာ ပုန ဒွီဟိ ပဒေဟိ ပရိယာဒိယန္တော သဿမဏဗြာဟ္မဏိံ ပဇံ သဒေဝမနုဿန္တိ အာဟ. ဧဝံ ပဉ္စဟိပိ ပဒေဟိ တေန တေနာကာရေန တေဓာတုကမေဝ ပရိယာဒိန္နန္တိ.

သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ပဝေဒေတီတိ ဧတ္ထ ပန သယန္တိ သာမံ အပရနေယျော ဟုတွာ. အဘိညာတိ အဘိညာယ၊ အဓိကေန ဉာဏေန ဉတွာတိ အတ္ထော. သစ္ဆိကတွာတိ ပစ္စက္ခံ ကတွာ၊ ဧတေန အနုမာနာဒိပဋိက္ခေပေါ ကတော ဟောတိ. ပဝေဒေတီတိ ဗောဓေတိ ဝိညာပေတိ ပကာသေတိ.

သော ဓမ္မံ ဒေသေတိ အာဒိကလျာဏံ။ပေ။ ပရိယောသာနကလျာဏန္တိ သော ဘဂဝါ သတ္တေသု ကာရုညတံ ပဋိစ္စ ဟိတွာပိ အနုတ္တရံ ဝိဝေကသုခံ ဓမ္မံ ဒေသေတိ. တဉ္စ ခေါ အပ္ပံ ဝါ ဗဟုံ ဝါ ဒေသေန္တော အာဒိကလျာဏာဒိပ္ပကာရမေဝ ဒေသေတိ. အာဒိမှိပိ၊ ကလျာဏံ ဘဒ္ဒကံ အနဝဇ္ဇမေဝ ကတွာ ဒေသေတိ၊ မဇ္ဈေပိ၊ ပရိယောသာနေပိ၊ ကလျာဏံ ဘဒ္ဒကံ အနဝဇ္ဇမေဝ ကတွာ ဒေသေတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တတ္ထ အတ္ထိ ဒေသနာယ အာဒိမဇ္ဈပရိယောသာနံ၊ အတ္ထိ သာသနဿ. ဒေသနာယ တာဝ စတုပ္ပဒိကာယပိ ဂါထာယ ပဌမပါဒေါ အာဒိ နာမ၊ တတော ဒွေ မဇ္ဈံ နာမ၊ အန္တေ ဧကော ပရိယောသာနံ နာမ. ဧကာနုသန္ဓိကဿ သုတ္တဿ နိဒါနံ အာဒိ၊ ဣဒမဝေါစာတိ ပရိယောသာနံ၊ ဥဘိန္နမန္တရာ မဇ္ဈံ. အနေကာနုသန္ဓိကဿ သုတ္တဿ ပဌမာနုသန္ဓိ အာဒိ၊ အန္တေ အနုသန္ဓိ ပရိယောသာနံ၊ မဇ္ဈေ ဧကော ဝါ ဒွေ ဝါ ဗဟူ ဝါ မဇ္ဈမေဝ.

သာသနဿ ပန သီလသမာဓိဝိပဿနာ အာဒိ နာမ. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ – ‘‘ကော စာဒိ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ? သီလဉ္စ သုဝိသုဒ္ဓံ ဒိဋ္ဌိ စ ဥဇုကာ’’တိ (သံ. နိ. ၅.၃၆၉). ‘‘အတ္ထိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မဇ္ဈိမာ ပဋိပဒါ တထာဂတေန အဘိသမ္ဗုဒ္ဓါ’’တိ ဧဝံ ဝုတ္တော ပန အရိယမဂ္ဂေါ မဇ္ဈံ နာမ. ဖလဉ္စေဝ နိဗ္ဗာနဉ္စ ပရိယောသာနံ နာမ. ‘‘ဧတဒတ္ထမိဒံ၊ ဗြာဟ္မဏ၊ ဗြဟ္မစရိယံ၊ ဧတံ သာရံ၊ ဧတံ ပရိယောသာန’’န္တိ (မ. နိ. ၁.၃၂၄) ဟိ ဧတ္ထ ဖလံ ပရိယောသာနန္တိ ဝုတ္တံ. ‘‘နိဗ္ဗာနောဂဓံ ဟိ၊ အာဝုသော ဝိသာခ၊ ဗြဟ္မစရိယံ ဝုဿတိ၊ နိဗ္ဗာနပရာယနံ နိဗ္ဗာနပရိယောသာန’’န္တိ (မ. နိ. ၁.၄၆၆) ဧတ္ထ နိဗ္ဗာနံ ပရိယောသာနန္တိ ဝုတ္တံ. ဣဓ ဒေသနာယ အာဒိမဇ္ဈပရိယောသာနံ အဓိပ္ပေတံ. ဘဂဝါ ဟိ ဓမ္မံ ဒေသေန္တော အာဒိမှိ သီလံ ဒဿေတွာ မဇ္ဈေ မဂ္ဂံ ပရိယောသာနေ နိဗ္ဗာနံ ဒဿေတိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘သော ဓမ္မံ ဒေသေတိ အာဒိကလျာဏံ မဇ္ဈေကလျာဏံ ပရိယောသာနကလျာဏ’’န္တိ. တသ္မာ အညောပိ ဓမ္မကထိကော ဓမ္မံ ကထေန္တော –

‘‘အာဒိမှိ သီလံ ဒဿေယျ၊ မဇ္ဈေ မဂ္ဂံ ဝိဘာဝယေ၊

ပရိယောသာနမှိ နိဗ္ဗာနံ၊ ဧသာ ကထိကသဏ္ဌိတီ’’တိ.