ဇာတိနိဒ္ဒေသော

၁၉၀. ဣဒါနိ သင်္ခေပတော ဥဒ္ဒိဋ္ဌာနိ ဒုက္ခာဒီနိ ဝိဘဇိတွာ ဒဿေတုံ အယံ တတ္ထ ကတမံ ဒုက္ခံ အရိယသစ္စံ ဇာတိပိ ဒုက္ခာတိ နိဒ္ဒေသဝါရော အာရဒ္ဓေါ. တတ္ထ ဇာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ၊ ဇာတိယာ ဒုက္ခဋ္ဌော ဝေဒိတဗ္ဗော၊ ဇရာ၊ မရဏံ၊ သောကော၊ ပရိဒေဝေါ၊ ဒုက္ခံ၊ ဒေါမနဿံ၊ ဥပါယာသော၊ အပ္ပိယသမ္ပယောဂေါ၊ ပိယဝိပ္ပယောဂေါ ဝေဒိတဗ္ဗော၊ အပ္ပိယသမ္ပယောဂဿ ပိယဝိပ္ပယောဂဿ ဒုက္ခဋ္ဌော ဝေဒိတဗ္ဗော၊ ဣစ္ဆာ ဝေဒိတဗ္ဗာ၊ ဣစ္ဆာယ ဒုက္ခဋ္ဌော ဝေဒိတဗ္ဗော၊ ခန္ဓာ ဝေဒိတဗ္ဗာ၊ ခန္ဓာနံ ဒုက္ခဋ္ဌော ဝေဒိတဗ္ဗော.

တတ္ထ ဒုက္ခဿ အရိယသစ္စဿ ကထနတ္ထာယ အယံ မာတိကာ – ဣဒဉှိ ဒုက္ခံ နာမ အနေကံ နာနပ္ပကာရံ၊ သေယျထိဒံ – ဒုက္ခဒုက္ခံ၊ ဝိပရိဏာမဒုက္ခံ၊ သင်္ခါရဒုက္ခံ၊ ပဋိစ္ဆန္နဒုက္ခံ၊ အပ္ပဋိစ္ဆန္နဒုက္ခံ၊ ပရိယာယဒုက္ခံ၊ နိပ္ပရိယာယဒုက္ခန္တိ.

တတ္ထ ကာယိကစေတသိကာ ဒုက္ခဝေဒနာ သဘာဝတော စ နာမတော စ ဒုက္ခတ္တာ ‘ဒုက္ခဒုက္ခံ’ နာမ. သုခဝေဒနာ ဝိပရိဏာမေန ဒုက္ခုပ္ပတ္တိဟေတုတော ‘ဝိပရိဏာမဒုက္ခံ’ နာမ. ဥပေက္ခာဝေဒနာ စေဝ အဝသေသာ စ တေဘူမကာ သင်္ခါရာ ဥဒယဗ္ဗယပီဠိတတ္တာ ‘သင်္ခါရဒုက္ခံ’ နာမ. တထာ ပီဠနံ ပန မဂ္ဂဖလာနမ္ပိ အတ္ထိ. တသ္မာ ဧတေ ဓမ္မာ ဒုက္ခသစ္စပရိယာပန္နတ္တေန သင်္ခါရဒုက္ခံ နာမာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ကဏ္ဏသူလဒန္တသူလရာဂဇပရိဠာဟဒေါသဇပရိဠာဟာဒိ ကာယိကစေတသိကော အာဗာဓော ပုစ္ဆိတွာ ဇာနိတဗ္ဗတော ဥပက္ကမဿ စ အပါကဋဘာဝတော ‘ပဋိစ္ဆန္နဒုက္ခံ’ နာမ၊ အပါကဋဒုက္ခန္တိပိ ဝုစ္စတိ. ဒွတ္တိံသကမ္မကာရဏာဒိသမုဋ္ဌာနော အာဗာဓော အပုစ္ဆိတွာဝ ဇာနိတဗ္ဗတော ဥပက္ကမဿ စ ပါကဋဘာဝတော ‘အပ္ပဋိစ္ဆန္နဒုက္ခံ’ နာမ၊ ပါကဋဒုက္ခန္တိပိ ဝုစ္စတိ. ဌပေတွာ ဒုက္ခဒုက္ခံ သေသံ ဒုက္ခသစ္စဝိဘင်္ဂေ အာဂတံ ဇာတိအာဒိ သဗ္ဗမ္ပိ တဿ တဿ ဒုက္ခဿ ဝတ္ထုဘာဝတော ‘ပရိယာယဒုက္ခံ’ နာမ. ဒုက္ခဒုက္ခံ ‘နိပ္ပရိယာယဒုက္ခံ’ နာမ.

တတ္ထ ပရိယာယဒုက္ခံ နိပ္ပရိယာယဒုက္ခန္တိ ဣမသ္မိံ ပဒဒွယေ ဌတွာ ဒုက္ခံ အရိယသစ္စံ ကထေတဗ္ဗံ. အရိယသစ္စဉ္စ နာမေတံ ပါဠိယံ သင်္ခေပတောပိ အာဂစ္ဆတိ ဝိတ္ထာရတောပိ. သင်္ခေပတော အာဂတဋ္ဌာနေ သင်္ခေပေနပိ ဝိတ္ထာရေနပိ ကထေတုံ ဝဋ္ဋတိ. ဝိတ္ထာရတော အာဂတဋ္ဌာနေ ပန ဝိတ္ထာရေနေဝ ကထေတုံ ဝဋ္ဋတိ၊ န သင်္ခေပေန. တံ ဣဒံ ဣမသ္မိံ ဌာနေ ဝိတ္ထာရေန အာဂတန္တိ ဝိတ္ထာရေနေဝ ကထေတဗ္ဗံ. တသ္မာ ယံ တံ နိဒ္ဒေသဝါရေ ‘‘တတ္ထ ကတမံ ဒုက္ခံ အရိယသစ္စံ? ဇာတိပိ ဒုက္ခာ’’တိအာဒီနိ ပဒါနိ ဂဟေတွာ ‘‘ဇာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ၊ ဇာတိယာ ဒုက္ခဋ္ဌော ဝေဒိတဗ္ဗော’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ဇာတိအာဒီနိ တာဝ ‘‘တတ္ထ ကတမာ ဇာတိ? ယာ တေသံ တေသံ သတ္တာနံ တမှိ တမှိ သတ္တနိကာယေ ဇာတိ သဉ္ဇာတီ’’တိ ဣမဿ ပန ပဒဘာဇနီယဿ ဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗာနိ.

၁၉၁. တတြာယံ အတ္ထဝဏ္ဏနာ – တေသံ တေသံ သတ္တာနန္တိ အယံ သင်္ခေပတော အနေကေသံ သတ္တာနံ သာဓာရဏနိဒ္ဒေသော. ယာ ဒေဝဒတ္တဿ ဇာတိ၊ ယာ သောမဒတ္တဿ ဇာတီတိ ဧဝဉှိ ဒိဝသမ္ပိ ကထိယမာနေ နေဝ သတ္တာ ပရိယာဒါနံ ဂစ္ဆန္တိ၊ န သဗ္ဗံ အပရတ္ထဒီပနံ သိဇ္ဈတိ. ဣမေဟိ ပန ဒွီဟိ ပဒေဟိ န ကောစိ သတ္တော အပရိယာဒိန္နော ဟောတိ၊ န ကိဉ္စိ အပရတ္ထဒီပနံ န သိဇ္ဈတိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ယာ တေသံ တေသံ သတ္တာန’’န္တိ. တမှိ တမှီတိ အယံ ဇာတိဂတိဝသေန အနေကေသံ သတ္တနိကာယာနံ သာဓာရဏနိဒ္ဒေသော. သတ္တနိကာယေတိ သတ္တာနံ နိကာယေ၊ သတ္တဃဋာယံ သတ္တသမူဟေတိ အတ္ထော.

ဇာတီတိ အယံ ဇာတိသဒ္ဒေါ အနေကတ္ထော. တထာ ဟေသ ‘‘ဧကမ္ပိ ဇာတိံ၊ ဒွေပိ ဇာတိယော’’တိ (ပါရာ. ၁၂၊ မ. နိ. ၂.၂၅၇) ဧတ္ထ ဘဝေ အာဂတော. ‘‘အတ္ထိ ဝိသာခေ၊ နိဂဏ္ဌာ နာမ သမဏဇာတိကာ’’တိ (အ. နိ. ၃.၇၁) ဧတ္ထ နိကာယေ. ‘‘တိရိယာ နာမ တိဏဇာတိ နာဘိယာ ဥဂ္ဂန္တွာ နဘံ အာဟစ္စ ဌိတာ အဟောသီ’’တိ (အ. နိ. ၅.၁၉၆) ဧတ္ထ ပညတ္တိယံ. ‘‘ဇာတိ ဒွီဟိ ခန္ဓေဟိ သင်္ဂဟိတာ’’တိ (ဓာတု. ၇၁) ဧတ္ထ သင်္ခတလက္ခဏေ. ‘‘ယံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မာတုကုစ္ဆိမှိ ပဌမံ စိတ္တံ ဥပ္ပန္နံ၊ ပဌမံ ဝိညာဏံ ပါတုဘူတံ၊ တဒုပါဒါယ သာဝဿ ဇာတီ’’တိ (မဟာဝ. ၁၂၄) ဧတ္ထ ပဋိသန္ဓိယံ. ‘‘သမ္ပတိဇာတော၊ အာနန္ဒ၊ ဗောဓိသတ္တော’’တိ (မ. နိ. ၃.၂၀၇) ဧတ္ထ ပသူတိယံ. ‘‘အနုပက္ကုဋ္ဌော ဇာတိဝါဒေနာ’’တိ (ဒီ. နိ. ၁.၃၃၁) ဧတ္ထ ကုလေ. ‘‘ယတောဟံ၊ ဘဂိနိ၊ အရိယာယ ဇာတိယာ ဇာတော’’တိ (မ. နိ. ၂.၃၅၁) ဧတ္ထ အရိယသီလေ. ဣဓ ပနာယံ သဝိကာရေသု ပဌမာဘိနိဗ္ဗတ္တက္ခန္ဓေသု ဝတ္တတိ. တသ္မာ ဇာယမာနကဝသေန ဇာတီတိ ဣဒမေတ္ထ သဘာဝပစ္စတ္တံ. သဉ္ဇာယနဝသေန သဉ္ဇာတီတိ ဥပသဂ္ဂေန ပဒံ ဝဍ္ဎိတံ. ဩက္ကမနဝသေန ဩက္ကန္တိ. ဇာယနဋ္ဌေန ဝါ ဇာတိ၊ သာ အပရိပုဏ္ဏာယတနဝသေန ယုတ္တာ. သဉ္ဇာယနဋ္ဌေန သဉ္ဇာတိ၊ သာ ပရိပုဏ္ဏာယတနဝသေန ယုတ္တာ. ဩက္ကမနဋ္ဌေန ဩက္ကန္တိ၊ သာ အဏ္ဍဇဇလာဗုဇဝသေန ယုတ္တာ. တေ ဟိ အဏ္ဍကောသဉ္စ ဝတ္ထိကောသဉ္စ ဩက္ကမန္တိ၊ ဩက္ကမန္တာပိ ပဝိသန္တာ ဝိယ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှန္တိ. အဘိနိဗ္ဗတ္တနဋ္ဌေန အဘိနိဗ္ဗတ္တိ. သာ သံသေဒဇဩပပါတိကဝသေန ယုတ္တာ. တေ ဟိ ပါကဋာ ဧဝ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တန္တိ. အယံ တာဝ သမ္မုတိကထာ.

ဣဒါနိ ပရမတ္ထကထာ ဟောတိ. ခန္ဓာ ဧဝ ဟိ ပရမတ္ထတော ပါတုဘဝန္တိ၊ န သတ္တာ. တတ္ထ စ ခန္ဓာနန္တိ ဧကဝေါကာရဘဝေ ဧကဿ၊ စတုဝေါကာရဘဝေ စတုန္နံ၊ ပဉ္စဝေါကာရဘဝေ ပဉ္စန္နံ ဂဟဏံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ပါတုဘာဝေါတိ ဥပ္ပတ္တိ. အာယတနာနန္တိ ဧတ္ထ တတြ တတြ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာယတနဝသေန သင်္ဂဟော ဝေဒိတဗ္ဗော. ပဋိလာဘောတိ သန္တတိယံ ပါတုဘာဝေါယေဝ၊ ပါတုဘဝန္တာနေဝ ဟိ တာနိ ပဋိလဒ္ဓါနိ နာမ ဟောန္တိ. အယံ ဝုစ္စတိ ဇာတီတိ အယံ ဇာတိ နာမ ကထိယတိ. သာ ပနေသာ တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ပဌမာဘိနိဗ္ဗတ္တိလက္ခဏာ၊ နီယျာတနရသာ၊ အတီတဘဝတော ဣဓ ဥမ္မုဇ္ဇနပစ္စုပဋ္ဌာနာ၊ ဖလဝသေန ဒုက္ခဝိစိတ္တတာပစ္စုပဋ္ဌာနာ ဝါ.

ဣဒါနိ ‘ဇာတိယာ ဒုက္ခဋ္ဌော ဝေဒိတဗ္ဗော’တိ အယဉှိ ဇာတိ သယံ န ဒုက္ခာ၊ ဒုက္ခုပ္ပတ္တိယာ ပန ဝတ္ထုဘာဝေန ဒုက္ခာတိ ဝုတ္တာ. ကတရဒုက္ခဿ ပနာယံ ဝတ္ထူတိ? ယံ တံ ဗာလပဏ္ဍိတသုတ္တာဒီသု (မ. နိ. ၃.၂၄၆ အာဒယော) ဘဂဝတာပိ ဥပမာဝသေန ပကာသိတံ အာပါယိကံဒုက္ခံ၊ ယဉ္စ သုဂတိယံ မနုဿလောကေ ဂဗ္ဘောက္ကန္တိမူလကာဒိဘေဒံ ဒုက္ခံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ တဿ သဗ္ဗဿာပိ ဧသာ ဝတ္ထု. တတြိဒံ ဂဗ္ဘောက္ကန္တိမူလကာဒိဘေဒံ ဒုက္ခံ – အယဉှိ သတ္တော မာတုကုစ္ဆိမှိ နိဗ္ဗတ္တမာနော န ဥပ္ပလပဒုမပုဏ္ဍရီကာဒီသု နိဗ္ဗတ္တတိ. အထ ခေါ ဟေဋ္ဌာ အာမာသယဿ ဥပရိ ပက္ကာသယဿ ဥဒရပဋလပိဋ္ဌိကဏ္ဍကာနံ ဝေမဇ္ဈေ ပရမသမ္ဗာဓေ တိဗ္ဗန္ဓကာရေ နာနာကုဏပဂန္ဓပရိဘာဝိတေ အသုစိပရမဒုဂ္ဂန္ဓပဝနဝိစရိတေ အဓိမတ္တဇေဂုစ္ဆေ ကုစ္ဆိပ္ပဒေသေ ပူတိမစ္ဆပူတိကုမ္မာသစန္ဒနိကာဒီသု ကိမိ ဝိယ နိဗ္ဗတ္တတိ. သော တတ္ထ နိဗ္ဗတ္တော ဒသ မာသေ မာတုကုစ္ဆိသမ္ဘဝေန ဥသ္မနာ ပုဋပါကံ ဝိယ ပစ္စမာနော ပိဋ္ဌပိဏ္ဍိ ဝိယ သေဒိယမာနော သမိဉ္ဇနပသာရဏာဒိရဟိတော အဓိမတ္တံ ဒုက္ခံ ပစ္စနုဘောတီတိ. ဣဒံ တာဝ ‘ဂဗ္ဘောက္ကန္တိမူလကံ’ ဒုက္ခံ.

ယံ ပန သော မာတု သဟသာ ဥပက္ခလနဂမနနိသီဒနဥဋ္ဌာနပရိဝတ္တနာဒီသု သုရာဓုတ္တဟတ္ထဂတော ဧဠကော ဝိယ အဟိဂုဏ္ဌိကဟတ္ထဂတော သပ္ပပေါတကော ဝိယ စ အာကဍ္ဎနပရိကဍ္ဎနဩဓုနနနိဒ္ဓုနနာဒိနာ ဥပက္ကမေန အဓိမတ္တံ ဒုက္ခမနုဘဝတိ၊ ယဉ္စ မာတု သီတုဒကပါနကာလေ သီတနရကူပပန္နော ဝိယ၊ ဥဏှယာဂုဘတ္တာဒိအဇ္ဈောဟရဏကာလေ အင်္ဂါရဝုဋ္ဌိသမ္ပရိကိဏ္ဏော ဝိယ၊ လောဏမ္ဗိလာဒိအဇ္ဈောဟရဏကာလေ ခါရာပဋိစ္ဆကာဒိကမ္မကာရဏပ္ပတ္တော ဝိယ တိဗ္ဗံ ဒုက္ခမနုဘောတိ – ဣဒံ ‘ဂဗ္ဘပရိဟရဏမူလကံ’ ဒုက္ခံ.

ယံ ပနဿ မူဠှဂဗ္ဘာယ မာတုယာ မိတ္တာမစ္စသုဟဇ္ဇာဒီဟိပိ အဒဿနာရဟေ ဒုက္ခုပ္ပတ္တိဋ္ဌာနေ ဆေဒနဖာလနာဒီဟိ ဒုက္ခံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ – ဣဒံ ‘ဂဗ္ဘဝိပတ္တိမူလကံ’ ဒုက္ခံ. ယံ ဝိဇာယမာနာယ မာတုယာ ကမ္မဇေဟိ ဝါတေဟိ ပရိဝတ္တေတွာ နရကပပါတံ ဝိယ အတိဘယာနကံ ယောနိမဂ္ဂံ ပဋိပါတိယမာနဿ ပရမသမ္ဗာဓေန ယောနိမုခေန တာဠစ္ဆိဂ္ဂဠေန ဝိယ နိက္ကဍ္ဎိယမာနဿ မဟာနာဂဿ နရကသတ္တဿ ဝိယ စ သင်္ဃာဋပဗ္ဗတေဟိ ဝိစုဏ္ဏိယမာနဿ ဒုက္ခံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ – ဣဒံ ‘ဝိဇာယနမူလကံ’ ဒုက္ခံ. ယံ ပန ဇာတဿ တရုဏဝဏသဒိသဿ သုကုမာရသရီရဿ ဟတ္ထဂ္ဂဟဏနှာပနဓောဝနစောဠပရိမဇ္ဇနာဒိကာလေ သူစိမုခခုရဓာရဝိဇ္ဈနဖာလနသဒိသံ ဒုက္ခံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ – ဣဒံ မာတုကုစ္ဆိတော ‘ဗဟိ နိက္ခမနမူလကံ’ ဒုက္ခံ. ယံ တတော ပရံ ပဝတ္တိယံ အတ္တနာဝ အတ္တာနံ ဝဓန္တဿ၊ အစေလကဝတာဒိဝသေန အာတာပနပရိတာပနာနုယောဂမနုယုတ္တဿ၊ ကောဓဝသေန အဘုဉ္ဇန္တဿ၊ ဥဗ္ဗန္ဓန္တဿ စ ဒုက္ခံ ဟောတိ – ဣဒံ ‘အတ္တူပက္ကမမူလကံ’ ဒုက္ခံ.

ယံ ပန ပရတော ဝဓဗန္ဓနာဒီနိ အနုဘဝန္တဿ ဒုက္ခံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ – ဣဒံ ‘ပရူပက္ကမမူလကံ’ ဒုက္ခန္တိ. ဣတိ ဣမဿ သဗ္ဗဿာပိ ဒုက္ခဿ အယံ ဇာတိ ဝတ္ထုမေဝ ဟောတီတိ. တေနေတံ ဝုစ္စတိ –

ဇာယေထ နော စေ နရကေသု သတ္တော၊

တတ္ထဂ္ဂိဒါဟာဒိကမပ္ပသယှံ၊

လဘေထ ဒုက္ခံ နု ကုဟိံ ပတိဋ္ဌံ၊

ဣစ္စာဟ ဒုက္ခာတိ မုနီဓ ဇာတိ.

ဒုက္ခံ တိရစ္ဆေသု ကသာပတောဒ-

ဒဏ္ဍာဘိဃာတာဒိဘဝံ အနေကံ၊

ယံ တံ ကထံ တတ္ထ ဘဝေယျ ဇာတိံ၊

ဝိနာ တဟိံ ဇာတိ တတောပိ ဒုက္ခာ.

ပေတေသု ဒုက္ခံ ပန ခုပ္ပိပါသာ-

ဝါတာတပါဒိပ္ပဘဝံ ဝိစိတ္တံ၊

ယသ္မာ အဇာတဿ န တတ္ထ အတ္ထိ၊

တသ္မာပိ ဒုက္ခံ မုနိ ဇာတိမာဟ.

တိဗ္ဗန္ဓကာရေ စ အသယှသီတေ၊

လောကန္တရေ ယံ အသုရေသု ဒုက္ခံ၊

န တံ ဘဝေ တတ္ထ န စဿ ဇာတိ၊

ယတော အယံ ဇာတိ တတောပိ ဒုက္ခာ.

ယဉ္စာပိ ဂူထနရကေ ဝိယ မာတုဂဗ္ဘေ၊

သတ္တော ဝသံ စိရမတော ဗဟိ နိက္ခမနဉ္စ၊

ပပ္ပေါတိ ဒုက္ခမတိဃောရမိဒမ္ပိ နတ္ထိ၊

ဇာတိံ ဝိနာ ဣတိပိ ဇာတိရယဉှိ ဒုက္ခာ.

ကိံ ဘာသိတေန ဗဟုနာ နနု ယံ ကုဟိဉ္စိ၊

အတ္ထီဓ ကိဉ္စိဒပိ ဒုက္ခမိဒံ ကဒါစိ၊

နေဝတ္ထိ ဇာတိဝိရဟေ ယဒတော မဟေသီ၊

ဒုက္ခာတိ သဗ္ဗပဌမံ ဣမမာဟ ဇာတိန္တိ.