ဒုတိယဗလနိဒ္ဒေသော
၈၁၀. ဒုတိယဗလနိဒ္ဒေသေ ဂတိသမ္ပတ္တိပဋိဗာဠှာနီတိ ဂတိသမ္ပတ္တိယာ ပဋိဗာဟိတာနိ နိဝါရိတာနိ ပဋိသေဓိတာနိ. သေသပဒေသုပိ ဧသေဝ နယော. ဧတ္ထ စ ဂတိသမ္ပတ္တီတိ သမ္ပန္နာ ဂတိ ဒေဝလောကော စ မနုဿလောကော စ. ဂတိဝိပတ္တီတိ ဝိပန္နာ ဂတိ စတ္တာရော အပါယာ. ဥပဓိသမ္ပတ္တီတိ အတ္တဘာဝသမိဒ္ဓိ. ဥပဓိဝိပတ္တီတိ ဟီနအတ္တဘာဝတာ. ကာလသမ္ပတ္တီတိ သုရာဇသုမနုဿကာလသင်္ခါတော သမ္ပန္နကာလော. ကာလဝိပတ္တီတိ ဒုရာဇဒုမနုဿကာလသင်္ခါတော ဝိပန္နကာလော. ပယောဂသမ္ပတ္တီတိ သမ္မာပယောဂေါ. ပယောဂဝိပတ္တီတိ မိစ္ဆာပယောဂေါ.
တတ္ထ ဧကစ္စဿ ဗဟူနိ ပါပကမ္မာနိ ဟောန္တိ. တာနိ ဂတိဝိပတ္တိယံ ဌိတဿ ဝိပစ္စေယျုံ. သော ပန ဧကေန ကလျာဏကမ္မေန ဂတိသမ္ပတ္တိယံ ဒေဝေသု ဝါ မနုဿေသု ဝါ နိဗ္ဗတ္တော. တာဒိသေ စ ဌာနေ အကုသလဿ ဝါရော နတ္ထိ၊ ဧကန္တံ ကုသလဿေဝ ဝါရောတိ. ဧဝမဿ တာနိ ကမ္မာနိ ဂတိသမ္ပတ္တိပဋိဗာဠှာနိ န ဝိပစ္စန္တီတိ ပဇာနာတိ.
အပရဿာပိ ဗဟူနိ ပါပကမ္မာနိ ဟောန္တိ. တာနိ ဥပဓိဝိပတ္တိယံ ဌိတဿ ဝိပစ္စေယျုံ. သော ပန ဧကေန ကလျာဏကမ္မေန ဥပဓိသမ္ပတ္တိယံ ဌိတော သုသဏ္ဌိတင်္ဂပစ္စင်္ဂေါ အဘိရူပေါ ဒဿနီယော ဗြဟ္မဝစ္ဆသဒိသော. သစေပိ ဒါသိယာ ကုစ္ဆိသ္မိံ ဒါသဇာတော ဟောတိ ‘ဧဝရူပေါ အတ္တဘာဝေါ ကိလိဋ္ဌကမ္မဿ နာနုစ္ဆဝိကော’တိ ဟတ္ထိမေဏ္ဍအဿဗန္ဓကဂေါပါလကကမ္မာဒီနိ တံ န ကာရေန္တိ၊ သုခုမဝတ္ထာနိ နိဝါသာပေတွာ ဘဏ္ဍာဂါရိကဋ္ဌာနာဒီသု ဌပေန္တိ. သစေ ဣတ္ထီ ဟောတိ၊ ဟတ္ထိဘတ္တပစနာဒီနိ န ကာရေန္တိ၊ ဝတ္ထာလင်္ကာရံ ဒတွာ သယနပါလိကံ ဝါ နံ ကရောန္တိ၊ သောမဒေဝိ ဝိယ ဝလ္လဘဋ္ဌာနေ ဝါ ဌပေန္တိ. ဘာတိကရာဇကာလေ ကိရ ဂေါမံသခါဒကေ ဗဟုဇနေ ဂဟေတွာ ရညော ဒဿေသုံ. တေ ‘ဒဏ္ဍံ ဒါတုံ သက္ကောထာ’တိ ပုဋ္ဌာ ‘န သက္ကောမာ’တိ ဝဒိံသု. အထ နေ ရာဇင်္ဂဏေ သောဓကေ အကံသု. တေသံ ဧကာ ဓီတာ အဘိရူပါ ဒဿနီယာ ပါသာဒိကာ. တံ ဒိသွာ ရာဇာ အန္တေပုရံ အဘိနေတွာ ဝလ္လဘဋ္ဌာနေ ဌပေသိ. သေသဉာတကာပိ တဿာ အာနုဘာဝေန သုခံ ဇီဝိံသု. တာဒိသသ္မိဉှိ အတ္တဘာဝေ ပါပကမ္မာနိပိ ဝိပါကံ ဒါတုံ န သက္ကောန္တိ. ဧဝံ ဥပဓိသမ္ပတ္တိပဋိဗာဠှာနိ န ဝိပစ္စန္တီတိ ပဇာနာတိ.
ဧကဿ ဗဟူနိ ပါပကမ္မာနိ ဟောန္တိ. တာနိ ကာလဝိပတ္တိယံ ဌိတဿ ဝိပစ္စေယျုံ. သော ပန ဧကေန ကလျာဏကမ္မေန ပဌမကပ္ပိကာနံ ဝါ စက္ကဝတ္တိရညော ဝါ ဗုဒ္ဓါနံ ဝါ ဥပ္ပတ္တိသမယေ သုရာဇသုမနုဿကာလေ နိဗ္ဗတ္တော. တာဒိသေ စ ကာလေ နိဗ္ဗတ္တဿ အကုသလဿ ဝိပါကံ ဒါတုံ ဩကာသော နတ္ထိ၊ ဧကန္တံ ကုသလဿေဝ ဩကာသောတိ. ဧဝံ ကာလသမ္ပတ္တိပဋိဗာဠှာနိ န ဝိပစ္စန္တီတိ ပဇာနာတိ.
အပရဿာပိ ဗဟူနိ ပါပကမ္မာနိ ဟောန္တိ. တာနိ ပယောဂဝိပတ္တိယံ ဌိတဿ ဝိပစ္စေယျုံ. သော ပန ဧကေန ကလျာဏကမ္မေန ပယောဂသမ္ပတ္တိယံ ဌိတော ပါဏာတိပါတာဒီဟိ ဝိရတော ကာယဝစီမနောသုစရိတာနိ ပူရေတိ. တာဒိသေ ဌာနေ အကုသလဿ ဝိပစ္စနောကာသော နတ္ထိ၊ ဧကန္တံ ကုသလဿေဝ ဩကာသောတိ. ဧဝံ ပယောဂသမ္ပတ္တိပဋိဗာဠှာနိ န ဝိပစ္စန္တီတိ ပဇာနာတိ.
အပရဿာပိ ဗဟူနိ ပါပကမ္မာနိ ဟောန္တိ. တာနိ ဂတိသမ္ပတ္တိယံ ဌိတဿ န ဝိပစ္စေယျုံ. သော ပနေကေန ပါပကမ္မေန ဂတိဝိပတ္တိယံယေဝ နိဗ္ဗတ္တော. တတ္ထဿ တာနိ ကမ္မာနိ ဥပဂန္တွာ ဝါရေန ဝါရေန ဝိပါကံ ဒေန္တိ – ကာလေန နိရယေ နိဗ္ဗတ္တာပေန္တိ၊ ကာလေန တိရစ္ဆာနယောနိယံ၊ ကာလေန ပေတ္တိဝိသယေ၊ ကာလေန အသုရကာယေ၊ ဒီဃေနာပိ အဒ္ဓုနာ အပါယတော သီသံ ဥက္ခိပိတုံ န ဒေန္တိ. ဧဝံ ဂတိသမ္ပတ္တိပဋိဗာဟိတတ္တာ ဝိပါကံ ဒါတုံ အသက္ကောန္တာနိ ဂတိဝိပတ္တိံ အာဂမ္မ ဝိပစ္စန္တီတိ ပဇာနာတိ.
အပရဿာပိ ဗဟူနိ ပါပကမ္မာနိ ဟောန္တိ. တာနိ ဥပဓိသမ္ပတ္တိယံ ဌိတဿ န ဝိပစ္စေယျုံ. သော ပန ဧကေန ပါပကမ္မေန ဥပဓိဝိပတ္တိယံယေဝ ပတိဋ္ဌိတော ဒုဗ္ဗဏ္ဏော ဒုရူပေါ ဒုဿဏ္ဌိတော ဗီဘစ္ဆော ပိသာစသဒိသော. သော သစေ ဒါသိယာ ကုစ္ဆိယံ ဒါသဇာတော ‘ဣမာနိ ဧတဿ အနုစ္ဆဝိကာနီ’တိ သဗ္ဗာနိ နံ ကိလိဋ္ဌကမ္မာနိ ကာရေန္တိ အန္တမသော ပုပ္ဖဆဍ္ဍကကမ္မံ ဥပါဒါယ. သစေ ဣတ္ထီ ဟောတိ ‘ဣမာနိ ဧတိဿာ အနုစ္ဆဝိကာနီ’တိ သဗ္ဗာနိ နံ ဟတ္ထိဘတ္တပစနာဒီနိ ကိလိဋ္ဌကမ္မာနိ ကာရေန္တိ. ကုလဂေဟေ ဇာတမ္ပိ ဗလိံ သာဓယမာနာ ရာဇပုရိသာ ‘ဂေဟဒါသီ’တိ သညံ ကတွာ ဗန္ဓိတွာ ဂစ္ဆန္တိ၊ ကောတလဝါပီဂါမေ မဟာကုဋုမ္ဗိကဿ ဃရဏီ ဝိယ. ဧဝံ ဥပဓိသမ္ပတ္တိပဋိဗာဟိတတ္တာ ဝိပါကံ ဒါတုံ အသက္ကောန္တာနိ ဥပဓိဝိပတ္တိံ အာဂမ္မ ဝိပစ္စန္တီတိ ပဇာနာတိ.
အပရဿာပိ ဗဟူနိ ပါပကမ္မာနိ ဟောန္တိ. တာနိ ကာလသမ္ပတ္တိယံ နိဗ္ဗာတဿ န ဝိပစ္စေယျုံ. သော ပန ဧကေန ပါပကမ္မေန ကာလဝိပတ္တိယံ ဒုရာဇဒုမနုဿကာလေ ကသဋေ နိရောဇေ ဒသဝဿာယုကကာလေ နိဗ္ဗတ္တော၊ ယဒါ ပဉ္စ ဂေါရသာ ပစ္ဆိဇ္ဇန္တိ၊ ကုဒြူသကံ အဂ္ဂဘောဇနံ ဟောတိ. ကိဉ္စာပိ မနုဿလောကေ နိဗ္ဗတ္တော၊ မိဂပသုသရိက္ခဇီဝိကော ပန ဟောတိ. ဧဝရူပေ ကာလေ ကုသလဿ ဝိပစ္စနောကာသော နတ္ထိ၊ ဧကန္တံ အကုသလဿေဝ ဟောတိ. ဧဝံ ကာလသမ္ပတ္တိပဋိဗာဟိတတ္တာ ဝိပါကံ ဒါတုံ အသက္ကောန္တာနိ ကာလဝိပတ္တိံ အာဂမ္မ ဝိပစ္စန္တီတိ ပဇာနာတိ.
အပရဿာပိ ဗဟူနိ ပါပကမ္မာနိ ဟောန္တိ. တာနိ ပယောဂသမ္ပတ္တိယံ ဌိတဿ န ဝိပစ္စေယျုံ. သော ပန ပယောဂဝိပတ္တိယံ ဌိတော ပါဏာတိပါတာဒီနိ ဒသ အကုသလကမ္မာနိ ကရောတိ. တမေနံ သဟောဍ္ဎံ ဂဟေတွာ ရညော ဒဿေန္တိ. ရာဇာ ဗဟူကမ္မကာရဏာနိ ကာရေတွာ ဃာတာပေတိ. ဧဝံ ပယောဂသမ္ပတ္တိပဋိဗာဟိတတ္တာ ဝိပါကံ ဒါတုံ အသက္ကောန္တာနိ ပယောဂဝိပတ္တိံ အာဂမ္မ ဝိပစ္စန္တီတိ ပဇာနာတိ. ဧဝံ စတူဟိ သမ္ပတ္တီဟိ ပဋိဗာဟိတံ ပါပကမ္မံ ဝိပါကံ အဒတွာ စတဿော ဝိပတ္တိယော အာဂမ္မ ဒေတိ.
ယထာ ဟိ ကောစိဒေဝ ပုရိသော ကေနစိဒေဝ ကမ္မေန ရာဇာနံ အာရာဓေယျ. အထဿ ရာဇာ ဌာနန္တရံ ဒတွာ ဇနပဒံ ဒဒေယျ. သော တံ သမ္မာ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ အသက္ကောန္တော မက္ကဋေန ဂဟိတဘတ္တပုဋံ ဝိယ ဘိန္ဒေယျ၊ ယဿ ယံ ယာနံ ဝါ ဝါဟနံ ဝါ ဒါသံ ဝါ ဒါသိံ ဝါ အာရာမံ ဝါ ဝတ္ထုံ ဝါ သမ္ပန္နရူပံ ပဿတိ၊ သဗ္ဗံ ဗလက္ကာရေန ဂဏှေယျ. မနုဿာ ‘ရာဇဝလ္လဘော’တိ ကိဉ္စိ ဝတ္တုံ န သက္ကုဏေယျုံ. သော အညဿ ဝလ္လဘတရဿ ရာဇမဟာမတ္တဿ ဝိရုဇ္ဈေယျ. သော တံ ဂဟေတွာ သုပေါထိတံ ပေါထာပေတွာ ဘူမိံ ပိဋ္ဌိယာ ဃံသာပေန္တော နိက္ကဍ္ဎာပေတွာ ရာဇာနံ ဥပသင်္ကမိတွာ ‘အသုကော နာမ တေ၊ ဒေဝ၊ ဇနပဒံ ဘိန္ဒတီ’တိ ဂဏှာပေယျ. ရာဇာ ဗန္ဓနာဂါရေ ဗန္ဓာပေတွာ ‘အသုကေန နာမ ကဿ ကိံ အဝဟဋ’န္တိ နဂရေ ဘေရိံ စရာပေယျ. မနုဿာ အာဂန္တွာ ‘မယှံ ဣဒံ ဂဟိတံ၊ မယှံ ဣဒံ ဂဟိတ’န္တိ ဝိရဝသဟဿံ ဥဋ္ဌာပေယျုံ. ရာဇာ ဘိယျောသော မတ္တာယ ကုဒ္ဓေါ နာနပ္ပကာရေန တံ ဗန္ဓနာဂါရေ ကိလမေတွာ ဃာတာပေတွာ ‘ဂစ္ဆထ နံ သုသာနေ ဆဍ္ဍေတွာ သင်္ခလိကာ အာဟရထာ’တိ ဝဒေယျ. ဧဝံသမ္ပဒမိဒံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.
တဿ ဟိ ပုရိသဿ ဟိ ကေနစိဒေဝ ကမ္မေန ရာဇာနံ အာရာဓေတွာ ဌာနန္တရံ လဒ္ဓကာလော ဝိယ ပုထုဇ္ဇနဿာပိ ကေနစိဒေဝ ပုညကမ္မေန သဂ္ဂေ နိဗ္ဗတ္တကာလော. တသ္မိံ ဇနပဒံ ဘိန္ဒိတွာ မနုဿာနံ သန္တကံ ဂဏှန္တေ ကဿစိ ကိဉ္စိ ဝတ္တုံ အဝိသဟနကာလော ဝိယ ဣမသ္မိမ္ပိ သဂ္ဂေ နိဗ္ဗတ္တေ အကုသလဿ ဝိပစ္စနောကာသံ အလဘနကာလော. တဿ ဧကဒိဝသံ ဧကသ္မိံ ရာဇဝလ္လဘတရေ ဝိရဇ္ဈိတွာ တေန ကုဒ္ဓေန နံ ပေါထာပေတွာ ရညော အာရောစေတွာ ဗန္ဓနာဂါရေ ဗန္ဓာပိတကာလော ဝိယ ဣမဿ သဂ္ဂတော စဝိတွာ နိရယေ နိဗ္ဗတ္တကာလော. မနုဿာနံ ‘မယှံ ဣဒံ ဂဟိတံ၊ မယှံ ဣဒံ ဂဟိတ’န္တိ ဝိရဝကာလော ဝိယ တသ္မိံ နိရယေ နိဗ္ဗတ္တေ သဗ္ဗာကုသလကမ္မာနံ သန္နိပတိတွာ ဂဟဏကာလော. သုသာနေ ဆဍ္ဍေတွာ သင်္ခလိကာနံ အာဟရဏကာလော ဝိယ ဧကေကသ္မိံ ကမ္မေ ခီဏေ ဣတရဿ ဣတရဿ ဝိပါကေန နိရယတော သီသံ အနုက္ခိပိတွာ သကလကပ္ပံ နိရယမှိ ပစ္စနကာလော. ကပ္ပဋ္ဌိတိကကမ္မဉှိ ကတွာ ဧကကပ္ပံ နိရယမှိ ပစ္စနကသတ္တာ နေဝ ဧကော၊ န ဒွေ၊ န သတံ၊ န သဟဿံ. ဧဝံ ပစ္စနကသတ္တာ ကိရ ဂဏနပထံ ဝီတိဝတ္တာ.
အတ္ထေကစ္စာနိ ကလျာဏာနိ ကမ္မသမာဒါနာနိ ဂတိဝိပတ္တိပဋိဗာဠှာနိ န ဝိပစ္စန္တီတိအာဒီသုပိ ဧဝံ ယောဇနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဣဓေကစ္စဿ ဗဟူနိ ကလျာဏကမ္မာနိ ဟောန္တိ. တာနိ ဂတိသမ္ပတ္တိယံ ဌိတဿ ဝိပစ္စေယုံ. သော ပန ဧကေန ပါပကမ္မေန ဂတိဝိပတ္တိယံ နိရယေ ဝါ အသုရကာယေ ဝါ နိဗ္ဗတ္တော. တာဒိသေ စ ဌာနေ ကုသလံ ဝိပါကံ ဒါတုံ န သက္ကောတိ၊ ဧကန္တံ အကုသလမေဝ သက္ကောတီတိ. ဧဝမဿ တာနိ ကမ္မာနိ ဂတိဝိပတ္တိပဋိဗာဠှာနိ န ဝိပစ္စန္တီတိ ပဇာနာတိ.
အပရဿာပိ ဗဟူနိ ကလျာဏကမ္မာနိ ဟောန္တိ. တာနိ ဥပဓိသမ္ပတ္တိယံ ဌိတဿ ဝိပစ္စေယျုံ. သော ပန ဧကေန ပါပကမ္မေန ဥပဓိဝိပတ္တိယံ ပတိဋ္ဌိတော ဒုဗ္ဗဏ္ဏော ဟောတိ ပိသာစသဒိသော. သော သစေပိ ရာဇကုလေ နိဗ္ဗတ္တော ပိတုအစ္စယေန ‘ကိံ ဣမဿ နိဿိရီကဿ ရဇ္ဇေနာ’တိ ရဇ္ဇံ န လဘတိ. သေနာပတိဂေဟာဒီသု နိဗ္ဗတ္တောပိ သေနာပတိဋ္ဌာနာဒီနိ န လဘတိ.
ဣမဿ ပနတ္ထဿာဝိဘာဝတ္ထံ ဒီပရာဇဝတ္ထု ကထေတဗ္ဗံ – ရာဇာ ကိရ ပုတ္တေ ဇာတေ ဒေဝိယာ ပသီဒိတွာ ဝရံ အဒါသိ. သာ ဝရံ ဂဟေတွာ ဌပေသိ. ကုမာရော သတ္တဋ္ဌဝဿကာလေဝ ရာဇင်္ဂဏေ ကုက္ကုဋေ ယုဇ္ဈာပေသိ. ဧကော ကုက္ကုဋော ဥပ္ပတိတွာ ကုမာရဿ အက္ခီနိ ဘိန္ဒိ. ကုမာရမာတာ ဒေဝီ ပုတ္တဿ ပန္နရသသောဠသဝဿကာလေ ‘ရဇ္ဇံ ဝါရေဿာမီ’တိ ရာဇာနံ ဥပသင်္ကမိတွာ အာဟ – ‘‘ဒေဝ၊ တုမှေဟိ ကုမာရဿ ဇာတကာလေ ဝရော ဒိန္နော. မယာ သော ဂဟေတွာ ဌပိတော၊ ဣဒါနိ နံ ဂဏှာမီ’’တိ. ‘‘သာဓု၊ ဒေဝိ၊ ဂဏှာဟီ’’တိ. ‘‘မယာ၊ ဒေဝ၊ တုမှာကံ သန္တိကာ ကိဉ္စိ အလဒ္ဓံ နာမ နတ္ထိ. ဣဒါနိ ပန မမ ပုတ္တဿ ရဇ္ဇံ ဝါရေမီ’’တိ. ‘‘ဒေဝိ၊ တဝ ပုတ္တော အင်္ဂဝိကလော. န သက္ကာ တဿ ရဇ္ဇံ ဒါတု’’န္တိ. ‘‘တုမှေ မယှံ ရုစ္စနကဝရံ အဒါတုံ အသက္ကောန္တာ ကသ္မာ ဝရံ အဒတ္ထာ’’တိ? ရာဇာ အတိဝိယ နိပ္ပီဠိယမာနော ‘‘န သက္ကာ တုယှံ ပုတ္တဿ သကလလင်္ကာဒီပေ ရဇ္ဇံ ဒါတုံ၊ နာဂဒီပေ ပန ဆတ္တံ အဿာပေတွာ ဝသတူ’’တိ နာဂဒီပံ ပေသေသိ. သော ဒီပရာဇာ နာမ အဟောသိ. သစေ စက္ခုဝိကလော နာဘဝိဿာ တိယောဇနသတိကေ သကလတမ္ဗပဏ္ဏိဒီပေ သဗ္ဗသမ္ပတ္တိပရိဝါရံ ရဇ္ဇံ အလဘိဿာ. ဧဝံ ဥပဓိဝိပတ္တိပဋိဗာဠှာနိ န ဝိပစ္စန္တီတိ ပဇာနာတိ.
အပရဿာပိ ဗဟူနိ ကလျာဏကမ္မာနိ ဟောန္တိ. တာနိ ကာလသမ္ပတ္တိယံ ဌိတဿ ဝိပစ္စေယျုံ. သော ပန ဧကေန ပါပကမ္မေန ကာလဝိပတ္တိယံ ဒုရာဇဒုမနုဿကာလေ ကသဋေ နိရောဇေ အပ္ပါယုကေ ဂတိကောဋိကေ နိဗ္ဗတ္တော. တာဒိသေ စ ကာလေ ကလျာဏကမ္မံ ဝိပါကံ ဒါတုံ န သက္ကောတီတိ. ဧဝံ ကာလဝိပတ္တိပဋိဗာဠှာနိ န ဝိပစ္စန္တီတိ ပဇာနာတိ.
အပရဿာပိ ဗဟူနိ ကလျာဏကမ္မာနိ ဟောန္တိ. တာနိ ပယောဂသမ္ပတ္တိယံ ဌိတဿ ဝိပစ္စေယျုံ. အယံ ပန ပယောဂဝိပတ္တိယံ ဌိတော ပါဏံ ဟန္တိ။ပေ။ သဗ္ဗံ ဒုဿီလျံ ပူရေတိ. တထာ တေန သဒ္ဓိံ သမဇာတိကာနိပိ ကုလာနိ အာဝါဟဝိဝါဟံ န ကရောန္တိ၊ ‘ဣတ္ထိဓုတ္တော သုရာဓုတ္တော အက္ခဓုတ္တော အယံ ပါပပုရိသော’တိ အာရကာ ပရိဝဇ္ဇေန္တိ. ကလျာဏကမ္မာနိ ဝိပစ္စိတုံ န သက္ကောန္တိ. ဧဝံ ပယောဂဝိပတ္တိပဋိဗာဠှာနိ န ဝိပစ္စန္တီတိ ပဇာနာတိ. ဧဝံ စတဿော သမ္ပတ္တိယော အာဂမ္မ ဝိပါကဒါယကံ ကလျာဏကမ္မံ စတူဟိ ဝိပတ္တီဟိ ပဋိဗာဟိတတ္တာ န ဝိပစ္စတိ.
အပရဿာပိ ဗဟူနိ ကလျာဏကမ္မာနိ ဟောန္တိ. တာနိ ဂတိဝိပတ္တိယံ ဌိတဿ န ဝိပစ္စေယျုံ. သော ပန ဧကေန ကလျာဏကမ္မေန ဂတိသမ္ပတ္တိယံယေဝ နိဗ္ဗတ္တော. တတ္ထဿ တာနိ ကမ္မာနိ ဥပဂန္တွာ ဝါရေန ဝါရေန ဝိပါကံ ဒေန္တိ – ကာလေန မနုဿလောကေ နိဗ္ဗတ္တာပေန္တိ၊ ကာလေန ဒေဝလောကေ. ဧဝံ ဂတိဝိပတ္တိပဋိဗာဟိတတ္တာ ဝိပါကံ ဒါတုံ အသက္ကောန္တာနိ ဂတိမမ္ပတ္တိံ အာဂမ္မ ဝိပစ္စန္တီတိ ပဇာနာတိ.
အပရဿာပိ ဗဟူနိ ကလျာဏကမ္မာနိ ဟောန္တိ. တာနိ ဥပဓိဝိပတ္တိယံ ဌိတဿ န ဝိပစ္စေယျုံ. သော ပန ဧကေန ကလျာဏကမ္မေန ဥပဓိသမ္ပတ္တိယံယေဝ ပတိဋ္ဌိတော အဘိရူပေါ ဒဿနီယော ပါသာဒိကော ဗြဟ္မဝစ္ဆသဒိသော. တဿ ဥပဓိသမ္ပတ္တိယံ ဌိတတ္တာ ကလျာဏကမ္မာနိ ဝိပါကံ ဒေန္တိ. သစေ ရာဇကုလေ နိဗ္ဗတ္တတိ အညေသု ဇေဋ္ဌကဘာတိကေသု သန္တေသုပိ ‘ဧတဿ အတ္တဘာဝေါ သမိဒ္ဓေါ၊ ဧတဿ ဆတ္တေ ဥဿာပိတေ လောကဿ ဖာသု ဘဝိဿတီ’တိ တမေဝ ရဇ္ဇေ အဘိသိဉ္စန္တိ. ဥပရာဇဂေဟာဒီသု နိဗ္ဗတ္တော ပိတုအစ္စယေန ဩပရဇ္ဇံ၊ သေနာပတိဋ္ဌာနံ၊ ဘဏ္ဍာဂါရိကဋ္ဌာနံ၊ သေဋ္ဌိဋ္ဌာနံ လဘတိ. ဧဝံ ဥပဓိဝိပတ္တိပဋိဗာဟိတတ္တာ ဝိပါကံ ဒါတုံ အသက္ကောန္တာနိ ဥပဓိသမ္ပတ္တိံ အာဂမ္မ ဝိပစ္စန္တီတိ ပဇာနာတိ.
အပရဿာပိ ဗဟူနိ ကလျာဏကမ္မာနိ ဟောန္တိ. တာနိ ကာလဝိပတ္တိယံ ဌိတဿ န ဝိပစ္စေယျုံ. သော ပန ဧကေန ကလျာဏကမ္မေန ကာလသမ္ပတ္တိယံ နိဗ္ဗတ္တော သုရာဇသုမနုဿကာလေ. တာဒိသာယ ကာလသမိဒ္ဓိယာ နိဗ္ဗတ္တဿ ကလျာဏကမ္မံ ဝိပါကံ ဒေတိ.
တတြိဒံ မဟာသောဏတ္ထေရဿ ဝတ္ထု ကထေတဗ္ဗံ – ဗြာဟ္မဏတိဿဘယေ ကိရ စိတ္တလပဗ္ဗတေ ဒွါဒသ ဘိက္ခုသဟဿာနိံ ပဋိဝသန္တိ. တထာ တိဿမဟာဝိဟာရေ. ဒွီသုပိ မဟာဝိဟာရေသု တိဏ္ဏံ ဝဿာနံ ဝဋ္ဋံ ဧကရတ္တမေဝ မဟာမူသိကာယော ခါဒိတွာ ထုသမတ္တမေဝ ဌပေသုံ. စိတ္တလပဗ္ဗတေ ဘိက္ခုသံဃော ‘တိဿမဟာဝိဟာရေ ဝဋ္ဋံ ဝတ္တိဿတိ၊ တတ္ထ ဂန္တွာ ဝသိဿာမာ’တိ ဝိဟာရတော နိက္ခမိ. တိဿမဟာဝိဟာရေပိ ဘိက္ခုသံဃော ‘စိတ္တလပဗ္ဗတေ ဝဋ္ဋံ ဝတ္တိဿတိ၊ တတ္ထ ဂန္တွာ ဝသိဿာမာ’တိ ဝိဟာရတော နိက္ခမိ. ဥဘတောပိ ဧကိဿာ ဂမ္ဘီရကန္ဒရာယ တီရေ သမာဂတာ ပုစ္ဆိတွာ ဝဋ္ဋဿ ခီဏဘာဝံ ဉတွာ ‘တတ္ထ ဂန္တွာ ကိံ ကရိဿာမာ’တိ စတုဝီသတိ ဘိက္ခုသဟဿာနိ ဂမ္ဘီရကန္ဒရဝနံ ပဝိသိတွာ နိသီဒိတွာ နိသိန္နနီဟာရေနေဝ အနုပါဒိသေသာယ နိဗ္ဗာနဓာတုယာ ပရိနိဗ္ဗာယိံသု. ပစ္ဆာ ဘယေ ဝူပသန္တေ ဘိက္ခုသံဃော သက္ကံ ဒေဝရာဇာနံ ဂဟေတွာ ဓာတုယော သံဟရိတွာ စေတိယံ အကာသိ.
ဗြာဟ္မဏတိဿစောရောပိ ဇနပဒံ ဝိဒ္ဓံသေသိ. သံဃော သန္နိပတိတွာ မန္တေတွာ ‘‘စောရံ ပဋိဗာဟတူ’’တိ သက္ကသန္တိကံ အဋ္ဌ ထေရေ ပေသေသိ. သက္ကော ဒေဝရာဇာ ‘‘မယာ၊ ဘန္တေ၊ ဥပ္ပန္နော စောရော န သက္ကာ ပဋိဗာဟိတုံ. သံဃော ပရသမုဒ္ဒံ ဂစ္ဆတု. အဟံ သမုဒ္ဒါရက္ခံ ကရိဿာမီ’’တိ. သံဃော သဗ္ဗဒိသာဟိ နာဂဒီပံ ဂန္တွာ ဇမ္ဗုကောလပဋ္ဋနေ တိဘူမိကံ မဟာဥဠုမ္ပံ ဗန္ဓာပေသိ. ဧကာ ဘူမိကာ ဥဒကေ ဩသီဒိ. ဧကိဿာ ဘိက္ခုသံဃော နိသိန္နော. ဧကိဿာ ပတ္တစီဝရာနိ ဌပယိံသု. သံယုတ္တဘာဏကစူဠသီဝတ္ထေရော၊ ဣသိဒတ္တတ္ထေရော၊ မဟာသောဏတ္ထေရောတိ တယော ထေရာ တာသံ ပရိသာနံ ပါမောက္ခာ. တေသု ဒွေ ထေရာ မဟာသောဏတ္ထေရံ အာဟံသု – ‘‘အာဝုသော မဟာသောဏ၊ အဘိရုဟ မဟာဥဠုမ္ပ’’န္တိ. ‘‘တုမှေ ပန၊ ဘန္တေ’’တိ? ‘‘အာဝုသော၊ ဥဒကေ မရဏမ္ပိ ထလေ မရဏမ္ပိ ဧကမေဝ. န မယံ ဂမိဿာမ. တံ နိဿာယ ပန အနာဂတေ သာသနဿ ပဝေဏီ ဌဿတိ. ဂစ္ဆ တွံ၊ အာဝုသော’’တိ. ‘‘နာဟံ၊ ဘန္တေ၊ တုမှေသု အဂစ္ဆန္တေသု ဂမိဿာမီ’’တိ ယာဝတတိယံ ကထေတွာပိ ထေရံ အာရောပေတုံ အသက္ကောန္တာ နိဝတ္တိံသု.
အထ စူဠသီဝတ္ထေရော ဣသိဒတ္တတ္ထေရံ အာဟ – ‘‘အာဝုသော ဣသိဒတ္တ၊ အနာဂတေ မဟာသောဏတ္ထေရံ နိဿာယ သာသနပဝေဏီ ဌဿတိ၊ မာ ခေါ တံ ဟတ္ထတော ဝိဿဇ္ဇေဟီ’’တိ. ‘‘တုမှေ ပန၊ ဘန္တေ’’တိ? ‘‘အဟံ မဟာစေတိယံ ဝန္ဒိဿာမီ’’တိ ဒွေ ထေရေ အနုသာသိတွာ အနုပုဗ္ဗေန စာရိကံ စရန္တော မဟာဝိဟာရံ သမ္ပာပုဏိ. တသ္မိံ သမယေ မဟာဝိဟာရော သုညော. စေတိယင်္ဂဏေ ဧရဏ္ဍာ ဇာတာ. စေတိယံ ဂစ္ဆေဟိ ပရိဝါရိတံ၊ သေဝါလေန ပရိယောနဒ္ဓံ. ထေရော ဓရမာနကဗုဒ္ဓဿ နိပစ္စာကာရံ ဒဿေန္တော ဝိယ မဟာစေတိယံ ဝန္ဒိတွာ ပစ္ဆိမဒိသာယ သာလံ ပဝိသိတွာ ဩလောကေန္တော ‘ဧဝရူပဿ နာမ လာဘဂ္ဂယသဂ္ဂပ္ပတ္တဿ သရီရဓာတုစေတိယဋ္ဌာနံ အနာထံ ဇာတ’န္တိ စိန္တယမာနော နိသီဒိ.
အထ အဝိဒူရေ ရုက္ခေ အဓိဝတ္ထာ ဒေဝတာ အဒ္ဓိကမနုဿရူပေန တဏ္ဍုလနာဠိဉ္စ ဂုဠပိဏ္ဍဉ္စ အာဒါယ ထေရဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ ‘‘ကတ္ထ ဂစ္ဆထ၊ ဘန္တေ’’တိ? ‘‘အဟံ ဒက္ခိဏဒိသံ၊ ဥပါသကာ’’တိ. ‘‘အဟမ္ပိ တတ္ထေဝ ဂန္တုကာမော၊ သဟ ဂစ္ဆာမ၊ ဘန္တေ’’တိ. ‘‘အဟံ ဒုဗ္ဗလော၊ တဝ ဂတိယာ ဂန္တုံ န သက္ခိဿာမိ၊ တွံ ပုရတော ဂစ္ဆ၊ ဥပါသကာ’’တိ. ‘‘အဟမ္ပိ တုမှာကံ ဂတိယာ ဂမိဿာမီ’’တိ ထေရဿ ပတ္တစီဝရံ အဂ္ဂဟေသိ. တိဿဝါပိပါဠိံ အာရုဠှကာလေ စ ပတ္တံ အာဟရာပေတွာ ပါနကံ ကတွာ အဒါသိ. ထေရဿ ပီတမတ္တေယေဝ ဗလမတ္တာ သဏ္ဌာတိ. ဒေဝတာ ပထဝိံ သင်္ခိပိတွာ ဝေဏုနဒီသန္တိကေ ဧကံ ဆဍ္ဍိတဝိဟာရံ ပတွာ ထေရဿ ဝသနဋ္ဌာနံ ပဋိဇဂ္ဂိတွာ အဒါသိ.
ပုနဒိဝသေ ထေရေန မုခေ ဓောဝိတမတ္တေ ယာဂုံ ပစိတွာ အဒါသိ၊ ယာဂုံ ပီတဿ ဘတ္တံ ပစိတွာ ဥပနာမေသိ. ထေရော ‘‘တုယှံ ဌပေဟိ၊ ဥပါသကာ’’တိ ပတ္တံ ဟတ္ထေန ပိဒဟိ. ‘‘အဟံ န ဒူရံ ဂမိဿာမီ’’တိ ဒေဝတာ ထေရဿေဝ ပတ္တေ ဘတ္တံ ပက္ခိပိတွာ ကတဘတ္တကိစ္စဿ ထေရဿ ပတ္တစီဝရမာဒါယ မဂ္ဂံ ပဋိပန္နာ ပထဝိံ သင်္ခိပိတွာ ဇဇ္ဇရနဒီသန္တိကံ နေတွာ ‘‘ဘန္တေ၊ ဧတံ ပဏ္ဏခါဒကမနုဿာနံ ဝသနဋ္ဌာနံ၊ ဓူမော ပညာယတိ. အဟံ ပုရတော ဂမိဿာမီ’’တိ ထေရံ ဝန္ဒိတွာ အတ္တနော ဘဝနံ အဂမာသိ. ထေရော သဗ္ဗမ္ပိ ဘယကာလံ ပဏ္ဏခါဒကမနုဿေ နိဿာယ ဝသိ.
ဣသိဒတ္တတ္ထေရောပိ အနုပုဗ္ဗေန စာရိကံ စရန္တော အဠဇနပဒံ သမ္ပာပုဏိ. တတ္ထ မနုဿာ နာတိပက္ကာနိ မဓုကဖလာနိ ဘိန္ဒိတွာ အဋ္ဌိံ အာဒါယ တစံ ဆဍ္ဍေတွာ အဂမံသု. ထေရော ‘‘အာဝုသော မဟာသောဏ၊ ဘိက္ခာဟာရော ပညာယတီ’’တိ ဝတွာ ပတ္တစီဝရံ အာဟရာပေတွာ စီဝရံ ပါရုပိတွာ ပတ္တံ နီဟရိတွာ အဋ္ဌာသိ. တရုဏဒါရကာ ထေရံ ဌိတံ ဒိသွာ ‘ဣမိနာ ကောစိ အတ္ထော ဘဝိဿတီ’တိ ဝါလုကံ ပုဉ္ဆိတွာ မဓုကဖလတ္တစံ ပတ္တေ ပက္ခိပိတွာ အဒံသု၊ ထေရာ ပရိဘုဉ္ဇိံသု. သတ္တာဟမတ္တံ သောယေဝ အာဟာရော အဟောသိ.
အနုပုဗ္ဗေန စောရိယဿရံ သမ္ပာပုဏိံသု. မနုဿာ ကုမုဒါနိ ဂဟေတွာ ကုမုဒနာလေ ဆဍ္ဍေတွာ အဂမံသု. ထေရော ‘‘အာဝုသော မဟာသောဏ၊ ဘိက္ခာဟာရော ပညာယတီ’’တိ ဝတွာ ပတ္တစီဝရံ အာဟရာပေတွာ စီဝရံ ပါရုပိတွာ ပတ္တံ နီဟရိတွာ အဋ္ဌာသိ. ဂါမဒါရကာ ကုမုဒနာလေ သောဓေတွာ ပတ္တေ ပက္ခိပိတွာ အဒံသု၊ ထေရာ ပရိဘုဉ္ဇိံသု. သတ္တာဟမတ္တံ သောဝ အာဟာရော အဟောသိ.
အနုပုဗ္ဗေန စရန္တာ ပဏ္ဏခါဒကမနုဿာနံ ဝသနဋ္ဌာနေ ဧကံ ဂါမဒွါရံ သမ္ပာပုဏိံသု. တတ္ထ ဧကိဿာ ဒါရိကာယ မာတာပိတရော အရညံ ဂစ္ဆန္တာ ‘‘သစေ ကောစိ အယျော အာဂစ္ဆတိ၊ ကတ္ထစိ ဂန္တုံ မာ အဒါသိ၊ အယျဿ ဝသနဋ္ဌာနံ အာစိက္ခေယျာသိ၊ အမ္မာ’’တိ အာဟံသု. သာ ထေရေ ဒိသွာ ပတ္တံ ဂဟေတွာ နိသီဒါပေသိ. ဂေဟေ ဓညဇာတိ နာမ နတ္ထိ. ဝါသိံ ပန ဂဟေတွာ ဂုဉ္ဇစောစရုက္ခတ္တစံ ဂုဉ္ဇလတာပတ္တေဟိ သဒ္ဓိံ ဧကတော ကောဋ္ဋေတွာ တယော ပိဏ္ဍေ ကတွာ ဧကံ ဣသိဒတ္တတ္ထေရဿ ဧကံ မဟာသောဏတ္ထေရဿ ပတ္တေ ဌပေတွာ ‘အတိရေကပိဏ္ဍံ ဣသိဒတ္တတ္ထေရဿ ပတ္တေ ဌပေဿာမီ’တိ ဟတ္ထံ ပသာရေသိ. ဟတ္ထော ပရိဝတ္တိတွာ မဟာသောဏတ္ထေရဿ ပတ္တေ ပတိဋ္ဌာပေသိ. ဣသိဒတ္တတ္ထေရော ‘ဗြာဟ္မဏတိဿဘယေ ဂုဉ္ဇစောစပိဏ္ဍေ ဝိပါကဒါယကကမ္မံ ဒေသကာလသမ္ပဒါယ ကီဝပမာဏံ ဝိပါကံ ဒဿတီ’တိ အာဟ. တေ တံ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ ဝသနဋ္ဌာနံ အဂမံသု. သာပိ အရညတော အာဂတာနံ မာတာပိတူနံ အာစိက္ခိ ‘‘ဒွေ ထေရာ အာဂတာ. တေသံ မေ ဝသနဋ္ဌာနံ အာစိက္ခိတ’’န္တိ. တေ ဥဘောပိ ထေရာနံ သန္တိကံ ဂန္တွာ ဝန္ဒိတွာ ‘‘ဘန္တေ၊ ယံ မယံ လဘာမ၊ တေန တုမှေ ပဋိဇဂ္ဂိဿာမ၊ ဣဓေဝ ဝသထာ’’တိ ပဋိညံ ဂဏှိံသု. ထေရာပိ သဗ္ဗဘယကာလံ တေ ဥပနိဿာယ ဝသိံသု.
ဗြာဟ္မဏတိဿစောရေ မတေ ပိတုမဟာရာဇာ ဆတ္တံ ဥဿာပေသိ. ‘ဘယံ ဝူပသန္တံ၊ ဇနပဒေါ သမ္ပုဏ္ဏော’တိ သုတွာ ပရသမုဒ္ဒတော ဘိက္ခုသံဃော နာဝါယ မဟာတိတ္ထပဋ္ဋနေ ဩရုယှ ‘မဟာသောဏတ္ထေရော ကဟံ ဝသတီ’တိ ပုစ္ဆိတွာ ထေရဿ သန္တိကံ အဂမာသိ. ထေရော ပဉ္စသတဘိက္ခုပရိဝါရော ကာလကဂါမေ မဏ္ဍလာရာမဝိဟာရံ သမ္ပာပုဏိ. တသ္မိံ သမယေ ကာလကဂါမေ သတ္တမတ္တာနိ ကုလသတာနိ ပဋိဝသန္တိ. ရတ္တိဘာဂေ ဒေဝတာ အာဟိဏ္ဍိတွာ ‘‘မဟာသောဏတ္ထေရော ပဉ္စဘိက္ခုသတပရိဝါရော မဏ္ဍလာရာမဝိဟာရံ ပတ္တော. ဧကေကော နဝဟတ္ထသာဋကေန သဒ္ဓိံ ဧကေကကဟာပဏဂ္ဃနကံ ပိဏ္ဍပါတံ ဒေတူ’’တိ မနုဿေ အဝေါစုံ. ပုနဒိဝသေ စ ထေရာ ကာလကဂါမံ ပိဏ္ဍာယ ပဝိသိံသု. မနုဿာ နိသီဒါပေတွာ ယာဂုံ အဒံသု. မဏ္ဍလာရာမဝါသီ တိဿဘူတိတ္ထေရော သင်္ဃတ္ထေရော ဟုတွာ နိသီဒိ. ဧကော မဟာဥပါသကော တံ ဝန္ဒိတွာ ‘‘ဘန္တေ၊ မဟာသောဏတ္ထေရော နာမ ကတရော’’တိ ပုစ္ဆိ. တေန သမယေန ထေရော နဝကော ဟောတိ ပရိယန္တေ နိသိန္နော. ထေရော ဟတ္ထံ ပသာရေတွာ ‘‘မဟာသောဏော နာမ ဧသ၊ ဥပါသကာ’’တိ အာဟ. ဥပါသကော တံ ဝန္ဒိတွာ ပတ္တံ ဂဏှာတိ. ထေရော န ဒေတိ. တိဿဘူတိတ္ထေရော ‘‘အာဝုသော သောဏ၊ ယထာ တွံ န ဇာနာသိ၊ မယမ္ပိ ဧဝမေဝ န ဇာနာမ၊ ပုညဝန္တာနံ ဒေဝတာ ပရိပါစေန္တိ၊ ပတ္တံ ဒေဟိ၊ သဗြဟ္မစာရီနံ သင်္ဂဟံ ကရောဟီ’’တိ အာဟ. ထေရော ပတ္တံ အဒါသိ. မဟာဥပါသကော ပတ္တံ အာဒါယ ဂန္တွာ ကဟာပဏဂ္ဃနကဿ ပိဏ္ဍပါတဿ ပူရေတွာ နဝဟတ္ထသာဋကံ အာဓာရကံ ကတွာ အာဟရိတွာ ထေရဿ ဟတ္ထေ ဌပေသိ၊ အပရောပိ ဥပါသကော ထေရဿာတိ သတ္တ သာဋကသတာနိ သတ္တ စ ပိဏ္ဍပါတသတာနိ ထေရဿေဝ အဒံသု.
ထေရော ဘိက္ခုသံဃဿ သံဝိဘာဂံ ကတွာ အနုပုဗ္ဗေန မဟာဝိဟာရံ ပါပုဏိတွာ မုခံ ဓောဝိတွာ မဟာဗောဓိံ ဝန္ဒိတွာ မဟာစေတိယံ ဝန္ဒိတွာ ထူပါရာမေ ဌိတော စီဝရံ ပါရုပိတွာ ဘိက္ခုသံဃပရိဝါရော ဒက္ခိဏဒွါရေန နဂရံ ပဝိသိတွာ ဒွါရတော ယာဝ ဝဠဉ္ဇနကသာလာ ဧတသ္မိံ အန္တရေ သဋ္ဌိကဟာပဏဂ္ဃနကံ ပိဏ္ဍပါတံ လဘိ. တတော ပဋ္ဌာယ ပန သက္ကာရဿ ပမာဏံ နတ္ထိ. ဧဝံ ကာလဝိပတ္တိယံ မဓုကဖလတ္တစောပိ ကုမုဒနာဠိပိ ဒုလ္လဘာ ဇာတာ. ကာလသမ္ပတ္တိယံ ဧဝရူပေါ မဟာလာဘော ဥဒပါဒိ.
ဝတ္တဗ္ဗကနိဂြောဓတ္ထေရဿာပိ သာမဏေရကာလေ ဗြာဟ္မဏတိဿဘယံ ဥဒပါဒိ. သာမဏေရော စ ဥပဇ္ဈာယော စဿ ပရသမုဒ္ဒံ နာဂမိံသု၊ ‘ပဏ္ဏခါဒကမနုဿေ ဥပနိဿာယ ဝသိဿာမာ’တိ ပစ္စန္တာဘိမုခါ အဟေသုံ. သာမဏေရော သတ္တာဟမတ္တံ အနာဟာရော ဟုတွာ ဧကသ္မိံ ဂါမဋ္ဌာနေ တာလရုက္ခေ တာလပက္ကံ ဒိသွာ ဥပဇ္ဈာယံ အာဟ – ‘‘ဘန္တေ၊ ထောကံ အာဂမေထ၊ တာလပက္ကံ ပါတေဿာမီ’’တိ. ‘‘ဒုဗ္ဗလောသိ တွံ၊ သာမဏေရ၊ မာ အဘိရုဟီ’’တိ. ‘‘အဘိရုဟိဿာမိ၊ ဘန္တေ’’တိ ခုဒ္ဒကဝါသိံ ဂဟေတွာ တာလံ အာရုယှ တာလပိဏ္ဍံ ဆိန္ဒိတုံ အာရဘိ. ဝါသိဖလံ နိက္ခမိတွာ ဘူမိယံ ပတိ.
ထေရော စိန္တေသိ ‘‘အယံ ကိလန္တောဝ ရုက္ခံ အာရုဠှော၊ ကိံ နု ခေါ ဣဒါနိ ကရိဿတီ’’တိ သာမဏေရော တာလပဏ္ဏံ ဖာလေတွာ ဖာလေတွာ ဝါသိဒဏ္ဍကေ ဗန္ဓိတွာ ဃဋ္ဋေန္တော ဃဋ္ဋေန္တော ဘူမိယံ ပါတေတွာ ‘‘ဘန္တေ၊ သာဓု ဝတဿ သစေ ဝါသိဖလံ ဧတ္ထ ပဝေသေယျာထာ’’တိ အာဟ. ထေရော ‘ဥပါယသမ္ပန္နော သာမဏေရော’တိ ဝါသိဖလံ ပဝေသေတွာ အဒါသိ. သော ဝါသိံ ဥက္ခိပိတွာ တာလဖလာနိ ပါတေသိ. ထေရော ဝါသိံ ပါတာပေတွာ ပဝဋ္ဋိတွာ ဂတံ တာလဖလံ ဘိန္ဒိတွာ သာမဏေရံ ဩတိဏ္ဏကာလေ အာဟ ‘‘သာမဏေရ၊ တွံ ဒုဗ္ဗလော၊ ဣဒံ တာဝ ခါဒါဟီ’’တိ. ‘‘နာဟံ၊ ဘန္တေ၊ တုမှေဟိ အခါဒိတေ ခါဒိဿာမီ’’တိ ဝါသိံ ဂဟေတွာ တာလဖလာနိ ဘိန္ဒိတွာ ပတ္တံ နီဟရိတွာ တာလမိဉ္ဇံ ပက္ခိပိတွာ ထေရဿ ဒတွာ သယံ ခါဒိ. ယာဝ တာလဖလာနိ အဟေသုံ၊ တာဝ တတ္ထေဝ ဝသိတွာ ဖလေသု ခီဏေသု အနုပုဗ္ဗေန ပဏ္ဏခါဒကမနုဿာနံ ဝသနဋ္ဌာနေ ဧကံ ဆဍ္ဍိတဝိဟာရံ ပဝိသိံသု. သာမဏေရော ထေရဿ ဝသနဋ္ဌာနံ ပဋိဇဂ္ဂိ. ထေရော သာမဏေရဿ ဩဝါဒံ ဒတွာ ဝိဟာရံ ပါဝိသိ. သာမဏေရော ‘အနာယတနေ နဋ္ဌာနံ အတ္တဘာဝါနံ ပမာဏံ နတ္ထိ၊ ဗုဒ္ဓါနံ ဥပဋ္ဌာနံ ကရိဿာမီ’တိ စေတိယင်္ဂဏံ ဂန္တွာ အပ္ပဟရိတံ ကရောတိ၊ သတ္တာဟမတ္တံ နိရာဟာရတာယ ပဝေဓမာနော ပတိတွာ နိပန္နကောဝ တိဏာနိ ဥဒ္ဓရတိ. ဧကစ္စေ စ မနုဿာ အရညေ စရန္တာ မဓုံ လဘိတွာ ဒါရူနိ စေဝ သာကပဏ္ဏဉ္စ ဂဟေတွာ တိဏစလနသညာယ ‘မိဂေါ နု ခေါ ဧသော’တိ သာမဏေရဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ ‘‘ကိံ ကရောသိ၊ သာမဏေရာ’’တိ အာဟံသု. ‘‘တိဏဂဏ္ဌိံ ဂဏှာမိ၊ ဥပါသကာ’’တိ. ‘‘အညောပိ ကောစိ အတ္ထိ၊ ဘန္တေ’’တိ? ‘‘အာမ၊ ဥပါသကာ၊ ဥပဇ္ဈာယော မေ အန္တောဂဗ္ဘေ’’တိ. ‘‘မဟာထေရဿ ဒတွာ ခါဒေယျာသိ၊ ဘန္တေ’’တိ သာမဏေရဿ မဓုံ ဒတွာ အတ္တနော ဝသနဋ္ဌာနံ အာစိက္ခိတွာ ‘‘မယံ သာခါဘင်္ဂံ ကရောန္တာ ဂမိဿာမ. ဧတာယ သညာယ ထေရံ ဂဟေတွာ အာဂစ္ဆေယျာသိ၊ အယျာ’’တိ ဝတွာ အဂမံသု.
သာမဏေရော မဓုံ ဂဟေတွာ ထေရဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ ဗဟိ ဌတွာ ‘‘ဝန္ဒာမိ၊ ဘန္တေ’’တိ အာဟ. ထေရော ‘သာမဏေရော ဇိဃစ္ဆာယ အနုဍယှမာနော အာဂတော ဘဝိဿတီ’တိ တုဏှီ အဟောသိ. သော ပုနပိ ‘‘ဝန္ဒာမိ၊ ဘန္တေ’’တိ အာဟ. ‘‘ကသ္မာ၊ သာမဏေရ၊ ဒုဗ္ဗလဘိက္ခူနံ သုခေန နိပဇ္ဇိတုံ န ဒေသီ’’တိ? ‘‘ဒွါရံ ဝိဝရိတုံ သာရုပ္ပံ၊ ဘန္တေ’’တိ? ထေရော ဥဋ္ဌဟိတွာ ဒွါရံ ဝိဝရိတွာ ‘‘ကိံ တေ၊ သာမဏေရ၊ လဒ္ဓံ’’တိ အာဟ. မနုဿေဟိ မဓု ဒိန္နံ၊ ခါဒိတုံ သာရုပ္ပံ၊ ဘန္တေ’’တိ? ‘‘သာမဏေရ၊ ဧဝမေဝ ခါဒိတုံ ကိလမိဿာမ၊ ပါနကံ ကတွာ ပိဝိဿာမာ’’တိ. သာမဏေရော ပါနကံ ကတွာ အဒါသိ. အထ နံ ထေရော ‘‘မနုဿာနံ ဝသနဋ္ဌာနံ ပုစ္ဆသိ၊ သာမဏေရာ’’တိ အာဟ. သယမေဝ အာစိက္ခိံသု၊ ဘန္တေ’’တိ. ‘‘သာမဏေရ၊ ပါတောဝ ဂစ္ဆန္တာ ကိလမိဿာမ၊ အဇ္ဇေဝ ဂမိဿာမာ’’တိ ပတ္တစီဝရံ ဂဏှာပေတွာ နိက္ခမိ. တေ ဂန္တွာ မနုဿာနံ ဝသနဋ္ဌာနဿ အဝိဒူရေ နိပဇ္ဇိံသု.
သာမဏေရော ရတ္တိဘာဂေ စိန္တေသိ – ‘မယာ ပဗ္ဗဇိတကာလတော ပဋ္ဌာယ ဂါမန္တေ အရုဏံ နာမ န ဥဋ္ဌာပိတပုဗ္ဗ’န္တိ. သော ပတ္တံ ဂဟေတွာ အရုဏံ ဥဋ္ဌာပေတုံ အရညံ အဂမာသိ. မဟာထေရော သာမဏေရံ နိပန္နဋ္ဌာနေ အပဿန္တော ‘မနုဿခါဒကေဟိ ဂဟိတော ဘဝိဿတီ’တိ စိန္တေသိ. သာမဏေရော အရညေ အရုဏံ ဥဋ္ဌာပေတွာ ပတ္တေန ဥဒကဉ္စ ဒန္တကဋ္ဌဉ္စ ဂဟေတွာ အာဂမိ. ‘‘သာမဏေရ၊ ကုဟိံ ဂတောသိ? မဟလ္လကဘိက္ခူနံ တေ ဝိတက္ကော ဥပ္ပါဒိတော၊ ဒဏ္ဍကမ္မံ အာဟရာ’’တိ. ‘‘အာဟရိဿာမိ၊ ဘန္တေ’’တိ. ထေရော မုခံ ဓောဝိတွာ စီဝရံ ပါရုပိ. ဥဘောပိ မနုဿာနံ ဝသနဋ္ဌာနံ အဂမံသု. မနုဿာပိ အတ္တနော ပရိဘောဂံ ကန္ဒမူလဖလပဏ္ဏံ အဒံသု. ထေရောပိ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ ဝိဟာရံ အဂမာသိ. သာမဏေရော ဥဒကံ အာဟရိတွာ ‘‘ပါဒေ ဓောဝါမိ၊ ဘန္တေ’’တိ အာဟ. ‘‘သာမဏေရ၊ တွံ ရတ္တိံ ကုဟိံ ဂတော? အမှာကံ ဝိတက္ကံ ဥပ္ပါဒေသီ’’တိ. ‘‘ဘန္တေ၊ ဂါမန္တေ မေ အရုဏံ န ဥဋ္ဌာပိတပုဗ္ဗံ၊ အရုဏုဋ္ဌာပနတ္ထာယ အရညံ အဂမာသိ’’န္တိ. ‘‘သာမဏေရ၊ န တုယှံ ဒဏ္ဍကမ္မံ အနုစ္ဆဝိကံ အမှာကမေဝ အနုစ္ဆဝိက’’န္တိ ဝတွာ ထေရော တသ္မိံယေဝ ဌာနေ ဝသိ၊ သာမဏေရဿ စ သညံ အဒါသိ ‘‘မယံ တာဝ မဟလ္လကာ၊ ‘ဣဒံ နာမ ဘဝိဿတီ’တိ န သက္ကာ ဇာနိတုံ. တုဝံ အတ္တာနံ ရက္ခေယျာသီ’’တိ. ထေရော ကိရ အနာဂါမီ. တံ အပရဘာဂေ မနုဿခါဒကာ ခါဒိံသု. သာမဏေရော အတ္တာနံ ရက္ခိတွာ ဘယေ ဝူပသန္တေ တထာရူပေ ဌာနေ ဥပဇ္ဈံ ဂါဟာပေတွာ ဥပသမ္ပန္နော ဗုဒ္ဓဝစနံ ဥဂ္ဂဟေတွာ တိပိဋကဓရော ဟုတွာ ဝတ္တဗ္ဗကနိဂြောဓတ္ထေရော နာမ ဇာတော.
ပိတုမဟာရာဇာ ရဇ္ဇံ ပဋိပဇ္ဇိ. ပရသမုဒ္ဒါ အာဂတာဂတာ ဘိက္ခူ ‘‘ကဟံ ဝတ္တဗ္ဗကနိဂြောဓတ္ထေရော၊ ကဟံ ဝတ္တဗ္ဗကနိဂြောဓတ္ထေရော’’တိ ပုစ္ဆိတွာ တဿ သန္တိကံ အဂမံသု. မဟာဘိက္ခုသံဃော ထေရံ ပရိဝါရေသိ. သော မဟာဘိက္ခုသံဃပရိဝုတော အနုပုဗ္ဗေန မဟာဝိဟာရံ ပတွာ မဟာဗောဓိံ မဟာစေတိယံ ထူပါရာမဉ္စ ဝန္ဒိတွာ နဂရံ ပါယာသိ. ယာဝ ဒက္ခိဏဒွါရာ ဂစ္ဆန္တဿေဝ နဝသု ဌာနေသု တိစီဝရံ ဥပပဇ္ဇိ၊ အန္တောနဂရံ ပဝိဋ္ဌကာလတော ပဋ္ဌာယ မဟာသက္ကာရော ဥပ္ပဇ္ဇိ. ဣတိ ကာလဝိပတ္တိယံ တာလဖလကန္ဒမူလပဏ္ဏမ္ပိ ဒုလ္လဘံ ဇာတံ. ကာလသမ္ပတ္တိယံ ဧဝရူပေါ မဟာလာဘော ဥပ္ပန္နောတိ. ဧဝံ ကာလဝိပတ္တိပဋိဗာဟိတတ္တာ ဝိပါကံ ဒါတုံ အသက္ကောန္တာနိ ကာလသမ္ပတ္တိံ အာဂမ္မ ဝိပစ္စန္တီတိ ပဇာနာတိ.
အပရဿာပိ ဗဟူနိ ကလျာဏကမ္မာနိ ဟောန္တိ. တာနိ ပယောဂဝိပတ္တိယံ ဌိတဿ န ဝိပစ္စေယျုံ. သော ပန ဧကေန ကလျာဏကမ္မေန သမ္မာပယောဂေ ပတိဋ္ဌိတော တီဏိ သုစရိတာနိ ပူရေတိ၊ ပဉ္စသီလံ ဒသသီလံ ရက္ခတိ. ကာလသမ္ပတ္တိယံ နိဗ္ဗတ္တဿ ရာဇာနော သဗ္ဗာလင်္ကာရပတိမဏ္ဍိတာ ရာဇကညာယော ‘ဧတဿ အနုစ္ဆဝိကာ’တိ ပေသေန္တိ၊ ယာနဝါဟနမဏိသုဝဏ္ဏရဇတာဒိဘေဒံ တံ တံ ပဏ္ဏာကာရံ ‘ဧတဿ အနုစ္ဆဝိက’န္တိ ပေသေန္တိ.
ပဗ္ဗဇ္ဇူပဂတောပိ မဟာယသော ဟောတိ မဟာနုဘာဝေါ. တတြိဒံ ဝတ္ထု – ကူဋကဏ္ဏရာဇာ ကိရ ဂိရိဂါမကဏ္ဏဝါသိကံ စူဠသုဓမ္မတ္ထေရံ မမာယတိ. သော ဥပ္ပလဝါပိယံ ဝသမာနော ထေရံ ပက္ကောသာပေသိ. ထေရော အာဂန္တွာ မာလာရာမဝိဟာရေ ဝသတိ. ရာဇာ ထေရဿ မာတရံ ပုစ္ဆိ – ‘‘ကိံ ထေရော ပိယာယတီ’’တိ? ‘‘ကန္ဒံ မဟာရာဇာ’’တိ. ရာဇာ ကန္ဒံ ဂါဟာပေတွာ ဝိဟာရံ ဂန္တွာ ထေရဿ ဒဒမာနော မုခံ ဥလ္လောကေတုံ နာသက္ခိ. သော နိက္ခမိတွာ စ ဗဟိပရိဝေဏေ ဒေဝိံ ပုစ္ဆိ – ‘‘ကီဒိသော ထေရော’’တိ? ‘‘တွံ ပုရိသော ဟုတွာ ဥလ္လောကေတုံ န သက္ကောသိ၊ အဟံ ကထံ သက္ခိဿာမိ? နာဟံ ဇာနာမိ ကီဒိသော’’တိ. ရာဇာ ‘မမ ရဋ္ဌေ ဗလိကာရဂဟပတိပုတ္တံ ဥလ္လောကေတုံ န ဝိသဟာမိ. မဟန္တံ ဝတ ဘော ဗုဒ္ဓသာသနံ နာမာ’တိ အပ္ဖေါဋေသိ. တိပိဋကစူဠနာဂတ္ထေရမ္ပိ မမာယတိ. တဿ အင်္ဂုလိယံ ဧကာ ပိဠကာ ဥဋ္ဌဟိ. ရာဇာ ‘ထေရံ ပဿိဿာမီ’တိ ဝိဟာရံ ဂန္တွာ ဗလဝပေမေန အင်္ဂုလိံ မုခေန ဂဏှိ. အန္တောမုခေယေဝ ပိဠကာ ဘိန္နာ၊ ပုဗ္ဗလောဟိတံ အနုဋ္ဌုဘိတွာ ထေရေ သိနေဟေန အမတံ ဝိယ အဇ္ဈောဟရိ. သောယေဝ ထေရော အပရဘာဂေ မရဏမဉ္စေ နိပဇ္ဇိ. ရာဇာ ဂန္တွာ အသုစိကပလ္လကံ သီသေ ဌပေတွာ ‘ဓမ္မသကဋဿ အက္ခော ဘိဇ္ဇတိ အက္ခော ဘိဇ္ဇတီ’တိ ပရိဒေဝမာနော ဝိစရိ. ပထဝိဿရဿ အသုစိကပလ္လကံ သီသေန ဥက္ခိပိတွာ ဝိစရဏံ နာမ ကဿ ဂတမဂ္ဂေါ? သမ္မာပယောဂဿ ဂတမဂ္ဂေါတိ. ဧဝံ ပယောဂဝိပတ္တိပဋိဗာဟိတတ္တာ ဝိပါကံ ဒါတုံ အသက္ကောန္တာနိ ပယောဂသမ္ပတ္တိံ အာဂမ္မ ဝိပစ္စန္တီတိ ပဇာနာတိ. ဧဝံ စတူဟိ ဝိပတ္တီဟိ ပဋိဗာဟိတံ ကလျာဏကမ္မံ ဝိပါကံ အဒတွာ စတဿော သမ္ပတ္တိယော အာဂမ္မ ဒေတိ.
တတြိဒံ ဘူတမတ္ထံ ကတွာ ဩပမ္မံ – ဧကော ကိရ မဟာရာဇာ ဧကဿ အမစ္စဿ အပ္ပမတ္တေန ကုဇ္ဈိတွာ တံ ဗန္ဓနာဂါရေ ဗန္ဓာပေသိ. တဿ ဉာတကာ ရညော ကုဒ္ဓဘာဝံ ဉတွာ ကိဉ္စိ အဝတွာ စဏ္ဍကောပေ ဝိဂတေ ရာဇာနံ တဿ နိရပရာဓဘာဝံ ဇာနာပေသုံ. ရာဇာ မုဉ္စိတွာ တဿ ဌာနန္တရံ ပဋိပါကတိကံ အကာသိ. အထဿ တတော တတော အာဂစ္ဆန္တာနံ ပဏ္ဏာကာရာနံ ပမာဏံ နာဟောသိ. မနုဿာ သမ္ပဋိစ္ဆိတုံ နာသက္ခိံသု. တတ္ထ ရညော အပ္ပမတ္တကေန ကုဇ္ဈိတွာ တဿ ဗန္ဓနာဂါရေ ဗန္ဓာပိတကာလော ဝိယ ပုထုဇ္ဇနဿ နိရယေ နိဗ္ဗတ္တကာလော. အထဿ ဉာတကေဟိ ရာဇာနံ သညာပေတွာ ဌာနန္တရဿ ပဋိပါကတိကကရဏကာလော ဝိယ တဿ သဂ္ဂေ နိဗ္ဗတ္တကာလော. ပဏ္ဏာကာရံ သမ္ပဋိစ္ဆိတုံ အသမတ္ထကာလော ဝိယ စတဿော သမ္ပတ္တိယော အာဂမ္မ ကလျာဏကမ္မာနံ ဒေဝလောကတော မနုဿလောကံ၊ မနုဿလောကတော ဒေဝလောကန္တိ ဧဝံ သုခဋ္ဌာနတော သုခဋ္ဌာနမေဝ နေတွာ ကပ္ပသတသဟဿမ္ပိ သုခဝိပါကံ ဒတွာ နိဗ္ဗာနသမ္ပာပနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.
ဧဝံ တာဝ ပါဠိဝသေနေဝ ဒုတိယံ ဗလံ ဒီပေတွာ ပုန ‘‘အဟောသိ ကမ္မံ အဟောသိ ကမ္မဝိပါကော’’တိ (ပဋိ. မ. ၁.၂၃၄) ဣမိနာ ပဋိသမ္ဘိဒါနယေနာပိ ဒီပေတဗ္ဗံ. တတ္ထ ‘အဟောသိ ကမ္မ’န္တိ အတီတေ အာယူဟိတံ ကမ္မံ အတီတေယေဝ အဟောသိ. ယေန ပန အတီတေ ဝိပါကော ဒိန္နော၊ တံ သန္ဓာယ ‘အဟောသိ ကမ္မဝိပါကော’တိ ဝုတ္တံ. ဒိဋ္ဌဓမ္မဝေဒနီယာဒီသု ပန ဗဟူသုပိ အာယူဟိတေသု ဧကံ ဒိဋ္ဌဓမ္မဝေဒနီယံ ဝိပါကံ ဒေတိ၊ သေသာနိ အဝိပါကာနိ. ဧကံ ဥပပဇ္ဇဝေဒနီယံ ပဋိသန္ဓိံ အာကဍ္ဎတိ၊ သေသာနိ အဝိပါကာနိ. ဧကေနာနန္တရိယေန နိရယေ ဥပပဇ္ဇတိ၊ သေသာနိ အဝိပါကာနိ. အဋ္ဌသု သမာပတ္တီသု ဧကာယ ဗြဟ္မလောကေ နိဗ္ဗတ္တတိ၊ သေသာ အဝိပါကာ. ဣဒံ သန္ဓာယ ‘နာဟောသိ ကမ္မဝိပါကော’တိ ဝုတ္တံ. ယော ပန ဗဟုမ္ပိ ကုသလာကုသလံ ကမ္မံ ကတွာ ကလျာဏမိတ္တံ နိဿာယ အရဟတ္တံ ပါပုဏာတိ၊ ဧတဿ ကမ္မဝိပါကော ‘နာဟောသိ’ နာမ. ယံ အတီတေ အာယူဟိတံ ဧတရဟိ ဝိပါကံ ဒေတိ တံ ‘အဟောသိ ကမ္မံ အတ္ထိ ကမ္မဝိပါကော’ နာမ. ယံ ပုရိမနယေနေဝ အဝိပါကတံ အာပဇ္ဇတိ တံ ‘အဟောသိ ကမ္မံ နတ္ထိ ကမ္မဝိပါကော’ နာမ. ယံ အတီတေ အာယူဟိတံ အနာဂတေ ဝိပါကံ ဒဿတိ တံ ‘အဟောသိ ကမ္မံ ဘဝိဿတိ ကမ္မဝိပါကော’ နာမ. ယံ ပုရိမနယေန အဝိပါကတံ အာပဇ္ဇိဿတိ တံ ‘အဟောသိ ကမ္မံ န ဘဝိဿတိ ကမ္မဝိပါကော’ နာမ.
ယံ ဧတရဟိ အာယူဟိတံ ဧတရဟိယေဝ ဝိပါကံ ဒေတိ တံ ‘အတ္ထိ ကမ္မံ အတ္ထိ ကမ္မဝိပါကော’ နာမ. ယံ ပုရိမနယေနေဝ အဝိပါကတံ အာပဇ္ဇတိ တံ ‘အတ္ထိ ကမ္မံ နတ္ထိ ကမ္မဝိပါကော’ နာမ. ယံ ဧတရဟိ အာယူဟိတံ အနာဂတေ ဝိပါကံ ဒဿတိ တံ ‘အတ္ထိ ကမ္မံ ဘဝိဿတိ ကမ္မဝိပါကော’ နာမ. ယံ ပုရိမနယေနေဝ အဝိပါကတံ အာပဇ္ဇိဿတိ တံ ‘အတ္ထိ ကမ္မံ န ဘဝိဿတိ ကမ္မဝိပါကော’ နာမ.
ယံ သယမ္ပိ အနာဂတံ၊ ဝိပါကောပိဿ အနာဂတော တံ ‘ဘဝိဿတိ ကမ္မံ ဘဝိဿတိ ကမ္မဝိပါကော’ နာမ. ယံ သယံ ဘဝိဿတိ၊ ပုရိမနယေနေဝ အဝိပါကတံ အာပဇ္ဇိဿတိ တံ ‘ဘဝိဿတိ ကမ္မံ န ဘဝိဿတိ ကမ္မဝိပါကော’ နာမ.
ဣဒံ တထာဂတဿာတိ ဣဒံ သဗ္ဗေဟိပိ ဧတေဟိ အာကာရေဟိ တထာဂတဿ ကမ္မန္တရဝိပါကန္တရဇာနနဉာဏံ အကမ္ပိယဋ္ဌေန ဒုတိယဗလံ ဝေဒိတဗ္ဗန္တိ.
ဒုတိယဗလနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ.