၅. ဝိညာဏက္ခန္ဓနိဒ္ဒေသော

၂၆. ဝိညာဏက္ခန္ဓနိဒ္ဒေသေ ယံ ကိဉ္စိ ဝိညာဏန္တိ စတုဘူမကဝိညာဏံ ပရိယာဒိယတိ. စက္ခုဝိညာဏန္တိအာဒီနိ အတီတာဒိဝသေန နိဒ္ဒိဋ္ဌဝိညာဏံ သဘာဝတော ဒဿေတုံ ဝုတ္တာနိ. တတ္ထ စက္ခုဝိညာဏာဒီနိ ပဉ္စ စက္ခုပသာဒါဒိဝတ္ထုကာနေဝ၊ မနောဝိညာဏံ ဟဒယဝတ္ထုကမ္ပိ အဝတ္ထုကမ္ပိ. သဗ္ဗံ စတုဘူမကဝိညာဏံ. သေသံ ဝေဒနာက္ခန္ဓသဒိသမေဝါတိ.

အယံ ဝိညာဏက္ခန္ဓနိဒ္ဒေသော.

ပကိဏ္ဏကကထာ

ဣဒါနိ ပဉ္စသုပိ ခန္ဓေသု သမုဂ္ဂမတော၊ ပုဗ္ဗာပရတော၊ အဒ္ဓါနပရိစ္ဆေဒတော၊ ဧကုပ္ပါဒနာနာနိရောဓတော၊ နာနုပ္ပါဒဧကနိရောဓတော၊ ဧကုပ္ပါဒဧကနိရောဓတော၊ နာနုပ္ပါဒနာနာနိရောဓတော၊ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နတော၊ အဇ္ဈတ္တိကဗာဟိရတော၊ ဩဠာရိကသုခုမတော၊ ဟီနပဏီတတော၊ ဒူရသန္တိကတော၊ ပစ္စယတော၊ သမုဋ္ဌာနတော၊ ပရိနိပ္ဖန္နတော၊ သင်္ခတတောတိ သောဠသဟာကာရေဟိ ပကိဏ္ဏကံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

တတ္ထ ဒုဝိဓော သမုဂ္ဂမော – ဂဗ္ဘသေယျကသမုဂ္ဂမော၊ ဩပပါတိကသမုဂ္ဂမောတိ. တတ္ထ ဂဗ္ဘသေယျကသမုဂ္ဂမော ဧဝံ ဝေဒိတဗ္ဗော – ဂဗ္ဘသေယျကသတ္တာနဉှိ ပဋိသန္ဓိက္ခဏေ ပဉ္စက္ခန္ဓာ အပစ္ဆာအပုရေ ဧကတော ပါတုဘဝန္တိ. တသ္မိံ ခဏေ ပါတုဘူတာ ကလလသင်္ခါတာ ရူပသန္တတိ ပရိတ္တာ ဟောတိ. ခုဒ္ဒကမက္ခိကာယ ဧကဝါယာမေန ပါတဗ္ဗမတ္တာတိ ဝတွာ ပုန ‘အတိဗဟုံ ဧတံ၊ သဏှသူစိယာ တေလေ ပက္ခိပိတွာ ဥက္ခိတ္တာယ ပဂ္ဃရိတွာ အဂ္ဂေ ဌိတဗိန္ဒုမတ္တ’န္တိ ဝုတ္တံ. တမ္ပိ ပဋိက္ခိပိတွာ ‘ဧကကေသေ တေလတော ဥဒ္ဓရိတွာ ဂဟိတေ တဿ ပဂ္ဃရိတွာ အဂ္ဂေ ဌိတဗိန္ဒုမတ္တ’န္တိ ဝုတ္တံ. တမ္ပိ ပဋိက္ခိပိတွာ ‘ဣမသ္မိံ ဇနပဒေ မနုဿာနံ ကေသေ အဋ္ဌဓာ ဖာလိတေ တတော ဧကကောဋ္ဌာသပ္ပမာဏော ဥတ္တရကုရုကာနံ ကေသော၊ တဿ ပသန္နတိလတေလတော ဥဒ္ဓဋဿ အဂ္ဂေ ဌိတဗိန္ဒုမတ္တ’န္တိ ဝုတ္တံ. တမ္ပိ ပဋိက္ခိပိတွာ ‘ဧတံ ဗဟု၊ ဇာတိဥဏ္ဏာ နာမ သုခုမာ၊ တဿာ ဧကအံသုနော ပသန္နတိလတေလေ ပက္ခိပိတွာ ဥဒ္ဓဋဿ ပဂ္ဃရိတွာ အဂ္ဂေ ဌိတဗိန္ဒုမတ္တ’န္တိ ဝုတ္တံ. တံ ပနေတံ အစ္ဆံ ဟောတိ ဝိပ္ပသန္နံ အနာဝိလံ ပရိသုဒ္ဓံ ပသန္နတိလတေလဗိန္ဒုသမာနဝဏ္ဏံ. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ –

တိလတေလဿ ယထာ ဗိန္ဒု၊ သပ္ပိမဏ္ဍော အနာဝိလော၊

ဧဝံ ဝဏ္ဏပဋိဘာဂံ၊ ကလလန္တိ ပဝုစ္စတီတိ.

ဧဝံ ပရိတ္တာယ ရူပသန္တတိယာ တီဏိ သန္တတိသီသာနိ ဟောန္တိ – ဝတ္ထုဒသကံ၊ ကာယဒသကံ၊ ဣတ္ထိယာ ဣတ္ထိန္ဒြိယဝသေန ပုရိသဿ ပုရိသိန္ဒြိယဝသေန ဘာဝဒသကန္တိ. တတ္ထ ဝတ္ထုရူပံ၊ တဿ နိဿယာနိ စတ္တာရိ မဟာဘူတာနိ၊ တံနိဿိတာ ဝဏ္ဏဂန္ဓရသောဇာ၊ ဇီဝိတန္တိ – ဣဒံ ဝတ္ထုဒသကံ နာမ. ကာယပသာဒေါ၊ တဿ နိဿယာနိ စတ္တာရိ မဟာဘူတာနိ၊ တန္နိဿိတာ ဝဏ္ဏဂန္ဓရသောဇာ၊ ဇီဝိတန္တိ – ဣဒံ ကာယဒသကံ နာမ. ဣတ္ထိယာ ဣတ္ထိဘာဝေါ၊ ပုရိသဿ ပုရိသဘာဝေါ၊ တဿ နိဿယာနိ စတ္တာရိ မဟာဘူတာနိ၊ တန္နိဿိတာ ဝဏ္ဏဂန္ဓရသောဇာ၊ ဇီဝိတန္တိ – ဣဒံ ဘာဝဒသကံ နာမ.

ဧဝံ ဂဗ္ဘသေယျကာနံ ပဋိသန္ဓိယံ ဥက္ကဋ္ဌပရိစ္ဆေဒေန သမတိံသ ကမ္မဇရူပါနိ ရူပက္ခန္ဓော နာမ ဟောတိ. ပဋိသန္ဓိစိတ္တေန ပန သဟဇာတာ ဝေဒနာ ဝေဒနာက္ခန္ဓော၊ သညာ သညာက္ခန္ဓော၊ သင်္ခါရာ သင်္ခါရက္ခန္ဓော၊ ပဋိသန္ဓိစိတ္တံ ဝိညာဏက္ခန္ဓောတိ. ဧဝံ ဂဗ္ဘသေယျကာနံ ပဋိသန္ဓိက္ခဏေ ပဉ္စက္ခန္ဓာ ပရိပုဏ္ဏာ ဟောန္တိ. သစေ ပန နပုံသကပဋိသန္ဓိ ဟောတိ၊ ဘာဝဒသကံ ဟာယတိ. ဒွိန္နံ ဒသကာနံ ဝသေန သမဝီသတိ ကမ္မဇရူပါနိ ရူပက္ခန္ဓော နာမ ဟောတိ. ဝေဒနာက္ခန္ဓာဒယော ဝုတ္တပ္ပကာရာ ဧဝါတိ. ဧဝမ္ပိ ဂဗ္ဘသေယျကာနံ ပဋိသန္ဓိက္ခဏေ ပဉ္စက္ခန္ဓာ ပရိပုဏ္ဏာ ဟောန္တိ.

ဣမသ္မိံ ဌာနေ တိသမုဋ္ဌာနိကပ္ပဝေဏီ ကထေတဗ္ဗာ ဘဝေယျ. တံ ပန အကထေတွာ ‘ဩပပါတိကသမုဂ္ဂမော’ နာမ ဒဿိတော. ဩပပါတိကာနဉှိ ပရိပုဏ္ဏာယတနာနံ ပဋိသန္ဓိက္ခဏေ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တာနိ တီဏိ၊ စက္ခုသောတဃာနဇိဝှါဒသကာနိ စာတိ သတ္တ ရူပသန္တတိသီသာနိ ပါတုဘဝန္တိ. တတ္ထ စက္ခုဒသကာဒီနိ ကာယဒသကသဒိသာနေဝ. နပုံသကဿ ပန ဘာဝဒသကံ နတ္ထိ. ဧဝံ ပရိပုဏ္ဏာယတနာနံ ဩပပါတိကာနံ သမသတ္တတိ စေဝ သမသဋ္ဌိ စ ကမ္မဇရူပါနိ ရူပက္ခန္ဓော နာမ. ဝေဒနာက္ခန္ဓာဒယော ဝုတ္တပ္ပကာရာ ဧဝါတိ. ဧဝံ ဩပပါတိကာနံ ပဋိသန္ဓိက္ခဏေ ပဉ္စက္ခန္ဓာ ပရိပုဏ္ဏာ ဟောန္တိ. အယံ ‘ဩပပါတိကသမုဂ္ဂမော’ နာမ. ဧဝံ တာဝ ပဉ္စက္ခန္ဓာ ‘သမုဂ္ဂမတော’ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

‘ပုဗ္ဗာပရတော’တိ ဧဝံ ပန ဂဗ္ဘသေယျကာနံ အပစ္ဆာအပုရေ ဥပ္ပန္နေသု ပဉ္စသု ခန္ဓေသု ကိံ ရူပံ ပဌမံ ရူပံ သမုဋ္ဌာပေတိ ဥဒါဟု အရူပန္တိ? ရူပံ ရူပမေဝ သမုဋ္ဌာပေတိ၊ န အရူပံ. ကသ္မာ? ပဋိသန္ဓိစိတ္တဿ န ရူပဇနကတ္တာ. သဗ္ဗသတ္တာနဉှိ ပဋိသန္ဓိစိတ္တံ၊ ခီဏာသဝဿ စုတိစိတ္တံ၊ ဒွိပဉ္စဝိညာဏာနိ၊ စတ္တာရိ အရူပ္ပဝိပါကာနီတိ သောဠသ စိတ္တာနိ ရူပံ န သမုဋ္ဌာပေန္တိ. တတ္ထ ပဋိသန္ဓိစိတ္တံ တာဝ ဝတ္ထုနော ဒုဗ္ဗလတာယ အပ္ပတိဋ္ဌိတတာယ ပစ္စယဝေကလ္လတာယ အာဂန္တုကတာယ စ ရူပံ န သမုဋ္ဌာပေတိ. တတ္ထ ဟိ သဟဇာတံ ဝတ္ထု ဥပ္ပါဒက္ခဏေ ဒုဗ္ဗလံ ဟောတီတိ ဝတ္ထုနော ဒုဗ္ဗလတာယ ရူပံ န သမုဋ္ဌာပေတိ. ယထာ စ ပပါတေ ပတန္တော ပုရိသော အညဿ နိဿယော ဘဝိတုံ န သက္ကောတိ၊ ဧဝံ ဧတမ္ပိ ကမ္မဝေဂက္ခိတ္တတ္တာ ပပါတေ ပတမာနံ ဝိယ အပ္ပတိဋ္ဌိတံ. ဣတိ ကမ္မဝေဂက္ခိတ္တတ္တာ၊ အပ္ပတိဋ္ဌိတတာယပိ ရူပံ န သမုဋ္ဌာပေတိ.

ပဋိသန္ဓိစိတ္တဉ္စ ဝတ္ထုနာ သဒ္ဓိံ အပစ္ဆာအပုရေ ဥပ္ပန္နံ. တဿ ဝတ္ထု ပုရေဇာတံ ဟုတွာ ပစ္စယော ဘဝိတုံ န သက္ကောတိ. သစေ သက္ကုဏေယျ၊ ရူပံ သမုဋ္ဌာပေယျ. ယတြာပိ ဝတ္ထု ပုရေဇာတံ ဟုတွာ ပစ္စယော ဘဝိတုံ သက္ကောတိ၊ ပဝေဏီ ဃဋိယတိ၊ တတြာပိ စိတ္တံ အင်္ဂတော အပရိဟီနံယေဝ ရူပံ သမုဋ္ဌာပေတိ. ယဒိ ဟိ စိတ္တံ ဌာနက္ခဏေ ဝါ ဘင်္ဂက္ခဏေ ဝါ ရူပံ သမုဋ္ဌာပေယျ၊ ပဋိသန္ဓိစိတ္တမ္ပိ ရူပံ သမုဋ္ဌာပေယျ. န ပန စိတ္တံ တသ္မိံ ခဏဒွယေ ရူပံ သမုဋ္ဌာပေတိ. ယထာ ပန အဟိစ္ဆတ္တကမကုလံ ပထဝိတော ဥဋ္ဌဟန္တံ ပံသုစုဏ္ဏံ ဂဟေတွာဝ ဥဋ္ဌဟတိ၊ ဧဝံ စိတ္တံ ပုရေဇာတံ ဝတ္ထုံ နိဿာယ ဥပ္ပါဒက္ခဏေ အဋ္ဌ ရူပါနိ ဂဟေတွာဝ ဥဋ္ဌဟတိ. ပဋိသန္ဓိက္ခဏေ စ ဝတ္ထု ပုရေဇာတံ ဟုတွာ ပစ္စယော ဘဝိတုံ န သက္ကောတီတိ ပစ္စယဝေကလ္လတာယပိ ပဋိသန္ဓိစိတ္တံ ရူပံ န သမုဋ္ဌာပေတိ.

ယထာ စ အာဂန္တုကပုရိသော အဂတပုဗ္ဗံ ပဒေသံ ဂတော အညေသံ – ‘ဧထ ဘော၊ အန္တောဂါမေ ဝေါ အန္နပါနဂန္ဓမာလာဒီနိ ဒဿာမီ’တိ ဝတ္တုံ န သက္ကောတိ၊ အတ္တနော အဝိသယတာယ အပ္ပဟုတတာယ၊ ဧဝမေဝ ပဋိသန္ဓိစိတ္တံ အာဂန္တုကန္တိ အတ္တနော အာဂန္တုကတာယပိ ရူပံ န သမုဋ္ဌာပေတိ. အပိစ သမတိံသ ကမ္မဇရူပါနိ စိတ္တသမုဋ္ဌာနရူပါနံ ဌာနံ ဂဟေတွာ ဌိတာနီတိပိ ပဋိသန္ဓိစိတ္တံ ရူပံ န သမုဋ္ဌာပေတိ.

ခီဏာသဝဿ ပန စုတိစိတ္တံ ဝဋ္ဋမူလဿ ဝူပသန္တတ္တာ န သမုဋ္ဌာပေတိ. တဿ ဟိ သဗ္ဗဘဝေသု ဝဋ္ဋမူလံ ဝူပသန္တံ အဘဗ္ဗုပ္ပတ္တိကံ ပုနဗ္ဘဝေ ပဝေဏီ နာမ နတ္ထိ. သောတာပန္နဿ ပန သတ္တ ဘဝေ ဌပေတွာ အဋ္ဌမေဝ ဝဋ္ဋမူလံ ဝူပသန္တံ. တသ္မာ တဿ စုတိစိတ္တံ သတ္တသု ဘဝေသု ရူပံ သမုဋ္ဌာပေတိ၊ သကဒါဂါမိနော ဒွီသု၊ အနာဂါမိနော ဧကသ္မိံ. ခီဏာသဝဿ သဗ္ဗဘဝေသု ဝဋ္ဋမူလဿ ဝူပသန္တတ္တာ နေဝ သမုဋ္ဌာပေတိ.

ဒွိပဉ္စဝိညာဏေသု ပန ဈာနင်္ဂံ နတ္ထိ၊ မဂ္ဂင်္ဂံ နတ္ထိ၊ ဟေတု နတ္ထီတိ စိတ္တင်္ဂံ ဒုဗ္ဗလံ ဟောတီတိ စိတ္တင်္ဂဒုဗ္ဗလတာယ တာနိ ရူပံ န သမုဋ္ဌာပေန္တိ. စတ္တာရိ အရူပဝိပါကာနိ တသ္မိံ ဘဝေ ရူပဿ နတ္ထိတာယ ရူပံ န သမုဋ္ဌာပေန္တိ. န ကေဝလဉ္စ တာနေဝ၊ ယာနိ အညာနိပိ တသ္မိံ ဘဝေ အဋ္ဌ ကာမာဝစရကုသလာနိ၊ ဒသ အကုသလာနိ၊ နဝ ကိရိယစိတ္တာနိ၊ စတ္တာရိ အာရုပ္ပကုသလာနိ၊ စတဿော အာရုပ္ပကိရိယာ၊ တီဏိ မဂ္ဂစိတ္တာနိ၊ စတ္တာရိ ဖလစိတ္တာနီတိ ဒွေစတ္တာလီသ စိတ္တာနိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ၊ တာနိပိ တတ္ထ ရူပဿ နတ္ထိတာယ ဧဝ ရူပံ န သမုဋ္ဌာပေန္တိ. ဧဝံ ပဋိသန္ဓိစိတ္တံ ရူပံ န သမုဋ္ဌာပေတိ.

ဥတု ပန ပဌမံ ရူပံ သမုဋ္ဌာပေတိ. ကော ဧသ ဥတု နာမာတိ? ပဋိသန္ဓိက္ခဏေ ဥပ္ပန္နာနံ သမတိံသကမ္မဇရူပါနံ အဗ္ဘန္တရာ တေဇောဓာတု. သာ ဌာနံ ပတွာ အဋ္ဌ ရူပါနိ သမုဋ္ဌာပေတိ. ဥတု နာမ စေသ ဒန္ဓနိရောဓော၊ စိတ္တံ ခိပ္ပနိရောဓံ. တသ္မိံ ဓရန္တေယေဝ သောဠသ စိတ္တာနိ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ နိရုဇ္ဈန္တိ. တေသု ပဋိသန္ဓိအနန္တရံ ပဌမဘဝင်္ဂစိတ္တံ ဥပ္ပါဒက္ခဏေယေဝ အဋ္ဌ ရူပါနိ သမုဋ္ဌာပေတိ. ယဒါ ပန သဒ္ဒဿ ဥပ္ပတ္တိကာလော ဘဝိဿတိ၊ တဒါ ဥတုစိတ္တာနိ သဒ္ဒနဝကံ နာမ သမုဋ္ဌာပေဿန္တိ. ကဗဠီကာရာဟာရောပိ ဌာနံ ပတွာ အဋ္ဌ ရူပါနိ သမုဋ္ဌာပေတိ. ကုတော ပနဿ ကဗဠီကာရာဟာရောတိ? မာတိတော. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ –

‘‘ယဉ္စဿ ဘုဉ္ဇတီ မာတာ၊ အန္နံ ပါနဉ္စ ဘောဇနံ၊

တေန သော တတ္ထ ယာပေတိ၊ မာတုကုစ္ဆိဂတော နရော’’တိ. (သံ. နိ. ၁.၂၃၅)၊

ဧဝံ ကုစ္ဆိဂတော ဒါရကော မာတရာ အဇ္ဈောဟဋအန္နပါနဩဇာယ ယာပေတိ. သာဝ ဌာနပ္ပတ္တာ အဋ္ဌ ရူပါနိ သမုဋ္ဌာပေတိ. နနု စ သာ ဩဇာ ခရာ? ဝတ္ထု သုခုမံ? ကထံ တတ္ထ ပတိဋ္ဌာတီတိ? ပဌမံ တာဝ န ပတိဋ္ဌာတိ၊ ဧကဿ ဝါ ဒွိန္နံ ဝါ သတ္တာဟာနံ ဂတကာလေ ပတိဋ္ဌာတိ. တတော ပန ပုရေ ဝါ ပတိဋ္ဌာတု ပစ္ဆာ ဝါ၊ ယဒါ မာတရာ အဇ္ဈောဟဋအန္နပါနဩဇာ ဒါရကဿ သရီရေ ပတိဋ္ဌာတိ၊ တဒါ အဋ္ဌ ရူပါနိ သမုဋ္ဌာပေတိ.

ဩပပါတိကဿာပိ ပကတိပဋိယတ္တာနံ ခါဒနီယဘောဇနီယာနံ အတ္ထိဋ္ဌာနေ နိဗ္ဗတ္တဿ တာနိ ဂဟေတွာ အဇ္ဈောဟရတော ဌာနပ္ပတ္တာ ဩဇာ ရူပံ သမုဋ္ဌာပေတိ. ဧကော အန္နပါနရဟိတေ အရညေ နိဗ္ဗတ္တတိ၊ မဟာဆာတကော ဟောတိ၊ အတ္တနောဝ ဇိဝှါယ ခေဠံ ပရိဝတ္တေတွာ ဂိလတိ. တတြာပိဿ ဌာနပ္ပတ္တာ ဩဇာ ရူပံ သမုဋ္ဌာပေတိ.

ဧဝံ ပဉ္စဝီသတိယာ ကောဋ္ဌာသေသု ဒွေဝ ရူပါနိ ရူပံ သမုဋ္ဌာပေန္တိ – တေဇောဓာတု စ ကဗဠီကာရာဟာရော စ. အရူပေပိ ဒွေယေဝ ဓမ္မာ ရူပံ သမုဋ္ဌာပေန္တိ – စိတ္တဉ္စေဝ ကမ္မစေတနာ စ. တတ္ထ ရူပံ ဥပ္ပါဒက္ခဏေ စ ဘင်္ဂက္ခဏေ စ ဒုဗ္ဗလံ၊ ဌာနက္ခဏေ ဗလဝန္တိ ဌာနက္ခဏေ ရူပံ သမုဋ္ဌာပေတိ. စိတ္တံ ဌာနက္ခဏေ စ ဘင်္ဂက္ခဏေ စ ဒုဗ္ဗလံ၊ ဥပ္ပါဒက္ခဏေယေဝ ဗလဝန္တိ ဥပ္ပါဒက္ခဏေယေဝ ရူပံ သမုဋ္ဌာပေတိ. ကမ္မစေတနာ နိရုဒ္ဓါဝ ပစ္စယော ဟောတိ. အတီတေ ကပ္ပကောဋိသတသဟဿမတ္ထကေပိ ဟိ အာယူဟိတံ ကမ္မံ ဧတရဟိ ပစ္စယော ဟောတိ. ဧတရဟိ အာယူဟိတံ အနာဂတေ ကပ္ပကောဋိသတသဟဿပရိယောသာနေပိ ပစ္စယော ဟောတီတိ. ဧဝံ ‘ပုဗ္ဗာပရတော’ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

‘အဒ္ဓါနပရိစ္ဆေဒတော’တိ ရူပံ ကိတ္တကံ အဒ္ဓါနံ တိဋ္ဌတိ? အရူပံ ကိတ္တကန္တိ? ရူပံ ဂရုပရိဏာမံ ဒန္ဓနိရောဓံ. အရူပံ လဟုပရိဏာမံ ခိပ္ပနိရောဓံ. ရူပေ ဓရန္တေယေဝ သောဠသ စိတ္တာနိ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ နိရုဇ္ဈန္တိ. တံ ပန သတ္တရသမေန စိတ္တေန သဒ္ဓိံ နိရုဇ္ဈတိ. ယထာ ဟိ ပုရိသော ‘ဖလံ ပါတေဿာမီ’တိ မုဂ္ဂရေန ရုက္ခသာခံ ပဟရေယျ၊ ဖလာနိ စ ပတ္တာနိ စ ဧကက္ခဏေယေဝ ဝဏ္ဋတော မုစ္စေယျုံ. တတ္ထ ဖလာနိ အတ္တနော ဘာရိကတာယ ပဌမတရံ ပထဝိယံ ပတန္တိ၊ ပတ္တာနိ လဟုကတာယ ပစ္ဆာ. ဧဝမေဝ မုဂ္ဂရပ္ပဟာရေန ပတ္တာနဉ္စ ဖလာနဉ္စ ဧကက္ခဏေ ဝဏ္ဋတော မုတ္တကာလော ဝိယ ပဋိသန္ဓိက္ခဏေ ရူပါရူပဓမ္မာနံ ဧကက္ခဏေ ပါတုဘာဝေါ၊ ဖလာနံ ဘာရိကတာယ ပဌမတရံ ပထဝိယံ ပတနံ ဝိယ ရူပေ ဓရန္တေယေဝ သောဠသန္နံ စိတ္တာနံ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ နိရုဇ္ဈနံ၊ ပတ္တာနံ လဟုကတာယ ပစ္ဆာ ပထဝိယံ ပတနံ ဝိယ ရူပဿ သတ္တရသမေန စိတ္တေန သဟ နိရုဇ္ဈနံ.

တတ္ထ ကိဉ္စာပိ ရူပံ ဒန္ဓနိရောဓံ ဂရုပရိဏာမံ၊ စိတ္တံ ခိပ္ပနိရောဓံ လဟုပရိဏာမံ၊ ရူပံ ပန အရူပံ အရူပံ ဝါ ရူပံ ဩဟာယ ပဝတ္တိတုံ န သက္ကောန္တိ. ဒွိန္နမ္ပိ ဧကပ္ပမာဏာဝ ပဝတ္တိ. တတြာယံ ဥပမာ – ဧကော ပုရိသော လကုဏ္ဋကပါဒေါ၊ ဧကော ဒီဃပါဒေါ. တေသု ဧကတော မဂ္ဂံ ဂစ္ဆန္တေသု ယာဝ ဒီဃပါဒေါ ဧကပဒဝါရံ အက္ကမတိ၊ တာဝ ဣတရော ပဒေ ပဒံ အက္ကမိတွာ သောဠသပဒဝါရေန ဂစ္ဆတိ. ဒီဃပါဒေါ လကုဏ္ဋကပါဒဿ သောဠသ ပဒဝါရေ အတ္တနော ပါဒံ အဉ္ဆိတွာ အာကဍ္ဎိတွာ ဧကမေဝ ပဒဝါရံ ကရောတိ. ဣတိ ဧကောပိ ဧကံ အတိက္ကမိတုံ န သက္ကောတိ. ဒွိန္နမ္ပိ ဂမနံ ဧကပ္ပမာဏမေဝ ဟောတိ. ဧဝံသမ္ပဒမိဒံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. လကုဏ္ဋကပါဒပုရိသော ဝိယ အရူပံ၊ ဒီဃပါဒပုရိသော ဝိယ ရူပံ၊ ဒီဃပါဒဿ ဧကံ ပဒဝါရံ အက္ကမဏကာလေ ဣတရဿ သောဠသပဒဝါရအက္ကမနံ ဝိယ ရူပေ ဓရန္တေယေဝ အရူပဓမ္မေသု သောဠသန္နံ စိတ္တာနံ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ နိရုဇ္ဈနံ၊ ဒွိန္နံ ပုရိသာနံ လကုဏ္ဋကပါဒပုရိသဿ သောဠသ ပဒဝါရေ ဣတရဿ အတ္တနော ပါဒံ အဉ္ဆိတွာ အာကဍ္ဎိတွာ ဧကပဒဝါရကရဏံ ဝိယ ရူပဿ သတ္တရသမေန စိတ္တေန သဒ္ဓိံ နိရုဇ္ဈနံ၊ ဒွိန္နံ ပုရိသာနံ အညမညံ အနောဟာယ ဧကပ္ပမာဏေနေဝ ဂမနံ ဝိယ အရူပဿ ရူပံ ရူပဿ အရူပံ အနောဟာယ ဧကပ္ပမာဏေနေဝ ပဝတ္တနန္တိ. ဧဝံ ‘အဒ္ဓါနပရိစ္ဆေဒတော’ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

‘ဧကုပ္ပါဒနာနာနိရောဓတော’တိ ဣဒံ ပစ္ဆိမကမ္မဇံ ဌပေတွာ ဒီပေတဗ္ဗံ. ပဌမဉှိ ပဋိသန္ဓိစိတ္တံ၊ ဒုတိယံ ဘဝင်္ဂံ၊ တတိယံ ဘဝင်္ဂံ။ပေ။ သောဠသမံ ဘဝင်္ဂံ. တေသု ဧကေကဿ ဥပ္ပါဒဋ္ဌိတိဘင်္ဂဝသေန တယော တယော ခဏာ. တတ္ထ ဧကေကဿ စိတ္တဿ တီသု တီသု ခဏေသု သမတိံသ သမတိံသ ကမ္မဇရူပါနိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. တေသု ပဋိသန္ဓိစိတ္တဿ ဥပ္ပါဒက္ခဏေ သမုဋ္ဌိတံ ကမ္မဇရူပံ သတ္တရသမဿ ဘဝင်္ဂစိတ္တဿ ဥပ္ပါဒက္ခဏေယေဝ နိရုဇ္ဈတိ၊ ဌိတိက္ခဏေ သမုဋ္ဌိတံ ဌိတိက္ခဏေယေဝ၊ ဘင်္ဂက္ခဏေ သမုဋ္ဌိတံ ဘင်္ဂက္ခဏေယေဝ နိရုဇ္ဈတိ. ဧဝံ ဒုတိယဘဝင်္ဂစိတ္တံ အာဒိံ ကတွာ အတ္တနော အတ္တနော သတ္တရသမေန စိတ္တေန သဒ္ဓိံ ယောဇေတွာ နယော နေတဗ္ဗော. ဣတိ သောဠသ တိကာ အဋ္ဌစတ္တာလီသ ဟောန္တိ. အယံ အဋ္ဌစတ္တာလီသကမ္မဇရူပပဝေဏီ နာမ. သာ ပနေသာ ရတ္တိဉ္စ ဒိဝါ စ ခါဒန္တာနမ္ပိ ဘုဉ္ဇန္တာနမ္ပိ သုတ္တာနမ္ပိ ပမတ္တာနမ္ပိ နဒီသောတော ဝိယ ဧကန္တံ ပဝတ္တတိ ယေဝါတိ. ဧဝံ ‘ဧကုပ္ပါဒနာနာနိရောဓတော’ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

‘နာနုပ္ပါဒဧကနိရောဓတာ’ ပစ္ဆိမကမ္မဇေန ဒီပေတဗ္ဗာ. တတ္ထ အာယုသံခါရပရိယောသာနေ သောဠသန္နံ စိတ္တာနံ ဝါရေ သတိ ဟေဋ္ဌာသောဠသကံ ဥပရိသောဠသကန္တိ ဒွေ ဧကတော ယောဇေတဗ္ဗာနိ. ဟေဋ္ဌာသောဠသကသ္မိဉှိ ပဌမစိတ္တဿ ဥပ္ပါဒက္ခဏေ သမုဋ္ဌိတံ သမတိံသကမ္မဇရူပံ ဥပရိသောဠသကသ္မိံ ပဌမစိတ္တဿ ဥပ္ပါဒက္ခဏေယေဝ နိရုဇ္ဈတိ၊ ဌိတိက္ခဏေ သမုဋ္ဌိတံ တဿ ဌိတိက္ခဏေယေဝ ဘင်္ဂက္ခဏေ သမုဋ္ဌိတံ တဿ ဘင်္ဂက္ခဏေယေဝ နိရုဇ္ဈတိ. ဟေဋ္ဌိမသောဠသကသ္မိံ ပန ဒုတိယစိတ္တဿ။ပေ။ သောဠသမစိတ္တဿ ဥပ္ပါဒက္ခဏေ သမုဋ္ဌိတံ သမတိံသကမ္မဇရူပံ စုတိစိတ္တဿ ဥပ္ပါဒက္ခဏေယေဝ နိရုဇ္ဈတိ၊ တဿ ဌိတိက္ခဏေ သမုဋ္ဌိတံ စုတိစိတ္တဿ ဌိတိက္ခဏေယေဝ၊ ဘင်္ဂက္ခဏေ သမုဋ္ဌိတံ စုတိစိတ္တဿ ဘင်္ဂက္ခဏေယေဝ နိရုဇ္ဈတိ. တတော ပဋ္ဌာယ ကမ္မဇရူပပဝေဏီ န ပဝတ္တတိ. ယဒိ ပဝတ္တေယျ၊ သတ္တာ အက္ခယာ အဝယာ အဇရာ အမရာ နာမ ဘဝေယျုံ.

ဧတ္ထ ပန ယဒေတံ ‘သတ္တရသမဿ ဘဝင်္ဂစိတ္တဿ ဥပ္ပါဒက္ခဏေယေဝ နိရုဇ္ဈတီ’တိအာဒိနာ နယေန ‘ဧကဿ စိတ္တဿ ဥပ္ပါဒက္ခဏေ ဥပ္ပန္နံ ရူပံ အညဿ ဥပ္ပါဒက္ခဏေ နိရုဇ္ဈတီ’တိ အဋ္ဌကထာယံ အာဂတတ္တာ ဝုတ္တံ၊ တံ ‘‘ယဿ ကာယသင်္ခါရော နိရုဇ္ဈတိ၊ တဿ စိတ္တသင်္ခါရော နိရုဇ္ဈတီ’’တိ? ‘‘အာမန္တာ’’တိ (ယမ. ၂.သင်္ခါရယမက.၇၉) ဣမာယ ပါဠိယာ ဝိရုဇ္ဈတိ. ကထံ? ကာယသင်္ခါရော ဟိ စိတ္တသမုဋ္ဌာနော အဿာသပဿာသဝါတော. စိတ္တသမုဋ္ဌာနရူပဉ္စ စိတ္တဿ ဥပ္ပါဒက္ခဏေ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ ယာဝ အညာနိ သောဠသ စိတ္တာနိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ တာဝ တိဋ္ဌတိ. တေသံ သောဠသန္နံ သဗ္ဗပစ္ဆိမေန သဒ္ဓိံ နိရုဇ္ဈတိ. ဣတိ ယေန စိတ္တေန သဒ္ဓိံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ တတော ပဋ္ဌာယ သတ္တရသမေန သဒ္ဓိံ နိရုဇ္ဈတိ၊ န ကဿစိ စိတ္တဿ ဥပ္ပါဒက္ခဏေ ဝါ ဌိတိက္ခဏေ ဝါ နိရုဇ္ဈတိ၊ နာပိ ဌိတိက္ခဏေ ဝါ ဘင်္ဂက္ခဏေ ဝါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ဧသာ စိတ္တသမုဋ္ဌာနရူပဿ ဓမ္မတာတိ နိယမတော စိတ္တသင်္ခါရေန သဒ္ဓိံ ဧကက္ခဏေ နိရုဇ္ဈနတော ‘‘အာမန္တာ’’တိ ဝုတ္တံ.

ယော စာယံ စိတ္တသမုဋ္ဌာနဿ ခဏနိယမော ဝုတ္တော ကမ္မာဒိသမုဋ္ဌာနဿာပိ အယမေဝ ခဏနိယမော. တသ္မာ ပဋိသန္ဓိစိတ္တေန သဟုပ္ပန္နံ ကမ္မဇရူပံ တတော ပဋ္ဌာယ သတ္တရသမေန သဒ္ဓိံ နိရုဇ္ဈတိ. ပဋိသန္ဓိစိတ္တဿ ဌိတိက္ခဏေ ဥပ္ပန္နံ အဋ္ဌာရသမဿ ဥပ္ပါဒက္ခဏေ နိရုဇ္ဈတိ. ပဋိသန္ဓိစိတ္တဿ ဘင်္ဂက္ခဏေ ဥပ္ပန္နံ အဋ္ဌာရသမဿ ဌာနက္ခဏေ နိရုဇ္ဈတီတိ ဣမိနာ နယေနေတ္ထ ယောဇနာ ကာတဗ္ဗာ. တတော ပရံ ပန ဥတုသမုဋ္ဌာနိကပဝေဏီယေဝ တိဋ္ဌတိ. ‘နီဟရိတွာ ဈာပေထာ’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ ဟောတိ. ဧဝံ ‘နာနုပ္ပါဒဧကနိရောဓတော’ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

‘ဧကုပ္ပါဒဧကနိရောဓတော’တိ ရူပံ ပန ရူပေန သဟ ဧကုပ္ပါဒံ ဧကနိရောဓံ. အရူပံ အရူပေန သဟ ဧကုပ္ပါဒံ ဧကနိရောဓံ. ဧဝံ ‘ဧကုပ္ပါဒဧကနိရောဓတော’ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

‘နာနုပ္ပါဒနာနာနိရောဓတာ’ ပန စတုသန္တတိရူပေန ဒီပေတဗ္ဗာ. ဣမဿ ဟိ ဥဒ္ဓံ ပါဒတလာ အဓော ကေသမတ္ထကာ တစပရိယန္တဿ သရီရဿ တတ္ထ တတ္ထ စတုသန္တတိရူပံ ဃနပုဉ္ဇဘာဝေန ဝတ္တတိ. ဧဝံ ဝတ္တမာနဿာပိဿ န ဧကုပ္ပါဒါဒိတာ သလ္လက္ခေတဗ္ဗာ. ယထာ ပန ဥပစိကရာဇိ ဝါ ကိပိလ္လိကရာဇိ ဝါ ဩလောကိယမာနာ ဧကာဗဒ္ဓါ ဝိယ ဟောတိ၊ န ပန ဧကာဗဒ္ဓါ. အညိဿာ ဟိ သီသသန္တိကေ အညိဿာ သီသမ္ပိ ဥဒရမ္ပိ ပါဒါပိ၊ အညိဿာ ဥဒရသန္တိကေ အညိဿာ သီသမ္ပိ ဥဒရမ္ပိ ပါဒါပိ၊ အညိဿာ ပါဒသန္တိကေ အညိဿာ သီသမ္ပိ ဥဒရမ္ပိ ပါဒါပိ ဟောန္တိ. ဧဝမေဝ စတုသန္တတိရူပါနမ္ပိ အညဿ ဥပ္ပါဒက္ခဏေ အညဿ ဥပ္ပါဒေါပိ ဟောတိ ဌိတိပိ ဘင်္ဂေါပိ၊ အညဿ ဌိတိက္ခဏေ အညဿ ဥပ္ပါဒေါပိ ဟောတိ ဌိတိပိ ဘင်္ဂေါပိ၊ အညဿ ဘင်္ဂက္ခဏေ အညဿ ဥပ္ပါဒေါပိ ဟောတိ ဌိတိပိ ဘင်္ဂေါပိ. ဧဝမေတ္ထ ‘နာနုပ္ပါဒနာနာနိရောဓတာ’ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

‘အတီတာဒီနိ’ ပန ဒူရဒုကပရိယောသာနာနိ ပါဠိယံ အာဂတာနေဝ. ‘ပစ္စယသမုဋ္ဌာနာနိ’ပိ ‘‘ကမ္မဇံ၊ ကမ္မပစ္စယံ၊ ကမ္မပစ္စယဥတုသမုဋ္ဌာန’’န္တိအာဒိနာ (ဓ. သ. အဋ္ဌ. ၉၇၅) နယေန ဟေဋ္ဌာ ကထိတာနိယေဝ. ပဉ္စပိ ပန ခန္ဓာ ပရိနိပ္ဖန္နာဝ ဟောန္တိ၊ နော အပရိနိပ္ဖန္နာ၊ သင်္ခတာဝ နော အသင်္ခတာ၊ အပိစ နိပ္ဖန္နာပိ ဟောန္တိယေဝ. သဘာဝဓမ္မေသု ဟိ နိဗ္ဗာနမေဝေကံ အပရိနိပ္ဖန္နံ အနိပ္ဖန္နဉ္စ. နိရောဓသမာပတ္တိ ပန နာမပညတ္တိ စ ကထန္တိ? နိရောဓသမာပတ္တိ လောကိယလောကုတ္တရာတိ ဝါ သင်္ခတာသင်္ခတာတိ ဝါ ပရိနိပ္ဖန္နာပရိနိပ္ဖန္နာတိ ဝါ န ဝတ္တဗ္ဗာ. နိပ္ဖန္နာ ပန ဟောတိ သမာပဇ္ဇန္တေန သမာပဇ္ဇိတဗ္ဗတော. တထာ နာမပညတ္တိ. သာပိ ဟိ လောကိယာဒိဘေဒံ န လဘတိ၊ နိပ္ဖန္နာ ပန ဟောတိ နော အနိပ္ဖန္နာ၊ နာမဂ္ဂဟဏဉှိ ဂဏှန္တောဝ ဂဏှာတီတိ.

ကမာဒိဝိနိစ္ဆယကထာ

ဧဝံ ပကိဏ္ဏကတော ခန္ဓေ ဝိဒိတွာ ပုန ဧတေသုယေဝ –

ခန္ဓေသု ဉာဏဘေဒတ္ထံ၊ ကမတောထ ဝိသေသတော၊

အနူနာဓိကတော စေဝ၊ ဥပမာတော တထေဝ စ.

ဒဋ္ဌဗ္ဗတော ဒွိဓာ ဧဝံ၊ ပဿန္တဿတ္ထသိဒ္ဓိတော၊

ဝိနိစ္ဆယနယော သမ္မာ၊ ဝိညာတဗ္ဗော ဝိဘာဝိနာ.

တတ္ထ ‘ကမတော’တိ ဣဓ ဥပ္ပတ္တိက္ကမော၊ ပဟာနက္ကမော၊ ပဋိပတ္တိက္ကမော၊ ဘူမိက္ကမော၊ ဒေသနာက္ကမောတိ ဗဟုဝိဓော ကမော.

တတ္ထ ‘‘ပဌမံ ကလလံ ဟောတိ၊ ကလလာ ဟောတိ အဗ္ဗုဒ’’န္တိ (သံ. နိ. ၁.၂၃၅) ဧဝမာဒိ ဥပ္ပတ္တိက္ကမော. ‘‘ဒဿနေန ပဟာတဗ္ဗာ ဓမ္မာ၊ ဘာဝနာယ ပဟာတဗ္ဗာ ဓမ္မာ’’တိ (ဓ. သ. တိကမာတိကာ ၈) ဧဝမာဒိ ပဟာနက္ကမော. ‘‘သီလဝိသုဒ္ဓိ၊ စိတ္တဝိသုဒ္ဓီ’’တိ (မ. နိ. ၁.၂၅၉၊ ပဋိ. မ. ၃.၄၁) ဧဝမာဒိ ပဋိပတ္တိက္ကမော. ‘‘ကာမာဝစရာ၊ ရူပါဝစရာ’’တိ ဧဝမာဒိ ဘူမိက္ကမော. ‘‘စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနာ၊ စတ္တာရော သမ္မပ္ပဓာနာ’’တိ (ဒီ. နိ. ၃.၁၄၅) ဝါ ‘‘ဒါနကထံ သီလကထ’’န္တိ (မ. နိ. ၂.၆၉၊ ဒီ. နိ. ၁.၂၉၈) ဝါ ဧဝမာဒိ ဒေသနာက္ကမော. တေသု ဣဓ ဥပ္ပတ္တိက္ကမော တာဝ န ယုဇ္ဇတိ၊ ကလလာဒီနံ ဝိယ ခန္ဓာနံ ပုဗ္ဗာပရိယဝဝတ္ထာနေန အနုပ္ပတ္တိတော၊ န ပဟာနက္ကမော ကုသလာဗျာကတာနံ အပ္ပဟာတဗ္ဗတော၊ န ပဋိပတ္တိက္ကမော အကုသလာနံ အပ္ပဋိပဇ္ဇနီယတော၊ န ဘူမိက္ကမော ဝေဒနာဒီနံ စတုဘူမကပရိယာပန္နတ္တာ.

ဒေသနာက္ကမော ပန ယုဇ္ဇတိ. အဘေဒေန ဟိ ယံ ပဉ္စသု ခန္ဓေသု အတ္တဂ္ဂါဟပတိတံ ဝေနေယျဇနံ သမူဟဃနဝိနိဗ္ဘောဂဒဿနေန အတ္တဂ္ဂါဟတော မောစေတုကာမော ဘဂဝါ ဟိတကာမော တဿ ဇနဿ သုခဂ္ဂဟဏတ္ထံ စက္ခုအာဒီနမ္ပိ ဝိသယဘူတံ ဩဠာရိကံ ပဌမံ ရူပက္ခန္ဓံ ဒေသေသိ. တတော ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌရူပသံဝေဒိတံ ဝေဒနံ၊ ယံ ဝေဒယတိ တံ သဉ္ဇာနာတီတိ ဧဝံ ဝေဒနာဝိသယဿ အာကာရဂ္ဂါဟိကံ သညံ၊ သညာဝသေန အဘိသင်္ခါရကေ သင်္ခါရေ၊ တေသံ ဝေဒနာဒီနံ နိဿယံ အဓိပတိဘူတဉ္စ ဝိညာဏန္တိ ဧဝံ တာဝ ‘ကမတော’ ဝိနိစ္ဆယနယော ဝိညာတဗ္ဗော.

‘ဝိသေသတော’တိ ခန္ဓာနဉ္စ ဥပါဒါနက္ခန္ဓာနဉ္စ ဝိသေသတော. ကော ပန တေသံ ဝိသေသော? ခန္ဓာ တာဝ အဝိသေသတော ဝုတ္တာ၊ ဥပါဒါနက္ခန္ဓာ သာသဝဥပါဒါနီယဘာဝေန ဝိသေသေတွာ. ယထာဟ –

‘‘ပဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ခန္ဓေ ဒေသေဿာမိ ပဉ္စုပါဒါနက္ခန္ဓေ စ၊ တံ သုဏာထ. ကတမေ စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပဉ္စက္ခန္ဓာ? ယံ ကိဉ္စိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ရူပံ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နံ။ပေ။ သန္တိကေ ဝါ – အယံ ဝုစ္စတိ၊ ရူပက္ခန္ဓော. ယာ ကာစိ ဝေဒနာ။ပေ။ ယာ ကာစိ သညာ။ပေ။ ယေ ကေစိ သင်္ခါရာ။ပေ။ ယံ ကိဉ္စိ ဝိညာဏံ ။ပေ။ သန္တိကေ ဝါ – အယံ ဝုစ္စတိ၊ ဝိညာဏက္ခန္ဓော. ဣမေ ဝုစ္စန္တိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပဉ္စက္ခန္ဓာ. ကတမေ စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပဉ္စုပါဒါနက္ခန္ဓာ? ယံ ကိဉ္စိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ရူပံ။ပေ။ သန္တိကေ ဝါ သာသဝံ ဥပါဒါနိယံ – အယံ ဝုစ္စတိ၊ ရူပူပါဒါနက္ခန္ဓော. ယာ ကာစိ ဝေဒနာ။ပေ။ ယံ ကိဉ္စိ ဝိညာဏံ။ပေ။ သန္တိကေ ဝါ သာသဝံ ဥပါဒါနိယံ – အယံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝိညာဏုပါဒါနက္ခန္ဓော. ဣမေ ဝုစ္စန္တိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပဉ္စုပါဒါနက္ခန္ဓာ’’တိ (သံ. နိ. ၃.၄၈).

ဧတ္ထ စ ယထာ ဝေဒနာဒယော အနာသဝါပိ သာသဝါပိ အတ္ထိ၊ န ဧဝံ ရူပံ. ယသ္မာ ပနဿ ရာသဋ္ဌေန ခန္ဓဘာဝေါ ယုဇ္ဇတိ တသ္မာ ခန္ဓေသု ဝုတ္တံ. ယသ္မာ ရာသဋ္ဌေန စ သာသဝဋ္ဌေန စ ဥပါဒါနက္ခန္ဓဘာဝေါ ယုဇ္ဇတိ တသ္မာ ဥပါဒါနက္ခန္ဓေသု ဝုတ္တံ. ဝေဒနာဒယော ပန အနာသဝါဝ ခန္ဓေသု ဝုတ္တာ၊ သာသဝါ ဥပါဒါနက္ခန္ဓေသု. ‘ဥပါဒါနက္ခန္ဓာ’တိ ဧတ္ထ စ ဥပါဒါနဂေါစရာ ခန္ဓာ ဥပါဒါနက္ခန္ဓာတိ ဧဝမတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဣဓ ပန သဗ္ဗေပေတေ ဧကဇ္ဈံ ကတွာ ခန္ဓာတိ အဓိပ္ပေတာ.

‘အနူနာဓိကတော’တိ ကသ္မာ ပန ဘဂဝတာ ပဉ္စေဝ ခန္ဓာ ဝုတ္တာ အနူနာ အနဓိကာတိ? သဗ္ဗသင်္ခတသဘာဂေကသင်္ဂဟတော၊ အတ္တတ္တနိယဂ္ဂါဟဝတ္ထုဿ ဧတပ္ပရမတော၊ အညေသဉ္စ တဒဝရောဓတော. အနေကပ္ပဘေဒေသု ဟိ သင်္ခတဓမ္မေသု သဘာဂဝသေန သင်္ဂယှမာနေသု ရူပံ ရူပသဘာဂသင်္ဂဟဝသေန ဧကော ခန္ဓော ဟောတိ၊ ဝေဒနာ ဝေဒနာသဘာဂသင်္ဂဟဝသေန ဧကော ခန္ဓော ဟောတိ. ဧသ နယော သညာဒီသုပိ. တသ္မာ သဗ္ဗသင်္ခတသဘာဂသင်္ဂဟတော ပဉ္စေဝ ဝုတ္တာ. ဧတပရမဉ္စေတံ အတ္တတ္တနိယဂ္ဂါဟဝတ္ထု ယဒိဒံ ရူပါဒယော ပဉ္စ. ဝုတ္တဉှေတံ – ‘‘ရူပေ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သတိ ရူပံ ဥပါဒါယ ရူပံ အဘိနိဝိဿ ဧဝံ ဒိဋ္ဌိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ – ‘ဧတံ မမ၊ ဧသောဟမသ္မိ၊ ဧသော မေ အတ္တာ’တိ (သံ. နိ. ၃.၂၀၇). ဝေဒနာယ။ သညာယ။ သင်္ခါရေသု။. ဝိညာဏေ သတိ ဝိညာဏံ ဥပါဒါယ ဝိညာဏံ အဘိနိဝိဿ ဧဝံ ဒိဋ္ဌိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ – ‘ဧတံ မမ၊ ဧသောဟမသ္မိ၊ ဧသော မေ အတ္တာ’’’တိ. တသ္မာ အတ္တတ္တနိယဂ္ဂါဟဝတ္ထုဿ ဧတပရမတောပိ ပဉ္စေဝ ဝုတ္တာ. ယေပိ စညေ သီလာဒယော ပဉ္စ ဓမ္မက္ခန္ဓာ ဝုတ္တာ၊ တေပိ သင်္ခါရက္ခန္ဓပရိယာပန္နတ္တာ ဧတ္ထေဝ အဝရောဓံ ဂစ္ဆန္တိ. တသ္မာ အညေသံ တဒဝရောဓတောပိ ပဉ္စေဝ ဝုတ္တာတိ. ဧဝံ ‘အနူနာဓိကတော’ ဝိနိစ္ဆယနယော ဝိညာတဗ္ဗော.

‘ဥပမာတော’တိ ဧတ္ထ ဟိ ဂိလာနသာလူပမော ရူပုပါဒါနက္ခန္ဓော ဂိလာနူပမဿ ဝိညာဏုပါဒါနက္ခန္ဓဿ ဝတ္ထုဒွါရာရမ္မဏဝသေန နိဝါသနဋ္ဌာနတော၊ ဂေလညူပမော ဝေဒနုပါဒါနက္ခန္ဓော အာဗာဓကတ္တာ၊ ဂေလညသမုဋ္ဌာနူပမော သညုပါဒါနက္ခန္ဓော ကာမသညာဒိဝသေန ရာဂါဒိသမ္ပယုတ္တဝေဒနာသမ္ဘဝါ၊ အသပ္ပါယသေဝနူပမော သင်္ခါရုပါဒါနက္ခန္ဓော ဝေဒနာဂေလညဿ နိဒါနတ္တာ. ‘‘ဝေဒနံ ဝေဒနတ္တာယ သင်္ခတမဘိသင်္ခရောန္တီ’’တိ (သံ. နိ. ၃.၇၉) ဟိ ဝုတ္တံ. တထာ ‘‘အကုသလဿ ကမ္မဿ ကတတ္တာ ဥပစိတတ္တာ ဝိပါကံ ကာယဝိညာဏံ ဥပ္ပန္နံ ဟောတိ ဒုက္ခသဟဂတ’’န္တိ (ဓ. သ. ၅၅၆). ဂိလာနူပမော ဝိညာဏုပါဒါနက္ခန္ဓော ဝေဒနာဂေလညေန အပရိမုတ္တတ္တာ. အပိစ စာရကကာရဏအပရာဓကာရဏကာရကအပရာဓိကူပမာ ဧတေ ဘာဇနဘောဇနဗျဉ္ဇနပရိဝေသကဘုဉ္ဇကူပမာ စာတိ၊ ဧဝံ ‘ဥပမာတော’ ဝိနိစ္ဆယနယော ဝိညာတဗ္ဗော.

‘ဒဋ္ဌဗ္ဗတော ဒွိဓာ’တိ သင်္ခေပတော ဝိတ္ထာရတော စာတိ ဧဝံ ဒွိဓာ ဒဋ္ဌဗ္ဗတော ပေတ္ထ ဝိနိစ္ဆယနယော ဝိညာတဗ္ဗော. သင်္ခေပတော ဟိ ပဉ္စုပါဒါနက္ခန္ဓာ အာသိဝိသူပမေ (သံ. နိ. ၄.၂၃၈) ဝုတ္တနယေန ဥက္ခိတ္တာသိကပစ္စတ္ထိကတော၊ ဘာရသုတ္တဝသေန (သံ. နိ. ၃.၂၂) ဘာရတော၊ ခဇ္ဇနီယပရိယာယဝသေန (သံ. နိ. ၃.၇၉) ခါဒကတော၊ ယမကသုတ္တဝသေန (သံ. နိ. ၃.၈၅) အနိစ္စဒုက္ခာနတ္တသင်္ခတဝဓကတော ဒဋ္ဌဗ္ဗာ.

ဝိတ္ထာရတော ပနေတ္ထ ဖေဏပိဏ္ဍော ဝိယ ရူပံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ၊ ဥဒကပုဗ္ဗုဠော ဝိယ ဝေဒနာ၊ မရီစိကာ ဝိယ သညာ၊ ကဒလိက္ခန္ဓော ဝိယ သင်္ခါရာ၊ မာယာ ဝိယ ဝိညာဏံ. ဝုတ္တဉှေတံ –

‘‘ဖေဏပိဏ္ဍူပမံ ရူပံ၊ ဝေဒနာ ပုဗ္ဗုဠူပမာ၊

မရီစိကူပမာ သညာ၊ သင်္ခါရာ ကဒလူပမာ၊

မာယူပမဉ္စ ဝိညာဏံ၊ ဒေသိတာဒိစ္စဗန္ဓုနာ’’တိ. (သံ. နိ. ၃.၉၅)၊

တတ္ထ ရူပါဒီနံ ဖေဏပိဏ္ဍာဒီဟိ ဧဝံ သဒိသတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ – ယထာ ဟိ ဖေဏပိဏ္ဍော နိဿာရောဝ ဧဝံ ရူပမ္ပိ နိစ္စသာရဓုဝသာရအတ္တသာရဝိရဟေန နိဿာရမေဝ. ယထာ စ သော ‘ဣမိနာ ပတ္တံ ဝါ ထာလကံ ဝါ ကရိဿာမီ’တိ ဂဟေတုံ န သက္ကာ၊ ဂဟိတောပိ တမတ္ထံ န သာဓေတိ ဘိဇ္ဇတေဝ၊ ဧဝံ ရူပမ္ပိ ‘နိစ္စ’န္တိ ဝါ ‘ဓုဝ’န္တိ ဝါ ‘အဟ’န္တိ ဝါ ‘မမ’န္တိ ဝါ ဂဟေတုံ န သက္ကာ၊ ဂဟိတမ္ပိ န တထာ တိဋ္ဌတိ၊ အနိစ္စံ ဒုက္ခံ အနတ္တာ အသုဘညေဝ ဟောတီတိ. ဧဝံ ‘ဖေဏပိဏ္ဍသဒိသမေဝ’ ဟောတိ.

ယထာ ဝါ ပန ဖေဏပိဏ္ဍော ဆိဒ္ဒါဝဆိဒ္ဒေါ အနေကသန္ဓိဃဋိတော ဗဟူန္နံ ဥဒကသပ္ပါဒီနံ ပါဏာနံ အာဝါသော၊ ဧဝံ ရူပမ္ပိ ဆိဒ္ဒါဝဆိဒ္ဒံ အနေကသန္ဓိဃဋိတံ. ကုလဝသေန စေတ္ထ အသီတိ ကိမိကုလာနိ ဝသန္တိ. တဒေဝ တေသံ သူတိဃရမ္ပိ ဝစ္စကုဋိပိ ဂိလာနသာလာပိ သုသာနမ္ပိ. န တေ အညတ္ထ ဂန္တွာ ဂဗ္ဘဝုဋ္ဌာနာဒီနိ ကရောန္တိ. ဧဝမ္ပိ ဖေဏပိဏ္ဍသဒိသံ. ယထာ စ ဖေဏပိဏ္ဍော အာဒိတောဝ ဗဒရပက္ကမတ္တော ဟုတွာ အနုပုဗ္ဗေန ပဗ္ဗတကူဋမတ္တောပိ ဟောတိ၊ ဧဝံ ရူပမ္ပိ အာဒိတော ကလလမတ္တံ ဟုတွာ အနုပုဗ္ဗေန ဗျာမမတ္တမ္ပိ ဂေါမဟိံသဟတ္ထိအာဒီနံ ဝသေန ပဗ္ဗတကူဋမတ္တမ္ပိ ဟောတိ၊ မစ္ဆကစ္ဆပါဒီနံ ဝသေန အနေကယောဇနသတပ္ပမာဏမ္ပိ. ဧဝမ္ပိ ဖေဏပိဏ္ဍသဒိသံ. ယထာ စ ဖေဏပိဏ္ဍော ဥဋ္ဌိတမတ္တောပိ ဘိဇ္ဇတိ၊ ထောကံ ဂန္တွာပိ၊ သမုဒ္ဒံ ပတွာ ပန အဝဿမေဝ ဘိဇ္ဇတိ၊ ဧဝမေဝ ရူပမ္ပိ ကလလဘာဝေပိ ဘိဇ္ဇတိ၊ အဗ္ဗုဒါဒိဘာဝေ၊ အန္တရာ ပန အဘေဇ္ဇမာနမ္ပိ ဝဿသတာယုကာနံ ဝဿသတံ ပတွာ အဝဿမေဝ ဘိဇ္ဇတိ၊ မရဏမုခေ စုဏ္ဏဝိစုဏ္ဏံ ဟောတိ. ဧဝမ္ပိ ဖေဏပိဏ္ဍသဒိသံ.

ယထာ ပန ပုဗ္ဗုဠော အသာရော၊ ဧဝံ ဝေဒနာပိ. ယထာ စ သော အဗလော၊ အဂယှုပဂေါ၊ န သက္ကာ တံ ဂဟေတွာ ဖလကံ ဝါ အာသနံ ဝါ ကာတုံ၊ ဂဟိတဂ္ဂဟိတောပိ ဘိဇ္ဇတေဝ၊ ဧဝံ ဝေဒနာပိ အဗလာ၊ အဂယှုပဂါ၊ န သက္ကာ ‘နိစ္စာ’တိ ဝါ ‘ဓုဝါ’တိ ဝါ ဂဟေတုံ၊ ဂဟိတာပိ န တထာ တိဋ္ဌတိ. ဧဝံ အဂယှုပဂတာယပိ ဝေဒနာ ‘ပုဗ္ဗုဠသဒိသာ’. ယထာ ပန တသ္မိံ တသ္မိံ ဥဒကဗိန္ဒုမှိ ပုဗ္ဗုဠော ဥပ္ပဇ္ဇတိ စေဝ နိရုဇ္ဈတိ စ၊ န စိရဋ္ဌိတိကော ဟောတိ၊ ဧဝံ ဝေဒနာပိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ စေဝ နိရုဇ္ဈတိ စ၊ န စိရဋ္ဌိတိကာ ဟောတိ၊ ဧကစ္ဆရက္ခဏေ ကောဋိသတသဟဿသင်္ချာ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ နိရုဇ္ဈတိ. ယထာ စ ပုဗ္ဗုဠော ဥဒကတလံ၊ ဥဒကဗိန္ဒုံ၊ ဥဒကဇလ္လကံ သင်္ကဍ္ဎိတွာ ပုဋံ ကတွာ ဂဟဏဝါတဉ္စာတိ စတ္တာရိ ကာရဏာနိ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ဧဝံ ဝေဒနာပိ ဝတ္ထုံ၊ အာရမ္မဏံ၊ ကိလေသဇာလံ၊ ဖဿသင်္ဃဋ္ဋနဉ္စာတိ စတ္တာရိ ကာရဏာနိ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ဧဝမ္ပိ ဝေဒနာ ပုဗ္ဗုဠသဒိသာ.

သညာပိ အသာရကဋ္ဌေန ‘မရီစိသဒိသာ’. တထာ အဂယှုပဂဋ္ဌေန၊ န ဟိ သက္ကာ တံ ဂဟေတွာ ပိဝိတုံ ဝါ နှာယိတုံ ဝါ ဘာဇနံ ဝါ ပူရေတုံ. အပိစ ယထာ မရီစိ ဝိပ္ဖန္ဒတိ၊ သဉ္ဇာတူမိဝေဂေါ ဝိယ ခါယတိ၊ ဧဝံ နီလသညာဒိဘေဒါ သညာပိ နီလာဒိအနုဘဝနတ္ထာယ ဖန္ဒတိ ဝိပ္ဖန္ဒတိ. ယထာ စ မရီစိ မဟာဇနံ ဝိပ္ပလမ္ဘေတိ၊ ‘ပရိပုဏ္ဏဝါပီ ဝိယ ပရိပုဏ္ဏနဒီ ဝိယ ဒိဿတီ’တိ ဝဒါပေတိ၊ ဧဝံ သညာပိ ဝိပ္ပလမ္ဘေတိ၊ ‘ဣဒံ နီလကံ သုဘံ သုခံ နိစ္စ’န္တိ ဝဒါပေတိ. ပီတကာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. ဧဝံ ဝိပ္ပလမ္ဘနေနာပိ မရီစိသဒိသာ.

သင်္ခါရာပိ အသာရကဋ္ဌေန ‘ကဒလိက္ခန္ဓသဒိသာ’. တထာ အဂယှုပဂဋ္ဌေန. ယထေဝ ဟိ ကဒလိက္ခန္ဓတော ကိဉ္စိ ဂဟေတွာ န သက္ကာ ဂေါပါနသီအာဒီနမတ္ထာယ ဥပနေတုံ၊ ဥပနီတမ္ပိ န တထာ ဟောတိ၊ ဧဝံ သင်္ခါရာပိ န သက္ကာ နိစ္စာဒိဝသေန ဂဟေတုံ၊ ဂဟိတာပိ န တထာ ဟောန္တိ. ယထာ စ ကဒလိက္ခန္ဓော ဗဟုဝဋ္ဋိသမောဓာနော ဟောတိ၊ ဧဝံ သင်္ခါရက္ခန္ဓောပိ ဗဟုဓမ္မသမောဓာနော. ယထာ စ ကဒလိက္ခန္ဓော နာနာလက္ခဏော၊ အညောယေဝ ဟိ ဗာဟိရာယ ပတ္တဝဋ္ဋိယာ ဝဏ္ဏော၊ အညော တတော အဗ္ဘန္တရဗ္ဘန္တရာနံ၊ ဧဝမေဝ သင်္ခါရက္ခန္ဓောပိ အညဒေဝ ဖဿဿ လက္ခဏံ၊ အညံ စေတနာဒီနံ. သမောဓာနေတွာ ပန သင်္ခါရက္ခန္ဓောတွေဝ ဝုစ္စတီတိ. ဧဝမ္ပိ သင်္ခါရက္ခန္ဓော ကဒလိက္ခန္ဓသဒိသော.

ဝိညာဏမ္ပိ အသာရကဋ္ဌေန ‘မာယာသဒိသံ’. တထာ အဂယှုပဂဋ္ဌေန. ယထာ စ မာယာ ဣတ္တရာ လဟုပစ္စုပဋ္ဌာနာ၊ ဧဝံ ဝိညာဏံ. တဉှိ တတောပိ ဣတ္တရတရဉ္စေဝ လဟုပစ္စုပဋ္ဌာနတရဉ္စ. တေနေဝ ဟိ စိတ္တေန ပုရိသော အာဂတော ဝိယ၊ ဂတော ဝိယ၊ ဌိတော ဝိယ၊ နိသိန္နော ဝိယ ဟောတိ. အညဒေဝ စာဂမနကာလေ စိတ္တံ၊ အညံ ဂမနကာလာဒီသု. ဧဝမ္ပိ ဝိညာဏံ မာယာသဒိသံ. မာယာ စ မဟာဇနံ ဝဉ္စေတိ၊ ယံ ကိဉ္စိဒေဝ ‘ဣဒံ သုဝဏ္ဏံ ရဇတံ မုတ္တာ’တိပိ ဂဟာပေတိ. ဝိညာဏမ္ပိ မဟာဇနံ ဝဉ္စေတိ၊ တေနေဝ စိတ္တေန အာဂစ္ဆန္တံ ဝိယ၊ ဂစ္ဆန္တံ ဝိယ၊ ဌိတံ ဝိယ၊ နိသိန္နံ ဝိယ ကတွာ ဂါဟာပေတိ. အညဒေဝ စ အာဂမနေ စိတ္တံ၊ အညံ ဂမနာဒီသု. ဧဝမ္ပိ ဝိညာဏံ မာယာသဒိသံ. ဝိသေသတော စ သုဘာရမ္မဏမ္ပိ ဩဠာရိကမ္ပိ အဇ္ဈတ္တိကရူပံ အသုဘန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဝေဒနာ တီဟိ ဒုက္ခတာဟိ အဝိနိမုတ္တတော ဒုက္ခာတိ သညာသင်္ခါရာ အဝိဓေယျတော အနတ္တာတိ ဝိညာဏံ ဥဒယဗ္ဗယဓမ္မတော အနိစ္စန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

‘ဧဝံ ပဿန္တဿတ္ထသိဒ္ဓိတော’တိ ဧဝဉ္စ သင်္ခေပဝိတ္ထာရဝသေန ဒွိဓာ ပဿတော ယာ အတ္ထသိဒ္ဓိ ဟောတိ၊ တတောပိ ဝိနိစ္ဆယနယော ဝိညာတဗ္ဗော၊ သေယျထိဒံ – သင်္ခေပတော တာဝ ပဉ္စုပါဒါနက္ခန္ဓေသု ဥက္ခိတ္တာသိကပစ္စတ္ထိကာဒိဘာဝေန ပဿန္တော ခန္ဓေဟိ န ဝိဟညတိ. ဝိတ္ထာရတော ပန ရူပါဒီနိ ဖေဏပိဏ္ဍာဒိသဒိသဘာဝေန ပဿန္တော န အသာရေသု သာရဒဿီ ဟောတိ. ဝိသေသတော စ အဇ္ဈတ္တိကရူပံ အသုဘတော ပဿန္တော ကဗဠီကာရာဟာရံ ပရိဇာနာတိ၊ အသုဘေ သုဘန္တိ ဝိပလ္လာသံ ပဇဟတိ၊ ကာမောဃံ ဥတ္တရတိ၊ ကာမယောဂေန ဝိသံယုဇ္ဇတိ၊ ကာမာသဝေန အနာသဝေါ ဟောတိ၊ အဘိဇ္ဈာကာယဂန္ထံ ဘိန္ဒတိ၊ ကာမုပါဒါနံ န ဥပါဒိယတိ. ဝေဒနံ ဒုက္ခတော ပဿန္တော ဖဿာဟာရံ ပရိဇာနာတိ၊ ဒုက္ခေ သုခန္တိ ဝိပလ္လာသံ ပဇဟတိ၊ ဘဝေါဃံ ဥတ္တရတိ၊ ဘဝယောဂေန ဝိသံယုဇ္ဇတိ၊ ဘဝါသဝေန အနာသဝေါ ဟောတိ၊ ဗျာပါဒကာယဂန္ထံ ဘိန္ဒတိ၊ သီလဗ္ဗတုပါဒါနံ န ဥပါဒိယတိ. သညံ သင်္ခါရေ စ အနတ္တတော ပဿန္တော မနောသဉ္စေတနာဟာရံ ပရိဇာနာတိ၊ အနတ္တနိ အတ္တာတိ ဝိပလ္လာသံ ပဇဟတိ၊ ဒိဋ္ဌောဃံ ဥတ္တရတိ၊ ဒိဋ္ဌိယောဂေန ဝိသံယုဇ္ဇတိ၊ ဒိဋ္ဌာသဝေန အနာသဝေါ ဟောတိ၊ ဣဒံ သစ္စာဘိနိဝေသကာယဂန္ထံ ဘိန္ဒတိ၊ အတ္တဝါဒုပါဒါနံ န ဥပါဒိယတိ. ဝိညာဏံ အနိစ္စတော ပဿန္တော ဝိညာဏာဟာရံ ပရိဇာနာတိ၊ အနိစ္စေ နိစ္စန္တိ ဝိပလ္လာသံ ပဇဟတိ၊ အဝိဇ္ဇောဃံ ဥတ္တရတိ၊ အဝိဇ္ဇာယောဂေန ဝိသံယုဇ္ဇတိ၊ အဝိဇ္ဇာသဝေန အနာသဝေါ ဟောတိ၊ သီလဗ္ဗတပရာမာသကာယဂန္ထံ ဘိန္ဒတိ၊ ဒိဋ္ဌုပါဒါနံ န ဥပါဒိယတိ.

ဧဝံ မဟာနိသံသံ၊ ဝဓကာဒိဝသေန ဒဿနံ ယသ္မာ၊

တသ္မာ ခန္ဓေ ဓီရော၊ ဝဓကာဒိဝသေန ပဿေယျာတိ.

သုတ္တန္တဘာဇနီယဝဏ္ဏနာ.