(၁၄) ၃. တတိယဧတဒဂ္ဂဝဂ္ဂေါ

၂၀၉. တတိယဝဂ္ဂဿ ပဌမေ သိက္ခာကာမာနန္တိ တိဿော သိက္ခာ ကာမယမာနာနံ သမ္ပိယာယိတွာ သိက္ခန္တာနန္တိ အတ္ထော. ရာဟုလောတိ အတ္တနော ပုတ္တံ ရာဟုလတ္ထေရံ ဒဿေတိ. ထေရော ကိရ ပဗ္ဗဇိတဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ ပါတောဝ ဥဋ္ဌဟန္တော ဟတ္ထပူရံ ဝါလိကံ ဥက္ခိပိတွာ ‘‘အဟော ဝတာဟံ အဇ္ဇ ဒသဗလဿ စေဝ အာစရိယုပဇ္ဈာယာနဉ္စ သန္တိကာ ဧတ္တကံ ဩဝါဒဉ္စေဝ အနုသာသနိဉ္စ လဘေယျ’’န္တိ ပတ္ထေတိ. တသ္မာ သိက္ခာကာမာနံ အဂ္ဂေါ နာမ ဇာတောတိ.

၂၁၀. ဒုတိယေ သဒ္ဓါပဗ္ဗဇိတာနန္တိ သဒ္ဓါယ ပဗ္ဗဇိတာနံ. ရဋ္ဌပါလောတိ ရဋ္ဌံ ပါလေတုံ သမတ္ထော၊ ဘိန္နံ ဝါ ရဋ္ဌံ သန္ဓာရေတုံ သမတ္ထေ ကုလေ ဇာတောတိပိ ရဋ္ဌပါလောတိ သင်္ခံ ဂတော. သော ဟိ သတ္ထု ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေါ စုဒ္ဒသဘတ္တစ္ဆေဒေ ကတွာ မာတာပိတရော ပဗ္ဗဇ္ဇံ အနုဇာနာပေတွာ ပဗ္ဗဇိတော. တသ္မာ သဒ္ဓါပဗ္ဗဇိတာနံ အဂ္ဂေါ နာမ ဇာတော.

ရာဟုလ-ရဋ္ဌပါလတ္ထေရဝတ္ထု

ဣမေသံ ပန ဥဘိန္နမ္ပိ ထေရာနံ ပဉှကမ္မေ အယမနုပုဗ္ဗိကထာ – ဧတေ ကိရ ဒွေပိ အတီတေ ပဒုမုတ္တရဗုဒ္ဓကာလေ ဟံသဝတီနဂရေ ဂဟပတိမဟာသာလကုလေ နိဗ္ဗတ္တိံသု. တေသံ ဒဟရကာလေ နာမံ ဝါ ဂေါတ္တံ ဝါ န ကထိယတိ. ဝယပ္ပတ္တာ ပန ဃရာဝါသေ ပတိဋ္ဌာယ အတ္တနော အတ္တနော ပိတု အစ္စယေန ဥဘောပိ အတ္တနော အတ္တနော ရတနကောဋ္ဌာဂါရကမ္မိကေ ပက္ကောသာပေတွာ အပရိမာဏံ ဓနံ ဒိသွာ – ‘‘ဣမံ ဧတ္တကံ ဓနရာသိံ အယျကပယျကာဒယော အတ္တနာ သဒ္ဓိံ ဂဟေတွာ ဂန္တုံ နာသက္ခိံသု၊ အမှေဟိ ဒါနိ ယေန ကေနစိ ဥပါယေန ဣမံ ဓနံ ဂဟေတွာ ဂန္တုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ တေ ဥဘောပိ ဇနာ စတူသု ဌာနေသု ကပဏဒ္ဓိကာဒီနံ မဟာဒါနံ ဒါတုံ အာရဒ္ဓါ. ဧကော အတ္တနော ဒါနဂ္ဂေ အာဂတာဂတဇနံ ပုစ္ဆိတွာ ယာဂုခဇ္ဇကာဒီသု ယဿ ယံ ပဋိဘာတိ၊ တဿ တံ အဒါသိ၊ တဿ တေနေဝ ကာရဏေန အာဂတပါကောတိ နာမံ ဇာတံ. ဣတရော အပုစ္ဆိတွာဝ ဂဟိတဂဟိတဘာဇနံ ပူရေတွာ ပူရေတွာ ဒေတိ၊ တဿပိ တေနေဝ ကာရဏေန အနဂ္ဂပါကောတိ နာမံ ဇာတံ၊ အပ္ပမာဏပါကောတိ အတ္ထော.

တေ ဥဘောပိ ဧကဒိဝသံ ပါတောဝ မုခဓောဝနတ္ထံ ဗဟိဂါမံ အဂမံသု. တသ္မိံ သမယေ ဟိမဝန္တတော ဒွေ မဟိဒ္ဓိကာ တာပသာ ဘိက္ခာစာရတ္ထာယ အာကာသေန အာဂန္တွာ တေသံ သဟာယကာနံ အဝိဒူရေ ဩတရိတွာ ‘‘မာ နော ဧတေ ပဿိံသူ’’တိ ဧကပဿေ အဋ္ဌံသု. တေ ဥဘောပိ ဇနာ တေသံ လာဗုဘာဇနာဒိပရိက္ခာရံ သံဝိဓာယ အန္တောဂါမံ သန္ဓာယ ဘိက္ခာယ ဂတာနံ သန္တိကံ အာဂမ္မ ဝန္ဒိံသု. အထ နေ တာပသာ ‘‘ကာယ ဝေလာယ အာဂတတ္ထ မဟာပုညာ’’တိ အာဟံသု. တေ ‘‘အဓုနာဝ၊ ဘန္တေ’’တိ ဝတွာ တေသံ ဟတ္ထတော လာဗုဘာဇနံ ဂဟေတွာ အတ္တနော အတ္တနော ဂေဟံ နေတွာ ဘတ္တကိစ္စပရိယောသာနေ နိဗဒ္ဓံ ဘိက္ခာဂဟဏတ္ထံ ပဋိညံ ဂဏှိံသု.

တေသု ဧကော တာပသော သပရိဠာဟကာယဓာတုကော ဟောတိ. သော အတ္တနော အာနုဘာဝေန မဟာသမုဒ္ဒဥဒကံ ဒွေဓာ ကတွာ ပထဝိန္ဓရနာဂရာဇဿ ဘဝနံ ဂန္တွာ ဒိဝါဝိဟာရံ နိသီဒတိ. သော ဥတုသပ္ပါယံ ဂဟေတွာ ပစ္စာဂန္တွာ အတ္တနော ဥပဋ္ဌာကဿ ဂေဟေ ဘတ္တာနုမောဒနံ ကရောန္တော ‘‘ပထဝိန္ဓရနာဂဘဝနံ ဝိယ ဟောတူ’’တိ ဝဒတိ. အထ နံ ဧကဒိဝသံ ဥပဋ္ဌာကော ပုစ္ဆိ – ‘‘ဘန္တေ၊ တုမှေ အနုမောဒနံ ကရောန္တာ ‘ပထဝိန္ဓရနာဂဘဝနံ ဝိယ ဟောတူ’တိ ဝဒထ၊ မယမဿ အတ္ထံ န ဇာနာမ၊ ကိံ ဝုတ္တံ ဟောတိ ဣဒံ၊ ဘန္တေ’’တိ? အာမ၊ ကုဋုမ္ဗိယ အဟံ ‘‘တုမှာကံ သမ္ပတ္တိ ပထဝိန္ဓရနာဂရာဇသမ္ပတ္တိသဒိသာ ဟောတူ’’တိ ဝဒါမီတိ. ကုဋုမ္ဗိကော တတော ပဋ္ဌာယ ပထဝိန္ဓရနာဂရာဇဘဝနေ စိတ္တံ ဌပေသိ.

ဣတရော တာပသော တာဝတိံသဘဝနံ ဂန္တွာ သုညေ သေရိသကဝိမာနေ ဒိဝါဝိဟာရံ ကရောတိ. သော အာဂစ္ဆန္တော ဂစ္ဆန္တော စ သက္ကဿ ဒေဝရာဇဿ သမ္ပတ္တိံ ဒိသွာ အတ္တနော ဥပဋ္ဌာကဿ အနုမောဒနံ ကရောန္တော ‘‘သက္ကဝိမာနံ ဝိယ ဟောတူ’’တိ ဝဒတိ. အထ နံ သောပိ ကုဋုမ္ဗိယော ဣတရော သဟာယကော တံ တာပသံ ဝိယ ပုစ္ဆိ. သော တဿ ဝစနံ သုတွာ သက္ကဘဝနေ စိတ္တံ ဌပေသိ. တေ ဥဘောပိ ပတ္ထိတဋ္ဌာနေသုယေဝ နိဗ္ဗတ္တာ.

ပထဝိန္ဓရဘဝနေ နိဗ္ဗတ္တော ပထဝိန္ဓရနာဂရာဇာ နာမ ဇာတော. သော နိဗ္ဗတ္တက္ခဏေ အတ္တနော အတ္တဘာဝံ ဒိသွာ ‘‘အမနာပဿ ဝတ မေ ဌာနဿ ကုလုပကတာပသော ဝဏ္ဏံ ကထေသိ၊ ဥရေန ပရိသက္ကိတွာ ဝိစရဏဋ္ဌာနမေတံ၊ နူန သော အညံ ဌာနံ န ဇာနာတီ’’တိ ဝိပ္ပဋိသာရီ အဟောသိ. အထဿ တံခဏေယေဝ အလင်္ကတပဋိယတ္တာနိ နာဂနာဋကာနိ သဗ္ဗဒိသာသု တူရိယာနိ ပဂ္ဂဏှိံသု. သော တသ္မိံယေဝ ခဏေ တံ အတ္တဘာဝံ ဝိဇဟိတွာ မာဏဝကဝဏ္ဏီ အဟောသိ. အနွဒ္ဓမာသဉ္စ စတ္တာရော မဟာရာဇာနော သက္ကဿ ဥပဋ္ဌာနံ ဂစ္ဆန္တိ. တသ္မာ သောပိ ဝိရူပက္ခေန နာဂရညာ သဒ္ဓိံ သက္ကဿ ဥပဋ္ဌာနံ ဂတော. သက္ကော တံ ဒူရတောဝ အာဂစ္ဆန္တံ ဒိသွာ သဉ္ဇာနိ. အထ နံ သမီပေ အာဂန္တွာ ဌိတကာလေ ‘‘ကဟံ နိဗ္ဗတ္တောသိ သမ္မာ’’တိ ပုစ္ဆိ. မာ ကထေသိ၊ မဟာရာဇ၊ ဥရေန ပရိသက္ကနဋ္ဌာနေ နိဗ္ဗတ္တောမှိ၊ တုမှေ ပန ကလျာဏမိတ္တံ လဘိတ္ထာတိ. သမ္မ၊ တွံ ‘‘အဋ္ဌာနေ နိဗ္ဗတ္တောမှီ’’တိ မာ ဝိတက္ကယိ၊ ပဒုမုတ္တရဒသဗလော လောကေ နိဗ္ဗတ္တော၊ တဿ အဓိကာရကမ္မံ ကတွာ ဣမံယေဝ ဌာနံ ပတ္ထေဟိ၊ ဥဘော သုခံ ဝသိဿာမာတိ. သော ‘‘ဧဝံ၊ ဒေဝ၊ ကရိဿာမီ’’တိ ဂန္တွာ ပဒုမုတ္တရဒသဗလံ နိမန္တေတွာ အတ္တနော နာဂဘဝနေ နာဂပရိသာယ သဒ္ဓိံ သဗ္ဗရတ္တိံ သက္ကာရသမ္မာနံ သဇ္ဇေသိ.

သတ္ထာ ပုနဒိဝသေ ဥဋ္ဌိတေ အရုဏေ အတ္တနော ဥပဋ္ဌာကံ သုမနတ္ထေရံ အာမန္တေသိ – ‘‘သုမန၊ အဇ္ဇ တထာဂတော ဒူရံ ဘိက္ခာစာရံ ဂမိဿတိ၊ မာ ပုထုဇ္ဇနဘိက္ခူ အာဂစ္ဆန္တု၊ တေပိဋကာ ပဋိသမ္ဘိဒါပ္ပတ္တာ ဆဠဘိညာဝ အာဂစ္ဆန္တူ’’တိ. ထေရော သတ္ထု ဝစနံ သုတွာ သဗ္ဗေသံ အာရောစေသိ. သတ္ထာရာ သဒ္ဓိံ သတသဟဿာ ဘိက္ခူ အာကာသံ ပက္ခန္ဒိံသု. ပထဝိန္ဓရော နာဂပရိသာယ သဒ္ဓိံ ဒသဗလဿ ပစ္စုဂ္ဂမနံ အာဂတော သတ္ထာရံ ပရိဝါရေတွာ သမုဒ္ဒမတ္ထကေ မဏိဝဏ္ဏာ ဦမိယော မဒ္ဒမာနံ ဘိက္ခုသံဃံ ဩလောကေတွာ အာဒိတော သတ္ထာရံ၊ ပရိယောသာနေ သံဃနဝကံ တထာဂတဿ ပုတ္တံ ဥပရေဝတသာမဏေရံ နာမ ဩလောကေန္တော ‘‘အနစ္ဆရိယော သေသသာဝကာနံ ဧဝရူပေါ ဣဒ္ဓါနုဘာဝေါ၊ ဣမဿ ပန တရုဏဗာလဒါရကဿ ဧဝရူပေါ ဣဒ္ဓါနုဘာဝေါ အတိဝိယ အစ္ဆရိယော’’တိ ပီတိပါမောဇ္ဇံ ဥပ္ပါဒေသိ.

အထဿ ဘဝနေ ဒသဗလေ နိသိန္နေ သေသဘိက္ခူသု ကောဋိတော ပဋ္ဌာယ နိသီဒန္တေသု သတ္ထု သမ္မုခဋ္ဌာနေယေဝ ဥပရေဝတသာမဏေရဿ အာသနံ ပါပုဏိ. နာဂရာဇာ ယာဂုံ ဒေန္တောပိ ခဇ္ဇကံ ဒေန္တောပိ သကိံ ဒသဗလံ ဩလောကေတိ၊ သကိံ ဥပရေဝတသာမဏေရံ. တဿ ကိရ သရီရေ သတ္ထု သရီရေ ဝိယ ဒွတ္တိံသ မဟာပုရိသလက္ခဏာနိ ပညာယန္တိ. တတော နာဂရာဇာ ‘‘အယံ သာမဏေရော ဗုဒ္ဓါနံ သဒိသော ပညာယတိ၊ ကိံ နု ခေါ ဟောတီ’’တိ အဝိဒူရေ နိသိန္နံ အညတရံ ဘိက္ခုံ ပုစ္ဆိ – ‘‘အယံ၊ ဘန္တေ၊ သာမဏေရော ဒသဗလဿ ကိံ ဟောတီ’’တိ? ပုတ္တော၊ မဟာရာဇာတိ. သော စိန္တေသိ – ‘‘မဟာ ဝတာယံ ဘိက္ခု၊ ဧဝရူပဿ သောဘဂ္ဂပ္ပတ္တဿ တထာဂတဿ ပုတ္တဘာဝံ လဘိ. သရီရမ္ပိဿ ဧကဒေသေန ဗုဒ္ဓါနံ သရီရသဒိသံ ပညာယတိ၊ မယာပိ အနာဂတေ ဧဝရူပေန ဘဝိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ သတ္တာဟံ မဟာဒါနံ ဒတွာ၊ ‘‘ဘန္တေ၊ အဟံ ဣမဿ အဓိကာရကမ္မဿာနုဘာဝေန အယံ ဥပရေဝတော ဝိယ အနာဂတေ ဧကဿ ဗုဒ္ဓဿ ပုတ္တော ဘဝေယျ’’န္တိ ပတ္ထနံ အကာသိ. သတ္ထာ အနန္တရာယံ ဒိသွာ ‘‘အနာဂတေ ဂေါတမဗုဒ္ဓဿ ပုတ္တော ဘဝိဿသီ’’တိ ဗျာကရိတွာ ပက္ကာမိ.

ပထဝိန္ဓရောပိ ပုန အဒ္ဓမာသေ သမ္ပတ္တေ ဝိရူပက္ခေန သဒ္ဓိံ သက္ကဿ ဥပဋ္ဌာနံ ဂတော. အထ နံ သမီပေ ဌိတံ သက္ကော ပုစ္ဆိ – ‘‘ပတ္ထိတော တေ၊ သမ္မ၊ အယံ ဒေဝလောကော’’တိ? န ပတ္ထိတော မဟာရာဇာတိ. ကိံ ဒေါသံ အဒ္ဒသာတိ? ဒေါသော နတ္ထိ၊ မဟာရာဇ၊ အဟံ ပန ဒသဗလဿ ပုတ္တံ ဥပရေဝတသာမဏေရံ ပဿိံ. တဿ မေ ဒိဋ္ဌကာလတော ပဋ္ဌာယ အညတ္ထ စိတ္တံ န နမိ၊ သွာဟံ ‘‘အနာဂတေ ဧကဿ ဗုဒ္ဓဿ ဧဝရူပေါ ပုတ္တော ဘဝေယျ’’န္တိ ပတ္ထနံ အကာသိံ. တွမ္ပိ၊ မဟာရာဇ၊ ဧကံ ပတ္ထနံ ကရောဟိ၊ တေ မယံ နိဗ္ဗတ္တဋ္ဌာနေ န ဝိနာ ဘဝိဿာမာတိ. သက္ကော တဿ ဝစနံ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ ဧကံ မဟာနုဘာဝံ ဘိက္ခုံ ဒိသွာ ‘‘ကတရကုလာ နု ခေါ နိက္ခမိတွာ အယံ ကုလပုတ္တော ပဗ္ဗဇိတော’’တိ အာဝဇ္ဇေန္တော ‘‘အယံ ဘိန္နံ ရဋ္ဌံ သန္ဓာရေတုံ သမတ္ထဿ ကုလဿ ပုတ္တော ဟုတွာ စုဒ္ဒသ ဘတ္တစ္ဆေဒေ ကတွာ မာတာပိတရော ပဗ္ဗဇ္ဇံ အနုဇာနာပေတွာ ပဗ္ဗဇိတော’’တိ အညာသိ. ဉတွာ စ ပန အဇာနန္တော ဝိယ ဒသဗလံ ပုစ္ဆိတွာ သတ္တာဟံ မဟာသက္ကာရံ ကတွာ၊ ‘‘ဘန္တေ၊ အဟံ ဣမဿ ကလျာဏကမ္မဿ နိဿန္ဒေန တုမှာကံ သာသနေ အယံ ကုလပုတ္တော ဝိယ အနာဂတေ ဧကဿ ဗုဒ္ဓဿ သာသနေ သဒ္ဓါပဗ္ဗဇိတာနံ အဂ္ဂေါ ဘဝေယျ’’န္တိ ပတ္ထနံ အကာသိ. သတ္ထာ အနန္တရာယံ ဒိသွာ ‘‘တွံ၊ မဟာရာဇ၊ အနာဂတေ ဂေါတမဿ ဗုဒ္ဓဿ သာသနေ သဒ္ဓါပဗ္ဗဇိတာနံ အဂ္ဂေါ ဘဝိဿသီ’’တိ ဗျာကရိတွာ ပက္ကာမိ. သက္ကောပိ အတ္တနော ဒေဝပုရမေဝ ဂတော.

တေ ဥဘောပိ နိဗ္ဗတ္တဋ္ဌာနတော စဝိတွာ ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တာ အနေကသဟဿကပ္ပေ အတိက္ကမိံသု. ဣတော ပန ဒွါနဝုတိကပ္ပမတ္ထကေ ဖုဿော နာမ ဗုဒ္ဓေါ လောကေ ဥဒပါဒိ. တဿ ပိတာ မဟိန္ဒော နာမ ရာဇာ အဟောသိ၊ ဝေမာတိကာ တယော ကနိဋ္ဌဘာတရော. ရာဇာ ဒိဝသေ ဒိဝသေ ‘‘မယှံယေဝ ဗုဒ္ဓေါ မယှံ ဓမ္မော မယှံ သံဃော’’တိ မမာယန္တော သယမေဝ ဒသဗလံ နိဗဒ္ဓံ ဘောဇနံ ဘောဇေတိ.

အထဿ ဧကဒိဝသံ ပစ္စန္တော ကုပိတော. သော ပုတ္တေ အာမန္တေသိ – ‘‘တာတာ၊ ပစ္စန္တော ကုပိတော၊ တုမှေဟိ ဝါ မယာ ဝါ ဂန္တဗ္ဗံ. ယဒိ အဟံ ဂစ္ဆာမိ၊ တုမှေဟိ ဣမိနာ နိယာမေန ဒသဗလော ပရိစရိတဗ္ဗော’’တိ. တေ တယောပိ ဧကပ္ပဟာရေနေဝ အာဟံသု – ‘‘တာတ၊ တုမှာကံ ဂမနကိစ္စံ နတ္ထိ၊ မယံ စောရေ ဝိဓမိဿာမာ’’တိ ပိတရံ ဝန္ဒိတွာ ပစ္စန္တံ ဂန္တွာ စောရေ ဝိဓမိတွာ ဝိဇိတသင်္ဂါမာ ဟုတွာ နိဝတ္တိံသု. တေ အန္တရာမဂ္ဂေ ပါဒမူလိကေဟိ သဒ္ဓိံ မန္တယိံသု – ‘‘တာတာ၊ အမှာကံ ဂတက္ခဏေယေဝ ပိတာ ဝရံ ဒဿတိ၊ ကတရံ ဝရံ ဂဏှာမာ’’တိ? အယျာ၊ တုမှာကံ ပိတု အစ္စယေန ဒုလ္လဘံ နာမ နတ္ထိ၊ တုမှာကံ ပန ဇေဋ္ဌဘာတိကံ ဖုဿဗုဒ္ဓံ ပဋိဇဂ္ဂနဝရံ ဂဏှထာ’’တိ အာဟံသု. တေ ‘‘ကလျာဏံ တုမှေဟိ ဝုတ္တ’’န္တိ သဗ္ဗေပိ ဧကစိတ္တာ ဟုတွာ ဂန္တွာ ပိတရံ အဒ္ဒသံသု. တဒါ ပိတာ တေသံ ပသီဒိတွာ ဝရံ အဒါသိ. တေ ‘‘တေမာသံ တထာဂတံ ပဋိဇဂ္ဂိဿာမာ’’တိ ဝရံ ယာစိံသု. ရာဇာ ‘‘အယံ ဒါတုံ န သက္ကာ၊ အညံ ဝရံ ဂဏှထာ’’တိ အာဟ. တာတ၊ အမှာကံ အညေန ဝရေန ကိစ္စံ နတ္ထိ၊ သစေ တုမှေ ဒါတုကာမာ၊ ဧတံယေဝ နော ဝရံ ဒေထာတိ. ရာဇာ တေသု ပုနပ္ပုနံ ကထေန္တေသု အတ္တနာ ပဋိညာတတ္တာ ‘‘န သက္ကာ န ဒါတု’’န္တိ စိန္တေတွာ အာဟ – ‘‘တာတာ၊ အဟံ တုမှာကံ ဝရံ ဒေမိ၊ အပိစ ခေါ ပန ဗုဒ္ဓါ နာမ ဒုရာသဒါ ဟောန္တိ သီဟာ ဝိယ ဧကစရာ၊ ဒသဗလံ ပဋိဇဂ္ဂန္တာ အပ္ပမတ္တာ ဘဝေယျာထာ’’တိ.

တေ စိန္တယိံသု – ‘‘အမှေဟိ တထာဂတံ ပဋိဇဂ္ဂန္တေဟိ အနုစ္ဆဝိကံ ကတွာ ပဋိဇဂ္ဂိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ သဗ္ဗေပိ ဧကစိတ္တာ ဟုတွာ ဒသသီလာနိ သမာဒါယ နိရာမဂန္ဓာ ဟုတွာ သတ္ထု ဒါနဂ္ဂပရိဝဟနကေ တယော ပုရိသေ ဌပယိံသု. တေသု ဧကော ဓနဓညုပ္ပါဒကော အဟောသိ၊ ဧကော မာပကော၊ ဧကော ဒါနသံဝိဓာယကော. တေသု ဓနဓညုပ္ပါဒကော ပစ္စုပ္ပန္နေ ဗိမ္ဗိသာရော မဟာရာဇာ ဇာတော၊ မာပကော ဝိသာခေါ ဥပါသကော၊ ဒါနသံဝိဓာယကော ရဋ္ဌပါလတ္ထေရောတိ. သော တတ္ထ ယာဝဇီဝံ ကုသလံ ကတွာ ဒေဝပုရေ နိဗ္ဗတ္တော. အယံ ပန ရာဟုလတ္ထေရော နာမ ကဿပဒသဗလဿ ကာလေ ကိကိဿ ကာသိရညော ဇေဋ္ဌပုတ္တော ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ၊ ပထဝိန္ဓရကုမာရောတိဿ နာမံ အကံသု. တဿ သတ္တ ဘဂိနိယော အဟေသုံ. တာ ဒသဗလဿ သတ္တ ပရိဝေဏာနိ ကာရယိံသု. ပထဝိန္ဓရော ဩပရဇ္ဇံ လဘိ. သော တာ ဘဂိနိယော အာဟ – ‘‘တုမှေဟိ ကာရိတပရိဝေဏေသု မယှမ္ပိ ဧကံ ဒေထာ’’တိ. ဘာတိက၊ တုမှေ ဥပရာဇဋ္ဌာနေ ဌိတာ၊ တုမှေဟိ နာမ အမှာကံ ဒါတဗ္ဗံ၊ တုမှေ အညံ ပရိဝေဏံ ကရောထာတိ. သော တာသံ ဝစနံ သုတွာ ပဉ္စ ဝိဟာရသတာနိ ကာရေသိ. ပဉ္စ ပရိဝေဏသတာနီတိပိ ဝဒန္တိ. သော တတ္ထ ယာဝဇီဝံ ကုသလံ ကတွာ ဒေဝပုရေ နိဗ္ဗတ္တိ. ဣမသ္မိံ ပန ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ ပထဝိန္ဓရကုမာရော အမှာကံ ဗောဓိသတ္တဿ အဂ္ဂမဟေသိယာ ကုစ္ဆိသ္မိံ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှိ၊ တဿ သဟာယကော ကုရုရဋ္ဌေ ထုလ္လကောဋ္ဌိတနိဂမေ ရဋ္ဌပါလသေဋ္ဌိဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိ.

အထ အမှာကံ ဒသဗလော အဘိသမ္ဗောဓိံ ပတွာ ပဝတ္တိတဝရဓမ္မစက္ကော အနုပုဗ္ဗေန ကပိလဝတ္ထုံ အာဂန္တွာ ရာဟုလကုမာရံ ပဗ္ဗာဇေသိ. တဿ ပဗ္ဗဇ္ဇာဝိဓာနံ ပါဠိယံ (မဟာဝ. ၁၀၅) အာဂတမေဝ. ဧဝံ ပဗ္ဗဇိတဿ ပနဿ သတ္ထာ အဘိဏှဩဝါဒဝသေန ရာဟုလောဝါဒသုတ္တံ အဘာသိ. ရာဟုလောပိ ပါတောဝ ဝုဋ္ဌာယ ဟတ္ထေန ဝါလုကံ ဥက္ခိပိတွာ ‘‘ဒသဗလဿ စေဝ အာစရိယုပဇ္ဈာယာနဉ္စ သန္တိကာ အဇ္ဇ ဧတ္တကံ ဩဝါဒံ လဘေယျ’’န္တိ ဝဒတိ. ဘိက္ခုသံဃမဇ္ဈေ ကထာ ဥဒပါဒိ ‘‘ဩဝါဒက္ခမော ဝတ ရာဟုလသာမဏေရော ပိတု အနုစ္ဆဝိကော ပုတ္တော’’တိ. သတ္ထာ ဘိက္ခူနံ စိတ္တာစာရံ ဉတွာ ‘‘မယိ ဂတေ ဧကာ ဓမ္မဒေသနာ စ ဝဍ္ဎိဿတိ၊ ရာဟုလဿ စ ဂုဏော ပါကဋော ဘဝိဿတီ’’တိ ဂန္တွာ ဓမ္မသဘာယံ ဗုဒ္ဓါသာနေ နိသိန္နော ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ – ‘‘ကာယ နုတ္ထ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧတရဟိ ကထာယ သန္နိသိန္နာ’’တိ. ရာဟုလသာမဏေရဿ ဩဝါဒက္ခမဘာဝံ ကထေမ ဘဂဝါတိ. သတ္ထာ ဣမသ္မိံ ဌာနေ ဌတွာ ရာဟုလဿ ဂုဏဒီပနတ္ထံ မိဂဇာတကံ အာဟရိတွာ ကထေသိ –

‘‘မိဂံ တိပလ္လတ္ထမနေကမာယံ၊

အဋ္ဌက္ခုရံ အဍ္ဎရတ္တာ ပပါယိံ၊

ဧကေန သောတေန ဆမာ’ဿသန္တော၊

ဆဟိ ကလာဟိတိဘောတိ ဘာဂိနေယျော’’တိ. (ဇာ. ၁.၁.၁၆)၊

အထဿ သတ္တဝဿိကသာမဏေရကာလေ ‘‘မာ ဟေဝ ခေါ ရာဟုလော ဒဟရဘာဝေန ကီဠနတ္ထာယပိ သမ္ပဇာနမုသာ ဘာသေယျာ’’တိ အမ္ဗလဋ္ဌိယရာဟုလောဝါဒံ (မ. နိ. ၂.၁၀၇ အာဒယော) ဒေသေသိ. အဋ္ဌာရသဝဿိကသာမဏေရကာလေ တထာဂတဿ ပစ္ဆတော ပိဏ္ဍာယ ပဝိသန္တဿ သတ္ထု စေဝ အတ္တနော စ ရူပသမ္ပတ္တိံ ဒိသွာ ဂေဟသိတံ ဝိတက္ကံ ဝိတက္ကေန္တဿ ‘‘ယံကိဉ္စိ၊ ရာဟုလ၊ ရူပ’’န္တိအာဒိနာ နယေန မဟာရာဟုလောဝါဒသုတ္တန္တံ (မ. နိ. ၂.၁၁၃) ကထေသိ. သံယုတ္တကေ (သံ. နိ. ၄.၁၂၁) ပန ရာဟုလောဝါဒေါပိ အင်္ဂုတ္တရေ (အ. နိ. ၄.၁၇၇) ရာဟုလောဝါဒေါပိ ထေရဿ ဝိပဿနာစာရောယေဝ. အထဿ သတ္ထာ ဉာဏပရိပါကံ ဉတွာ အဝဿိကဘိက္ခုကာလေ အန္ဓဝနေ နိသိန္နော စူဠရာဟုလောဝါဒံ (မ. နိ. ၃.၄၁၆ အာဒယော) ကထေသိ. ဒေသနာပရိယောသာနေ ရာဟုလတ္ထေရော ကောဋိသတသဟဿဒေဝတာဟိ သဒ္ဓိံ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ၊ သောတာပန္နသကဒါဂါမိအနာဂါမိဒေဝတာနံ ဂဏနာ နတ္ထိ. အထ သတ္ထာ အပရဘာဂေ အရိယသံဃမဇ္ဈေ နိသိန္နော ထေရံ ဣမသ္မိံ သာသနေ သိက္ခာကာမာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေသိ.

သတ္ထရိ ပန ကုရုရဋ္ဌေ စာရိကာယ နိက္ခမိတွာ ထုလ္လကောဋ္ဌိတံ အနုပ္ပတ္တေ ရဋ္ဌပါလော ကုလပုတ္တော သတ္ထု ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေါ မာတာပိတရော အနုဇာနာပေတွာ ဒသဗလံ ဥပသင်္ကမိတွာ သတ္ထု အာဏတ္တိယာ အညတရဿ ထေရဿ သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိ. တဿ ပဗ္ဗဇိတဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ သေဋ္ဌိဂဟပတိ ဘိက္ခူ အတ္တနော နိဝေသနဒွါရေန ဂစ္ဆန္တေ ဒိသွာ ‘‘ကိံ တုမှာကံ ဣမသ္မိံ ဂေဟေ ကမ္မံ၊ ဧကောဝ ပုတ္တကော အဟောသိ၊ တံ ဂဏှိတွာ ဂတတ္ထ၊ ဣဒါနိ ကိံ ကရိဿထာ’’တိ အက္ကောသတိ ပရိဘာသတိ. သတ္ထာ အဒ္ဓမာသံ ထုလ္လကောဋ္ဌိတေ ဝသိတွာ ပုန သာဝတ္ထိမေဝ အဂမာသိ. တတ္ထာယသ္မာ ရဋ္ဌပါလော ယောနိသော မနသိကရောန္တော ကမ္မံ ကတွာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. သော သတ္ထာရံ အနုဇာနာပေတွာ မာတာပိတရော ဒဿနတ္ထံ ထုလ္လကောဋ္ဌိတံ ဂန္တွာ တတ္ထ သပဒါနံ ပိဏ္ဍာယ စရန္တော ပိတု နိဝေသနေ အာဘိဒေါသိကံ ကုမ္မာသံ လဘိတွာ တံ အမတံ ဝိယ ပရိဘုဉ္ဇန္တော ပိတရာ နိမန္တိတော အဓိဝါသေတွာ ဒုတိယဒိဝသေ ပိတု နိဝေသနေ ပိဏ္ဍပါတံ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ အလင်္ကတပဋိယတ္တေ ဣတ္ထိဇနေ အသုဘသညံ ဥပ္ပါဒေတွာ ဌိတကောဝ ဓမ္မံ ဒေသေတွာ ဇိယာ မုတ္တော ဝိယ နာရာစော အာကာသံ ဥပ္ပတိတွာ ကောရဗျရညော မိဂစီရံ ဂန္တွာ မင်္ဂလသိလာပဋ္ဋေ နိသိန္နော ဒဿနတ္ထာယ အာဂတဿ ရညော စတုပါရိဇုညပဋိမဏ္ဍိတံ ဓမ္မံ (မ. နိ. ၂.၃၀၄) ဒေသေတွာ အနုပုဗ္ဗေန စာရိကံ စရမာနော ပုန သတ္ထု သန္တိကံယေဝ အာဂတော. ဧဝမေတံ ဝတ္ထု သမုဋ္ဌိတံ. အထ သတ္ထာ အပရဘာဂေ အရိယဂဏမဇ္ဈေ နိသိန္နော ထေရံ ဣမသ္မိံ သာသနေ သဒ္ဓါပဗ္ဗဇိတာနံ ကုလပုတ္တာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေသီတိ.

ကုဏ္ဍဓာနတ္ထေရဝတ္ထု

၂၁၁. တတိယေ ပဌမံ သလာကံ ဂဏှန္တာနန္တိ သဗ္ဗပဌမံ သလာကဂါဟကာနံ ဘိက္ခူနံ ကုဏ္ဍဓာနတ္ထေရော အဂ္ဂေါတိ ဒဿေတိ. သော ကိရ ထေရော မဟာသုဘဒ္ဒါယ နိမန္တိတဒိဝသေ တထာဂတေ ဥဂ္ဂနဂရံ ဂစ္ဆန္တေ ‘‘အဇ္ဇ သတ္ထာ ဒူရံ ဘိက္ခာစာရံ ဂမိဿတိ၊ ပုထုဇ္ဇနာ သလာကံ မာ ဂဏှန္တု၊ ပဉ္စသတာ ခီဏာသဝါဝ ဂဏှန္တူ’’တိ ဝုတ္တေ ပဌမမေဝ သီဟနာဒံ နဒိတွာ သလာကံ ဂဏှိ. စူဠသုဘဒ္ဒါယ နိမန္တိတဒိဝသေ တထာဂတေ သာကေတံ ဂစ္ဆန္တေပိ ပဉ္စန္နံ ဘိက္ခုသတာနံ အန္တရေ ပဌမမေဝ သလာကံ ဂဏှိ၊ သုနာပရန္တဇနပဒံ ဂစ္ဆန္တေပိ. ဣမေဟိ ကာရဏေဟိ ထေရော ပဌမံ သလာကံ ဂဏှန္တာနံ အဂ္ဂေါ နာမ ဇာတော. ကုဏ္ဍဓာနောတိ ပနဿ နာမံ.

တဿ ပဉှကမ္မေ အယမနုပုဗ္ဗိကထာ – အယံ ကိရ ပဒုမုတ္တရဗုဒ္ဓကာလေ ဟံသဝတီနဂရေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ဝုတ္တနယေနေဝ ဝိဟာရံ ဂန္တွာ ဓမ္မံ သုဏန္တော သတ္ထာရံ ဧကံ ဘိက္ခုံ ပဌမံ သလာကံ ဂဏှန္တာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေန္တံ ဒိသွာ ဗုဒ္ဓါနံ အဓိကာရကမ္မံ ကတွာ တံ ဌာနန္တရံ ပတ္ထေတွာ သတ္ထာရာ အနန္တရာယံ ဒိသွာ ဗျာကတော ယာဝဇီဝံ ကုသလံ ကတွာ ဒေဝေသု စ မနုဿေသု စ သံသရန္တော ကဿပဗုဒ္ဓကာလေ ဘူမဋ္ဌကဒေဝတာ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တိ. ဒီဃာယုကဗုဒ္ဓါနဉ္စ နာမ န အနွဒ္ဓမာသိကော ဥပေါသထော ဟောတိ. ဝိပဿီဒသဗလဿ ဟိ ဆဗ္ဗဿန္တရေ ဆဗ္ဗဿန္တရေ ဥပေါသထော အဟောသိ၊ ကဿပဒသဗလော ပန ဆဋ္ဌေ ဆဋ္ဌေ မာသေ ပါတိမောက္ခံ ဩသာရေသိ. တဿ ပါတိမောက္ခံ ဩသာရဏကာလေ ဒိသာဝါသိကာ ဒွေ သဟာယကာ ဘိက္ခူ ‘‘ဥပေါသထံ ကရိဿာမာ’’တိ ဂစ္ဆန္တိ. အယံ ဘုမ္မဒေဝတာ စိန္တေသိ – ‘‘ဣမေသံ ဒွိန္နံ ဘိက္ခူနံ မေတ္တိ အတိဝိယ ဒဠှာ၊ ကိံ နု ခေါ ဘေဒကေ သတိ ဘိဇ္ဇေယျ၊ န ဘိဇ္ဇေယျာ’’တိ? တေသံ ဩကာသံ ဩလောကယမာနာ တေသံ အဝိဒူရေနေဝ ဂစ္ဆတိ.

အထေကော ထေရော ဧကဿ ဟတ္ထေ ပတ္တစီဝရံ ဒတွာ သရီရဝဠဉ္ဇနတ္ထံ ဥဒကဖာသုကဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ ဓောတဟတ္ထပါဒေါ ဟုတွာ ဂုမ္ဗသဘာဂတော နိက္ခမတိ. ဘုမ္မဒေဝတာ တဿ ထေရဿ ပစ္ဆတော ပစ္ဆတော ဥတ္တမရူပါ ဣတ္ထီ ဟုတွာ ကေသေ ဝိဓုနိတွာ သံဝိဓာယ ဗန္ဓန္တီ ဝိယ ပိဋ္ဌိတော ပံသုံ ပုဉ္ဆမာနာ ဝိယ သာဋကံ သံဝိဓာယ နိဝါသယမာနာ ဝိယ စ ဟုတွာ ထေရဿ ပဒါနုပဒိကာ ဟုတွာ ဂုမ္ဗတော နိက္ခန္တာ. ဧကမန္တေ ဌိတော သဟာယကတ္ထေရော ဣမံ ကာရဏံ ဒိသွာ ဒေါမနဿဇာတော ‘‘နဋ္ဌော ဒါနိ မေ ဣမိနာ ဘိက္ခုနာ သဒ္ဓိံ ဒီဃရတ္တာနုဂတော သိနေဟော. သစာဟံ ဧဝံဝိဓဘာဝံ ဇာနေယျံ၊ ဧတ္တကံ အဒ္ဓါနံ ဣမိနာ သဒ္ဓိံ ဝိဿာသံ န ကရေယျ’’န္တိ စိန္တေတွာ အာဂစ္ဆန္တဿေဝဿ ‘‘ဟန္ဒာဝုသော၊ တုယှံ ပတ္တစီဝရံ၊ တာဒိသေန ပါပေန သဟာယေန သဒ္ဓိံ ဧကမဂ္ဂံ န ဂစ္ဆာမီ’’တိ အာဟ. တံ ကထံ သုတွာ တဿ လဇ္ဇိဘိက္ခုနော ဟဒယံ တိခိဏသတ္တိံ ဂဟေတွာ ဝိဒ္ဓံ ဝိယ အဟောသိ. တတော နံ အာဟ – ‘‘အာဝုသော၊ ကိံ နာမေတံ ဝဒသိ၊ အဟံ ဧတ္တကံ ကာလံ ဒုက္ကဋမတ္တမ္ပိ အာပတ္တိံ န ဇာနာမိ. တွံ ပန မံ အဇ္ဇ ‘ပါပေါ’တိ ဝဒသိ၊ ကိံ တေ ဒိဋ္ဌ’’န္တိ? ကိံ အညေန ဒိဋ္ဌေန၊ ကိံ တွံ ဧဝံဝိဓေန အလင်္ကတပဋိယတ္တေန မာတုဂါမေန သဒ္ဓိံ ဧကဋ္ဌာနေ ဟုတွာ နိက္ခန္တောတိ? နတ္ထေတံ၊ အာဝုသော၊ မယှံ၊ နာဟံ ဧဝရူပံ မာတုဂါမံ ပဿာမီတိ. တဿ ယာဝတတိယံ ကထေန္တဿာပိ ဣတရော ထေရော ကထံ အသဒ္ဒဟိတွာ အတ္တနာ ဒိဋ္ဌကာရဏံယေဝ အတ္ထံ ဂဟေတွာ တေန သဒ္ဓိံ ဧကမဂ္ဂေန အဂန္တွာ အညေန မဂ္ဂေန သတ္ထု သန္တိကံ ဂတော. ဣတရောပိ အညေန မဂ္ဂေန သတ္ထု သန္တိကံယေဝ ဂတော.

တတော ဘိက္ခုသံဃဿ ဥပေါသထာဂါရံ ပဝိသနဝေလာယ သော ဘိက္ခု တံ ဘိက္ခုံ ဥပေါသထဂ္ဂေ သဉ္ဇာနိတွာ ‘‘ဣမသ္မိံ ဥပေါသထဂ္ဂေ ဧဝရူပေါ နာမ ပါပဘိက္ခု အတ္ထိ၊ နာဟံ တေန သဒ္ဓိံ ဥပေါသထံ ကရိဿာမီ’’တိ နိက္ခမိတွာ ဗဟိ အဋ္ဌာသိ. ဘုမ္မဒေဝတာ ‘‘ဘာရိယံ မယာ ကမ္မံ ကတ’’န္တိ မဟလ္လကဥပါသကဝဏ္ဏေန တဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ ‘‘ကသ္မာ၊ ဘန္တေ၊ အယျော ဣမသ္မိံ ဌာနေ ဌိတော’’တိ အာဟ. ဥပါသက၊ ဣမံ ဥပေါသထဂ္ဂံ ဧကော ပါပဘိက္ခု ပဝိဋ္ဌော၊ အဟံ တေန သဒ္ဓိံ ဥပေါသထံ န ကရောမီတိ ဝတွာ နိက္ခမိတွာ ဗဟိ ဌိတောမှီတိ. ဘန္တေ၊ မာ ဧဝံ ဂဏှထ၊ ပရိသုဒ္ဓသီလော ဧသ ဘိက္ခု. တုမှေဟိ ဒိဋ္ဌမာတုဂါမော နာမ အဟံ၊ မယာ တုမှာကံ ဝီမံသနတ္ထာယ ‘‘ဒဠှာ နု ခေါ ဣမေသံ ထေရာနံ မေတ္တိ၊ နော ဒဠှာ’’တိ လဇ္ဇိအလဇ္ဇိဘာဝံ ဩလောကေန္တေန တံ ကမ္မံ ကတန္တိ. ကော ပန တွံ သပ္ပုရိသာတိ? အဟံ ဧကာ ဘုမ္မဒေဝတာ၊ ဘန္တေတိ. ဒေဝပုတ္တော ကထေန္တောဝ ဒိဗ္ဗာနုဘာဝေန ဌတွာ ထေရဿ ပါဒေသု ပတိတွာ ‘‘မယှံ၊ ဘန္တေ၊ ခမထ၊ ဧတံ ဒေါသံ ထေရော န ဇာနာတိ၊ ဥပေါသထံ ကရောထာ’’တိ ထေရံ ယာစိတွာ ဥပေါသထဂ္ဂံ ပဝေသေသိ. သော ထေရော ဥပေါသထံ တာဝ ဧကဋ္ဌာနေ အကာသိ၊ မိတ္တသန္ထဝဝသေန န ပုန တေန သဒ္ဓိံ ဧကဋ္ဌာနေ အဟောသီတိ. ဣမဿ ထေရဿ ကမ္မံ န ကထိယတိ၊ စုဒိတကတ္ထေရော ပန အပရာပရံ ဝိပဿနာယ ကမ္မံ ကရောန္တော အရဟတ္တံ ပါပုဏိ.

ဘုမ္မဒေဝတာ တဿ ကမ္မဿ နိဿန္ဒေန ဧကံ ဗုဒ္ဓန္တရံ အပါယတော န မုစ္စိတ္ထ. သစေ ပန ကာလေန ကာလံ မနုဿတ္တံ အာဂစ္ဆတိ၊ အညေန ယေန ကေနစိ ကတော ဒေါသော တဿေဝ ဥပရိ ပတတိ. သော အမှာကံ ဘဂဝတော ကာလေ သာဝတ္ထိယံ ဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တိ၊ ဓာနမာဏဝေါတိဿ နာမံ အကံသု. သော ဝယပ္ပတ္တော တယော ဝေဒေ ဥဂ္ဂဏှိတွာ မဟလ္လကကာလေ သတ္ထု ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေါ ပဗ္ဗဇိ၊ တဿ ဥပသမ္ပန္နဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ ဧကာ အလင်္ကတပဋိယတ္တာ ဣတ္ထီ တသ္မိံ ဂါမံ ပဝိသန္တေ သဒ္ဓိံယေဝ ဂါမံ ပဝိသတိ၊ နိက္ခမန္တေ နိက္ခမတိ. ဝိဟာရံ ပဝိသန္တေပိ ပဝိသတိ၊ တိဋ္ဌန္တေပိ တိဋ္ဌတီတိ ဧဝံ နိစ္စာနုဗန္ဓာ ပညာယတိ. ထေရော တံ န ပဿတိ၊ တဿ ပန ပုရိမဿ ကမ္မဿ နိဿန္ဒေန သာ အညေသံ ဥပဋ္ဌာတိ.

ဂါမေ ယာဂုဘိက္ခံ ဒဒမာနာ ဣတ္ထိယော၊ ‘‘ဘန္တေ၊ အယံ ဧကော ယာဂုဥဠုင်္ကော တုမှာကံ၊ ဧကော ဣမိဿာ အမှာကံ သဟာယိကာယာ’’တိ ပရိဟာသံ ကရောန္တိ. ထေရဿ မဟတီ ဝိဟေသာ ဟောတိ. ဝိဟာရံ ဂတမ္ပိ နံ သာမဏေရာ စေဝ ဒဟရဘိက္ခူ စ ပရိဝါရေတွာ ‘‘ဓာနော ကောဏ္ဍော ဇာတော’’တိ ပရိဟာသံ ကရောန္တိ. အထဿ တေနေဝ ကာရဏေန ကုဏ္ဍဓာနတ္ထေရောတိ နာမံ ဇာတံ. သော ဥဋ္ဌာယ သမုဋ္ဌာယ တေဟိ ကယိရမာနံ ကေဠိံ သဟိတုံ အသက္ကောန္တော ဥမ္မာဒံ ဂဟေတွာ ‘‘တုမှေ ကောဏ္ဍာ၊ တုမှာကံ ဥပဇ္ဈာယာ ကောဏ္ဍာ၊ အာစရိယာ ကောဏ္ဍာ’’တိ ဝဒတိ. အထ နံ သတ္ထု အာရောစေသုံ – ‘‘ကုဏ္ဍဓာနော ဒဟရသာမဏေရေဟိ သဒ္ဓိံ ဧဝံ ဖရုသဝါစံ ဝဒတီ’’တိ. သတ္ထာ တံ ပက္ကောသာပေတွာ ‘‘သစ္စံ ဘိက္ခူ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘သစ္စံ ဘဂဝါ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘ကသ္မာ ဧဝံ ဝဒေသီ’’တိ အာဟ. ဘန္တေ၊ နိဗဒ္ဓံ ဝိဟေသံ အသဟန္တော ဧဝံ ကထေမီတိ. ‘‘တွံ ပုဗ္ဗေ ကတကမ္မံ ယာဝဇ္ဇဒိဝသာ ဇီရာပေတုံ န သက္ကောသိ၊ ပုန ဧဝရူပံ ဖရုသံ မာ ဝဒ ဘိက္ခူ’’တိ ဝတွာ အာဟ –

‘‘မာဝေါစ ဖရုသံ ကဉ္စိ၊ ဝုတ္တာ ပဋိဝဒေယျု တံ၊

ဒုက္ခာ ဟိ သာရမ္ဘကထာ၊ ပဋိဒဏ္ဍာ ဖုသေယျု တံ.

‘‘သစေ နေရေသိ အတ္တာနံ၊ ကံသော ဥပဟတော ယထာ၊

ဧသ ပတ္တောသိ နိဗ္ဗာနံ၊ သာရမ္ဘော တေ န ဝိဇ္ဇတီ’’တိ. (ဓ. ပ. ၁၃၃-၁၃၄)၊

ဣမဉ္စ ပန တဿ ထေရဿ မာတုဂါမေန သဒ္ဓိံ ဝိစရဏဘာဝံ ကောသလရညောပိ ကထယိံသု. ရာဇာ ‘‘ဂစ္ဆထ၊ ဘဏေ၊ ဝီမံသထာ’’တိ ပေသေတွာ သယမ္ပိ မန္ဒေနေဝ ပရိဝါရေန သဒ္ဓိံ ထေရဿ ဝသနဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ ဧကမန္တေ ဩလောကေန္တော အဋ္ဌာသိ. တသ္မိံ ခဏေ ထေရော သူစိကမ္မံ ကရောန္တော နိသိန္နော ဟောတိ၊ သာပိဿ ဣတ္ထီ အဝိဒူရေ ဌာနေ ဌိတာ ဝိယ ပညာယတိ.

ရာဇာ တံ ဒိသွာ ‘‘အတ္ထိဒံ ကာရဏ’’န္တိ တဿာ ဌိတဋ္ဌာနံ အဂမာသိ. သာ တသ္မိံ အာဂစ္ဆန္တေ ထေရဿ ဝသနပဏ္ဏသာလံ ပဝိဋ္ဌာ ဝိယ အဟောသိ. ရာဇာပိ တာယ သဒ္ဓိံယေဝ ပဏ္ဏသာလံ ပဝိသိတွာ သဗ္ဗတ္ထ ဩလောကေန္တော အဒိသွာ ‘‘နာယံ မာတုဂါမော၊ ထေရဿ ဧကော ကမ္မဝိပါကော’’တိ သညံ ကတွာ ပဌမံ ထေရဿ သမီပေန ဂစ္ဆန္တောပိ ထေရံ အဝန္ဒိတွာ တဿ ကာရဏဿ အဘူတဘာဝံ ဉတွာ အာဂမ္မ ထေရံ ဝန္ဒိတွာ ဧကမန္တံ နိသိန္နော ‘‘ကစ္စိ၊ ဘန္တေ၊ ပိဏ္ဍကေန န ကိလမထာ’’တိ ပုစ္ဆိ. ထေရော ‘‘ဝဋ္ဋတိ မဟာရာဇာ’’တိ အာဟ. ‘‘ဇာနာမိ၊ ဘန္တေ၊ အယျဿ ကထံ၊ ဧဝရူပေန စ ပရိက္ကိလေသေန သဒ္ဓိံ စရန္တာနံ တုမှာကံ ကေ နာမ ပသီဒိဿန္တိ၊ ဣတော ပဋ္ဌာယ ဝေါ ကတ္ထစိ ဂမနကိစ္စံ နတ္ထိ၊ အဟံ စတူဟိ ပစ္စယေဟိ ဥပဋ္ဌဟိဿာမိ၊ တုမှေ ယောနိသောမနသိကာရေ မာ ပမဇ္ဇိတ္ထာ’’တိ နိဗဒ္ဓံ ဘိက္ခံ ပဋ္ဌပေသိ. ထေရော ရာဇာနံ ဥပတ္ထမ္ဘကံ လဘိတွာ ဘောဇနသပ္ပါယေန ဧကဂ္ဂစိတ္တော ဟုတွာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. တတော ပဋ္ဌာယ သာ ဣတ္ထီ အန္တရဓာယိ.

မဟာသုဘဒ္ဒါ ဥဂ္ဂနဂရေ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကုလေ ဝသမာနာ ‘‘သတ္ထာ မံ အနုကမ္ပတူ’’တိ ဥပေါသထံ အဓိဋ္ဌာယ နိရာမဂန္ဓာ ဟုတွာ ဥပရိပါသာဒတလေ ဌိတာ ‘‘ဣမာနိ ပုပ္ဖါနိ အန္တရေ အဋ္ဌတွာ ဒသဗလဿ မတ္ထကေ ဝိတာနံ ဟုတွာ တိဋ္ဌန္တု၊ ဒသဗလော ဣမာယ သညာယ သွေ ပဉ္စဟိ ဘိက္ခုသတေဟိ သဒ္ဓိံ မယှံ ဘိက္ခံ ဂဏှတူ’’တိ သစ္စကိရိယံ ကတွာ အဋ္ဌ သုမနပုပ္ဖမုဋ္ဌိယော ဝိဿဇ္ဇေသိ. ပုပ္ဖါနိ ဂန္တွာ ဓမ္မဒေသနာဝေလာယ သတ္ထု မတ္ထကေ ဝိတာနံ ဟုတွာ အဋ္ဌံသု. သတ္ထာ တံ သုမနပုပ္ဖဝိတာနံ ဒိသွာ စိတ္တေနေဝ သုဘဒ္ဒါယ ဘိက္ခံ အဓိဝါသေတွာ ပုနဒိဝသေ အရုဏေ ဥဋ္ဌိတေ အာနန္ဒတ္ထေရံ အာဟ – ‘‘အာနန္ဒ၊ မယံ အဇ္ဇ ဒူရံ ဘိက္ခာစာရံ ဂမိဿာမ၊ ပုထုဇ္ဇနာနံ အဒတွာ အရိယာနံယေဝ သလာကံ ဒေဟီ’’တိ. ထေရော ဘိက္ခူနံ အာရောစေသိ – ‘‘အာဝုသော၊ သတ္ထာ အဇ္ဇ ဒူရံ ဘိက္ခာစာရံ ဂမိဿတိ၊ ပုထုဇ္ဇနာ မာ ဂဏှန္တု၊ အရိယာဝ သလာကံ ဂဏှန္တူ’’တိ. ကုဏ္ဍဓာနတ္ထေရော ‘‘အာဟရာဝုသော၊ သလာက’’န္တိ ပဌမံယေဝ ဟတ္ထံ ပသာရေသိ. အာနန္ဒာ ‘‘သတ္ထာ တာဒိသာနံ ဘိက္ခူနံ သလာကံ န ဒါပေတိ၊ အရိယာနံယေဝ ဒါပေတီ’’တိ ဝိတက္ကံ ဥပ္ပါဒေတွာ ဂန္တွာ သတ္ထု အာရောစေသိ. သတ္ထာ ‘‘အာဟရာပေန္တဿ သလာကံ ဒေဟီ’’တိ အာဟ. ထေရော စိန္တေသိ – ‘‘သစေ ကုဏ္ဍဓာနဿ သလာကာ ဒါတုံ န ယုတ္တာ အဿ၊ အထ သတ္ထာ ပဋိဗာဟေယျ၊ ဘဝိဿတိ ဧကံ ကာရဏ’’န္တိ. ‘‘ကုဏ္ဍဓာနဿ သလာကံ ဒဿာမီ’’တိ ဂမနံ အဘိနီဟရိ. ကုဏ္ဍဓာနတ္ထေရော တဿ ပုရေ အာဂမနာဝ အဘိညာပါဒကံ စတုတ္ထဇ္ဈာနံ သမာပဇ္ဇိတွာ ဣဒ္ဓိယာ အာကာသေ ဌတွာ ‘‘အာဟရာဝုသော အာနန္ဒ၊ သတ္ထာ မံ ဇာနာတိ၊ မာဒိသံ ဘိက္ခုံ ပဌမံ သလာကံ ဂဏှန္တံ န သတ္ထာ ဝါရေတီ’’တိ ဟတ္ထံ ပသာရေတွာ သလာကံ ဂဏှိ. သတ္ထာ တံ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိံ ကတွာ ထေရံ ဣမသ္မိံ သာသနေ ပဌမံ သလာကံ ဂဏှန္တာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေသီတိ.

ဝင်္ဂီသတ္ထေရဝတ္ထု

၂၁၂. စတုတ္ထေ ပဋိဘာနဝန္တာနန္တိ သမ္ပန္နပဋိဘာနာနံ ဝင်္ဂီသတ္ထေရော အဂ္ဂေါတိ ဒဿေတိ. အယံ ကိရ ထေရော ဒသဗလဿ သန္တိကံ ဥပသင်္ကမန္တော စက္ခုပထတော ပဋ္ဌာယ စန္ဒေန သဒ္ဓိံ ဥပမေတွာ၊ သူရိယေန၊ အာကာသေန၊ မဟာသမုဒ္ဒေန၊ ဟတ္ထိနာဂေန၊ သီဟေန မိဂရညာ သဒ္ဓိံ ဥပမေတွာပိ အနေကေဟိ ပဒသတေဟိ ပဒသဟဿေဟိ သတ္ထု ဝဏ္ဏံ ဝဒန္တောယေဝ ဥပသင်္ကမတိ. တသ္မာ ပဋိဘာနဝန္တာနံ အဂ္ဂေါ နာမ ဇာတော.

တဿ ပဉှကမ္မေ အယမနုပုဗ္ဗိကထာ – အယမ္ပိ ကိရ ပဒုမုတ္တရဗုဒ္ဓကာလေ ဟံသဝတီနဂရေ မဟာဘောဂကုလေ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှိတွာ ပုရိမနယေနေဝ ဝိဟာရံ ဂန္တွာ ဓမ္မံ သုဏန္တော သတ္ထာရံ ဧကံ ဘိက္ခုံ ပဋိဘာနဝန္တာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေန္တံ ဒိသွာ သတ္ထု အဓိကာရကမ္မံ ကတွာ ‘‘အဟမ္ပိ အနာဂတေ ပဋိဘာနဝန္တာနံ အဂ္ဂေါ ဘဝေယျ’’န္တိ ပတ္ထနံ ကတွာ သတ္ထာရာ ဗျာကတော ယာဝဇီဝံ ကုသလံ ကတွာ ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ သာဝတ္ထိယံ ဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တိ. ဝင်္ဂီသမာဏဝေါတိဿ နာမံ အကံသု. သော ဝယပ္ပတ္တော တယော ဝေဒေ ဥဂ္ဂဏှန္တော အာစရိယံ အာရာဓေတွာ ဆဝသီသမန္တံ နာမ သိက္ခိတွာ ဆဝသီသံ နခေန အာကောဋေတွာ ‘‘အယံ သတ္တော အသုကယောနိယံ နာမ နိဗ္ဗတ္တော’’တိ ဇာနာတိ.

ဗြာဟ္မဏာ ‘‘အယံ အမှာကံ ဇီဝိကမဂ္ဂေါ’’တိ ဉတွာ ဝင်္ဂီသမာဏဝံ ပဋိစ္ဆန္နယာနေ နိသီဒါပေတွာ ဂါမနိဂမရာဇဓာနိယော စရန္တာ နဂရဒွါရေ ဝါ နိဂမဒွါရေ ဝါ ဌပေတွာ မဟာဇနဿ ရာသိဘူတဘာဝံ ဉတွာ ‘‘ယော ဝင်္ဂီသံ ပဿတိ၊ သော ဓနံ ဝါ လဘတိ၊ ယသံ ဝါ လဘတိ၊ သဂ္ဂံ ဝါ ဂစ္ဆတီ’’တိ ဝဒန္တိ. တေသံ ကထံ သုတွာ ဗဟူ ဇနာ လဉ္ဇံ ဒတွာ ပဿိတုကာမာ ဟောန္တိ. ရာဇရာဇမဟာမတ္တာ တေသံ သန္တိကံ ဂန္တွာ ‘‘ကော အာစရိယဿ ဇာနဝိသေသော’’တိ ပုစ္ဆန္တိ. တုမှေ န ဇာနာထ၊ သကလဇမ္ဗုဒီပေ အမှာကံ အာစရိယသဒိသော အညော ပဏ္ဍိတော နာမ နတ္ထိ၊ တိဝဿမတ္ထကေ မတကာနံ သီသံ အာဟရာပေတွာ နခေန အာကောဋေတွာ ‘‘အယံ သတ္တော အသုကယောနိယံ နိဗ္ဗတ္တော’’တိ ဇာနာတိ. ဝင်္ဂီသောပိ မဟာဇနဿ ကင်္ခဆေဒနတ္ထံ တေ တေ ဇနေ အာဝါဟေတွာ အတ္တနော အတ္တနော ဂတိံ ကထာပေတိ. တံ နိဿာယ မဟာဇနဿ ဟတ္ထတော သတမ္ပိ သဟဿမ္ပိ လဘတိ.

ဗြာဟ္မဏာ ဝင်္ဂီသမာဏဝံ အာဒါယ ယထာရုစိံ ဝိစရိတွာ ပုန သာဝတ္ထိံ အာဂမံသု. ဝင်္ဂီသော ဇေတဝနမဟာဝိဟာရဿ အဝိဒူရဋ္ဌာနေ ဌိတော စိန္တေသိ – ‘‘သမဏော ဂေါတမော ပဏ္ဍိတောတိ ဝဒန္တိ၊ န ခေါ ပန သဗ္ဗကာလံ မယာ ဣမေသံယေဝ ဝစနံ ကရောန္တေန စရိတုံ ဝဋ္ဋတိ၊ ပဏ္ဍိတာနမ္ပိ သန္တိကံ ဂန္တုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ. သော ဗြာဟ္မဏေ အာဟ – ‘‘တုမှေ ဂစ္ဆထ၊ အဟံ န ဗဟုကေဟိ သဒ္ဓိံ ဂန္တွာ သမဏံ ဂေါတမံ ပဿိဿာမီ’’တိ. တေ အာဟံသု – ‘‘ဝင်္ဂီသ၊ မာ တေ ရုစ္စိ သမဏံ ဂေါတမံ ပဿိတုံ. ယော ဟိ နံ ပဿတိ၊ တံ သော မာယာယ အာဝဋ္ဋေတီ’’တိ. ဝင်္ဂီသော တေသံ ကထံ အနာဒိယိတွာ သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တွာ မဓုရပဋိသန္ထာရံ ကတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ.

အထ နံ သတ္ထာ ပုစ္ဆိ – ‘‘ဝင်္ဂီသ၊ ကိဉ္စိ သိပ္ပံ ဇာနာသီ’’တိ. အာမ၊ ဘော ဂေါတမ၊ ဆဝသီသမန္တံ နာမေကံ ဇာနာမီတိ. ကိံ သော မန္တော ကရောတီတိ? တိဝဿမတ္ထကေ မတာနမ္ပိ တံ မန္တံ ဇပ္ပိတွာ သီသံ နခေန အာကောဋေတွာ နိဗ္ဗတ္တဋ္ဌာနံ ဇာနာမီတိ. သတ္ထာ တဿ ဧကံ နိရယေ ဥပ္ပန္နဿ သီသံ ဒဿေသိ၊ ဧကံ မနုဿေသု ဥပ္ပန္နဿ၊ ဧကံ ဒေဝေသု၊ ဧကံ ပရိနိဗ္ဗုတဿ သီသံ ဒဿေသိ. သော ပဌမံ သီသံ အာကောဋေတွာ၊ ‘‘ဘော ဂေါတမ၊ အယံ သတ္တော နိရယံ ဂတော’’တိ အာဟ. သာဓု သာဓု၊ ဝင်္ဂီသ၊ သုဒိဋ္ဌံ တယာ၊ အယံ သတ္တော ကဟံ ဂတောတိ ပုစ္ဆိ. မနုဿလောကံ၊ ဘော ဂေါတမာတိ. အယံ သတ္တော ကဟံ ဂတောတိ? ဒေဝလောကံ၊ ဘော ဂေါတမာတိ တိဏ္ဏမ္ပိ ဂတဋ္ဌာနံ ကထေသိ. ပရိနိဗ္ဗုတဿ ပန သီသံ နခေန အာကောဋေန္တော နေဝ အန္တံ န ကောဋိံ ပဿတိ. အထ နံ သတ္ထာ ‘‘န သက္ကောသိ တွံ၊ ဝင်္ဂီသာ’’တိ ပုစ္ဆိ. ‘‘ပဿထ၊ ဘော ဂေါတမ၊ ဥပပရိက္ခာမိ တာဝါ’’တိ ပုနပ္ပုနံ ပရိဝတ္တေတိ. ဗာဟိရကမန္တေန ခီဏာသဝဿ ဂတိံ ကထံ ဇာနိဿတိ၊ အထဿ မတ္ထကတော သေဒေါ မုစ္စိ. သော လဇ္ဇိတွာ တုဏှီဘူတော အဋ္ဌာသိ. အထ နံ သတ္ထာ ‘‘ကိလမသိ၊ ဝင်္ဂီသာ’’တိ အာဟ. အာမ၊ ဘော ဂေါတမ၊ ဣမဿ သတ္တဿ ဂတဋ္ဌာနံ ဇာနိတုံ န သက္ကောမိ. သစေ တုမှေ ဇာနာထ၊ ကထေထာတိ. ‘‘ဝင်္ဂီသ၊ အဟံ ဧတမ္ပိ ဇာနာမိ ဣတော ဥတ္တရိတရမ္ပီ’’တိ ဝတွာ ဓမ္မပဒေ ဣမာ ဒွေ ဂါထာ အဘာသိ –

‘‘စုတိံ ယော ဝေဒိ သတ္တာနံ၊ ဥပပတ္တိံ စ သဗ္ဗသော၊

အသတ္တံ သုဂတံ ဗုဒ္ဓံ၊ တမဟံ ဗြူမိ ဗြာဟ္မဏံ.

‘‘ယဿ ဂတိံ န ဇာနန္တိ၊ ဒေဝါ ဂန္ဓဗ္ဗမာနုသာ၊

ခီဏာသဝံ အရဟန္တံ၊ တမဟံ ဗြူမိ ဗြာဟ္မဏ’’န္တိ. (ဓ. ပ. ၄၁၉-၄၂၀)၊

တတော ဝင်္ဂီသော အာဟ – ‘‘ဘော ဂေါတမ၊ ဝိဇ္ဇာယ ဝိဇ္ဇံ ဒေန္တဿ နာမ ပရိဟာနိ နတ္ထိ၊ အဟံ အတ္တနာ ဇာနနကံ မန္တံ တုမှာကံ ဒဿာမိ၊ တုမှေ ဧတံ မန္တံ မယှံ ဒေထာ’’တိ. ဝင်္ဂီသ၊ န မယံ မန္တေန မန္တံ ဒေမ၊ ဧဝမေဝ ဒေမာတိ. ‘‘သာဓု၊ ဘော ဂေါတမ၊ ဒေထ မေ မန္တ’’န္တိ အပစိတိံ ဒဿေတွာ ဟတ္ထကစ္ဆပကံ ကတွာ နိသီဒိ. ကိံ၊ ဝင်္ဂီသ၊ တုမှာကံ သမယေ မဟဂ္ဃမန္တံ ဝါ ကိဉ္စိ ဝါ ဂဏှန္တာနံ ပရိဝါသော နာမ န ဟောတီတိ? ဟောတိ၊ ဘော ဂေါတမာတိ. အမှာကံ ပန မန္တော နိပ္ပရိဝါသောတိ သညံ ကရောသီတိ? ဗြာဟ္မဏာ နာမ မန္တေဟိ အတိတ္တာ ဟောန္တိ၊ တသ္မာ သော ဘဂဝန္တံ အာဟ – ‘‘ဘော ဂေါတမ၊ တုမှေဟိ ကထိတနိယာမံ ကရိဿာမီ’’တိ. ဘဂဝါ အာဟ – ‘‘ဝင်္ဂီသ၊ မယံ ဣမံ မန္တံ ဒေန္တာ အမှေဟိ သမာနလိင်္ဂဿ ဒေမာ’’တိ. ဝင်္ဂီသော ‘‘ယံကိဉ္စိ ကတွာ မယာ ဣမံ မန္တံ ဂဏှိတွာ ဂန္တုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဗြာဟ္မဏေ အာဟ. တုမှေ မယိ ပဗ္ဗဇန္တေ မာ စိန္တယိတ္ထ၊ အဟံ ဣမံ မန္တံ ဂဏှိတွာ သကလဇမ္ဗုဒီပေ ဇေဋ္ဌကော ဘဝိဿာမိ. ဧဝံ သန္တေ တုမှာကမ္ပိ ဘဒ္ဒကံ ဘဝိဿတီ’’တိ မန္တတ္ထာယ သတ္ထု သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိ. သတ္ထာ ‘‘မန္တပရိဝါသံ တာဝ ဝသာဟီ’’တိ ဒွတ္တိံသာကာရံ အာစိက္ခိ. ပညဝါ သတ္တော ဒွတ္တိံသာကာရံ သဇ္ဈာယန္တောဝ တတ္ထ ခယဝယံ ပဋ္ဌပေတွာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ.

တသ္မိံ အရဟတ္တံ ပတ္တေ ဗြာဟ္မဏာ ‘‘ကာ နု ခေါ ဝင်္ဂီသဿ ပဝတ္တိ၊ ပဿိဿာမ န’’န္တိ တဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ ‘‘ကိံ၊ ဘော ဝင်္ဂီသ၊ သမဏဿ ဂေါတမဿ သန္တိကေ သိပ္ပံ သိက္ခိတ’’န္တိ ပုစ္ဆိံသု. အာမ၊ သိက္ခိတန္တိ. တေန ဟိ ဧဟိ ဂမိဿာမာတိ. ဂစ္ဆထ တုမှေ၊ တုမှေဟိ သဒ္ဓိံ ဂန္တဗ္ဗကိစ္စံ မယှံ နိဋ္ဌိတန္တိ. ပဌမမေဝ အမှေဟိ တုယှံ ကထိတံ ‘‘သမဏော ဂေါတမော အတ္တာနံ ပဿိတုံ အာဂတေ မာယာယ အာဝဋ္ဋေတီ’’တိ. တွံ ဟိ ဣဒါနိ သမဏဿ ဂေါတမဿ ဝသံ အာပန္နော၊ ကိံ မယံ တဝ သန္တိကေ ကရိဿာမာတိ အာဂတမဂ္ဂေနေဝ ပက္ကမိံသု. ဝင်္ဂီသတ္ထေရောပိ ယံ ယံ ဝေလံ ဒသဗလံ ပဿိတုံ ဂစ္ဆတိ၊ ဧကံ ထုတိံ ကရောန္တောဝ ဂစ္ဆတိ. တေန တံ သတ္ထာ သံဃမဇ္ဈေ နိသိန္နော ပဋိဘာနဝန္တာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေသီတိ.

ဥပသေနဝင်္ဂန္တပုတ္တတ္ထေရဝတ္ထု

၂၁၃. ပဉ္စမေ သမန္တပါသာဒိကာနန္တိ သဗ္ဗပါသာဒိကာနံ. ဥပသေနောတိ တဿ ထေရဿ နာမံ. ဝင်္ဂန္တဗြာဟ္မဏဿ ပန သော ပုတ္တော၊ တသ္မာ ဝင်္ဂန္တပုတ္တောတိ ဝုစ္စတိ. အယံ ပန ထေရော န ကေဝလံ အတ္တနာဝ ပါသာဒိကော၊ ပရိသာပိဿ ပါသာဒိကာ၊ ဣတိ ပရိသံ နိဿာယ လဒ္ဓနာမဝသေန သမန္တပါသာဒိကာနံ အဂ္ဂေါ နာမ ဇာတော.

ပဉှကမ္မေ ပနဿ အယမနုပုဗ္ဗိကထာ – အယမ္ပိ ဟိ ပဒုမုတ္တရဗုဒ္ဓကာလေ ဟံသဝတီနဂရေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ဝယံ အာဂမ္မ ပုရိမနယေနေဝ သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တွာ ဓမ္မံ သုဏမာနော သတ္ထာရံ ဧကံ ဘိက္ခုံ သမန္တပါသာဒိကာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေန္တံ ဒိသွာ သတ္ထု အဓိကာရကမ္မံ ကတွာ တံ ဌာနန္တရံ ပတ္ထေတွာ ယာဝဇီဝံ ကုသလံ ကတွာ ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ နာလကဗြာဟ္မဏဂါမေ သာရိဗြာဟ္မဏိယာ ကုစ္ဆိသ္မိံ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှိ၊ ဥပသေနဒါရကောတိဿ နာမံ အကံသု.

သော ဝယပ္ပတ္တော တယော ဝေဒေ ဥဂ္ဂဏှိတွာ ဒသဗလဿ သန္တိကေ ဓမ္မံ သုတွာ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေါ ပဗ္ဗဇိ. သော ဥပသမ္ပဒါယ ဧကဝဿိကော ဟုတွာ ‘‘အရိယဂဗ္ဘံ ဝဍ္ဎေမီ’’တိ ဧကံ ကုလပုတ္တံ အတ္တနော သန္တိကေ ပဗ္ဗာဇေတွာ ဥပသမ္ပာဒေသိ. သော ပဝါရေတွာ သဒ္ဓိဝိဟာရိကဿ ဧကဝဿိကကာလေ အတ္တနာ ဒုဝဿော ‘‘ဒသဗလော မံ ပဿိတွာ တုသိဿတီ’’တိ သဒ္ဓိဝိဟာရိကံ အာဒါယ ဒသဗလံ ပဿိတုံ အာဂတော. သတ္ထာ တံ ဝန္ဒိတွာ ဧကမန္တေ နိသိန္နံ ပုစ္ဆိ – ‘‘ကတိဝဿောသိ တွံ ဘိက္ခူ’’တိ? ဒုဝဿော အဟံ ဘဂဝါတိ. အယံ ပန ဘိက္ခု ကတိဝဿောတိ? ဧကဝဿော ဘဂဝါတိ. ကိန္တာယံ ဘိက္ခု ဟောတီတိ? သဒ္ဓိဝိဟာရိကော မေ ဘဂဝါတိ. အထ နံ သတ္ထာ ‘‘အတိလဟုံ ခေါ တွံ၊ မောဃပုရိသ၊ ဗာဟုလ္လာယ အာဝတ္တော’’တိ ဝတွာ အနေကပရိယာယေန ဝိဂရဟိ. ထေရော သတ္ထု သန္တိကာ ဂရဟံ လဘိတွာ ဘဂဝန္တံ ဝန္ဒိတွာ ‘‘ဣမိနာဝ ပုဏ္ဏစန္ဒသဿိရိကေန မုခေန သတ္ထာရံ ပရိသမေဝ နိဿာယ သာဓုကာရံ ဒါပေဿာမီ’’တိ တံဒိဝသေယေဝ ဧကံ ဌာနံ ဂန္တွာ ဝိပဿနာယ ကမ္မံ ကတွာ နစိရဿေဝ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ.

တတော ယသ္မာ ထေရော မဟာကုလတော နိက္ခမိတွာ ပဗ္ဗဇိတော ပထဝိဃုဋ္ဌဓမ္မကထိကောဝ၊ တသ္မာ တဿ ဓမ္မကထာယ စေဝ ပသီဒိတွာ မိတ္တာမစ္စဉာတိကုလေဟိ စ နိက္ခမိတွာ ဗဟူ ကုလဒါရကာ ထေရဿ သန္တိကေ ပဗ္ဗဇန္တိ. ‘‘အဟံ အာရညကော၊ တုမှေပိ အာရညကာ ဘဝိတုံ သက္ကောန္တာ ပဗ္ဗဇထာ’’တိ တေရသ ဓုတင်္ဂါနိ အာစိက္ခိတွာ ‘‘သက္ခိဿာမ၊ ဘန္တေ’’တိ ဝဒန္တေ ပဗ္ဗာဇေတိ. တေ အတ္တနော ဗလေန တံ တံ ဓုတင်္ဂံ အဓိဋ္ဌဟန္တိ. ထေရော အတ္တနော ဒသဝဿကာလေ ဝိနယံ ပဂုဏံ ကတွာ သဗ္ဗေဝ ဥပသမ္ပာဒေသိ. ဧဝံ ဥပသမ္ပန္နာ စဿ ပဉ္စသတမတ္တာ ဘိက္ခူ ပရိဝါရာ အဟေသုံ.

တသ္မိံ သမယေ သတ္ထာ ဇေတဝနမဟာဝိဟာရေ ဝသန္တော ‘‘ဣစ္ဆာမဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အဒ္ဓမာသံ ပဋိသလ္လီယိတု’’န္တိ ဘိက္ခုသံဃဿ အာရောစေတွာ ဧကဝိဟာရီ ဟောတိ. ဘိက္ခုသံဃောပိ ‘‘ယော ဘဂဝန္တံ ဒဿနာယ ဥပသင်္ကမတိ၊ သော ပါစိတ္တိယံ ဒေသာပေတဗ္ဗော’’တိ ကတိကံ အကာသိ. တဒါ ဥပသေနတ္ထေရော ‘‘ဘဂဝန္တံ ပဿိဿာမီ’’တိ အတ္တနော ပရိသာယ သဒ္ဓိံ ဇေတဝနံ ဂန္တွာ သတ္ထာရံ ဥပသင်္ကမိတွာ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. သတ္ထာ ကထာသမုဋ္ဌာပနတ္ထံ အညတရံ ထေရဿ သဒ္ဓိဝိဟာရိကံ အာမန္တေသိ – ‘‘မနာပါနိ တေ ဘိက္ခု ပံသုကူလာနီ’’တိ. ‘‘န ခေါ မေ၊ ဘန္တေ၊ မနာပါနိ ပံသုကူလာနီ’’တိ ဝတွာ ဥပဇ္ဈာယေ ဂါရဝေန ပံသုကူလိကဘာဝံ အာရောစေသိ. ဣမသ္မိံ ဌာနေ သတ္ထာ ‘‘သာဓု သာဓု၊ ဥပသေနာ’’တိ ထေရဿ သာဓုကာရံ ဒတွာ အနေကပရိယာယေန ဂုဏကထံ ကထေသိ. အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ၊ ဝိတ္ထာရတော ပန ဣဒံ ဝတ္ထု ပါဠိယံ (ပါရာ. ၅၆၅) အာဂတမေဝ. အထ သတ္ထာ အပရဘာဂေ အရိယဂဏမဇ္ဈေ နိသိန္နော ဣမသ္မိံ သာသနေ ထေရံ သမန္တပါသာဒိကာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေသီတိ.

ဒဗ္ဗတ္ထေရဝတ္ထု

၂၁၄. ဆဋ္ဌေ သေနာသနပညာပကာနန္တိ သေနာသနံ ပညာပေန္တာနံ. ထေရဿ ကိရ သေနာသနပညာပနကာလေ အဋ္ဌာရသသု မဟာဝိဟာရေသု အသမ္မဋ္ဌံ ပရိဝေဏံ ဝါ အပဋိဇဂ္ဂိတံ သေနာသနံ ဝါ အသောဓိတံ မဉ္စပီဌံ ဝါ အနုပဋ္ဌိတံ ပါနီယပရိဘောဇနီယံ ဝါ နာဟောသိ. တသ္မာ သေနာသနပညာပကာနံ အဂ္ဂေါ နာမ ဇာတော. ဒဗ္ဗောတိဿ နာမံ. မလ္လရာဇကုလေ ပန ဥပ္ပန္နတ္တာ မလ္လပုတ္တော နာမ ဇာတော.

တဿ ပဉှကမ္မေ အယမနုပုဗ္ဗိကထာ – အယဉှိ ပဒုမုတ္တရဗုဒ္ဓကာလေ ဟံသဝတီနဂရေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဝယပ္ပတ္တော ဝုတ္တနယေနေဝ ဝိဟာရံ ဂန္တွာ ဓမ္မံ သုဏန္တော သတ္ထာရံ ဧကံ ဘိက္ခုံ သေနာသနပညာပကာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေန္တံ ဒိသွာ အဓိကာရကမ္မံ ကတွာ တံ ဌာနန္တရံ ပတ္ထေတွာ သတ္ထာရာ ဗျာကတော ယာဝဇီဝံ ကုသလံ ကတွာ ဒေဝမနုဿေသု သံသရိတွာ ကဿပဒသဗလဿ သာသနဿ ဩသက္ကနကာလေ ပဗ္ဗဇိ၊ တဒါ တေန သဒ္ဓိံ အပရေ ဆ ဇနာတိ သတ္တ ဘိက္ခူ ဧကစိတ္တာ ဟုတွာ အညေ သာသနေ အဂါရဝံ ကရောန္တေ ဒိသွာ ‘‘ဣဓ ကိံ ကရောမ၊ ဧကမန္တေ သမဏဓမ္မံ ကတွာ ဒုက္ခဿန္တံ ကရိဿာမာ’’တိ နိဿေဏိံ ဗန္ဓိတွာ ဥစ္စပဗ္ဗတသိခရံ အဘိရုဟိတွာ ‘‘အတ္တနော စိတ္တဗလံ ဇာနန္တာ နိဿေဏိံ ပါတေန္တု၊ ဇီဝိတေ သာလယာ ဩတရန္တု၊ မာ ပစ္ဆာနုတာပိနော အဟုဝတ္ထာ’’တိ ဝတွာ သဗ္ဗေ ဧကစိတ္တာ ဟုတွာ နိဿေဏိံ ပါတေတွာ ‘‘အပ္ပမတ္တာ ဟောထ၊ အာဝုသော’’တိ အညမညံ ဩဝဒိတွာ စိတ္တရုစိယေသု ဌာနေသု နိသီဒိတွာ သမဏဓမ္မံ ကာတုံ အာရဘိံသု.

တတြေကော ထေရော ပဉ္စမေ ဒိဝသေ အရဟတ္တံ ပတွာ ‘‘မမ ကိစ္စံ နိပ္ဖန္နံ၊ အဟံ ဣမသ္မိံ ဌာနေ ကိံ ကရိဿာမီ’’တိ ဣဒ္ဓိယာ ဥတ္တရကုရုတော ပိဏ္ဍပါတံ အာဟရိတွာ၊ ‘‘အာဝုသော၊ ဣမံ ပိဏ္ဍပါတံ ပရိဘုဉ္ဇထ၊ ဘိက္ခာစာရကိစ္စံ မမာယတ္တံ ဟောတု၊ တုမှေ အတ္တနော ကမ္မံ ကရောထာ’’တိ အာဟ. ကိံ နု ခေါ မယံ၊ အာဝုသော၊ နိဿေဏိံ ပါတေန္တာ ဧဝံ အဝေါစုမှာ ‘‘ယော ပဌမံ ဓမ္မံ သစ္ဆိကရောတိ၊ သော ဘိက္ခံ အာဟရတု၊ တေန အာဘတံ သေသာ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ သမဏဓမ္မံ ကရိဿန္တီ’’တိ. နတ္ထိ၊ အာဝုသောတိ. တုမှေ အတ္တနော ပုဗ္ဗဟေတုနာ လဘိတ္ထ၊ မယမ္ပိ သက္ကောန္တာ ဝဋ္ဋဿန္တံ ကရိဿာမ၊ ဂစ္ဆထ တုမှေတိ. ထေရော တေ သညာပေတုံ အသက္ကောန္တော ဖာသုကဋ္ဌာနေ ပိဏ္ဍပါတံ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ ဂတော. အပရော ထေရော သတ္တမေ ဒိဝသေ အနာဂါမိဖလံ ပတွာ တတော စုတော သုဒ္ဓါဝါသဗြဟ္မလောကေ နိဗ္ဗတ္တော.

ဣတရေပိ ထေရာ တတော စုတာ ဧကံ ဗုဒ္ဓန္တရံ ဒေဝမနုဿေသု သံသရိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ တေသု တေသု ကုလေသု နိဗ္ဗတ္တာ. ဧကော ဂန္ဓာရရဋ္ဌေ တက္ကသိလနဂရေ ရာဇဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော၊ ဧကော ပဗ္ဗတေယျရဋ္ဌေ ပရိဗ္ဗာဇိကာယ ကုစ္ဆိမှိ နိဗ္ဗတ္တော၊ ဧကော ဗာဟိယရဋ္ဌေ ကုဋုမ္ဗိကဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော၊ ဧကော ရာဇဂဟေ ကုဋုမ္ဗိကဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော. အယံ ပန ဒဗ္ဗတ္ထေရော မလ္လရဋ္ဌေ အနုပိယနဂရေ ဧကဿ မလ္လရညော ဂေဟေ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှိ. တဿ မာတာ ဥပဝိဇညကာလေ ကာလမကာသိ၊ မတသရီရံ သုသာနံ နေတွာ ဒါရုစိတကံ အာရောပေတွာ အဂ္ဂိံ အဒံသု. တဿာ အဂ္ဂိဝေဂသန္တတ္တံ ဥဒရပဋလံ ဒွေဓာ အဟောသိ. ဒါရကော အတ္တနော ပုညဗလေန ဥပ္ပတိတွာ ဧကသ္မိံ ဒဗ္ဗတ္ထမ္ဘေ နိပတိ. တံ ဒါရကံ ဂဟေတွာ အယျိကာယ အဒံသု. သာ တဿ နာမံ ဂဏှန္တီ ဒဗ္ဗတ္ထမ္ဘေ နိပတိတွာ လဒ္ဓဇီဝိတတ္တာ ဒဗ္ဗောတိဿ နာမံ အကာသိ.

တဿ သတ္တဝဿိကကာလေ သတ္ထာ ဘိက္ခုသံဃပရိဝါရော မလ္လရဋ္ဌေ စာရိကံ စရမာနော အနုပိယနိဂမံ ပတွာ အနုပိယမ္ဗဝနေ ဝိဟရတိ. ဒဗ္ဗကုမာရော သတ္ထာရံ ဒိသွာ ဒဿနေနေဝ ပသီဒိတွာ ပဗ္ဗဇိတုကာမော ဟုတွာ ‘‘အဟံ ဒသဗလဿ သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိဿာမီ’’တိ အယျိကံ အာပုစ္ဆိ. သာ ‘‘သာဓု၊ တာတာ’’တိ ဒဗ္ဗကုမာရံ အာဒါယ သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တွာ၊ ‘‘ဘန္တေ၊ ဣမံ ကုမာရံ ပဗ္ဗာဇေထာ’’တိ အာဟ. သတ္ထာ အညတရဿ ဘိက္ခုနော သညံ အဒါသိ ‘‘ဘိက္ခု ဣမံ ဒါရကံ ပဗ္ဗာဇေဟီ’’တိ. သော ထေရော သတ္ထု ဝစနံ သုတွာ ဒဗ္ဗကုမာရံ ပဗ္ဗာဇေန္တော တစပဉ္စကံ ကမ္မဋ္ဌာနံ အာစိက္ခိ. ပုဗ္ဗဟေတုသမ္ပန္နော ကတာဘိနီဟာရော သတ္တော ပဌမကေသဝဋ္ဋိယာ ဩရောပိယမာနာယ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌာသိ၊ ဒုတိယကေသဝဋ္ဋိယာ ဩရောပိယမာနာယ သကဒါဂါမိဖလေ၊ တတိယာယ အနာဂါမိဖလေ. သဗ္ဗကေသာနံ ပန ဩရောပနဉ္စ အရဟတ္တဖလသစ္ဆိကိရိယာ စ အပစ္ဆာ အပုရေ အဟောသိ.

သတ္ထာ မလ္လရဋ္ဌေ ယထာဘိရန္တံ ဝိဟရိတွာ ရာဇဂဟံ ဂန္တွာ ဝေဠုဝနေ ဝါသံ ကပ္ပေသိ. တတြာယသ္မာ ဒဗ္ဗော မလ္လပုတ္တော ရဟောဂတော အတ္တနော ကိစ္စနိပ္ဖတ္တိံ ဩလောကေတွာ သံဃဿ ဝေယျာဝစ္စကရဏေ ကာယံ ယောဇေတုကာမော စိန္တေသိ – ‘‘ယံနူနာဟံ သံဃဿ သေနာသနဉ္စ ပညာပေယျံ၊ ဘတ္တာနိ စ ဥဒ္ဒိသေယျ’’န္တိ. သော သတ္ထု သန္တိကံ ဂန္တွာ အတ္တနော ပရိဝိတက္ကံ အာရောစေသိ. သတ္ထာ တဿ သာဓုကာရံ ဒတွာ သေနာသနပညာပကတ္တဉ္စ ဘတ္တုဒ္ဒေသကတ္တဉ္စ သမ္ပဋိစ္ဆိ. အထ နံ ‘‘အယံ ဒဗ္ဗော ဒဟရောဝ သမာနော မဟန္တဋ္ဌာနေ ဌိတော’’တိ သတ္တဝဿိကကာလေယေဝ ဥပသမ္ပာဒေသိ. ထေရော ဥပသမ္ပန္နကာလတောယေဝ ပဋ္ဌာယ ရာဇဂဟံ ဥပနိဿာယ ဝိဟရန္တာနံ သဗ္ဗဘိက္ခူနံ သေနာသနာနိ စ ပညာပေတိ၊ ဘိက္ခဉ္စ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ ဥဒ္ဒိသတိ. တဿ သေနာသနပညာပကဘာဝေါ သဗ္ဗဒိသာသု ပါကဋော အဟောသိ – ‘‘ဒဗ္ဗော ကိရ မလ္လပုတ္တော သဘာဂသဘာဂါနံ ဘိက္ခူနံ ဧကဋ္ဌာနေ သေနာသနာနိ ပညာပေတိ၊ ဒူရေပိ သေနာသနံ ပညာပေတိယေဝ. ဂန္တုံ အသက္ကောန္တေ ဣဒ္ဓိယာ နေတီတိ.

အထ နံ ဘိက္ခူ ကာလေပိ ဝိကာလေပိ ‘‘အမှာကံ၊ အာဝုသော၊ ဇီဝကမ္ဗဝနေ သေနာသနံ ပညာပေဟိ၊ အမှာကံ မဒ္ဒကုစ္ဆိသ္မိံ မိဂဒါယေ’’တိ ဧဝံ သေနာသနံ ဥဒ္ဒိသာပေတွာ တဿ ဣဒ္ဓိံ ပဿန္တာ ဂစ္ဆန္တိ. သောပိ ဣဒ္ဓိယာ မနောမယေ ကာယေ အဘိသင်္ခရိတွာ ဧကေကဿ ထေရဿ ဧကေကံ အတ္တနာ သဒိသံ ဘိက္ခုံ နိမ္မိနိတွာ အင်္ဂုလိယာ ဇလမာနာယ ပုရတော ပုရတော ဂန္တွာ ‘‘အယံ မဉ္စော၊ ဣဒံ ပီဌ’’န္တိအာဒီနိ ဝတွာ သေနာသနံ ပညာပေတွာ ပုန အတ္တနော ဝသနဋ္ဌာနမေဝ အာဂစ္ဆတိ. အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ၊ ဝိတ္ထာရတော ပနိဒံ ဝတ္ထု ပါဠိယံ အာဂတမေဝ. သတ္ထာ ဣဒမေဝ ကာရဏံ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိံ ကတွာ အပရဘာဂေ အရိယဂဏမဇ္ဈေ နိသိန္နော ထေရံ သေနာသနပညာပကာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေသီတိ.

ပိလိန္ဒဝစ္ဆတ္ထေရဝတ္ထု

၂၁၅. သတ္တမေ ဒေဝတာနံ ပိယမနာပါနန္တိ ဒေဝတာနံ ပိယာနဉ္စေဝ မနာပါနဉ္စ ပိလိန္ဒဝစ္ဆတ္ထေရော အဂ္ဂေါတိ ဒဿေတိ. သော ကိရ အနုပ္ပန္နေ ဗုဒ္ဓေ စက္ကဝတ္တီ ရာဇာ ဟုတွာ မဟာဇနံ ပဉ္စသု သီလေသု ပတိဋ္ဌာပေတွာ သဂ္ဂပရာယဏံ အကာသိ. ယေဘုယျေန ကိရ ဆသု ကာမသဂ္ဂေသု နိဗ္ဗတ္တဒေဝတာ တဿေဝ ဩဝါဒံ လဘိတွာ နိဗ္ဗတ္တနိဗ္ဗတ္တဋ္ဌာနေ အတ္တနော သမ္ပတ္တိံ ဩလောကေတွာ ‘‘ကံ နု ခေါ နိဿာယ ဣမံ သဂ္ဂသမ္ပတ္တိံ လဘိမှာ’’တိ အာဝဇ္ဇမာနာ ဣမံ ထေရံ ဒိသွာ ‘‘ထေရံ နိဿာယ အမှေဟိ သမ္ပတိ လဒ္ဓါ’’တိ သာယံပါတံ ထေရံ နမဿန္တိ. တသ္မာ သော ဒေဝတာနံ ပိယမနာပါနံ အဂ္ဂေါ နာမ ဇာတော. ပိလိန္ဒောတိ ပနဿ ဂေါတ္တံ၊ ဝစ္ဆောတိ နာမံ. တဒုဘယံ သံသန္ဒေတွာ ပိလိန္ဒဝစ္ဆောတိ ဝုစ္စတိ.

တဿ ပဉှကမ္မေ အယမနုပုဗ္ဗိကထာ – အယံ ကိရ ပဒုမုတ္တရဗုဒ္ဓကာလေ ဟံသဝတီနဂရေ မဟာဘောဂကုလေ နိဗ္ဗတ္တော ပုရိမနယေနေဝ သတ္ထု ဓမ္မဒေသနံ သုဏန္တော သတ္ထာရံ ဧကံ ဘိက္ခုံ ဒေဝတာနံ ပိယမနာပဋ္ဌာနေ ဌပေန္တံ ဒိသွာ တံ ဌာနန္တရံ ပတ္ထေတွာ ယာဝဇီဝံ ကုသလံ ကတွာ ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ သာဝတ္ထိယံ ဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တိ. ပိလိန္ဒဝစ္ဆောတိဿ နာမံ အကံသု. သော အပရေန သမယေန သတ္ထု ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေါ ပဗ္ဗဇိတွာ ဥပသမ္ပန္နော ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. သော ဂိဟီဟိပိ ဘိက္ခူဟိပိ သဒ္ဓိံ ကထေန္တော ‘‘ဧဟိ၊ ဝသလ၊ ဂစ္ဆ၊ ဝသလ၊ အာဟရ၊ ဝသလ၊ ဂဏှ၊ ဝသလာ’’တိ ဝသလဝါဒေနေဝ သမုဒါစရတိ. တံ ကထံ အာဟရိတွာ တထာဂတံ ပုစ္ဆိံသု – ‘‘ဘဂဝါ အရိယာ နာမ ဖရုသဝါစာ န ဟောန္တီ’’တိ. ဘိက္ခဝေ၊ အရိယာနံ ပရဝမ္ဘနဝသေန ဖရုသဝါစာ နာမ နတ္ထိ၊ အပိစ ခေါ ပန ဘဝန္တရေ အာစိဏ္ဏဝသေန ဘဝေယျာတိ. ဘန္တေ၊ ပိလိန္ဒဝစ္ဆတ္ထေရော ဥဋ္ဌာယ သမုဋ္ဌာယ ဂိဟီဟိပိ ဘိက္ခူဟိပိ သဒ္ဓိံ ကထေန္တော၊ ‘‘ဝသလ၊ ဝသလာ’’တိ ကထေတိ၊ ကိမေတ္ထ ကာရဏံ ဘဂဝါတိ. ဘိက္ခဝေ၊ န မယှံ ပုတ္တဿ ဧတံ ဣဒါနေဝ အာစိဏ္ဏံ၊ အတီတေ ပနေသ ပဉ္စ ဇာတိသတာနိ ဝသလဝါဒိဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တိ. ဣစ္စေသ ဘဝါစိဏ္ဏေနေဝ ကထေသိ၊ န ဖရုသဝသေန. အရိယာနဉှိ ဝေါဟာရော ဖရုသောပိ သမာနော စေတနာယ အဖရုသဘာဝေန ပရိသုဒ္ဓေါဝ၊ အပ္ပမတ္တကမ္ပေတ္ထ ပါပံ န ဥပလဗ္ဘတီတိ ဝတွာ ဓမ္မပဒေ ဣမံ ဂါထမာဟ –

‘‘အကက္ကသံ ဝိညာပနိံ၊ ဂိရံ သစ္စမုဒီရယေ၊

ယာယ နာဘိသဇေ ကဉ္စိ၊ တမဟံ ဗြူမိ ဗြာဟ္မဏ’’န္တိ.

အထေကဒိဝသံ ထေရော ရာဇဂဟံ ပိဏ္ဍာယ ပဝိသန္တော ဧကံ ပုရိသံ ပိပ္ပလီနံ ဘာဇနံ ပူရေတွာ အာဒါယ အန္တောနဂရံ ပဝိသန္တံ ဒိသွာ ‘‘ကိံ တေ၊ ဝသလ၊ ဘာဇနေ’’တိ အာဟ. သော စိန္တေသိ – ‘‘အယံ သမဏော မယာ သဒ္ဓိံ ပါတောဝ ဖရုသကထံ ကထေသိ၊ ဣမဿ အနုစ္ဆဝိကမေဝ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ‘‘မူသိကဝစ္စံ မေ၊ ဘန္တေ၊ ဘာဇနေ’’တိ အာဟ. ဧဝံ ဘဝိဿတိ၊ ဝသလာတိ. တဿ ထေရဿ ဒဿနံ ဝိဇဟန္တဿ သဗ္ဗံ မူသိကဝစ္စမေဝ အဟောသိ. သော စိန္တေသိ – ‘‘ဣမာ ပိပ္ပလိယော မူသိကဝစ္စသဒိသာ ပညာယန္တိ၊ သဘာဝေါ နု ခေါ နော’’တိ ဝီမံသန္တော ဟတ္ထေန ဥပ္ပီဠေသိ. အထဿ ဥန္ဒူရဝစ္စဘာဝံ ဉတွာ ဗလဝဒေါမနဿံ ဥပ္ပဇ္ဇိ. သော ‘‘ဣမာယေဝ နု ခေါ ဧဝရူပါ၊ ဥဒါဟု သကဋေပီ’’တိ ဂန္တွာ ဩလောကေန္တော သဗ္ဗာပိ ပိပ္ပလိယော တာဒိသာဝ ဒိသွာ ဟဒယံ ဟတ္ထေန သန္ဓာရေတွာ ‘‘ဣဒံ န အညဿ ကမ္မံ၊ မယာ ပါတောဝ ဒိဋ္ဌဘိက္ခုဿေတံ ကမ္မံ၊ အဒ္ဓါ ဧကံ ဥပါယံ ဘဝိဿတိ၊ တဿ ဂတဋ္ဌာနံ အနုဝိစိနိတွာ ဧတံ ကာရဏံ ဇာနိဿာမီ’’တိ ထေရဿ ဂတမဂ္ဂံ ပုစ္ဆိတွာ ပါယာသိ.

အထေကော ပုရိသော တံ အတိဝိယ စဏ္ဍိကတံ ဂစ္ဆန္တံ ဒိသွာ၊ ‘‘ဘော ပုရိသ၊ တွံ အတိဝိယ စဏ္ဍိကတောဝ ဂစ္ဆသိ၊ ကေန ကမ္မေန ဂစ္ဆသီ’’တိ ပုစ္ဆိ. သော တဿ တံ ပဝတ္တိံ အာရောစေသိ. သော တဿ ကထံ သုတွာ ဧဝမာဟ – ‘‘ဘော၊ မာ စိန္တယိ၊ မယှံ အယျော ပိလိန္ဒဝစ္ဆော ဘဝိဿတိ၊ တွံ ဧတဒေဝ ဘာဇနံ ပူရေတွာ အာဒါယ ဂန္တွာ ထေရဿ ပုရတော တိဋ္ဌ. ‘ကိံ နာမေတံ၊ ဝသလာ’တိ ဝုတ္တကာလေ စ ‘ပိပ္ပလိယော၊ ဘန္တေ’တိ ဝဒ၊ ထေရော ‘ဧဝံ ဘဝိဿတိ၊ ဝသလာ’တိ ဝက္ခတိ. ပုန သဗ္ဗာပိ ပိပ္ပလိယော ဘဝိဿန္တီ’’တိ. သော တထာ အကာသိ. သဗ္ဗာ ပိပ္ပလိယော ပဋိပါကတိကာ အဟေသုံ. ဣဒမေတ္တကံ ဝတ္ထု. အပရဘာဂေ ပန သတ္ထာ ဒေဝတာနံ ပိယမနာပကာရဏမေဝ ဝတ္ထုံ ကတွာ ထေရံ ဒေဝတာနံ ပိယမနာပါနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေသီတိ.

ဗာဟိယဒါရုစီရိယတ္ထေရဝတ္ထု

၂၁၆. အဋ္ဌမေ ခိပ္ပါဘိညာနန္တိ ခိပ္ပံ အဓိဂတအဘိညာနံ ဒါရုစီရိယတ္ထေရော အဂ္ဂေါတိ ဒဿေတိ. အယဉှိ ထေရော သံခိတ္တဓမ္မဒေသနာပရိယောသာနေ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ၊ မဂ္ဂဖလာနံ ပရိကမ္မကိစ္စံ နာဟောသိ. တသ္မာ ခိပ္ပါဘိညာနံ အဂ္ဂေါ နာမ ဇာတော. ဗာဟိယရဋ္ဌေ ပန ဇာတတ္တာ ဗာဟိယောတိဿ နာမံ အဟောသိ. သော အပရဘာဂေ ဒါရုစီရံ နိဝါသေသိ. တသ္မာ ဒါရုစီရိယော နာမ ဇာတော.

တဿ ပဉှကမ္မေ အယမနုပုဗ္ဗိကထာ – အယမ္ပိ ဟိ ပဒုမုတ္တရဗုဒ္ဓကာလေ ဟံသဝတီနဂရေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော ဒသဗလဿ ဓမ္မဒေသနံ သုဏန္တော သတ္ထာရံ ဧကံ ဘိက္ခုံ ခိပ္ပါဘိညာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေန္တံ ဒိသွာ အဓိကာရကမ္မံ ကတွာ တံ ဌာနန္တရံ ပတ္ထေတွာ ယာဝဇီဝံ ကုသလံ ကတွာ ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ကဿပဒသဗလဿ သာသနဿ ဩသက္ကနကာလေ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တေဟိ ဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိံ သမဏဓမ္မံ ကတွာ ပရိပုဏ္ဏသီလော ဇီဝိတက္ခယံ ပတွာ ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တိ.

သော ဧကံ ဗုဒ္ဓန္တရံ ဒေဝလောကေ ဝသိတွာ ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ ဗာဟိယရဋ္ဌေ ကုလဂေဟေ နိဗ္ဗတ္တော. ဝယံ အာဂမ္မ ဃရာဝါသံ ဝသန္တော ‘‘ဝေါဟာရံ ကရိဿာမီ’’တိ သုဝဏ္ဏဘူမိဂမနီယံ နာဝံ အဘိရုဟိ. နာဝါ ဣစ္ဆိတံ ဒေသံ အပ္ပတွာဝ သမုဒ္ဒမဇ္ဈေ ဘိန္နာ၊ မဟာဇနော မစ္ဆကစ္ဆပဘက္ခော အဟောသိ. အယံ ပန ဧကံ ဒါရုခဏ္ဍံ ဂဟေတွာ သတ္တမေ ဒိဝသေ သုပ္ပါရကပဋ္ဋနေ ဥတ္တိဏ္ဏော မနုဿာဝါသံ ပတွာ ‘‘အစေလကနိယာမေန မနုဿေ ဥပသင်္ကမိတုံ အယုတ္တ’’န္တိ အဝိဒူရေ ဌာနေ ဧကံ မဟာတဠာကာ သေဝါလံ ဂဟေတွာ သရီရံ ဝေဌေတွာ ဧကသ္မိံ ဌာနေ ပတိတံ ဧကံ ကပါလံ အာဒါယ ဘိက္ခာယ ပါဝိသိ.

မနုဿာ တံ ဒိသွာ စိန္တေသုံ – ‘‘သစေ လောကေ အရဟန္တာ နာမ အတ္ထိ၊ ဧဝံဝိဓေဟိ ဘဝိတဗ္ဗံ. ကိံ နု ခေါ အယျော ဥက္ကဋ္ဌဘာဝေန ဝတ္ထံ န ဂဏှာတိ၊ ဥဒါဟု ဒိယျမာနံ ဂဏှေယျာ’’တိ ဝီမံသန္တာ နာနာဒိသာဟိ ဝတ္ထာနိ အာဟရိံသု. သော စိန္တေသိ – ‘‘သစာဟံ န ဣမိနာ နိယာမေန အာဂမိဿံ၊ န မေ ဧတေ ပသီဒေယျုံ၊ ယံကိဉ္စိ ကတွာ ဣမေ ဝဉ္စေတွာ ဇီဝိကုပါယံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝတ္ထာနိ န ပဋိဂ္ဂဏှိ. မနုဿာ ဘိယျောသောမတ္တာယ ပသန္နာ မဟာသက္ကာရံ ကရိံသု. သောပိ ဘတ္တကိစ္စံ ကတွာ အဝိဒူရဋ္ဌာနေ ဒေဝကုလံ ဂတော. မဟာဇနော တေန သဒ္ဓိံယေဝ ဂန္တွာ ဒေဝကုလံ ပဋိဇဂ္ဂိတွာ အဒါသိ. သော စိန္တေသိ – ‘‘ဣမေ မယှံ သေဝါလေ နိဝါသနမတ္တေ ပသီဒိတွာ ဧဝံဝိဓံ သက္ကာရံ ကရောန္တိ၊ ဧတေသံ မယာ ဥက္ကဋ္ဌေနေဝ ဘဝိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ သလ္လဟုကာနိ ရုက္ခဖလကာနိ ဂဟေတွာ တစ္ဆေတွာ ဝါကေသု အာဝုဏိတွာ စီရံ ကတွာ နိဝါသေတွာ ပါရုပိတွာ ဇီဝိကံ ကပ္ပေန္တော ဝသိ.

အထ ယော သော ကဿပဗုဒ္ဓကာလေ သတ္တသု ဇနေသု သမဏဓမ္မံ ကရောန္တေသု ဧကော ဘိက္ခု သုဒ္ဓါဝါသဗြဟ္မလောကေ နိဗ္ဗတ္တော. သော နိဗ္ဗတ္တသမနန္တရမေဝ အတ္တနော ဗြဟ္မသမ္ပတ္တိံ ဩလောကေတွာ အာဂတဋ္ဌာနံ အာဝဇ္ဇေန္တော သတ္တန္နံ ဇနာနံ ပဗ္ဗတံ အာရုယှ သမဏဓမ္မကရဏဋ္ဌာနံ ဒိသွာ သေသာနံ ဆန္နံ နိဗ္ဗတ္တဋ္ဌာနံ အာဝဇ္ဇေန္တော ဧကဿ ပရိနိဗ္ဗုတဘာဝံ ဣတရေသံ ပဉ္စန္နံ ကာမာဝစရဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တဘာဝံ ဉတွာ ကာလာနုကာလံ တေ ပဉ္စ ဇနေ အာဝဇ္ဇေတိ. ဣမသ္မိံ ပန ကာလေ ‘‘ကဟံ နု ခေါ’’တိ အာဝဇ္ဇေန္တော ဒါရုစီရိယံ သုပ္ပါရကပဋ္ဋနံ ဥပနိဿာယ ကုဟနကမ္မေန ဇီဝိကံ ကပ္ပေန္တံ ဒိသွာ ‘‘နဋ္ဌော ဝတာယံ ဗာလော၊ ပုဗ္ဗေ သမဏဓမ္မံ ကရောန္တော အတိဥက္ကဋ္ဌဘာဝေန အရဟတာပိ အာဘတံ ပိဏ္ဍပါတံ အပရိဘုဉ္ဇိတွာ ဣဒါနိ ဥဒရတ္ထာယ အနရဟာဝ အရဟတ္တံ ပဋိဇာနိတွာ လောကံ ဝဉ္စေန္တော ဝိစရတိ၊ ဒသဗလဿ စ နိဗ္ဗတ္တဘာဝံ န ဇာနာတိ၊ ဂစ္ဆာမိ နံ သံဝေဇေတွာ ဒသဗလဿ နိဗ္ဗတ္တဘာဝံ ဇာနာပေမီ’’တိ တံခဏံယေဝ ဗြဟ္မလောကတော သုပ္ပါရကပဋ္ဋနေ ရတ္တိဘာဂသမနန္တရေ ဒါရုစီရိယဿ သမ္မုခေ ပါတုရဟောသိ.

သော အတ္တနော ဝသနဋ္ဌာနေ ဩဘာသံ ဒိသွာ ဗဟိ နိက္ခမိတွာ ဌိတော မဟာဗြဟ္မံ ဩလောကေတွာ အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂယှ ‘‘ကေ တုမှေ’’တိ ပုစ္ဆိ. အဟံ တုယှံ ပေါရာဏကသဟာယော အနာဂါမိဖလံ ပတွာ ဗြဟ္မလောကေ နိဗ္ဗတ္တော. အမှာကံ ပန သဗ္ဗဇေဋ္ဌကော အရဟတ္တံ ပတွာ ပရိနိဗ္ဗုတော၊ တုမှေ ပဉ္စ ဇနာ ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တာ. သွာဟံ တံ ဣမသ္မိံ ဌာနေ ကုဟနကမ္မေန ဇီဝန္တံ ဒိသွာ ဒမေတုံ အာဂတောတိ ဝတွာ ဣဒံ ကာရဏမာဟ – ‘‘န ခေါ တွံ၊ ဗာဟိယ အရဟာ၊ နပိ အရဟတ္တမဂ္ဂံ သမာပန္နော၊ သာပိ တေ ပဋိပဒါ နတ္ထိ၊ ယာယ တွံ အရဟာ ဝါ အဿ အရဟတ္တမဂ္ဂံ ဝါ သမာပန္နော’’တိ. အထဿ သတ္ထု ဥပ္ပန္နဘာဝံ သာဝတ္ထိယံ ဝသနဘာဝဉ္စ အာစိက္ခိတွာ ‘‘သတ္ထု သန္တိကံ ဂစ္ဆာဟီ’’တိ တံ ဥယျောဇေတွာ ဗြဟ္မလောကမေဝ အဂမာသိ.

ဒါရုစီရိယော မဟာဗြဟ္မုနာ သံဝေဇိတော ‘‘မောက္ခမဂ္ဂံ ဂဝေသိဿာမီ’’တိ ဝီသယောဇနသတံ မဂ္ဂံ ဧကရတ္တိဝါသေန ဂန္တွာ သတ္ထာရံ ပိဏ္ဍာယ ပဝိဋ္ဌံ အန္တရဃရေ သမ္ပာပုဏိတွာ သတ္ထု ပါဒေသု နိပတိတွာ ‘‘ဒေသေတု မေ၊ ဘန္တေ၊ ဘဂဝါ ဓမ္မံ၊ ဒေသေတု သုဂတော ဓမ္မ’’န္တိ ယာဝတတိယံ ယာစိ. သတ္ထာ ‘‘ဧတ္တာဝတာ ဗာဟိယဿ ဉာဏံ ပရိပါကံ ဂတ’’န္တိ ဉတွာ ‘‘တသ္မာတိဟ တေ၊ ဗာဟိယ၊ ဧဝံ သိက္ခိတဗ္ဗံ ဒိဋ္ဌေ ဒိဋ္ဌမတ္တံ ဘဝိဿတီ’’တိ (ဥဒါ. ၁၀) ဣမိနာ ဩဝါဒေန ဩဝဒိ. သောပိ ဒေသနာပရိယောသာနေ အန္တရဝီထိယံ ဌိတောဝ ဒေသနာနုသာရေန ဉာဏံ ပေသေတွာ သဟ ပဋိသမ္ဘိဒါဟိ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ.

သော အတ္တနော ကိစ္စံ မတ္ထကပ္ပတ္တံ ဉတွာ ဘဂဝန္တံ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ယာစိတွာ အပရိပုဏ္ဏပတ္တစီဝရတာယ ပတ္တစီဝရံ ပရိယေသန္တော သင်္ကာရဋ္ဌာနတော စောဠက္ခဏ္ဍာနိ သံကဍ္ဎတိ. အထ နံ ပုဗ္ဗဝေရိကော အမနုဿော ဧကိဿာ တရုဏဝစ္ဆာယ ဂါဝိယာ သရီရေ အဓိမုစ္စိတွာ ဇီဝိတက္ခယံ ပါပေသိ. သတ္ထာ သာဝတ္ထိတော နိက္ခမန္တော အန္တရဝီထိယံ ဗာဟိယံ သင်္ကာရဋ္ဌာနေ ပတိတံ ဒိသွာ ‘‘ဂဏှထ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဗာဟိယဿ ဒါရုစီရိယဿ သရီရ’’န္တိ နီဟရာပေတွာ သရီရကိစ္စံ ကာရေတွာ စာတုမဟာပထေ စေတိယံ ကာရာပေသိ. တတော သံဃမဇ္ဈေ ကထာ ဥဒပါဒိ – ‘‘တထာဂတော ဘိက္ခုသံဃေန ဗာဟိယဿ သရီရဇ္ဈာပနကိစ္စံ ကာရေသိ၊ ဓာတုယော ဂဟေတွာ စေတိယံ ကာရေသိ၊ ကတရမဂ္ဂေါ နု ခေါ တေန သစ္ဆိကတော၊ သာမဏေရော နု ခေါ သော၊ ဘိက္ခု နု ခေါ’’တိ စိတ္တံ ဥပ္ပါဒယိံသု. သတ္ထာ တံ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိံ ကတွာ ‘‘ပဏ္ဍိတော၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဗာဟိယော’’တိ ဥပရိ ဓမ္မဒေသနံ ဝဍ္ဎေတွာ တဿ ပရိနိဗ္ဗုတဘာဝံ ပကာသေသိ. ပုန သံဃမဇ္ဈေ ကထာ ဥဒပါဒိ ‘‘န စ သတ္ထာရာ ဗာဟိယဿ ဗဟု ဓမ္မော ဒေသိတော၊ အရဟတ္တံ ပတ္တောတိ စ ဝဒေတိ. ကိံ နာမေတ’’န္တိ? သတ္ထာ ‘‘ဓမ္မော မန္ဒော ဗဟူတိ အကာရဏံ၊ ဝိသပီတကဿ အဂဒေါ ဝိယ စေသော’’တိ ဝတွာ ဓမ္မပဒေ ဂါထမာဟ –

‘‘သဟဿမပိ စေ ဂါထာ၊ အနတ္ထပဒသံဟိတာ၊

ဧကံ ဂါထာပဒံ သေယျော၊ ယံ သုတွာ ဥပသမ္မတီ’’တိ. (ဓ. ပ. ၁၀၀)၊

ဒေသနာပရိယောသာနေ စတုရာသီတိ ပါဏသဟဿာနိ အမတပါနံ ပိဝိံသု. ဣဒဉ္စ ပန ဗာဟိယတ္ထေရဿ ဝတ္ထု သုတ္တေ (ဥဒါ. ၁၀) အာဂတတ္တာ ဝိတ္ထာရေန န ကထိတံ. အပရဘာဂေ ပန သတ္ထာ သံဃမဇ္ဈေ နိသိန္နော ဗာဟိယတ္ထေရံ ခိပ္ပါဘိညာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေသီတိ.

ကုမာရကဿပတ္ထေရဝတ္ထု

၂၁၇. နဝမေ စိတ္တကထိကာနန္တိ ဝိစိတ္တံ ကတွာ ဓမ္မံ ကထေန္တာနံ. ထေရော ကိရ ဧကဿပိ ဒွိန္နမ္ပိ ဓမ္မံ ကထေန္တော ဗဟူဟိ ဥပမာဟိ စ ကာရဏေဟိ စ မဏ္ဍယိတွာ ဗောဓေန္တော ကထေတိ. တသ္မာ စိတ္တကထိကာနံ အဂ္ဂေါ နာမ ဇာတော.

တဿ ပဉှကမ္မေ အယမနုပုဗ္ဗိကထာ – အယမ္ပိ ဟိ ပဒုမုတ္တရဗုဒ္ဓကာလေ ဟံသဝတီနဂရေ ကုလဂေဟေ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှိတွာ ဝယပ္ပတ္တော ဒသဗလဿ ဓမ္မကထံ သုဏန္တော သတ္ထာရံ ဧကံ ဘိက္ခုံ စိတ္တကထိကာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေန္တံ ဒိသွာ အဓိကာရကမ္မံ ကတွာ တံ ဌာနန္တရံ ပတ္ထေတွာ ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ကဿပဗုဒ္ဓသာသနောသက္ကနကာလေ သတ္တန္နံ ဘိက္ခူနံ အဗ္ဘန္တရော ဟုတွာ ပဗ္ဗတမတ္ထကေ သမဏဓမ္မံ ကတွာ အပရိဟီနသီလော တတော စုတော ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တိတွာ ဧကံ ဗုဒ္ဓန္တရံ သမ္ပတ္တိံ အနုဘဝမာနော အမှာကံ သတ္ထု ကာလေ ရာဇဂဟေ ဧကိဿာ ကုလဒါရိကာယ ကုစ္ဆိမှိ ဥပ္ပန္နော. သာ စ ပဌမံ မာတာပိတရော ယာစိတွာ ပဗ္ဗဇ္ဇံ အလဘမာနာ ကုလဃရံ ဂတာ ဂဗ္ဘံ ဂဏှိ. တမ္ပိ အဇာနန္တီ သာမိကံ အာရာဓေတွာ တေန အနုညာတာ ဘိက္ခုနီသု ပဗ္ဗဇိတာ. တဿာ ဂဗ္ဘနိမိတ္တံ ဒိသွာ ဘိက္ခုနိယော ဒေဝဒတ္တံ ပုစ္ဆိံသု၊ သော ‘‘အဿမဏီ’’တိ အာဟ. ဒသဗလံ ပုစ္ဆိံသု၊ သတ္ထာ ဥပါလိတ္ထေရံ ပဋိစ္ဆာပေသိ. ထေရော သာဝတ္ထိနဂရဝါသီနိ ကုလာနိ ဝိသာခဉ္စ ဥပါသိကံ ပက္ကောသာပေတွာ သောဓေန္တော ‘‘ပုရေ လဒ္ဓေါ ဂဗ္ဘော၊ ပဗ္ဗဇ္ဇာ အရောဂါ’’တိ အာဟ. သတ္ထာ ‘‘သုဝိနိစ္ဆိတံ အဓိကရဏ’’န္တိ ထေရဿ သာဓုကာရံ အဒါသိ.

သာ ဘိက္ခုနီ သုဝဏ္ဏဗိမ္ဗသဒိသံ ပုတ္တံ ဝိဇာယိ. တံ ဂဟေတွာ ရာဇာ ပသေနဒိကောသလော ပေါသာပေသိ၊ ကဿပေါတိ စဿ နာမံ ကတွာ အပရဘာဂေ အလင်္ကရိတွာ သတ္ထု သန္တိကံ နေတွာ ပဗ္ဗာဇေသိ. ကုမာရကာလေ ပန ပဗ္ဗဇိတတ္တာ ဘဂဝတာ ‘‘ကဿပံ ပက္ကောသထ၊ ဣဒံ ဖလံ ဝါ ခါဒနီယံ ဝါ ကဿပဿ ဒေထာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘ကတရကဿပဿာတိ. ကုမာရကဿပဿာ’’တိ ဧဝံ ဂဟိတနာမတ္တာ တတော ပဋ္ဌာယ ဝုဍ္ဎကာလေပိ ကုမာရကဿပေါတွေဝ ဝုစ္စတိ. အပိစ ရညော ပေါသာဝနိကပုတ္တတ္တာပိ ကုမာရကဿပေါတိ တံ သဉ္ဇာနိံသု.

သော ပဗ္ဗဇိတကာလတော ပဋ္ဌာယ ဝိပဿနာယ စေဝ ကမ္မံ ကရောတိ၊ ဗုဒ္ဓဝစနဉ္စ ဂဏှာတိ. အထ သော တေန သဒ္ဓိံ ပဗ္ဗတမတ္ထကေ သမဏဓမ္မံ ကတွာ အနာဂါမိဖလံ ပတွာ သုဒ္ဓါဝါသေ နိဗ္ဗတ္တော မဟာဗြဟ္မာ တသ္မိံ သမယေ အာဝဇ္ဇေန္တော ကုမာရကဿပံ ဒိသွာ ‘‘သဟာယကော မေ ဝိပဿနာယ ကိလမတိ၊ ဂန္တွာ တဿ ဝိပဿနာယ နယမုခံ ဒဿေတွာ မဂ္ဂဖလပတ္တိယာ ဥပါယံ ကရိဿာမီ’’တိ ဗြဟ္မလောကေ ဌိတောဝ ပဉ္စဒသ ပဉှေ အဘိသင်္ခရိတွာ ရတ္တိဘာဂသမနန္တရေ ကုမာရကဿပတ္ထေရဿ ဝသနဋ္ဌာနေ အန္ဓဝနေ ပါတုရဟောသိ. ထေရော အာလောကံ ဒိသွာ ‘‘ကော ဧတ္ထာ’’တိ အာဟ. ‘‘အဟံ ပုဗ္ဗေ တယာ သဒ္ဓိံ သမဏဓမ္မံ ကတွာ အနာဂါမိဖလံ ပတွာ သုဒ္ဓါဝါသေ နိဗ္ဗတ္တဗြဟ္မာ’’တိ အာဟ. ကေန ကမ္မေန အာဂတတ္ထာတိ? မဟာဗြဟ္မာ အတ္တနော အာဂတကာရဏံ ဒီပေတုံ တေ ပဉှေ အာစိက္ခိတွာ ‘‘တွံ ဣမေ ပဉှေ ဥဂ္ဂဏှိတွာ အရုဏေ ဥဋ္ဌိတေ တထာဂတံ ဥပသင်္ကမိတွာ ပုစ္ဆ၊ ဌပေတွာ ဟိ တထာဂတံ အညော ဣမေ ပဉှေ ကထေတုံ သမတ္ထော နာမ နတ္ထီ’’တိ ဝတွာ ဗြဟ္မလောကမေဝ ဂတော.

ထေရောပိ ပုနဒိဝသေ သတ္ထာရံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဝန္ဒိတွာ မဟာဗြဟ္မုနာ ကထိတနိယာမေနေဝ ပဉှေ ပုစ္ဆိ. သတ္ထာ ကုမာရကဿပတ္ထေရဿ အရဟတ္တံ ပါပေတွာ ပဉှေ ကထေသိ. ထေရော သတ္ထာရာ ကထိတနိယာမေနေဝ ဥဂ္ဂဏှိတွာ အန္ဓဝနံ ဂန္တွာ ဝိပဿနံ ဂဗ္ဘံ ဂါဟာပေတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိ. တတော ပဋ္ဌာယ စတုန္နံ ပရိသာနံ ဓမ္မကထံ ကထေန္တော ဗဟုကာဟိ ဥပမာဟိ စ ကာရဏေဟိ စ မဏ္ဍေတွာ စိတ္တကထမေဝ ကထေတိ. အထ နံ သတ္ထာ ပါယာသိရညော ပဉ္စဒသဟိ ပဉှေဟိ ပဋိမဏ္ဍေတွာ သုတ္တန္တေ (ဒီ. နိ. ၂.၄၀၆ အာဒယော) ဒေသိတေ တံ သုတ္တန္တံ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိံ ကတွာ ဣမသ္မိံ သာသနေ စိတ္တကထိကာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေသီတိ.

မဟာကောဋ္ဌိတတ္ထေရဝတ္ထု

၂၁၈. ဒသမေ ပဋိသမ္ဘိဒါပတ္တာနန္တိ စတဿော ပဋိသမ္ဘိဒါ ပတွာ ဌိတာနံ မဟာကောဋ္ဌိတတ္ထေရော အဂ္ဂေါတိ ဒဿေတိ. အယံ ဟိ ထေရော အတ္တနော ပဋိသမ္ဘိဒါသု စိဏ္ဏဝသိဘာဝေန အဘိညာတေ အဘိညာတေ မဟာသာဝကေ ဥပသင်္ကမိတွာ ပဉှံ ပုစ္ဆန္တောပိ ဒသဗလံ ဥပသင်္ကမိတွာ ပဉှံ ပုစ္ဆန္တောပိ ပဋိသမ္ဘိဒါသုယေဝ ပဉှံ ပုစ္ဆတိ. ဣတိ ဣမိနာ စိဏ္ဏဝသိဘာဝေန ပဋိသမ္ဘိဒါပတ္တာနံ အဂ္ဂေါ နာမ ဇာတော.

တဿ ပဉှကမ္မေ အယမနုပုဗ္ဗိကထာ – အယမ္ပိ ဟိ ပဒုမုတ္တရဗုဒ္ဓကာလေ ဟံသဝတီနဂရေ မဟာဘောဂကုလေ နိဗ္ဗတ္တော အပရေန သမယေန သတ္ထု ဓမ္မကထံ သုဏန္တော သတ္ထာရံ ဧကံ ဘိက္ခုံ ပဋိသမ္ဘိဒါပတ္တာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေန္တံ ဒိသွာ အဓိကာရကမ္မံ ကတွာ တံ ဌာနန္တရံ ပတ္ထေသိ. သော ယာဝဇီဝံ ကုသလံ ကတွာ ဒေဝမနုဿေသု သံသရန္တော ဣမသ္မိံ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒေ သာဝတ္ထိယံ ဗြာဟ္မဏကုလေ နိဗ္ဗတ္တိ. ကောဋ္ဌိတမာဏဝေါတိဿ နာမံ အကံသု. သော ဝယပ္ပတ္တော တယော ဝေဒေ ဥဂ္ဂဏှိတွာ ဧကဒိဝသံ သတ္ထု ဓမ္မကထံ သုတွာ ပဋိလဒ္ဓသဒ္ဓေါ ပဗ္ဗဇိ. သော ဥပသမ္ပန္နကာလတော ပဋ္ဌာယ ဝိပဿနာယ ကမ္မံ ကရောန္တော သဟ ပဋိသမ္ဘိဒါဟိ အရဟတ္တံ ပတွာ နိစ္စကာလံ ပဋိသမ္ဘိဒါသု စိဏ္ဏဝသီ ဟုတွာ ပဉှံ ပုစ္ဆန္တော ပဋိသမ္ဘိဒါသုယေဝ ပုစ္ဆတိ. အထ နံ သတ္ထာ အပရဘာဂေ မဟာဝေဒလ္လသုတ္တံ (မ. နိ. ၁.၄၄၉ အာဒယော) အဋ္ဌုပ္ပတ္တိံ ကတွာ ပဋိသမ္ဘိဒါပတ္တာနံ အဂ္ဂဋ္ဌာနေ ဌပေသီတိ.

တတိယဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ.