နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ.

ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ နိဒါနကထာ

ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေါ နာမာယံ ဂန္ထော ပိဋကတ္တယသာရဘူတော သကလလောကေ ပဋိပတ္တိဒီပကဂန္ထာနံ အဂ္ဂေါ ဟောတိ သေဋ္ဌော ပမုခေါ ပါမောက္ခော ဥတ္တမော ပဝရော စာတိ ဝိညူဟိ ပသတ္ထော. တတ္ထ ဟိ သင်္ဂီတိတ္တယာရူဠှဿ တေပိဋကဗုဒ္ဓဝစနဿ အတ္ထံ သံခိပိတွာ သိက္ခတ္တယသင်္ဂဟိတံ ဗြဟ္မစရိယံ ပရိပုဏ္ဏံ ပကာသိတံ သုဝိသဒဉ္စ. ဧဝံ ပသတ္ထဿေတဿ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂဿ နိဒါနကထာယပိ ဘဝိတဗ္ဗမေဝ. တသ္မာဒါနိ တမ္ပကာသနတ္ထမိဒံ ပဉှကမ္မံ ဝုစ္စတိ –

‘‘သော ပနေသ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေါ ကေန ကတော၊ ကဒါ ကတော၊ ကတ္ထ ကတော၊ ကသ္မာ ကတော၊ ကိမတ္ထံ ကတော၊ ကိံ နိဿာယ ကတော၊ ကေန ပကာရေန ကတော၊ ကိဿ သကလလောကေ ပတ္ထဋော’’တိ.

တတ္ထ ကေန ကတောတိ အာစရိယဗုဒ္ဓဃောသတ္ထေရဝရေန တေပိဋကသင်္ဂဟဋ္ဌကထာကာရေန ကတော.

ကဒါ ကတောတိ အမှာကံ ဘဂဝတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ သကလလောကနာထဿ ပရိနိဗ္ဗုတိကာလတော ပစ္ဆာ ဒသမေ ဝဿသတကေ (၉၇၃ -ဗုဒ္ဓဝဿေ) ကတော.

ကတ္ထ ကတောတိ သီဟဠဒီပေ အနုရာဓပုရေ မဟာဝိဟာရေ ကတော.

ကသ္မာ ကတောတိ ဝိသုဒ္ဓိကာမာနံ သာဓုဇနာနံ တဒဓိဂမုပါယံ သမ္မာပဋိပတ္တိနယံ ဉာပေတုကာမတာသင်္ခါတေန အတ္တနော အဇ္ဈာသယေန သဉ္စောဒိတတ္တာ၊ သံဃပါလတ္ထေရေန စ အဇ္ဈေသိတတ္တာ ကတော.

ဧတ္ထ ပန ဌတွာ အာစရိယဗုဒ္ဓဃောသတ္ထေရဿ ဥပ္ပတ္တိ ကထေတဗ္ဗာ၊ သာ စ မဟာဝံသေ (စူဠဝံသောတိပိ ဝေါဟရိတေ ဒုတိယဘာဂေ) သတ္တတိံသမပရိစ္ဆေဒေ ပန္နရသာဓိကဒွိသတဂါထာတော (၃၇၊ ၂၁၅) ပဋ္ဌာယ ဗာတ္တိံသာယ ဂါထာဟိ ပကာသိတာယေဝ. ကထံ? –

မဟာဝံသ-ဗုဒ္ဓဃောသကထာ

၂၁၅. ဗောဓိမဏ္ဍသမီပမှိ၊ ဇာတော ဗြာဟ္မဏမာဏဝေါ၊

ဝိဇ္ဇာ-သိပ္ပ-ကလာ-ဝေဒီ၊ တီသု ဝေဒေသု ပါရဂူ.

၂၁၆. သမ္မာ ဝိညာတသမယော၊ သဗ္ဗဝါဒဝိသာရဒေါ၊

ဝါဒတ္ထီ ဇမ္ဗုဒီပမှိ၊ အာဟိဏ္ဍန္တော ပဝါဒိကော.

၂၁၇. ဝိဟာရမေက’မာဂမ္မ၊ ရတ္တိံ ပါတဉ္ဇလီမတံ၊

ပရိဝတ္တေတိ သမ္ပုဏ္ဏ-ပဒံ သုပရိမဏ္ဍလံ.

၂၁၈. တတ္ထေကော ရေဝတော နာမ၊ မဟာထေရော ဝိဇာနိယ၊

‘‘မဟာပညော အယံ သတ္တော၊ ဒမေတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ၊ သော.

၂၁၉. ‘‘ကော နု ဂဒြဘရာဝေန၊ ဝိရဝန္တော’’တိ အဗြဝိ၊

‘‘ဂဒြဘာနံ ရဝေ အတ္ထံ၊ ကိံ ဇာနာသီ’’တိ အာဟ တံ.

၂၂၀. ‘‘အဟံ ဇာနေ’’တိ ဝုတ္တော သော၊ ဩတာရေသိ သကံ မတံ၊

ပုဋ္ဌံ ပုဋ္ဌံ ဝိယာကာသိ၊ ဝိရဒ္ဓမ္ပိ စ ဒဿယိ.

၂၂၁. ‘‘တေန ဟိ တွံ သကံ ဝါဒ-မောတာရေဟီ’’တိ စောဒိတော၊

ပါဠိ’မာဟာ’ဘိဓမ္မဿ၊ အတ္ထ’မဿ န သော’ဓိဂါ.

၂၂၂. အာဟ‘‘ကဿေ’သ မန္တော’’တိ၊‘‘ဗုဒ္ဓမန္တော’’တိ သော’ဗြဝိ၊

‘‘ဒေဟိ မေတံ’’တိ ဝုတ္တေ ဟိ၊ ‘‘ဂဏှ ပဗ္ဗဇ္ဇ တံ’’ဣတိ.

၂၂၃. မန္တတ္ထီ ပဗ္ဗဇိတွာ သော၊ ဥဂ္ဂဏှိ ပိဋကတ္တယံ၊

ဧကာယနော အယံ မဂ္ဂေါ၊ ဣတိ ပစ္ဆာ တ’မဂ္ဂဟိ.

၂၂၄. ဗုဒ္ဓဿ ဝိယ ဂမ္ဘီရ-ဃောသတ္တာ နံ ဝိယာကရုံ၊

ဗုဒ္ဓဃောသောတိ ဃောသော ဟိ၊ ဗုဒ္ဓေါ ဝိယ မဟီတလေ.

၂၂၅. တတ္ထ ဉာဏောဒယံ [ဉာဏောဒယံ နာမပကရဏံ ဣဒါနိ ကုဟိဉ္စိပိ န ဒိဿတိ၊] နာမ၊ ကတွာ ပကရဏံ တဒါ၊

ဓမ္မသင်္ဂဏိယာကာသိ၊ ကစ္ဆံ သော အဋ္ဌသာလိနိံ [ဣဒါနိ ဒိဿမာနာ ပန အဋ္ဌသာလိနီ သီဟဠဒီပိကာယေဝ၊ န ဇမ္ဗုဒီပိကာ၊ ပရတော (၅၄-၅၅ ပိဋ္ဌေသု) ဧသ အာဝိဘဝိဿတိ].

၂၂၆. ပရိတ္တဋ္ဌကထဉ္စေဝ [ပရိတ္တဋ္ဌကထန္တိ ပိဋကတ္တယဿ သင်္ခေပတော အတ္ထဝဏ္ဏနာဘူတာ ခုဒ္ဒကဋ္ဌကထာတိ အဓိပ္ပေတာ ဘဝေသု]၊ ကာတုံ အာရဘိ ဗုဒ္ဓိမာ၊

တံ ဒိသွာ ရေဝတော ထေရော၊ ဣဒံ ဝစနမဗြဝိ.

၂၂၇. ‘‘ပါဠိမတ္တံ ဣဓာနီတံ၊ နတ္ထိ အဋ္ဌကထာ ဣဓ [ဧတ္ထ သဂီဘိတ္တယာရူဠှာ မောဂ္ဂလိပုတ္တတိဿတ္ထေရဿ သန္တိကာ ဥဂ္ဂဟိတာ သိဿာနုသိဿပရမ္ပရာတတာ မူလဋ္ဌကထာ ကသ္မာ ဇမ္ဗုဒီပေ သဗ္ဗသော အန္တရဟိတာတိ ဝိမံသိတဗ္ဗံ]၊

တထာစရိယဝါဒါ စ၊ ဘိန္နရူပါ န ဝိဇ္ဇရေ.

၂၂၈. သီဟဠဋ္ဌကထာ သုဒ္ဓါ၊ မဟိန္ဒေန မတီမတာ၊

သင်္ဂီတိတ္တယမာရူဠှံ၊ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဒေသိတံ.

၂၂၉. သာရိပုတ္တာဒိဂီတဉ္စ၊ ကထာမဂ္ဂံ သမေက္ခိယ၊

ကတာ သီဟဠဘာသာယ၊ သီဟဠေသု ပဝတ္တတိ.

၂၃၀. တံ တတ္ထ ဂန္တွာ သုတွာ တွံ၊ မာဂဓာနံ နိရုတ္တိယာ၊

ပရိဝတ္တေဟိ၊ သာ ဟောတိ၊ သဗ္ဗလောကဟိတာဝဟာ’’.

၂၃၁. ဧဝံ ဝုတ္တေ ပသန္နော သော၊ နိက္ခမိတွာ တတော ဣမံ၊

ဒီပံ အာဂါ ဣမဿေဝ [ဣဒဿေဝါတိ ဣမဿေဝ မဟာနာမရညော ကာလေ ၉၅၃-၉၇၅ ဗုဒ္ဓဝဿေ၊ အယဉ္စ ဝဿပရိစ္ဆေဒေါ သီဟဠရာဇဝံသံ နိဿာယ ဒဿိတော၊ ယုရောပိယဝိစက္ခဏာနံ ပန မတေန ၉၄၁-၉၆၄ ဗုဒ္ဓဝဿေ ဣတိ ဝေဒိတဗ္ဗော၊ ဧဝမုပရိပိ၊]၊ ရညော ကာလေ မဟာမတိ.

၂၃၂. မဟာဝိဟာရံ သမ္ပတ္တော၊ ဝိဟာရံ သဗ္ဗသာဓုနံ၊

မဟာပဓာနဃရံ ဂန္တွာ၊ သံဃပါလဿ သန္တိကာ.

၂၃၃. သီဟဠဋ္ဌကထံ သုတွာ၊ ထေရဝါဒဉ္စ သဗ္ဗသော၊

‘‘ဓမ္မဿာမိဿ ဧသောဝ၊ အဓိပ္ပါယော’’တိ နိစ္ဆိယ.

၂၃၄. တတ္ထ သံဃံ သမာနေတွာ၊ ‘‘ကာတုံ အဋ္ဌကထံ မမ၊

ပေါတ္ထကေ ဒေထ သဗ္ဗေ’’တိ၊ အာဟ၊ ဝီမံသိတုံ သ တံ.

၂၃၅. သံဃော ဂါထာဒွယံ တဿာ’ဒါသိ ‘‘သာမတ္ထိယံ တဝ၊

ဧတ္ထ ဒဿေဟိ၊ တံ ဒိသွာ၊ သဗ္ဗေ ဒေမာတိ ပေါတ္ထကေ’’ [၂၃၄-၅ ဂါထာသု အယမတ္ထယောဇနာ– ‘‘တတ္ထ မဟာဝိဟာရေ သံဃံ မဟာနေတွာ သံဃ သန္နိပါတံ ကာရေတွာ အာစရိယပုဗ္ဗဒ္ဓဃောသော ဧဝမာဟ ‘အဋ္ဌကထံ ကာတုံ သဗ္ဗေ ပါဠိ-အဋ္ဌကထာ-ပေါတ္ထကေ မမ ဒေထာ’တိ၊ သော သံဃော တံ ဝီမံသိတုံ သံယုတ္တနိကာယတော ‘အန္တောဇဋာ’တိအာဒိကံ စ ‘သီလေ ပတိဋ္ဌာယာ’တိအာဒိကံ စာတိ ဂါထာဒွယံ တဿ အဒါသိ ‘ဧတ္ထ တဝ သာမတ္ထိယံ ဉာဏပ္ပဘာဝံ ဒဿေတိ၊ တံ ဒိသွာ သဗ္ဗေ ပေါတ္ထကေ ဒေမာ’တိဝတွာ’’တိ၊ ဣမိနာ ပန အယမတ္ထာ ဒဿိတော ဟောတိ ‘‘အာစရိယ ဗုဒ္ဓဃောသော ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂံ ကရောန္တော တဒေဝ ဂါထာဒွယံ ဩလောကေတွာ၊ ကိဉ္စိပိ အညံ ပေါတ္ထကံ အနောလောကေတွာ အကာသီ’’တိ၊ တဿ ပနတ္ထဿ ယုတ္တာယုတ္တဝိစာရဏာ ပရတော (၃၉-၄၉-ပိဋ္ဌေသု) အာဂမိဿတိ].

၂၃၆. ပိဋကတ္တယ’မေတ္ထေဝ၊ သဒ္ဓိံ အဋ္ဌကထာယ သော၊

ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂံ နာမာ’ကာ၊ သင်္ဂဟေတွာ သမာသတော.

၂၃၇. တတော သံဃံ သမူဟေတွာ၊ သမ္ဗုဒ္ဓမတကောဝိဒံ၊

မဟာဗောဓိသမီပမှိ၊ သော တံ ဝါစေတု မာရဘိ.

၂၃၈. ဒေဝတာ တဿ နေပုညံ၊ ပကာသေတုံ မဟာဇနေ၊

ဆာဒေသုံ ပေါတ္ထကံ သောပိ၊ ဒွတ္တိက္ခတ္တုမ္ပိ တံ အကာ [၂၃၈ ဂါထာယ အယမတ္ထော– ‘‘ဒေဝတာ တဿ ဗုဒ္ဓဃောသဿ နေပုညံ နိပုဏညာပ္ပသာဝံ မဟာဇနဿ ပကာသေတုံ တေန လိခိတံ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂပေါတ္ထကံ ဆာဒေသုံ ပဋိစ္ဆာဒေတွာ အပဿိယဘာဝံ ပါပေတွာ ဌပေသုံ၊ သောပိ ဗုဒ္ဓဃောသော ဒုတိယမ္ပိ တံ လိခိ၊ တမ္ပိ ဒေဝတာ ဆဒေသုံ၊ တတိယမ္ပိ လိခီ’’တိ၊ တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဒွတ္တိက္ခတ္တုမ္ပိ တံ အကာ’’တိ၊ ဣဒမေဝ မဟာဝံသဝစနံ နိဿာယ ဝိတ္တာရေတွာ ကထိတာယ ဗုဒ္ဓဃောသုပ္ပတ္တိယာ နာမ ကထာလ ဧကရတ္တေနေဝ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂဿ တိက္ခတ္တုမ္ပိ လိခိတွာ နိဋ္ဌာပိတဘာဝေါ ပကာသိတော၊ ဤဒိသီ ပန ကထာ ဗဟူနံ ဝိမှယဇနနီပိ ပရိက္ခကာနံ သံသယဇနနီ ဟောတိ၊ တသ္မာ ဣမိဿာပိ ဝိစာရဏာ ပရတော (၄၇-၈-ပိဋ္ဌေသု) ဒဿိယိဿတိ].

၂၃၉. ဝါစေတုံ တတိယေ ဝါရေ၊ ပေါတ္ထကေ သမုဒါဟဋေ၊

ပေါတ္ထကဒွယ’မညမ္ပိ၊ သဏ္ဌပေသုံ တဟိံ မရူ.

၂၄၀. ဝါစယိံသု တဒါ ဘိက္ခူ၊ ပေါတ္ထကတ္တယ’မေကတော၊

ဂန္ထတော အတ္ထတော ဝါပိ၊ ပုဗ္ဗာပရဝသေန ဝါ.

၂၄၁. ထေရဝါဒေဟိ ပါဠီဟိ၊ ပဒေဟိ ဗျဉ္ဇနေဟိ ဝါ၊

အညထတ္တမဟူ နေဝ၊ ပေါတ္ထကေသုပိ တီသုပိ.

၂၄၂. အထ ဥဂ္ဃေါသယီ သံဃော၊ တုဋ္ဌဟဋ္ဌော ဝိသေသတော၊

နိဿံသယံ’သ မေတ္တေယျော၊ ဣတိ ဝတွာ ပုနပ္ပုနံ.

၂၄၃. သဒ္ဓိံ အဋ္ဌကထာယာ’ဒါ၊ ပေါတ္ထကေ ပိဋကတ္တယေ၊

ဂန္ထာကရေ ဝသန္တော သော၊ ဝိဟာရေ ဒူရသင်္ကရေ.

၂၄၄. ပရိဝတ္တေသိ သဗ္ဗာပိ၊ သီဟဠဋ္ဌကထာ တဒါ၊

သဗ္ဗေသံ မူလဘာသာယ၊ မာဂဓာယ နိရုတ္တိယာ.

၂၄၅. သတ္တာနံ သဗ္ဗဘာသာနံ၊ သာ အဟောသိ ဟိတာဝဟာ၊

ထေရိယာစရိယာ သဗ္ဗေ၊ ပါဠိံ ဝိယ တ’မဂ္ဂဟုံ.

၂၄၆. အထ ကတ္တဗ္ဗကိစ္စေသု၊ ဂတေသု ပရိနိဋ္ဌိတိံ၊

ဝန္ဒိတုံ သော မဟာဗောဓိံ၊ ဇမ္ဗုဒီပံ ဥပါဂမီ’’တိ [သော မဟာဗောဓိ ဝန္ဒိတုံ ဇမ္ဗုဒီပံ ဥပါဂမီတိ ဣဒံ ဝစနံ ပုရိမဝစနေဟိ အသံသဋ္ဌံ ဝိယ ဟောတိ၊ ပုဗ္ဗေ ဟိ ‘‘အာစရိယဗုဒ္ဓဃောသော ဗောဓိမဏ္ဍသမီပေ ဇာတော’’တိ စ၊ ‘‘သီဟဠဒီပံ ဂန္တွာ သီဟဠဋ္ဌကထာယော မာဂဓဘာသာယ ပရိဝတ္တေဟီတိ တဿာစရိယေန ရေဝတတ္ထေရေန ဝုတ္တော’’တိ စ ဝုတ္တံ၊ တသ္မာ ဣဓာပိ အာစရိယဗုဒ္ဓဃောသဿ ပဝတ္တိ တဒနုရူပါ ‘‘တာ ဘာသာပရိဝတ္တိတဋ္ဌကထာယော အာဒါယ သာသနုဇ္ဇောတနတ္ထံ ဇမ္ဗုဒီပံ ဥပါဂမီ’’တိ ဧဝမာဒိနာ သာသနုဇ္ဇောတနမူလိကာ ဧဝ ဘဝိတုံ အရဟတိ၊ န ပန မဟာဗောဓိဝန္ဒနမူလိကာတိ].

အယဉ္စ ပန မဟာဝံသကထာ ၁၉၅၀ - ခရိသ္တဝဿေ ဟာဗဒမဟာဝိဇ္ဇာလယမုဒ္ဒဏယန္တေ ရောမက္ခရေန မုဒ္ဒိတဿ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂပေါတ္ထကဿ ပုရေစာရိကကထာယံ ‘‘အနေကာနေတ္ထ အတ္ထိ ဝိစာရေတဗ္ဗာနီ’’တိ ဝတွာ ဓမ္မာနန္ဒကောသမ္ဗီနာမကေန ဝိစက္ခဏေန ဝိစာရိတာ. တမေတ္ထ ယုတ္တာယုတ္တဝိစိနနာယ ဒဿေတွာ အနုဝိစာရဏမ္ပိဿ ကရိဿာမ.

ဇာတိဒေသဝိစာရဏာ

၁. တတ္ထ ဟိ တေန ဓမ္မာနန္ဒေန ‘‘ဗုဒ္ဓဃောသော ဗောဓိမဏ္ဍသမီပေ (ဗုဒ္ဓဂယာယံ) ဇာတောတိ န ယုတ္တမေတ’’န္တိ ဝတွာ တံသာဓနတ္ထာယ စတ္တာရိ ဗျတိရေကကာရဏာနိ ဒဿိတာနိ. ကထံ?

(က) ‘‘ဗုဒ္ဓဃောသေန ပကာသိတေသု တံကာလိကဝတ္ထူသု ဧကမ္ပိ တံ နတ္ထိ၊ ယံ မဂဓေသု ဥပ္ပန္န’’န္တိ ပဌမံ ကာရဏံ ဒဿိတံ. တဒကာရဏမေဝ. အာစရိယဗုဒ္ဓဃောသတ္ထေရော ဟိ သင်္ဂဟဋ္ဌကထာယော ကရောန္တော ပေါရာဏဋ္ဌကထာယောယေဝ သံခိပိတွာ၊ ဘာသာပရိဝတ္တနမတ္တေန စ ဝိသေသေတွာ အကာသိ၊ န ပန ယံ ဝါ တံ ဝါ အတ္တနော ဒိဋ္ဌသုတံ ဒဿေတွာ. ဝုတ္တဉှေတံ အာစရိယေန –

‘‘သံဝဏ္ဏနံ တဉ္စ သမာရဘန္တော၊

တဿာ မဟာအဋ္ဌကထံ သရီရံ၊

ကတွာ မဟာပစ္စရိယံ တထေဝ၊

ကုရုန္ဒိနာမာဒိသု ဝိဿုတာသု.

ဝိနိစ္ဆယော အဋ္ဌကထာသု ဝုတ္တော၊

ယော ယုတ္တမတ္ထံ အပရိစ္စဇန္တော၊

အထောပိ အန္တောဂဓထေရဝါဒံ၊

သံဝဏ္ဏနံ သမ္မ သမာရဘိဿ’’န္တိ [ပါရာ. အဋ္ဌ. ၁.ဂန္ထာရမ္ဘကထာ] စ.

‘‘တတော စ ဘာသန္တရမေဝ ဟိတွာ၊

ဝိတ္ထာရမဂ္ဂဉ္စ သမာသယိတွာ၊

ဝိနိစ္ဆယံ သဗ္ဗမသေသယိတွာ၊

တန္တိက္ကမံ ကိဉ္စိ အဝေါက္ကမိတွာ.

သုတ္တန္တိကာနံ ဝစနာနမတ္ထံ၊

သုတ္တာနုရူပံ ပရိဒီပယန္တီ၊

ယသ္မာ အယံ ဟေဿတိ ဝဏ္ဏနာပိ၊

သက္ကစ္စ တသ္မာ အနုသိက္ခိတဗ္ဗာ’’တိ [ပါရာ. အဋ္ဌ. ၁.ဂန္ထာရမ္ဘကထာ] စ.

ယထေဝ စ အာစရိယဗုဒ္ဓဃောသေန အတ္တနော အဋ္ဌကထာသု တံကာလိကာနိ မာဂဓိကာနိ ဝတ္ထူနိ န ပကာသိတာနိ၊ တထေဝ သီဟဠိကာနိပိ ဒက္ခိဏဣန္ဒိယရဋ္ဌိကာနိပိ. န ဟိ တတ္ထ ဝသဘရာဇကာလတော (၆၀၉-၆၅၃ -ဗုဒ္ဓဝဿ) ပစ္ဆာ ဥပ္ပန္နဝတ္ထူနိ ဒိဋ္ဌာနိ ဌပေတွာ မဟာသေနရာဇဝတ္ထုံ [ပါရာ. အဋ္ဌ. ၂.၂၃၆-၂၃၇]၊ အာစရိယော စ တတော တိသတမတ္တဝဿေဟိ ပစ္ဆာတရေ မဟာနာမရညော ကာလေ (၉၅၃-၉၇၅-ဗု-ဝ) သီဟဠဒီပမုပါဂတော. တသ္မာ အဋ္ဌကထာသု တံကာလိကမာဂဓိကဝတ္ထူနံ အပ္ပကာသနမတ္တေန န သက္ကာ တက္ကတ္တာ န မာဂဓိကောတိ ဉာတုန္တိ.

[ခ) ပုနပိ တေန ‘‘သဗ္ဗေသုပိ ဗုဒ္ဓဃောသဂန္ထေသု ဥတ္တရဣန္ဒိယဒေသာယတ္တံ ပစ္စက္ခတော ဒိဋ္ဌဿ ဝိယ ပကာသနံ နတ္ထီ’’တိ ဒုတိယံ ကာရဏံ ဒဿိတံ. တဿပိ အကာရဏဘာဝေါ ပုရိမဝစနေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော. အပိစ သာရတ္ထပ္ပကာသိနိယာ နာမ သံယုတ္တဋ္ဌကထာယံ၊ သုမင်္ဂလဝိလာသိနိယာ နာမ ဒီဃနိကာယဋ္ဌကထာယဉ္စ ဝုတ္တသံဝဏ္ဏနာယပိ ဝေဒိတဗ္ဗော. တတ္ထ ဟိ –

‘‘ယထေဝ ဟိ ကလမ္ဗနဒီတီရတော ရာဇမာတုဝိဟာရဒွါရေန ထူပါရာမံ ဂန္တဗ္ဗံ ဟောတိ၊ ဧဝံ ဟိရညဝတိကာယ နာမ နဒိယာ ပါရိမတီရတော သာလဝနံ ဥယျာနံ. ယထာ အနုရာဓပုရဿ ထူပါရာမော၊ ဧဝံ တံ ကုသိနာရာယ ဟောတိ. ထူပါရာမတော ဒက္ခိဏဒွါရေန နဂရံ ပဝိသနမဂ္ဂေါ ပါစီနမုခေါ ဂန္တွာ ဥတ္တရေန နိဝတ္တတိ၊ ဧဝံ ဥယျာနတော သာလပန္တိ ပါစီနမုခါ ဂန္တွာ ဥတ္တရေန နိဝတ္တာ. တသ္မာ တံ ဥပဝတ္တနန္တိ ဝုစ္စတီ’’တိ [သံ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၁.၁၈၆၊ ဒီ. နိ. အဋ္ဌ. ၂.၁၉၈] –

ပစ္စက္ခတော ဒိဋ္ဌဿ ဝိယ ပကာသနမ္ပိ ဒိဿတေဝ. တမ္ပိ ပန ပေါရာဏဋ္ဌကထာဟိ ဘာသာပရိဝတ္တနမတ္တမေဝါတိ ဂဟေတဗ္ဗံ၊ တာဒိသာယ အတ္ထသံဝဏ္ဏနာယ မဟာမဟိန္ဒတ္ထေရကာလတောယေဝ ပဘုတိ ဝုတ္တာယ ဧဝ ဘဝိတဗ္ဗတ္တာတိ.

[ဂ) ပုနပိ တေန ‘‘ဥဏှဿာတိ အဂ္ဂိသန္တာပဿ၊ တဿ ဝနဒါဟာဒီသု သမ္ဘဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော’’တိ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ (၁၊ ၃၀-ပိဋ္ဌေ) ဝုတ္တသံဝဏ္ဏနံ ပကာသေတွာ ‘‘တဿာ ပနဿ အဝဟသနီယဘာဝေါ ပါကဋောယေဝါ’’တိ စ ဟီဠေတွာ ‘‘ဣန္ဒိယရဋ္ဌေ ပန ဥတ္တရဒေသေသု ဂိမှကာလေ ဝတ္ထစ္ဆာဒနရဟိတာ မာနုသကာယစ္ဆဝိ သူရိယသန္တာပေန ဧကံသတော ဒယှတိ၊ တံ န ဇာနန္တိ ဒက္ခိဏဣန္ဒိယဒေသိကာ’’တိ တတိယံ ကာရဏံ ဒဠှတရဘာဝေန ဒဿိတံ. တတ္ထ ပန ယဒိ ‘‘သူရိယသန္တာပေန ဧကံသတော ဒယှတီ’’တိ ဧတံ ဥဇုကတော သူရိယရသ္မိသန္တာပေနေဝ ဒဍ္ဎဘာဝံ သန္ဓာယ ဝုစ္စေယျ၊ ဧဝံ သတိ ဍံသမကသဝါတာတပသရီသပသမ္ဖဿာနန္တိ ပဒေ အာတပသဒ္ဒေန သမာနတ္ထတ္တာ န ယုတ္တမေဝ. ယဒိ ပန သူရိယသန္တာပသဉ္ဇာတေန ဥဏှဥတုနာ ဒဍ္ဎဘာဝံ သန္ဓာယ ဝုစ္စေယျ၊ ဧဝံ သတိ ဥတ္တရဣန္ဒိယဒေသေသု၊ အညတ္ထ စ တာဒိသေသု အတိဥဏှဋ္ဌာနေသု သူရိယသန္တာပသဉ္ဇာတဿ ဥဏှဥတုနော ပဋိဃာတာယ စီဝရံ သေနာသနဉ္စ ပဋိသေဝီယတီတိ အယမတ္ထော န န ယုတ္တော. တထာ ဟိ ဝုတ္တံ ဝိနယဋ္ဌကထာယံ (၃၊ ၅၈)

‘‘သီတံ ဥဏှန္တိ ဥတုဝိသဘာဂဝသေန ဝုတ္တ’’န္တိ.

သာ ပန ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ပဒတ္ထသံဝဏ္ဏနာ ပေါရာဏသုတ္တန္တဋ္ဌကထာဟိ အာဂတာ ဘဝေယျ. တထာ ဟိ ဝုတ္တံ ပပဉ္စသူဒနိယာ နာမ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယ သဗ္ဗာသဝသုတ္တဝဏ္ဏနာယံ (၁၊ ၅၈) ‘‘ဥဏှန္တိ စေတ္ထ အဂ္ဂိသန္တာပေါဝ ဝေဒိတဗ္ဗော၊ သူရိယသန္တာပဝသေန ပနေတံ ဝတ္ထု ဝုတ္တ’’န္တိ. ဧတ္ထ စ သစာယမတ္ထော အာစရိယေန အတ္တနော မတိဝသေန ဝုတ္တော အဿ၊ တဿ ဝတ္ထုဿ ပေါရာဏဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တဘာဝဉ္စ တဿာ အတ္ထသံဝဏ္ဏနာယ အတ္တနော မတိဘာဝဉ္စ ယုတ္တဘာဝဉ္စ ပကာသေယျ. အာစရိယော ဟိ ယတ္ထ ယတ္ထ ပေါရာဏဋ္ဌကထာသု အဝုတ္တတ္ထံ ဝိသေသေတွာ ဒဿေတိ၊ တတ္ထ တတ္ထ တာဒိသံ ဉာပကဝစနမ္ပိ ပကာသေတိယေဝ၊ ယထာ သုမင်္ဂလဝိလာသိနိယံ (၁၊ ၇၂) ‘‘ဧတ္ထ အာဏတ္တိယနိဿဂ္ဂိယထာဝရာပိ ပယောဂါ ယုဇ္ဇန္တိ၊ အဋ္ဌကထာသု ပန အနာဂတတ္တာ ဝီမံသိတွာ ဂဟေတဗ္ဗာ’’တိ ဝစနံ၊ ယထာ စ ပပဉ္စသူဒနိယံ (၁၊ ၃၀) ‘‘အဝိစာရိတမေတံ ပေါရာဏေဟိ၊ အယံ ပန အတ္တနော မတီ’’တိ ဝစနံ. န စေတ္ထ ကိဉ္စိပိ ဉာပကဝစနံ ပကာသိတံ. တသ္မာ ‘‘ယဒေတံ ‘ဥဏှဿာတိ အဂ္ဂိသန္တာပဿာ’တိ စ၊ ‘ဥဏှန္တိ စေတ္ထ အဂ္ဂိသန္တာပေါဝ ဝေဒိတဗ္ဗော’တိ စ ဝစနံ၊ ဧတံ ပေါရာဏသုတ္တန္တဋ္ဌကထာဝစန’’န္တိ ဝေဒိတဗ္ဗန္တိ.

(ဃ) ပုနပိ တေန ‘‘ပပဉ္စသူဒနိယာ နာမ မဇ္ဈိမနိကာယဋ္ဌကထာယံ ဂေါပါလကသုတ္တံ သံဝဏ္ဏေန္တော [မ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၃၅၀] ဗုဒ္ဓဃောသော ‘မဂဓဝိဒေဟရဋ္ဌာနံ အန္တရေ ဂင်္ဂါယ နဒိယာ မဇ္ဈေ ဝါလုကတ္ထလဒီပကာ အတ္ထီ’တိ သဒ္ဒဟတိ မညေ. ဗုဒ္ဓဃောသေန ပန ဒိဋ္ဌဂင်္ဂါ သီဟဠဒီပေ မဟာဝေလိဂင်္ဂါယေဝ၊ န ပန ဣန္ဒိယရဋ္ဌိကာနံ သေဋ္ဌသမ္မတာ မဟာဂင်္ဂါတိ ပါကဋောယေဝါယမတ္ထော’’တိ စတုတ္ထံ ကာရဏံ ဒဿိတံ. တံ ပန ဣဒါနိ မဟာဂင်္ဂါယ မဇ္ဈေ တသ္မိံ ဌာနေ တာဒိသံ ဒီပကံ အဒိသွာ ‘‘ပုဗ္ဗေပိ ဧဝမေဝ ဘဝေယျာ’’တိ ဧကံသတော ဂဟေတွာ ဝုတ္တဝစနမတ္တမေဝ. နဒိယော ပန သဗ္ဗဒါပိ တေနေဝါကာရေန တိဋ္ဌန္တီတိ န သက္ကာ ဂဟေတုန္တိ ပါကဋောယေဝါယမတ္ထော. တသ္မာ ယထာ ပုဗ္ဗေ တဿ ဂေါပါလဿ ကာလေ တသ္မိံ ဌာနေ မဇ္ဈေ ဂင်္ဂါယ တာဒိသာ ဒီပကာ သံဝိဇ္ဇမာနာ အဟေသုံ၊ တထေဝ ပေါရာဏဋ္ဌကထာသု ဧသ အတ္ထော သံဝဏ္ဏိတော၊ တဒေဝ စ ဝစနံ အာစရိယေန ဘာသာပရိဝတ္တနံ ကတွာ ပကာသိတန္တိ ဧဝမေဝ ဂဟေတဗ္ဗံ. တသ္မာ တမ္ပိ အကာရဏမေဝါတိ.

ဗြာဟ္မဏကုလဝိစာရဏာ

၂. အထ ‘‘ဗြာဟ္မဏမာဏဝေါ’’တိ ပဒမ္ပိ တေန ဧဝံ ဝိစာရိတံ –

(က) ‘‘ဗုဒ္ဓဃောသော ‘ဗြာဟ္မဏကုလဇာတော’တိ န သက္ကာ ဂဟေတုံ. ကသ္မာ ဝေဒကာလတော ပဋ္ဌာယ ယာဝဇ္ဇတနာ သဗ္ဗေပိ ဗြာဟ္မဏာ

ဗြာဟ္မဏောသျ မုခမာသီဒိ၊ ဗာဟူ ရာဇနျ? ကတ?၊

ဦရူ တဒသျ ယဒ ဝဂျ?၊ ပဒ္ဘျာံ ဂူဒြော အဇာယတာ’’တိ [ဣရုဝေဒ၊ ၁၀-မဏ္ဍလ၊ ၉၀၊ တထာ အထဝ ၆ ဝေဒ ၁၉၊ ၆၊ ၆].

ဣမံ ပုရိသသုတ္တံ နာမ မန္တံ ဇာနန္တီတိ သဒ္ဒဟိယာ.

အယံ ပနဿာ အတ္ထော – ‘ဗြာဟ္မဏော အဿ (ဗြဟ္မုနော) မုခံ အာသိ. ဗာဟူ ရာဇညော ကတော၊ ခတ္တိယာ အဿ ဗာဟူတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ယော ဝေဿော၊ သော အဿ ဦရူ. သုဒ္ဒေါ အဿ ပါဒေဟိ အဇာယီ’တိ.

ဗုဒ္ဓဃောသော ပန ‘ပဏ္ဍိတဗြာဟ္မဏော’တိ ဉာတောပိ တံ ဂါထံ န အညာသိ. တထာ ဟိ တေန ဗန္ဓုပါဒါပစ္စာတိ ပဒဿ အတ္ထဝဏ္ဏနာယံ ‘တေသံ ကိရ အယံ လဒ္ဓိ – ဗြာဟ္မဏာ ဗြဟ္မုနော မုခတော နိက္ခန္တာ၊ ခတ္တိယာ ဥရတော၊ ဝေဿာ နာဘိတော၊ သုဒ္ဒါ ဇာဏုတော၊ သမဏာ ပိဋ္ဌိပါဒတော’တိ [ဒီ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၂၆၃၊ မ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၅၀၈] တိဿာ ဝေဒဂါထာယ အသမာနတ္ထော ဝဏ္ဏိတော’’တိ.

အယံ ပနေတ္ထ အနုဝိစာရဏာ – ယဒိ စ တံကာလိကာနမ္ပိ ဗြာဟ္မဏာနံ လဒ္ဓိ တထေဝ ဘဝေယျ ယထာ ဧတိဿံ ဂါထာယံ ဝုတ္တာ၊ သာ စတ္ထဝဏ္ဏနာ အာစရိယဿ မတိမတ္တာ. ဧဝံ သတိ သာ ဝိစာရဏာ ယုတ္တာ ဘဝေယျ. ဧတိဿံ ပန ဂါထာယံ ‘‘ဗြာဟ္မဏောသျ မုခမာသီဒိ’’တိ ပဌမပါဒေန ‘‘ဗြာဟ္မဏာ ဗြဟ္မုနော မုခတော ဇာတာ’’တိ အတ္ထော ဥဇုကတော န လဗ္ဘတိ. ဗုဒ္ဓကာလေ ပန ဗြာဟ္မဏာနံ လဒ္ဓိ ‘‘ဗြာဟ္မဏာ ဗြဟ္မုနော မုခတော ဇာတာ’’တိ ဧဝမေဝ အဟောသီတိ ပါကဋောယေဝါယမတ္ထော. တထာ ဟိ ဒီဃနိကာယေ ပါထိကဝဂ္ဂေ အဂ္ဂညသုတ္တေ (၃၊ ၆၇) –

‘‘ဒိဿန္တိ ခေါ ပန ဝါသေဋ္ဌ ဗြာဟ္မဏာနံ ဗြာဟ္မဏိယော ဥတုနိယောပိ ဂဗ္ဘိနိယောပိ ဝိဇာယမာနာပိ ပါယမာနာပိ. တေ စ ဗြာဟ္မဏာ ၀ ယောနိဇာဝ သမာနာ ဧဝမာဟံသု – ဗြာဟ္မဏောဝ သေဋ္ဌော ဝဏ္ဏော၊ ဟီနာ အညေ ဝဏ္ဏာ. ဗြာဟ္မဏောဝ သုက္ကော ဝဏ္ဏော၊ ကဏှာ အညေ ဝဏ္ဏာ. ဗြာဟ္မဏာဝ သုဇ္ဈန္တိ၊ နော အဗြာဟ္မဏာ. ဗြာဟ္မဏာဝ ဗြဟ္မုနော ပုတ္တာ ဩရသာ မုခတော ဇာတာ ဗြဟ္မဇာ ဗြဟ္မနိမ္မိတာ ဗြဟ္မဒါယာဒါတိ. တေ ဗြဟ္မာနဉ္စေဝ အဗ္ဘာစိက္ခန္တိ၊ မုသာ စ ဘာသန္တိ၊ ဗဟုဉ္စ အပုညံ ပသဝန္တီ’’တိ –

ဘဂဝတာ မဟာကာရုဏိကေန ဝါသေဋ္ဌဘာရဒွါဇာနံ ဗြာဟ္မဏမာဏဝကာနံ ဘာသိတံ၊ တေဟိ စ တံ အဘိနန္ဒိတံ. တေ ပန ဒွေပိ မာဏဝကာ ဇာတိဝသေန ပရိသုဒ္ဓဗြာဟ္မဏာ စေဝ ဟောန္တိ တိဏ္ဏမ္ပိ ဝေဒါနံ ပါရဂုနော စ. တသ္မာ ‘‘ဗြာဟ္မဏာ ဗြဟ္မုနော မုခတော နိက္ခန္တာ’’တိ ဝစနဿ တံကာလိကာနံ ဗြာဟ္မဏာနံ လဒ္ဓိဝသေန ဝုတ္တဘာဝေါ ပါကဋောယေဝ. ယထာ စေတံ၊ ဧဝံ ‘‘ခတ္တိယာ ဥရတော၊ ဝေဿာ နာဘိတော၊ သုဒ္ဒါ ဇာဏုတော၊ သမဏာ ပိဋ္ဌိပါဒတော’’တိ ဝစနမ္ပိ ‘‘တံကာလိကဗြာဟ္မဏာနံ လဒ္ဓိညူဟိ ပေါရာဏဋ္ဌကထာစရိယေဟိ ဝုတ္တ’’န္တိ သဒ္ဒဟိတွာ အာစရိယဗုဒ္ဓဃောသေန တံ သဗ္ဗံ ပေါရာဏဋ္ဌကထာတော ဘာသာပရိဝတ္တနမတ္တေန ဝိသေသေတွာ ပကာသိတံ ဘဝေယျ. တသ္မာ တာယပိ ဝေဒဂါထာယ အာစရိယဿ အဗြာဟ္မဏဘာဝသာဓနံ အနုပပန္နမေဝါတိ.

(ခ) ပုနပိ တေန အာစရိယဗုဒ္ဓဃောသတ္ထေရဿ အဗြာဟ္မဏဘာဝသာဓနတ္ထံ ဒုတိယမ္ပိ ကာရဏံ ဧဝမာဟဋံ –

‘‘ဗြာဟ္မဏဂန္ထေသု ဂဗ္ဘဃာတဝါစကံ ဘြူနဟာတိ ပဒံ ပါဠိယံ ဘူနဟု (ဘူနဟနော) ဣတိ ဒိဿတိ. မာဂဏ္ဍိယသုတ္တေ ဘရိယာယ မေထုနသံဝါသာဘာဝေန ဥပ္ပဇ္ဇနာရဟဂဗ္ဘဿ နာသကတ္တံ သန္ဓာယ မာဂဏ္ဍိယော ပရိဗ္ဗာဇကော ဘဂဝန္တံ ‘ဘူနဟု (ဘူနဟနော) သမဏော ဂေါတမော’တိ [မ. နိ. ၂.၂၀၇ အာဒယော] အာဟ. တံ ဗုဒ္ဓဃောသော န ဇာနာတီတိ ပါကဋောယေဝ တဒတ္ထသံဝဏ္ဏနာယ. တတ္ထ ဟိ တေန ဘူနဟုနောတိ (ဘူနဟနဿာ) ပဒံ ‘ဟတဝဍ္ဎိနော မရိယာဒကာရကဿာ’တိ [မ. နိ. အဋ္ဌ. ၂.၂၀၇] ဝဏ္ဏိတ’’န္တိ.

တမ္ပိ အယုတ္တမေဝ. န ဟိ မာဂဏ္ဍိယေန ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရမ္မဏာပရိဘောဂမတ္တမေဝ သန္ဓာယ ဘူနဟုဘာဝေါ ဝုတ္တော၊ အထ ခေါ ဆန္နမ္ပိ လောကာမိသာရမ္မဏာနံ အပရိဘောဂံ သန္ဓာယ ဝုတ္တော. တသ္မိဉှိ သုတ္တေ –

‘‘စက္ခုံ ခေါ မာဂဏ္ဍိယ ရူပါရာမံ ရူပရတံ ရူပသမ္မုဒိတံ၊ တံ တထာဂတဿ ဒန္တံ ဂုတ္တံ ရက္ခိတံ သံဝုတံ၊ တဿ စ သံဝရာယ ဓမ္မံ ဒေသေတိ၊ ဣဒံ နု တေ ဧတံ မာဂဏ္ဍိယ သန္ဓာယ ဘာသိတံ ‘ဘူနဟု သမဏော ဂေါတမော’တိ. ဧတဒေဝ ခေါ ပန မေ ဘော ဂေါတမ သန္ဓာယ ဘာသိတံ ‘ဘူနဟု သမဏော ဂေါတမော’တိ. တံ ကိဿ ဟေတု၊ ဧဝဉှိ နော သုတ္တေ ဩစရတီတိ။ပေ။ မနော ခေါ မာဂဏ္ဍိယ ဓမ္မာရာမော ဓမ္မရတော ဓမ္မသမ္မုဒိတော၊ သော တထာဂတဿ ဒန္တော ဂုတ္တော ရက္ခိတော သံဝုတော၊ တဿ စ သံဝရာယ ဓမ္မံ ဒေသေတိ၊ ဣဒံ နု တေ ဧတံ မာဂဏ္ဍိယ သန္ဓာယ ဘာသိတံ ‘ဘူနဟု သမဏော ဂေါတမော’တိ. ဧတဒေဝ ခေါ ပန မေ ဘော ဂေါတမ သန္ဓာယ ဘာသိတံ ‘ဘူနဟု သမဏော ဂေါတမော’တိ. တံ ကိဿ ဟေတု၊ ဧဝဉှိ နော သုတ္တေ ဩစရတီ’’တိ [မ. နိ. ၂.၂၀၇ အာဒယော].

ဧဝံ ဘဂဝတော စ အနုယောဂေါ မာဂဏ္ဍိယဿ စ ပဋိညာ အာဂတာ.

ဧတ္ထ ဟိ မေထုနပ္ပဋိသေဝနဝသေန ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရမ္မဏပရိဘောဂဟေတု ဧဝ ဂဗ္ဘပတိဋ္ဌာနံ သမ္ဘဝတီတိ တဒပရိဘောဂမေဝ သန္ဓာယ ‘‘ဘူနဟူ’’တိ ဝတ္တုံ အရဟတိ၊ တဒညေသံ ပန ပဉ္စန္နံ ရူပါဒိအာရမ္မဏာနံ၊ တတ္ထာပိ ဝိသေသတော ဓမ္မာရမ္မဏဿ သုဒ္ဓမနောဝိညာဏေန ပရိဘောဂဟေတု နတ္ထိ ကိဉ္စိ ဂဗ္ဘပတိဋ္ဌာနန္တိ တေသံ အပရိဘောဂံ သန္ဓာယ ဘူနဟူတိ ဝတ္တုံ န အရဟတိယေဝ၊ မာဂဏ္ဍိယေန ပန သဗ္ဗာနိပိ တာနိ သန္ဓာယ ဝုတ္တဘာဝေါ ပဋိညာတော၊ ကာရဏဉ္စဿ ဒဿိတံ ‘‘ဧဝဉှိ နော သုတ္တေ ဩစရတီ’’တိ. တသ္မာ ကိဉ္စာပိ ဒါနိ ဗြာဟ္မဏဂန္ထေသု ဘူနဟု- (ဘြူနဟာ) သဒ္ဒေါ ဂဗ္ဘဃာတနတ္ထေ ဒိဿတိ၊ မာဂဏ္ဍိယသုတ္တေ ပနေသော အတ္ထော န ယုဇ္ဇတီတိ အာစရိယေန ‘‘ဟတဝဍ္ဎိ မရိယာဒကာရကော’’တိ အယမေဝတ္ထော ပေါရာဏဋ္ဌကထာယ ဘာသာပရိဝတ္တနဝသေန ပကာသိတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

(ဂ) ပုနပိ တေန ‘‘ဣဒမ္ပန ဗုဒ္ဓဃောသဿ အဗြာဟ္မဏဘာဝသာဓကံ ပစ္ဆိမကာရဏံ၊ သော ဟိ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ သီလနိဒ္ဒေသေ (၁၊ ၃၁) ဗြာဟ္မဏာနံ ပရိဟာသံ ကရောန္တော ‘ဧဝံ ဣမိနာ ပိဏ္ဍပါတပဋိသေဝနေန ပုရာဏဉ္စ ဇိဃစ္ဆာဝေဒနံ ပဋိဟင်္ခါမိ၊ နဝဉ္စ ဝေဒနံ အပရိမိတဘောဇနပစ္စယံ အာဟရဟတ္ထက အလံသာဋက တတြဝဋ္ဋက ကာကမာသက ဘုတ္တဝမိတကဗြာဟ္မဏာနံ အညတရော ဝိယ န ဥပ္ပါဒေဿာမီတိ ပဋိသေဝတီ’တိ အာဟ. ဣဒံ ပန ဧကဿ ဘိန္နဗြာဟ္မဏလဒ္ဓိကဿာပိ ဝစနံ သိယာတိ တဒေဝ ဒဠှကာရဏံ ကတွာ န သက္ကာ ‘ဗုဒ္ဓဃောသော အဗြာဟ္မဏော’တိ ဝတ္တု’’န္တိ တတိယံ ကာရဏံ ဝုတ္တံ. တံ ပန အတိသံဝေဇနီယဝစနမေဝ. န ဟေတံ အာစရိယေန ဗြာဟ္မဏာနံ ပရိဟာသံ ကာတုကာမေန ဝုတ္တံ၊ န စ တံ ပရိဟာသဝစနေန သံယောဇေတဗ္ဗဋ္ဌာနံ၊ အညဒတ္ထု ယထာဘူတမတ္ထံ ဒဿေတွာ သဗြဟ္မစာရီနံ ဩဝါဒါနုသာသနိဒါနဝသေန ဝတ္တဗ္ဗဋ္ဌာနံ၊ တထာယေဝ စ အာစရိယေန ဝုတ္တံ. တထာ ဟိ ယေ လောကေ ပရဒတ္တူပဇီဝိနော သမဏာ ဝါ ဗြာဟ္မဏာ ဝါ အညေ ဝါပိ စ ပုဂ္ဂလာ၊ တေ ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏရဟိတာ အသံဝရေ ဌိတာ ကဒါစိ အတိပဏီတံ ရသံ ပဟူတံ လဒ္ဓါ အပရိမိတမ္ပိ ဘုဉ္ဇေယျုံ၊ ဝိသေသတော ပန ဗြာဟ္မဏာ လောကိကဝတ္ထုဝသေန စ၊ ဇာတကာဒိသာသနိကဝတ္ထုဝသေန စ တာဒိသာ အဟေသုန္တိ ပါကဋာ. ဣမသ္မိဉှိ လောကေ ဝဿသတသဟဿေဟိ ဝါ ဝဿကောဋီဟိ ဝါ အပရိစ္ဆိန္နဒ္ဓါနေ ကော သက္ကာ ဝတ္တုံ ‘‘နေဒိသာ ဘူတပုဗ္ဗာ’’တိ. တသ္မာ တာဒိသေဟိ ဝိယ န အပရိမိတဘောဇနေဟိ ဘဝိတဗ္ဗန္တိ ဩဝါဒါနုသာသနိဒါနဝသေနေဝ ဝုတ္တံ. တဒေဝံ အတ္ထသံဟိတမ္ပိ သမာနံ အယောနိသောမနသိကရောတော အနတ္ထမေဝ ဇာတံ၊ ယထာ သဘရိယဿ မာဂဏ္ဍိယဗြာဟ္မဏဿ အနာဂါမိမဂ္ဂဖလတ္ထာယပိ ဒေသိတာ ဂါထာ [ဓ. ပ. အဋ္ဌ. ၁.သာမာဝတီဝတ္ထု] တေသံ ဓီတုယာ အနတ္ထာယ သံဝတ္တတီတိ သံဝေဂေါယေဝေတ္ထ ဗြူဟေတဗ္ဗောတိ.

ပတဉ္ဇလိဝါဒဝိစာရဏာ

၃. အထ တေန ‘‘ပါတဉ္ဇလီမတံ ပရိဝတ္တေတီ’’တိ ဝစနမ္ပိ ဧဝံ ဝိစာရိတံ.

(က) ‘‘ဗုဒ္ဓဃောသော ပတဉ္ဇလိဿ ဝါ အညေသံ ဝါ ဥတ္တရဣန္ဒိယရဋ္ဌိကာနံ ဝါဒံ အပ္ပကမေဝ အညာသိ. ပတဉ္ဇလိဝါဒေသု ဟိ အဏိမာ လဃိမာတိ ဣဒမေဝ ဒွယံ ဒဿေသိ [ဝိသုဒ္ဓိ. ၁.၁၄၄] တတုတ္တရိ ယောဂသုတ္တံ အဇာနန္တော၊ ပတဉ္ဇလိဝါဒဿ စ တုလေတွာ ဒီပနာ တဿ ဂန္ထေသု န ဒိဿတိ၊ ပတဉ္ဇလိနာ ကတပကရဏဉ္စ ပတဉ္ဇလီတိ နာမမတ္တမ္ပိ စ တတ္ထ ဒီပိတံ နတ္ထိ. ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ပန ပညာဘူမိနိဒ္ဒေသေ ‘ပကတိဝါဒီနံ ပကတိ ဝိယာ’တိ [ဝိသုဒ္ဓိ. ၂.၅၈၄] ပကတိဝါဒ (သံချာဝါဒ) နာမမတ္တံ ပကာသိတံ၊ တတ္ထေဝ စ ‘ပဋိညာ ဟေတူတိအာဒီသု ဟိ လောကေ ဝစနာဝယဝေါ ဟေတူတိ ဝုစ္စတီ’တိ [ဝိသုဒ္ဓိ. ၂.၅၉၅] ဥဒါဟရိတံ၊ တေန ဉာယတိ ‘ဗုဒ္ဓဃောသော ဣန္ဒိယတက္ကနယဒီပကေ ဉာယဂန္ထသ္မိံ ကိဉ္စိ မူလဘာဂမတ္တံ အပရိပုဏ္ဏံ ဇာနာတီ’တိ’’.

တံ ပန သဗ္ဗမ္ပိ ကေဝလံ အာစရိယဿ အဗ္ဘာစိက္ခဏမတ္တမေဝ. အတိဂမ္ဘီရဿ ဟိ အတိဂရုကာတဗ္ဗဿ သုပရိသုဒ္ဓဿ ပိဋကတ္တယဿ အတ္ထသံဝဏ္ဏနံ ကရောန္တေန သုပရိသုဒ္ဓေါယေဝ ပါဠိနယော စ အဋ္ဌကထာနယော စ ပေါရာဏထေရဝါဒါ စာတိ ဤဒိသာယေဝ အတ္ထာ ပကာသေတဗ္ဗာ၊ ယံ ဝါ ပန အတ္ထသံဝဏ္ဏနာယ ဥပကာရကံ သဒ္ဒဝိနိစ္ဆယပဋိသံယုတ္တံ လောကိယဂန္ထဝစနံ၊ တဒေဝ စ ယထာရဟံ ပကာသေတဗ္ဗံ၊ န ပန အနုပကာရာနိပိ တံတံဂန္ထတက္ကတ္တုနာမာနိ စ၊ တေဟိ ဝုတ္တဝစနာနိ စ ဗဟူနိ၊ န စ တေသံ အပ္ပကာသနေန ‘‘န တေ အဋ္ဌကထာစရိယော ဇာနာတီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗော. ယဒိ ဟိ ယံ ယံ လောကိယဂန္ထံ အတ္တနာ ဇာနာတိ၊ တံ သဗ္ဗံ အနုပကာရမ္ပိ အတ္တနော အဋ္ဌကထာယမာနေတွာ ပကာသေယျ၊ အတိဝိတ္ထာရာ စ သာ ဘဝေယျ အပရိသုဒ္ဓါ စ အသမ္မာနိတာ စ သာသနိကဝိညူဟီတိ အာစရိယေန ပတဉ္ဇလိဝါဒါဒယော န ဝိတ္ထာရေန ပကာသိတာတိ ဉာတဗ္ဗံ၊ အညဒတ္ထု ယေဟိ ယေဟိ လောကိယဂန္ထေဟိ ကိဉ္စိ ကိဉ္စိ အာစရိယေန အာနေတွာ ပကာသိတံ၊ တေ တေ စ ဂန္ထာ၊ အညေပိ စ တာဒိသာ အာစရိယေန ဉာတာတွေဝ ဇာနိတဗ္ဗာ ဝိညူဟိ၊ ယထာ သမုဒ္ဒဿ ဧကဒေသံ ဒိသွာ သဗ္ဗောပိ သမုဒ္ဒေါ ဧဒိသောတိ ဉာယတိ. အာစရိယော ပန ယတ္ထ ယတ္ထ ဝေဒပဋိသံယုတ္တဝစနာနိ အာဂတာနိ၊ တတ္ထ တတ္ထ ဝေဒဂန္ထေဟိပိ ကိဉ္စိ ကိဉ္စိ အာနေတွာ ပကာသေသိယေဝ. တထာ ဟိ အာစရိယေန သုမင်္ဂလဝိလာသိနိယံ နာမ ဒီဃနိကာယဋ္ဌကထာယံ –

‘‘တိဏ္ဏံ ဝေဒါနန္တိ ဣရုဝေဒယဇုဝေဒသာမဝေဒါန’’န္တိ [ဒီ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၂၅၆] စ၊

‘‘ဣတိဟာသပဉ္စမာနန္တိ အထဗ္ဗဏဝေဒံ စတုတ္ထံ ကတွာ ဣတိဟ အာသ ဣတိဟ အာသာတိ ဤဒိသဝစနပဋိသံယုတ္တော ပုရာဏကထာသင်္ခါတော ဣတိဟာသော ပဉ္စမော ဧတေသန္တိ ဣတိဟာသပဉ္စမာ၊ တေသံ ဣတိဟာသပဉ္စမာနံ ဝေဒါန’’န္တိ [ဒီ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၂၅၆] စ၊

‘‘ယိဋ္ဌံ ဝုစ္စတိ မဟာယာဂေါ’’တိ [ဒီ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၁၇၀-၁၇၂] စ၊

‘‘အဂ္ဂိဟောမန္တိ ဧဝရူပေန ဒါရုနာ ဧဝံ ဟုတေ ဣဒံ နာမ ဟောတီတိ အဂ္ဂိဇုဟနံ. ဒဗ္ဗိဟောမာဒီနိပိ အဂ္ဂိဟောမာနေဝ၊ ဧဝရူပါယ ဒဗ္ဗိယာ ဤဒိသေဟိ ကဏာဒီဟိ ဟုတေ ဣဒံ နာမ ဟောတီတိ ဧဝံ ပဝတ္တိဝသေန ပန ဝိသုံ ဝုတ္တာနီ’’တိ [ဒီ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၂၁] စ၊

‘‘သာသပါဒီနိ ပန မုခေန ဂဟေတွာ အဂ္ဂိမှိ ပက္ခိပနံ၊ ဝိဇ္ဇံ ပရိဇပ္ပိတွာ ဇုဟနံ ဝါ မုခဟောမ’’န္တိ [ဒီ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၂၁] စ –

ဧဝမာဒိနာ ဝေဒပဋိသံယုတ္တဝစနာနိ ဝေဒဂန္ထာနုရူပတော ဝဏ္ဏိတာနိ. တာနိ စ ပေါရာဏဋ္ဌကထာတော ဘာသာပရိဝတ္တနဝသေန ဝုတ္တာနိပိ ဘဝေယျုံ၊ ဝေဒဂန္ထေသု ပန အကောဝိဒေန ယာထာဝတော ဘာသာပရိဝတ္တနံ ကာတုမ္ပိ န သုကရမေဝ၊ တသ္မာ အာစရိယဿ ဝေဒဂန္ထေသု ကောဝိဒဘာဝေါပိ ပါကဋောယေဝ. ဧဝံ ဝေဒဂန္ထေသု စ တဒညလောကိယဂန္ထေသု စ သုကောဝိဒဿေဝ သမာနဿ တေသံ ဝိတ္ထာရတော အပ္ပကာသနံ ယထာဝုတ္တကာရဏေနေဝါတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

အပိ စ အာစရိယော အတ္တနော ဂန္ထာရမ္ဘေယေဝ –

‘‘တတော စ ဘာသန္တရမေဝ ဟိတွာ၊

ဝိတ္ထာရမဂ္ဂဉ္စ သမာသယိတွာ၊

ဝိနိစ္ဆယံ သဗ္ဗမသေသယိတွာ။ပေ။

ယသ္မာ အယံ ဟေဿတိ ဝဏ္ဏနာပီ’’တိ [ပါရာ. အဋ္ဌ. ၁.ဂန္ထာရမ္ဘကထာ] စ.

‘‘အပနေတွာန တတောဟံ၊ သီဟဠဘာသံ မနောရမံ ဘာသံ၊

တန္တိနယာနုစ္ဆဝိကံ၊ အာရောပေတွာ ဝိဂတဒေါသံ.

သမယံ အဝိလောမေန္တော၊ ထေရာနံ ထေရဝံသပဒီပါနံ၊

သုနိပုဏဝိနိစ္ဆယာနံ၊ မဟာဝိဟာရေ နိဝါသိနံ၊

ဟိတွာ ပုနပ္ပုနာဂတ-မတ္ထံ အတ္ထံ ပကာသယိဿာမီ’’တိ [ဒီ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.ဂန္ထာရမ္ဘကထာ] စ–

ဧဝံ ပေါရာဏဋ္ဌကထာနံ ဘာသာပရိဝတ္တနသံခိပနဝသေနေဝ ဝိသေသေတွာ အဘိနဝဋ္ဌကထာယော ကရိဿာမီတိ ပဋိညံ ကတွာ ယထာပဋိညာတမေဝ အကာသိ၊ န အတ္တနော ဉာဏပ္ပဘာဝေန ဝိသေသေတွာတိပိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တသ္မာ အဋ္ဌကထာသု ပတဉ္ဇလိဝါဒါဒီနံ ဝိတ္ထာရတော အပ္ပကာသနမာရဗ္ဘ ‘‘ဗုဒ္ဓဃောသော ပတဉ္ဇလိဝါဒါဒီနိ ပရိပုဏ္ဏံ န ဇာနာတီ’’တိ ဝစနံ ကေဝလံ အာစရိယဿ အဗ္ဘာစိက္ခဏမတ္တမေဝါတိ.

ကဗ္ဗသတ္ထဝိစာရဏာ

၄. ပုနပိ သော ဧဝမာဟ ‘‘ကိဉ္စာပိ ဗုဒ္ဓဃောသော ရာမာယဏမဟာဘာရတသင်္ခါတာနံ မဟာကဗ္ဗသတ္ထာနံ သုကုသလော ဝိယ န ဒိဿတိ၊ တထာပိ တာနိ ဒဿေသိ. ကထံ? အက္ခာနန္တိ ဘာရတယုဇ္ဈနာဒိကံ၊ တံ ယသ္မိံ ဌာနေ ကထီယတိ၊ တတ္ထ ဂန္တုမ္ပိ န ဝဋ္ဋတီတိ [ဒီ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၁၃] စ၊ တဿ (သမ္ဖပလာပဿ) ဒွေ သမ္ဘာရာ ဘာရတယုဒ္ဓသီတာဟရဏာဒိနိရတ္ထကကထာပုရေက္ခာရတာ တထာရူပိကထာကထနဉ္စာတိ [ဒီ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၈] စ ဒဿေသီ’’တိ.

တံ ပန ပုရိမဝစနတောပိ အဟေတုကတရံ ကေဝလံ အနာဒရီကရဏမတ္တမေဝ. အတိဂမ္ဘီရတ္ထဿ ဟိ အတိဂရုကရဏီယဿ ပိဋကတ္တယဿ အတ္ထသံဝဏ္ဏနာယံ နိရတ္ထကဿ သမ္ဖပလာပသမုဒါယဘူတဿ ကဗ္ဗသတ္ထဿ ဝိတ္ထာရတော ပကာသနေန ကိံ သိယာ ပယောဇနံ၊ အညဒတ္ထု သာယေဝဿ အသမ္မာနိတာ၊ အနာဒရိယာ စ ဝိညူဟီတိ.

ဗာဟုသစ္စဂုဏမက္ခနံ

၅. ပုနပိ ဓမ္မာနန္ဒော အာစရိယဿ ဗာဟုသစ္စဂုဏံ မက္ခေတုကာမော ဧဝမာဟ – ‘‘တဿ (ဗုဒ္ဓဃောသဿ) သမယန္တရကောဝိဒသင်္ခါတံ ဗာဟုသစ္စံ န တတော ဥတ္တရိတရံ ဟောတိ၊ ယံ အာဓုနိကာနံ ဂန္ထန္တရကောဝိဒါနံ သီဟဠိကဘိက္ခူနံ ယံ ဝါ ဧကာဒသမေ ခရိသ္တဝဿသတကေ (၁၀၀၁-၁၁၀၀) ဥပ္ပန္နာနံ ဒက္ခိဏဣန္ဒိယရဋ္ဌိကာနံ အနုရုဒ္ဓ-ဓမ္မပါလာဒီနံ ဘိက္ခူန’’န္တိ.

တံ ပန သဗ္ဗထာပိ အယုတ္တဝစနမေဝ. ယဒိ ဟိ အာဓုနိကာ ဝါ သီဟဠိကဘိက္ခူ၊ ပေါရာဏာ ဝါ အာစရိယအနုရုဒ္ဓ-ဓမ္မပါလတ္ထေရာဒယော သမယန္တရဗာဟုသစ္စဝသေန အာစရိယဗုဒ္ဓဃောသေန သမာနာ ဝါ ဥတ္တရိတရာ ဝါ ဘဝေယျုံ၊ တေ အာစရိယဗုဒ္ဓဃောသတ္ထေရဿ အဋ္ဌကထာဟိ အနာရဒ္ဓစိတ္တာ ဟုတွာ တတော သုန္ဒရတရာ ပရိပုဏ္ဏတရာ စ အဘိနဝဋ္ဌကထာယော ကရေယျုံ၊ န ပန တေ တထာ ကရောန္တိ၊ န ကေဝလံ န ကရောန္တိယေဝ၊ အထ ခေါ တေသံ ဧကောပိ န ဧဝံ ဝဒတိ ‘‘အဟံ ဗုဒ္ဓဃောသေန ဗာဟုသစ္စဝသေန သမသမောတိ ဝါ ဥတ္တရိတရော’’တိ ဝါ၊ အညဒတ္ထု တေ အာစရိယဿ အဋ္ဌကထာယောယေဝ သံဝဏ္ဏေန္တိ စ ဥပတ္ထမ္ဘေန္တိ စ၊ အာစရိယဋ္ဌာနေ စ ဌပေန္တိ. တေနေတံ ဉာယတိ သဗ္ဗထာပိ အယုတ္တဝစနန္တိ.

မဟာယာနိကနယဝိစာရဏာ

၆. ပုန သော တာဝတ္တကေနာပိ အသန္တုဋ္ဌော အာစရိယံ အဝမညန္တော ဧဝမာဟ – ‘‘မဟာယာနနိကာယဿ ပဓာနာစရိယဘူတာနံ အဿ ဃောသ-နာဂဇ္ဇုနာနံ နယံ ဝါ၊ နာမမတ္တမ္ပိ ဝါ တေသံ န ဇာနာတိ မညေ ဗုဒ္ဓဃောသော’’တိ. တံ ပန အတိဝိယ အဓမ္မိကံ နိရတ္ထကဉ္စ နိဂ္ဂဟဝစနမတ္တမေဝ. န ဟိ နိကာယန္တရိကာနံ ဝါဒနယာနံ အတ္တနော အဋ္ဌကထာယံ အပ္ပကာသနေန သော တေ န ဇာနာတီတိ သက္ကာ ဝတ္တုံ. နနု အာစရိယေန အာဂမဋ္ဌကထာသု ဂန္ထာရမ္ဘေယေဝ –

‘‘သမယံ အဝိလောမေန္တော၊ ထေရာနံ ထေရဝံသပဒီပါနံ၊