.နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ.

အင်္ဂုတ္တရနိကာယော

နဝကနိပါတပါဠိ

၁. ပဌမပဏ္ဏာသကံ

၁. သမ္ဗောဓိဝဂ္ဂေါ

၁. သမ္ဗောဓိသုတ္တံ

၁. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ. တတြ ခေါ ဘဂဝါ ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ –

‘‘သစေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အညတိတ္ထိယာ ပရိဗ္ဗာဇကာ ဧဝံ ပုစ္ဆေယျုံ – ‘သမ္ဗောဓိပက္ခိကာနံ [သမ္ဗောဓပက္ခိကာနံ (သီ. သျာ. ပီ.)]၊ အာဝုသော၊ ဓမ္မာနံ ကာ ဥပနိသာ ဘာဝနာယာ’တိ၊ ဧဝံ ပုဋ္ဌာ တုမှေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တေသံ အညတိတ္ထိယာနံ ပရိဗ္ဗာဇကာနံ ကိန္တိ ဗျာကရေယျာထာ’’တိ? ‘‘ဘဂဝံမူလကာ နော၊ ဘန္တေ၊ ဓမ္မာ။ပေ။ ဘဂဝတော သုတွာ ဘိက္ခူ ဓာရေဿန္တီ’’တိ.

‘‘တေန ဟိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သုဏာထ၊ သာဓုကံ မနသိ ကရောထ၊ ဘာသိဿာမီ’’တိ. ‘‘ဧဝံ၊ ဘန္တေ’’တိ ခေါ တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော ပစ္စဿောသုံ. ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစ –

‘‘သစေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အညတိတ္ထိယာ ပရိဗ္ဗာဇကာ ဧဝံ ပုစ္ဆေယျုံ – ‘သမ္ဗောဓိပက္ခိကာနံ၊ အာဝုသော၊ ဓမ္မာနံ ကာ ဥပနိသာ ဘာဝနာယာ’တိ၊ ဧဝံ ပုဋ္ဌာ တုမှေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တေသံ အညတိတ္ထိယာနံ ပရိဗ္ဗာဇကာနံ ဧဝံ ဗျာကရေယျာထ –

‘‘ဣဓာဝုသော၊ ဘိက္ခု ကလျာဏမိတ္တော ဟောတိ ကလျာဏသဟာယော ကလျာဏသမ္ပဝင်္ကော. သမ္ဗောဓိပက္ခိကာနံ၊ အာဝုသော၊ ဓမ္မာနံ အယံ ပဌမာ ဥပနိသာ ဘာဝနာယ.

‘‘ပုန စပရံ၊ အာဝုသော၊ ဘိက္ခု သီလဝါ ဟောတိ၊ ပါတိမောက္ခသံဝရသံဝုတော ဝိဟရတိ အာစာရဂေါစရသမ္ပန္နော အဏုမတ္တေသု ဝဇ္ဇေသု ဘယဒဿာဝီ၊ သမာဒါယ သိက္ခတိ သိက္ခာပဒေသု. သမ္ဗောဓိပက္ခိကာနံ၊ အာဝုသော၊ ဓမ္မာနံ အယံ ဒုတိယာ ဥပနိသာ ဘာဝနာယ.

‘‘ပုန စပရံ၊ အာဝုသော၊ ဘိက္ခု ယာယံ ကထာ အဘိသလ္လေခိကာ စေတောဝိဝရဏသပ္ပါယာ၊ သေယျထိဒံ – အပ္ပိစ္ဆကထာ သန္တုဋ္ဌိကထာ ပဝိဝေကကထာ အသံသဂ္ဂကထာ ဝီရိယာရမ္ဘကထာ သီလကထာ သမာဓိကထာ ပညာကထာ ဝိမုတ္တိကထာ ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနကထာ၊ ဧဝရူပိယာ ကထာယ နိကာမလာဘီ ဟောတိ အကိစ္ဆလာဘီ အကသိရလာဘီ. သမ္ဗောဓိပက္ခိကာနံ၊ အာဝုသော၊ ဓမ္မာနံ အယံ တတိယာ ဥပနိသာ ဘာဝနာယ.

‘‘ပုန စပရံ၊ အာဝုသော၊ ဘိက္ခု အာရဒ္ဓဝီရိယော ဝိဟရတိ အကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ပဟာနာယ၊ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ဥပသမ္ပဒါယ၊ ထာမဝါ ဒဠှပရက္ကမော အနိက္ခိတ္တဓုရော ကုသလေသု ဓမ္မေသု. သမ္ဗောဓိပက္ခိကာနံ၊ အာဝုသော၊ ဓမ္မာနံ အယံ စတုတ္ထီ ဥပနိသာ ဘာဝနာယ.

‘‘ပုန စပရံ၊ အာဝုသော၊ ဘိက္ခု ပညဝါ ဟောတိ ဥဒယတ္ထဂါမိနိယာ ပညာယ သမန္နာဂတော အရိယာယ နိဗ္ဗေဓိကာယ သမ္မာ ဒုက္ခက္ခယဂါမိနိယာ. သမ္ဗောဓိပက္ခိကာနံ၊ အာဝုသော၊ ဓမ္မာနံ အယံ ပဉ္စမီ ဥပနိသာ ဘာဝနာယ’’.

‘‘ကလျာဏမိတ္တဿေတံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခုနော ပါဋိကင်္ခံ ကလျာဏသဟာယဿ ကလျာဏသမ္ပဝင်္ကဿ – သီလဝါ ဘဝိဿတိ၊ ပါတိမောက္ခသံဝရသံဝုတော ဝိဟရိဿတိ အာစာရဂေါစရသမ္ပန္နော အဏုမတ္တေသု ဝဇ္ဇေသု ဘယဒဿာဝီ၊ သမာဒါယ သိက္ခိဿတိ သိက္ခာပဒေသု.

‘‘ကလျာဏမိတ္တဿေတံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခုနော ပါဋိကင်္ခံ ကလျာဏသဟာယဿ ကလျာဏသမ္ပဝင်္ကဿ – ယာယံ ကထာ အဘိသလ္လေခိကာ စေတောဝိဝရဏသပ္ပါယာ၊ သေယျထိဒံ – အပ္ပိစ္ဆကထာ သန္တုဋ္ဌိကထာ ပဝိဝေကကထာ အသံသဂ္ဂကထာ ဝီရိယာရမ္ဘကထာ သီလကထာ သမာဓိကထာ ပညာကထာ ဝိမုတ္တိကထာ ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနကထာ၊ ဧဝရူပိယာ ကထာယ နိကာမလာဘီ ဘဝိဿတိ အကိစ္ဆလာဘီ အကသိရလာဘီ.

‘‘ကလျာဏမိတ္တဿေတံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခုနော ပါဋိကင်္ခံ ကလျာဏသဟာယဿ ကလျာဏသမ္ပဝင်္ကဿ – အာရဒ္ဓဝီရိယော ဝိဟရိဿတိ အကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ပဟာနာယ၊ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ဥပသမ္ပဒါယ၊ ထာမဝါ ဒဠှပရက္ကမော အနိက္ခိတ္တဓုရော ကုသလေသု ဓမ္မေသု.

‘‘ကလျာဏမိတ္တဿေတံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခုနော ပါဋိကင်္ခံ ကလျာဏသဟာယဿ ကလျာဏသမ္ပဝင်္ကဿ – ပညဝါ ဘဝိဿတိ ဥဒယတ္ထဂါမိနိယာ ပညာယ သမန္နာဂတော အရိယာယ နိဗ္ဗေဓိကာယ သမ္မာ ဒုက္ခက္ခယဂါမိနိယာ.

‘‘တေန စ ပန၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခုနာ ဣမေသု ပဉ္စသု ဓမ္မေသု ပတိဋ္ဌာယ စတ္တာရော ဓမ္မာ ဥတ္တရိ [ဥတ္တရိံ (သီ. သျာ. ပီ.)] ဘာဝေတဗ္ဗာ – အသုဘာ ဘာဝေတဗ္ဗာ ရာဂဿ ပဟာနာယ၊ မေတ္တာ ဘာဝေတဗ္ဗာ ဗျာပါဒဿ ပဟာနာယ၊ အာနာပါနဿတိ [အာနာပါနသတိ (သီ. ပီ.)] ဘာဝေတဗ္ဗာ ဝိတက္ကုပစ္ဆေဒါယ၊ အနိစ္စသညာ ဘာဝေတဗ္ဗာ အသ္မိမာနသမုဂ္ဃါတာယ. အနိစ္စသညိနော၊ ဘိက္ခဝေ၊ အနတ္တသညာ သဏ္ဌာတိ. အနတ္တသညီ အသ္မိမာနသမုဂ္ဃါတံ ပါပုဏာတိ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ နိဗ္ဗာန’’န္တိ. ပဌမံ.

၂. နိဿယသုတ္တံ

၂. အထ ခေါ အညတရော ဘိက္ခု ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ။ပေ။ ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ သော ဘိက္ခု ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘‘နိဿယသမ္ပန္နော နိဿယသမ္ပန္နော’တိ၊ ဘန္တေ၊ ဝုစ္စတိ. ကိတ္တာဝတာ နု ခေါ၊ ဘန္တေ၊ ဘိက္ခု နိဿယသမ္ပန္နော ဟောတီ’’တိ? ‘‘သဒ္ဓံ စေ၊ ဘိက္ခု၊ ဘိက္ခု နိဿာယ အကုသလံ ပဇဟတိ ကုသလံ ဘာဝေတိ၊ ပဟီနမေဝဿ တံ အကုသလံ ဟောတိ. ဟိရိံ စေ၊ ဘိက္ခု၊ ဘိက္ခု နိဿာယ။ပေ။ ဩတ္တပ္ပံ စေ၊ ဘိက္ခု၊ ဘိက္ခု နိဿာယ။ပေ။ ဝီရိယံ စေ၊ ဘိက္ခု၊ ဘိက္ခု နိဿာယ။ပေ။ ပညံ စေ၊ ဘိက္ခု၊ ဘိက္ခု နိဿာယ အကုသလံ ပဇဟတိ ကုသလံ ဘာဝေတိ၊ ပဟီနမေဝဿ တံ အကုသလံ ဟောတိ. တံ ဟိဿ ဘိက္ခုနော အကုသလံ ပဟီနံ ဟောတိ သုပ္ပဟီနံ၊ ယံသ အရိယာယ ပညာယ ဒိသွာ ပဟီနံ’’.

‘‘တေန စ ပန၊ ဘိက္ခု၊ ဘိက္ခုနာ ဣမေသု ပဉ္စသု ဓမ္မေသု ပတိဋ္ဌာယ စတ္တာရော ဥပနိဿာယ ဝိဟာတဗ္ဗာ. ကတမေ စတ္တာရော? ဣဓ၊ ဘိက္ခု၊ ဘိက္ခု သင်္ခါယေကံ ပဋိသေဝတိ၊ သင်္ခါယေကံ အဓိဝါသေတိ၊ သင်္ခါယေကံ ပရိဝဇ္ဇေတိ၊ သင်္ခါယေကံ ဝိနောဒေတိ. ဧဝံ ခေါ၊ ဘိက္ခု၊ ဘိက္ခု နိဿယသမ္ပန္နော ဟောတီ’’တိ. ဒုတိယံ.

၃. မေဃိယသုတ္တံ

၃. ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ စာလိကာယံ ဝိဟရတိ စာလိကာပဗ္ဗတေ. တေန ခေါ ပန သမယေန အာယသ္မာ မေဃိယော ဘဂဝတော ဥပဋ္ဌာကော ဟောတိ. အထ ခေါ အာယသ္မာ မေဃိယော ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ အဋ္ဌာသိ. ဧကမန္တံ ဌိတော ခေါ အာယသ္မာ မေဃိယော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဣစ္ဆာမဟံ၊ ဘန္တေ၊ ဇန္တုဂါမံ [ဇတုဂါမံ (သီ. အဋ္ဌ.၊ သျာ. အဋ္ဌ.)၊ ဇတ္တုဂါမံ (က. အဋ္ဌကထာယမ္ပိ ပါဌန္တရံ)] ပိဏ္ဍာယ ပဝိသိတု’’န္တိ. ‘‘ယဿ ဒါနိ တွံ၊ မေဃိယ၊ ကာလံ မညသီ’’တိ.

အထ ခေါ အာယသ္မာ မေဃိယော ပုဗ္ဗဏှသမယံ နိဝါသေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ ဇန္တုဂါမံ ပိဏ္ဍာယ ပါဝိသိ. ဇန္တုဂါမေ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ပစ္ဆာဘတ္တံ ပိဏ္ဍပါတပဋိက္ကန္တော ယေန ကိမိကာဠာယ နဒိယာ တီရံ တေနုပသင်္ကမိ. အဒ္ဒသာ ခေါ အာယသ္မာ မေဃိယော ကိမိကာဠာယ နဒိယာ တီရေ ဇင်္ဃာဝိဟာရံ [ဇင်္ဃဝိဟာရံ (သျာ. က.)] အနုစင်္ကမမာနော အနုဝိစရမာနော အမ္ဗဝနံ ပါသာဒိကံ ရမဏီယံ. ဒိသွာနဿ ဧတဒဟောသိ – ‘‘ပါသာဒိကံ ဝတိဒံ အမ္ဗဝနံ ရမဏီယံ၊ အလံ ဝတိဒံ ကုလပုတ္တဿ ပဓာနတ္ထိကဿ ပဓာနာယ. သစေ မံ ဘဂဝါ အနုဇာနေယျ၊ အာဂစ္ဆေယျာဟံ ဣမံ အမ္ဗဝနံ ပဓာနာယာ’’တိ.

အထ ခေါ အာယသ္မာ မေဃိယော ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ အာယသ္မာ မေဃိယော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဣဓာဟံ၊ ဘန္တေ၊ ပုဗ္ဗဏှသမယံ နိဝါသေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ ဇန္တုဂါမံ ပိဏ္ဍာယ ပါဝိသိံ. ဇန္တုဂါမေ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ပစ္ဆာဘတ္တံ ပိဏ္ဍပါတပဋိက္ကန္တော ယေန ကိမိကာဠာယ နဒိယာ တီရံ တေနုပသင်္ကမိံ. အဒ္ဒသံ ခေါ အဟံ၊ ဘန္တေ၊ ကိမိကာဠာယ နဒိယာ တီရေ ဇင်္ဃာဝိဟာရံ အနုစင်္ကမမာနော အနုဝိစရမာနော အမ္ဗဝနံ ပါသာဒိကံ ရမဏီယံ. ဒိသွာန မေ ဧတဒဟောသိ – ‘ပါသာဒိကံ ဝတိဒံ အမ္ဗဝနံ ရမဏီယံ. အလံ ဝတိဒံ ကုလပုတ္တဿ ပဓာနတ္ထိကဿ ပဓာနာယ. သစေ မံ ဘဂဝါ အနုဇာနေယျ၊ အာဂစ္ဆေယျာဟံ ဣမံ အမ္ဗဝနံ ပဓာနာယာ’တိ. သစေ မံ ဘဂဝါ အနုဇာနေယျ၊ ဂစ္ဆေယျာဟံ တံ အမ္ဗဝနံ ပဓာနာယာ’’တိ. ‘‘အာဂမေဟိ တာဝ၊ မေဃိယ! ဧကကမှိ [ဧကကမှာ (သီ. ပီ.)] တာဝ [ဝတ (က.)] ယာဝ အညောပိ ကောစိ ဘိက္ခု အာဂစ္ဆတီ’’တိ [ဒိဿတူတိ (သဗ္ဗတ္ထ၊ ဋီကာယမ္ပိ ပါဌန္တရံ)၊ အာဂစ္ဆတူတိ၊ ဒိဿတီတိ (ဋီကာယံ ပါဌန္တရာနိ)].

ဒုတိယမ္ပိ ခေါ အာယသ္မာ မေဃိယော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဘဂဝတော၊ ဘန္တေ၊ နတ္ထိ ကိဉ္စိ ဥတ္တရိ ကရဏီယံ၊ နတ္ထိ ကတဿ ပဋိစယော. မယှံ ခေါ ပန၊ ဘန္တေ၊ အတ္ထိ ဥတ္တရိ ကရဏီယံ၊ အတ္ထိ ကတဿ ပဋိစယော. သစေ မံ ဘဂဝါ အနုဇာနေယျ၊ ဂစ္ဆေယျာဟံ တံ အမ္ဗဝနံ ပဓာနာယာ’’တိ. ‘‘အာဂမေဟိ တာဝ၊ မေဃိယ၊ ဧကကမှိ တာဝ ယာဝ အညောပိ ကောစိ ဘိက္ခု အာဂစ္ဆတီ’’တိ.

တတိယမ္ပိ ခေါ အာယသ္မာ မေဃိယော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဘဂဝတော၊ ဘန္တေ၊ နတ္ထိ ကိဉ္စိ ဥတ္တရိ ကရဏီယံ၊ နတ္ထိ ကတဿ ပဋိစယော. မယှံ ခေါ ပန၊ ဘန္တေ၊ အတ္ထိ ဥတ္တရိ ကရဏီယံ၊ အတ္ထိ ကတဿ ပဋိစယော. သစေ မံ ဘဂဝါ အနုဇာနေယျ၊ ဂစ္ဆေယျာဟံ တံ အမ္ဗဝနံ ပဓာနာယာ’’တိ. ‘‘ပဓာနန္တိ ခေါ၊ မေဃိယ၊ ဝဒမာနံ ကိန္တိ ဝဒေယျာမ! ယဿ ဒါနိ တွံ၊ မေဃိယ၊ ကာလံ မညသီ’’တိ.

အထ ခေါ အာယသ္မာ မေဃိယော ဥဋ္ဌာယာသနာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ ယေန တံ အမ္ဗဝနံ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ တံ အမ္ဗဝနံ အဇ္ဈောဂါဟေတွာ အညတရသ္မိံ ရုက္ခမူလေ ဒိဝါဝိဟာရံ နိသီဒိ. အထ ခေါ အာယသ္မတော မေဃိယဿ တသ္မိံ အမ္ဗဝနေ ဝိဟရန္တဿ ယေဘုယျေန တယော ပါပကာ အကုသလာ ဝိတက္ကာ သမုဒါစရန္တိ၊ သေယျထိဒံ – ကာမဝိတက္ကော၊ ဗျာပါဒဝိတက္ကော၊ ဝိဟိံသာဝိတက္ကော. အထ ခေါ အာယသ္မတော မေဃိယဿ ဧတဒဟောသိ – ‘‘အစ္ဆရိယံ ဝတ ဘော၊ အဗ္ဘုတံ ဝတ ဘော! သဒ္ဓါယ စ ဝတမှာ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇိတာ၊ အထ စ ပနိမေဟိ တီဟိ ပါပကေဟိ အကုသလေဟိ ဝိတက္ကေဟိ အနွာသတ္တာ – ကာမဝိတက္ကေန၊ ဗျာပါဒဝိတက္ကေန၊ ဝိဟိံသာဝိတက္ကေနာ’’တိ.

အထ ခေါ အာယသ္မာ မေဃိယော ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ အာယသ္မာ မေဃိယော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ –

‘‘ဣဓ မယှံ၊ ဘန္တေ၊ တသ္မိံ အမ္ဗဝနေ ဝိဟရန္တဿ ယေဘုယျေန တယော ပါပကာ အကုသလာ ဝိတက္ကာ သမုဒါစရန္တိ၊ သေယျထိဒံ – ကာမဝိတက္ကော၊ ဗျာပါဒဝိတက္ကော၊ ဝိဟိံသာဝိတက္ကော. တဿ မယှံ၊ ဘန္တေ၊ ဧတဒဟောသိ – ‘အစ္ဆရိယံ ဝတ ဘော၊ အဗ္ဘုတံ ဝတ ဘော! သဒ္ဓါယ စ ဝတမှာ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇိတာ၊ အထ စ ပနိမေဟိ တီဟိ ပါပကေဟိ အကုသလေဟိ ဝိတက္ကေဟိ အနွာသတ္တာ – ကာမဝိတက္ကေန၊ ဗျာပါဒဝိတက္ကေန၊ ဝိဟိံသာဝိတက္ကေနာတိ’’’.

‘‘အပရိပက္ကာယ၊ မေဃိယ၊ စေတောဝိမုတ္တိယာ ပဉ္စ ဓမ္မာ ပရိပက္ကာယ သံဝတ္တန္တိ. ကတမေ ပဉ္စ? ဣဓ၊ မေဃိယ၊ ဘိက္ခု ကလျာဏမိတ္တော ဟောတိ ကလျာဏသဟာယော ကလျာဏသမ္ပဝင်္ကော. အပရိပက္ကာယ၊ မေဃိယ၊ စေတောဝိမုတ္တိယာ အယံ ပဌမော ဓမ္မော ပရိပက္ကာယ သံဝတ္တတိ.

‘‘ပုန စပရံ၊ မေဃိယ၊ ဘိက္ခု သီလဝါ ဟောတိ၊ ပါတိမောက္ခသံဝရသံဝုတော ဝိဟရတိ အာစာရဂေါစရသမ္ပန္နော အဏုမတ္တေသု ဝဇ္ဇေသု ဘယဒဿာဝီ၊ သမာဒါယ သိက္ခတိ သိက္ခာပဒေသု. အပရိပက္ကာယ၊ မေဃိယ၊ စေတောဝိမုတ္တိယာ အယံ ဒုတိယော ဓမ္မော ပရိပက္ကာယ သံဝတ္တတိ.

‘‘ပုန စပရံ၊ မေဃိယ၊ ယာယံ ကထာ အဘိသလ္လေခိကာ စေတောဝိဝရဏသပ္ပါယာ၊ သေယျထိဒံ – အပ္ပိစ္ဆကထာ သန္တုဋ္ဌိကထာ ပဝိဝေကကထာ အသံသဂ္ဂကထာ ဝီရိယာရမ္ဘကထာ သီလကထာ သမာဓိကထာ ပညာကထာ ဝိမုတ္တိကထာ ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနကထာ၊ ဧဝရူပိယာ ကထာယ နိကာမလာဘီ ဟောတိ အကိစ္ဆလာဘီ အကသိရလာဘီ. အပရိပက္ကာယ၊ မေဃိယ၊ စေတောဝိမုတ္တိယာ အယံ တတိယော ဓမ္မော ပရိပက္ကာယ သံဝတ္တတိ.

‘‘ပုန စပရံ၊ မေဃိယ၊ ဘိက္ခု အာရဒ္ဓဝီရိယော ဝိဟရတိ အကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ပဟာနာယ၊ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ဥပသမ္ပဒါယ၊ ထာမဝါ ဒဠှပရက္ကမော အနိက္ခိတ္တဓုရော ကုသလေသု ဓမ္မေသု. အပရိပက္ကာယ၊ မေဃိယ၊ စေတောဝိမုတ္တိယာ အယံ စတုတ္ထော ဓမ္မော ပရိပက္ကာယ သံဝတ္တတိ.

‘‘ပုန စပရံ၊ မေဃိယ၊ ဘိက္ခု ပညဝါ ဟောတိ ဥဒယတ္ထဂါမိနိယာ ပညာယ သမန္နာဂတော အရိယာယ နိဗ္ဗေဓိကာယ သမ္မာ ဒုက္ခက္ခယဂါမိနိယာ. အပရိပက္ကာယ၊ မေဃိယ၊ စေတောဝိမုတ္တိယာ အယံ ပဉ္စမော ဓမ္မော ပရိပက္ကာယ သံဝတ္တတိ.

‘‘ကလျာဏမိတ္တဿေတံ၊ မေဃိယ၊ ဘိက္ခုနော ပါဋိကင်္ခံ ကလျာဏသဟာယဿ ကလျာဏသမ္ပဝင်္ကဿ – ‘သီလဝါ ဘဝိဿတိ။ပေ. ။ သမာဒါယ သိက္ခိဿတိ သိက္ခာပဒေသု’’’.

‘‘ကလျာဏမိတ္တဿေတံ၊ မေဃိယ၊ ဘိက္ခုနော ပါဋိကင်္ခံ ကလျာဏသဟာယဿ ကလျာဏသမ္ပဝင်္ကဿ – ‘ယာယံ ကထာ အဘိသလ္လေခိကာ စေတောဝိဝရဏသပ္ပါယာ၊ သေယျထိဒံ – အပ္ပိစ္ဆကထာ။ပေ။ ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနကထာ၊ ဧဝရူပိယာ ကထာယ နိကာမလာဘီ ဘဝိဿတိ အကိစ္ဆလာဘီ အကသိရလာဘီ’’’.

‘‘ကလျာဏမိတ္တဿေတံ၊ မေဃိယ၊ ဘိက္ခုနော ပါဋိကင်္ခံ ကလျာဏသဟာယဿ ကလျာဏသမ္ပဝင်္ကဿ – ‘အာရဒ္ဓဝီရိယော ဝိဟရိဿတိ။ပေ။ အနိက္ခိတ္တဓုရော ကုသလေသု ဓမ္မေသု’’’.

‘‘ကလျာဏမိတ္တဿေတံ၊ မေဃိယ၊ ဘိက္ခုနော ပါဋိကင်္ခံ ကလျာဏသဟာယဿ ကလျာဏသမ္ပဝင်္ကဿ – ‘ပညဝါ ဘဝိဿတိ။ပေ။ သမ္မာဒုက္ခက္ခယဂါမိနိယာ’’’.

‘‘တေန စ ပန၊ မေဃိယ၊ ဘိက္ခုနာ ဣမေသု ပဉ္စသု ဓမ္မေသု ပတိဋ္ဌာယ စတ္တာရော ဓမ္မာ ဥတ္တရိ ဘာဝေတဗ္ဗာ – အသုဘာ ဘာဝေတဗ္ဗာ ရာဂဿ ပဟာနာယ၊ မေတ္တာ ဘာဝေတဗ္ဗာ ဗျာပါဒဿ ပဟာနာယ၊ အာနာပါနဿတိ ဘာဝေတဗ္ဗာ ဝိတက္ကုပစ္ဆေဒါယ၊ အနိစ္စသညာ ဘာဝေတဗ္ဗာ အသ္မိမာနသမုဂ္ဃါတာယ. အနိစ္စသညိနော၊ မေဃိယ၊ အနတ္တသညာ သဏ္ဌာတိ. အနတ္တသညီ အသ္မိမာနသမုဂ္ဃါတံ ပါပုဏာတိ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ နိဗ္ဗာန’’န္တိ. တတိယံ.

၄. နန္ဒကသုတ္တံ

၄. ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ. တေန ခေါ ပန သမယေန အာယသ္မာ နန္ဒကော ဥပဋ္ဌာနသာလာယံ ဘိက္ခူ ဓမ္မိယာ ကထာယ သန္ဒဿေတိ သမာဒပေတိ သမုတ္တေဇေတိ သမ္ပဟံသေတိ. အထ ခေါ ဘဂဝါ သာယနှသမယံ ပဋိသလ္လာနာ ဝုဋ္ဌိတော ယေနုပဋ္ဌာနသာလာ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ဗဟိဒွါရကောဋ္ဌကေ အဋ္ဌာသိ ကထာပရိယောသာနံ အာဂမယမာနော. အထ ခေါ ဘဂဝါ ကထာပရိယောသာနံ ဝိဒိတွာ ဥက္ကာသေတွာ အဂ္ဂဠံ အာကောဋေသိ. ဝိဝရိံသု ခေါ တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော ဒွါရံ.

အထ ခေါ ဘဂဝါ ဥပဋ္ဌာနသာလံ ပဝိသိတွာ ပညတ္တာသနေ နိသီဒိ. နိသဇ္ဇ ခေါ ဘဂဝါ အာယသ္မန္တံ နန္ဒကံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဒီဃော ခေါ တျာယံ၊ နန္ဒက၊ ဓမ္မပရိယာယော ဘိက္ခူနံ ပဋိဘာသိ. အပိ မေ ပိဋ္ဌိ အာဂိလာယတိ ဗဟိဒွါရကောဋ္ဌကေ ဌိတဿ ကထာပရိယောသာနံ အာဂမယမာနဿာ’’တိ.

ဧဝံ ဝုတ္တေ အာယသ္မာ နန္ဒကော သာရဇ္ဇမာနရူပေါ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘န ခေါ ပန မယံ၊ ဘန္တေ၊ ဇာနာမ ‘ဘဂဝါ ဗဟိဒွါရကောဋ္ဌကေ ဌိတော’တိ. သစေ ဟိ မယံ၊ ဘန္တေ၊ ဇာနေယျာမ ‘ဘဂဝါ ဗဟိဒွါရကောဋ္ဌကေ ဌိတော’တိ၊ ဧတ္တကမ္ပိ ( ) [(ဓမ္မံ) ကတ္ထစိ] နော နပ္ပဋိဘာသေယျာ’’တိ.

အထ ခေါ ဘဂဝါ အာယသ္မန္တံ နန္ဒကံ သာရဇ္ဇမာနရူပံ ဝိဒိတွာ အာယသ္မန္တံ နန္ဒကံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘သာဓု၊ သာဓု၊ နန္ဒက! ဧတံ ခေါ၊ နန္ဒက၊ တုမှာကံ ပတိရူပံ ကုလပုတ္တာနံ သဒ္ဓါယ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇိတာနံ၊ ယံ တုမှေ ဓမ္မိယာ ကထာယ သန္နိသီဒေယျာထ. သန္နိပတိတာနံ ဝေါ၊ နန္ဒက၊ ဒွယံ ကရဏီယံ – ဓမ္မီ ဝါ ကထာ အရိယော ဝါ တုဏှီဘာဝေါ. [အ. နိ. ၈.၇၁၊ ၉.၁] သဒ္ဓေါ စ၊ နန္ဒက၊ ဘိက္ခု ဟောတိ၊ နော စ သီလဝါ. ဧဝံ သော တေနင်္ဂေန အပရိပူရော ဟောတိ. တေန တံ အင်္ဂံ ပရိပူရေတဗ္ဗံ – ‘ကိန္တာဟံ သဒ္ဓေါ စ အဿံ သီလဝါ စာ’တိ. ယတော စ ခေါ၊ နန္ဒက၊ ဘိက္ခု သဒ္ဓေါ စ ဟောတိ သီလဝါ စ၊ ဧဝံ သော တေနင်္ဂေန ပရိပူရော ဟောတိ.

‘‘သဒ္ဓေါ စ၊ နန္ဒက၊ ဘိက္ခု ဟောတိ သီလဝါ စ၊ နော စ လာဘီ အဇ္ဈတ္တံ စေတောသမာဓိဿ. ဧဝံ သော တေနင်္ဂေန အပရိပူရော ဟောတိ. တေန တံ အင်္ဂံ ပရိပူရေတဗ္ဗံ – ‘ကိန္တာဟံ သဒ္ဓေါ စ အဿံ သီလဝါ စ လာဘီ စ အဇ္ဈတ္တံ စေတောသမာဓိဿာ’တိ. ယတော စ ခေါ၊ နန္ဒက၊ ဘိက္ခု သဒ္ဓေါ စ ဟောတိ သီလဝါ စ လာဘီ စ အဇ္ဈတ္တံ စေတောသမာဓိဿ၊ ဧဝံ သော တေနင်္ဂေန ပရိပူရော ဟောတိ.

‘‘သဒ္ဓေါ စ၊ နန္ဒက၊ ဘိက္ခု ဟောတိ သီလဝါ စ လာဘီ စ အဇ္ဈတ္တံ စေတောသမာဓိဿ၊ န လာဘီ အဓိပညာဓမ္မဝိပဿနာယ. ဧဝံ သော တေနင်္ဂေန အပရိပူရော ဟောတိ. သေယျထာပိ၊ နန္ဒက၊ ပါဏကော စတုပ္ပါဒကော အဿ. တဿ ဧကော ပါဒေါ ဩမကော လာမကော. ဧဝံ သော တေနင်္ဂေန အပရိပူရော အဿ. ဧဝမေဝံ ခေါ၊ နန္ဒက၊ ဘိက္ခု သဒ္ဓေါ စ ဟောတိ သီလဝါ စ လာဘီ စ အဇ္ဈတ္တံ စေတောသမာဓိဿ၊ န လာဘီ အဓိပညာဓမ္မဝိပဿနာယ. ဧဝံ သော တေနင်္ဂေန အပရိပူရော ဟောတိ. တေန တံ အင်္ဂံ ပရိပူရေတဗ္ဗံ – ‘ကိန္တာဟံ သဒ္ဓေါ စ အဿံ သီလဝါ စ လာဘီ စ အဇ္ဈတ္တံ စေတောသမာဓိဿ လာဘီ စ အဓိပညာဓမ္မဝိပဿနာယာ’’’တိ.

‘‘ယတော စ ခေါ၊ နန္ဒက၊ ဘိက္ခု သဒ္ဓေါ စ ဟောတိ သီလဝါ စ လာဘီ စ အဇ္ဈတ္တံ စေတောသမာဓိဿ လာဘီ စ အဓိပညာဓမ္မဝိပဿနာယ၊ ဧဝံ သော တေနင်္ဂေန ပရိပူရော ဟောတီ’’တိ. ဣဒမဝေါစ ဘဂဝါ. ဣဒံ ဝတွာန သုဂတော ဥဋ္ဌာယာသနာ ဝိဟာရံ ပါဝိသိ.

အထ ခေါ အာယသ္မာ နန္ဒကော အစိရပက္ကန္တဿ ဘဂဝတော ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ – ‘‘ဣဒါနိ၊ အာဝုသော၊ ဘဂဝါ စတူဟိ ပဒေဟိ ကေဝလပရိပုဏ္ဏံ ပရိသုဒ္ဓံ ဗြဟ္မစရိယံ ပကာသေတွာ ဥဋ္ဌာယာသနာ ဝိဟာရံ ပဝိဋ္ဌော – ‘သဒ္ဓေါ စ၊ နန္ဒက၊ ဘိက္ခု ဟောတိ၊ နော စ သီလဝါ. ဧဝံ သော တေနင်္ဂေန အပရိပူရော ဟောတိ. တေန တံ အင်္ဂံ ပရိပူရေတဗ္ဗံ – ကိန္တာဟံ သဒ္ဓေါ စ အဿံ သီလဝါ စာ’တိ. ယတော စ ခေါ နန္ဒက ဘိက္ခု သဒ္ဓေါ စ ဟောတိ သီလဝါ စ၊ ဧဝံ သော တေနင်္ဂေန ပရိပူရော ဟောတိ. သဒ္ဓေါ စ နန္ဒက ဘိက္ခု ဟောတိ သီလဝါ စ၊ နော စ လာဘီ အဇ္ဈတ္တံ စေတောသမာဓိဿ။ပေ။ လာဘီ စ အဇ္ဈတ္တံ စေတောသမာဓိဿ၊ န လာဘီ အဓိပညာဓမ္မဝိပဿနာယ၊ ဧဝံ သော တေနင်္ဂေန အပရိပူရော ဟောတိ. သေယျထာပိ နန္ဒက ပါဏကော စတုပ္ပါဒကော အဿ၊ တဿ ဧကော ပါဒေါ ဩမကော လာမကော၊ ဧဝံ သော တေနင်္ဂေန အပရိပူရော အဿ. ဧဝမေဝံ ခေါ၊ နန္ဒက၊ ဘိက္ခု သဒ္ဓေါ စ ဟောတိ သီလဝါ စ၊ လာဘီ စ အဇ္ဈတ္တံ စေတောသမာဓိဿ၊ န လာဘီ အဓိပညာဓမ္မဝိပဿနာယ၊ ဧဝံ သော တေနင်္ဂေန အပရိပူရော ဟောတိ၊ တေန တံ အင်္ဂံ ပရိပူရေတဗ္ဗံ ‘ကိန္တာဟံ သဒ္ဓေါ စ အဿံ သီလဝါ စ၊ လာဘီ စ အဇ္ဈတ္တံ စေတောသမာဓိဿ၊ လာဘီ စ အဓိပညာဓမ္မဝိပဿနာယာ’တိ. ယတော စ ခေါ၊ နန္ဒက၊ ဘိက္ခု သဒ္ဓေါ စ ဟောတိ သီလဝါ စ လာဘီ စ အဇ္ဈတ္တံ စေတောသမာဓိဿ လာဘီ စ အဓိပညာဓမ္မဝိပဿနာယ၊ ဧဝံ သော တေနင်္ဂေန ပရိပူရော ဟောတီ’’တိ.

‘‘ပဉ္စိမေ၊ အာဝုသော၊ အာနိသံသာ ကာလေန ဓမ္မဿဝနေ ကာလေန ဓမ္မသာကစ္ဆာယ. ကတမေ ပဉ္စ? ဣဓာဝုသော၊ ဘိက္ခု ဘိက္ခူနံ ဓမ္မံ ဒေသေတိ အာဒိကလျာဏံ မဇ္ဈေကလျာဏံ ပရိယောသာနကလျာဏံ သာတ္ထံ သဗျဉ္ဇနံ၊ ကေဝလပရိပုဏ္ဏံ ပရိသုဒ္ဓံ ဗြဟ္မစရိယံ ပကာသေတိ. ယထာ ယထာ၊ အာဝုသော၊ ဘိက္ခု ဘိက္ခူနံ ဓမ္မံ ဒေသေတိ အာဒိကလျာဏံ မဇ္ဈေကလျာဏံ ပရိယောသာနကလျာဏံ သာတ္ထံ သဗျဉ္ဇနံ၊ ကေဝလပရိပုဏ္ဏံ ပရိသုဒ္ဓံ ဗြဟ္မစရိယံ ပကာသေတိ၊ တထာ တထာ သော သတ္ထု ပိယော စ ဟောတိ မနာပေါ စ ဂရု စ ဘာဝနီယော စ. အယံ၊ အာဝုသော၊ ပဌမော အာနိသံသော ကာလေန ဓမ္မဿဝနေ ကာလေန ဓမ္မသာကစ္ဆာယ.

‘‘ပုန စပရံ၊ အာဝုသော၊ ဘိက္ခု ဘိက္ခူနံ ဓမ္မံ ဒေသေတိ အာဒိကလျာဏံ မဇ္ဈေကလျာဏံ ပရိယောသာနကလျာဏံ သာတ္ထံ သဗျဉ္ဇနံ၊ ကေဝလပရိပုဏ္ဏံ ပရိသုဒ္ဓံ ဗြဟ္မစရိယံ ပကာသေတိ. ယထာ ယထာ၊ အာဝုသော၊ ဘိက္ခု ဘိက္ခူနံ ဓမ္မံ ဒေသေတိ အာဒိကလျာဏံ။ပေ။ ဗြဟ္မစရိယံ ပကာသေတိ၊ တထာ တထာ သော တသ္မိံ ဓမ္မေ အတ္ထပ္ပဋိသံဝေဒီ စ ဟောတိ ဓမ္မပ္ပဋိသံဝေဒီ စ. အယံ၊ အာဝုသော၊ ဒုတိယော အာနိသံသော ကာလေန ဓမ္မဿဝနေ ကာလေန ဓမ္မသာကစ္ဆာယ.

‘‘ပုန စပရံ၊ အာဝုသော၊ ဘိက္ခု ဘိက္ခူနံ ဓမ္မံ ဒေသေတိ အာဒိကလျာဏံ မဇ္ဈေကလျာဏံ ပရိယောသာနကလျာဏံ သာတ္ထံ သဗျဉ္ဇနံ၊ ကေဝလပရိပုဏ္ဏံ ပရိသုဒ္ဓံ ဗြဟ္မစရိယံ ပကာသေတိ. ယထာ ယထာ၊ အာဝုသော၊ ဘိက္ခု ဘိက္ခူနံ ဓမ္မံ ဒေသေတိ အာဒိကလျာဏံ။ပေ။ ဗြဟ္မစရိယံ ပကာသေတိ၊ တထာ တထာ သော တသ္မိံ ဓမ္မေ ဂမ္ဘီရံ အတ္ထပဒံ ပညာယ အတိဝိဇ္ဈ ပဿတိ. အယံ၊ အာဝုသော၊ တတိယော အာနိသံသော ကာလေန ဓမ္မဿဝနေ ကာလေန ဓမ္မသာကစ္ဆာယ.

‘‘ပုန စပရံ၊ အာဝုသော၊ ဘိက္ခု ဘိက္ခူနံ ဓမ္မံ ဒေသေတိ အာဒိကလျာဏံ။ပေ။ ဗြဟ္မစရိယံ ပကာသေတိ. ယထာ ယထာ၊ အာဝုသော၊ ဘိက္ခု ဘိက္ခူနံ ဓမ္မံ ဒေသေတိ အာဒိကလျာဏံ။ပေ။ ဗြဟ္မစရိယံ ပကာသေတိ၊ တထာ တထာ နံ သဗြဟ္မစာရီ ဥတ္တရိ သမ္ဘာဝေန္တိ – ‘အဒ္ဓါ အယမာယသ္မာ ပတ္တော ဝါ ပဇ္ဇတိ ဝါ’. အယံ၊ အာဝုသော၊ စတုတ္ထော အာနိသံသော ကာလေန ဓမ္မဿဝနေ ကာလေန ဓမ္မသာကစ္ဆာယ.

‘‘ပုန စပရံ၊ အာဝုသော၊ ဘိက္ခု ဘိက္ခူနံ ဓမ္မံ ဒေသေတိ အာဒိကလျာဏံ မဇ္ဈေကလျာဏံ ပရိယောသာနကလျာဏံ သာတ္ထံ သဗျဉ္ဇနံ၊ ကေဝလပရိပုဏ္ဏံ ပရိသုဒ္ဓံ ဗြဟ္မစရိယံ ပကာသေတိ. ယထာ ယထာ၊ အာဝုသော၊ ဘိက္ခု ဘိက္ခူနံ ဓမ္မံ ဒေသေတိ အာဒိကလျာဏံ မဇ္ဈေကလျာဏံ ပရိယောသာနကလျာဏံ သာတ္ထံ သဗျဉ္ဇနံ၊ ကေဝလပရိပုဏ္ဏံ ပရိသုဒ္ဓံ ဗြဟ္မစရိယံ ပကာသေတိ၊ တတ္ထ ယေ ခေါ ဘိက္ခူ သေခါ အပ္ပတ္တမာနသာ အနုတ္တရံ ယောဂက္ခေမံ ပတ္ထယမာနာ ဝိဟရန္တိ၊ တေ တံ ဓမ္မံ သုတွာ ဝီရိယံ အာရဘန္တိ အပ္ပတ္တဿ ပတ္တိယာ အနဓိဂတဿ အဓိဂမာယ အသစ္ဆိကတဿ သစ္ဆိကိရိယာယ. ယေ ပန တတ္ထ ဘိက္ခူ အရဟန္တော ခီဏာသဝါ ဝုသိတဝန္တော ကတကရဏီယာ ဩဟိတဘာရာ အနုပ္ပတ္တသဒတ္ထာ ပရိက္ခီဏဘဝသံယောဇနာ သမ္မဒညာဝိမုတ္တာ၊ တေ တံ ဓမ္မံ သုတွာ ဒိဋ္ဌဓမ္မသုခဝိဟာရံယေဝ အနုယုတ္တာ ဝိဟရန္တိ. အယံ၊ အာဝုသော၊ ပဉ္စမော အာနိသံသော ကာလေန ဓမ္မဿဝနေ ကာလေန ဓမ္မသာကစ္ဆာယ. ဣမေ ခေါ၊ အာဝုသော၊ ပဉ္စ အာနိသံသာ ကာလေန ဓမ္မဿဝနေ ကာလေန ဓမ္မသာကစ္ဆာယာ’’တိ. စတုတ္ထံ.

၅. ဗလသုတ္တံ

၅. ‘‘စတ္တာရိမာနိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဗလာနိ. ကတမာနိ စတ္တာရိ? ပညာဗလံ၊ ဝီရိယဗလံ၊ အနဝဇ္ဇဗလံ၊ သင်္ဂါဟဗလံ. ကတမဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပညာဗလံ? ယေ ဓမ္မာ ကုသလာ ကုသလသင်္ခါတာ ယေ ဓမ္မာ အကုသလာ အကုသလသင်္ခါတာ ယေ ဓမ္မာ သာဝဇ္ဇာ သာဝဇ္ဇသင်္ခါတာ ယေ ဓမ္မာ အနဝဇ္ဇာ အနဝဇ္ဇသင်္ခါတာ ယေ ဓမ္မာ ကဏှာ ကဏှသင်္ခါတာ ယေ ဓမ္မာ သုက္ကာ သုက္ကသင်္ခါတာ ယေ ဓမ္မာ သေဝိတဗ္ဗာ သေဝိတဗ္ဗသင်္ခါတာ ယေ ဓမ္မာ အသေဝိတဗ္ဗာ အသေဝိတဗ္ဗသင်္ခါတာ ယေ ဓမ္မာ နာလမရိယာ နာလမရိယသင်္ခါတာ ယေ ဓမ္မာ အလမရိယာ အလမရိယသင်္ခါတာ၊ တျာဿ ဓမ္မာ ပညာယ ဝေါဒိဋ္ဌာ ဟောန္တိ ဝေါစရိတာ. ဣဒံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပညာဗလံ.

‘‘ကတမဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝီရိယဗလံ? ယေ ဓမ္မာ အကုသလာ အကုသလသင်္ခါတာ ယေ ဓမ္မာ သာဝဇ္ဇာ သာဝဇ္ဇသင်္ခါတာ ယေ ဓမ္မာ ကဏှာ ကဏှသင်္ခါတာ ယေ ဓမ္မာ အသေဝိတဗ္ဗာ အသေဝိတဗ္ဗသင်္ခါတာ ယေ ဓမ္မာ နာလမရိယာ နာလမရိယသင်္ခါတာ၊ တေသံ ဓမ္မာနံ ပဟာနာယ ဆန္ဒံ ဇနေတိ ဝါယမတိ ဝီရိယံ အာရဘတိ စိတ္တံ ပဂ္ဂဏှာတိ ပဒဟတိ. ယေ ဓမ္မာ ကုသလာ ကုသလသင်္ခါတာ ယေ ဓမ္မာ အနဝဇ္ဇာ အနဝဇ္ဇသင်္ခါတာ ယေ ဓမ္မာ သုက္ကာ သုက္ကသင်္ခါတာ ယေ ဓမ္မာ သေဝိတဗ္ဗာ သေဝိတဗ္ဗသင်္ခါတာ ယေ ဓမ္မာ အလမရိယာ အလမရိယသင်္ခါတာ၊ တေသံ ဓမ္မာနံ ပဋိလာဘာယ ဆန္ဒံ ဇနေတိ ဝါယမတိ ဝီရိယံ အာရဘတိ စိတ္တံ ပဂ္ဂဏှာတိ ပဒဟတိ. ဣဒံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝီရိယဗလံ.

‘‘ကတမဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အနဝဇ္ဇဗလံ? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အရိယသာဝကော အနဝဇ္ဇေန ကာယကမ္မေန သမန္နာဂတော ဟောတိ၊ အနဝဇ္ဇေန ဝစီကမ္မေန သမန္နာဂတော ဟောတိ၊ အနဝဇ္ဇေန မနောကမ္မေန သမန္နာဂတော ဟောတိ. ဣဒံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အနဝဇ္ဇဗလံ.

‘‘ကတမဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သင်္ဂါဟဗလံ? စတ္တာရိမာနိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သင်္ဂဟဝတ္ထူနိ – ဒါနံ၊ ပေယျဝဇ္ဇံ၊ အတ္ထစရိယာ၊ သမာနတ္တတာ. ဧတဒဂ္ဂံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒါနာနံ ယဒိဒံ ဓမ္မဒါနံ. ဧတဒဂ္ဂံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပေယျဝဇ္ဇာနံ ယဒိဒံ အတ္ထိကဿ ဩဟိတသောတဿ ပုနပ္ပုနံ ဓမ္မံ ဒေသေတိ. ဧတဒဂ္ဂံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အတ္ထစရိယာနံ ယဒိဒံ အဿဒ္ဓံ သဒ္ဓါသမ္ပဒါယ သမာဒပေတိ နိဝေသေတိ ပတိဋ္ဌာပေတိ၊ ဒုဿီလံ သီလသမ္ပဒါယ။ ပေ။ မစ္ဆရိံ စာဂသမ္ပဒါယ။ပေ။ ဒုပ္ပညံ ပညာသမ္ပဒါယ သမာဒပေတိ နိဝေသေတိ ပတိဋ္ဌာပေတိ. ဧတဒဂ္ဂံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သမာနတ္တတာနံ ယဒိဒံ သောတာပန္နော သောတာပန္နဿ သမာနတ္တော၊ သကဒါဂါမီ သကဒါဂါမိဿ သမာနတ္တော၊ အနာဂါမီ အနာဂါမိဿ သမာနတ္တော၊ အရဟာ အရဟတော သမာနတ္တော. ဣဒံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သင်္ဂါဟဗလံ. ဣမာနိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စတ္တာရိ ဗလာနိ.

‘‘ဣမေဟိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စတူဟိ ဗလေဟိ သမန္နာဂတော အရိယသာဝကော ပဉ္စ ဘယာနိ သမတိက္ကန္တော ဟောတိ. ကတမာနိ ပဉ္စ? အာဇီဝိကဘယံ၊ အသိလောကဘယံ၊ ပရိသသာရဇ္ဇဘယံ၊ မရဏဘယံ၊ ဒုဂ္ဂတိဘယံ. သ ခေါ သော၊ ဘိက္ခဝေ၊ အရိယသာဝကော ဣတိ ပဋိသဉ္စိက္ခတိ – ‘နာဟံ အာဇီဝိကဘယဿ ဘာယာမိ. ကိဿာဟံ အာဇီဝိကဘယဿ ဘာယိဿာမိ? အတ္ထိ မေ စတ္တာရိ ဗလာနိ – ပညာဗလံ၊ ဝီရိယဗလံ၊ အနဝဇ္ဇဗလံ၊ သင်္ဂါဟဗလံ. ဒုပ္ပညော ခေါ အာဇီဝိကဘယဿ ဘာယေယျ. ကုသီတော အာဇီဝိကဘယဿ ဘာယေယျ. သာဝဇ္ဇကာယကမ္မန္တဝစီကမ္မန္တမနောကမ္မန္တော အာဇီဝိကဘယဿ ဘာယေယျ. အသင်္ဂါဟကော အာဇီဝိကဘယဿ ဘာယေယျ. နာဟံ အသိလောကဘယဿ ဘာယာမိ။ပေ။ နာဟံ ပရိသသာရဇ္ဇဘယဿ ဘာယာမိ။ပေ။ နာဟံ မရဏဘယဿ ဘာယာမိ။ပေ။ နာဟံ ဒုဂ္ဂတိဘယဿ ဘာယာမိ. ကိဿာဟံ ဒုဂ္ဂတိဘယဿ ဘာယိဿာမိ? အတ္ထိ မေ စတ္တာရိ ဗလာနိ – ပညာဗလံ၊ ဝီရိယဗလံ၊ အနဝဇ္ဇဗလံ၊ သင်္ဂါဟဗလံ. ဒုပ္ပညော ခေါ ဒုဂ္ဂတိဘယဿ ဘာယေယျ. ကုသီတော ဒုဂ္ဂတိဘယဿ ဘာယေယျ. သာဝဇ္ဇကာယကမ္မန္တဝစီကမ္မန္တမနောကမ္မန္တော ဒုဂ္ဂတိဘယဿ ဘာယေယျ. အသင်္ဂါဟကော ဒုဂ္ဂတိဘယဿ ဘာယေယျ. ဣမေဟိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စတူဟိ ဗလေဟိ သမန္နာဂတော အရိယသာဝကော ဣမာနိ ပဉ္စ ဘယာနိ သမတိက္ကန္တော ဟောတီ’’တိ. ပဉ္စမံ.

၆. သေဝနာသုတ္တံ

၆. တတြ ခေါ အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ။ပေ။ အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော ဧတဒဝေါစ –

‘‘ပုဂ္ဂလောပိ၊ အာဝုသော၊ ဒုဝိဓေန ဝေဒိတဗ္ဗော – သေဝိတဗ္ဗောပိ အသေဝိတဗ္ဗောပိ. စီဝရမ္ပိ၊ အာဝုသော၊ ဒုဝိဓေန ဝေဒိတဗ္ဗံ – သေဝိတဗ္ဗမ္ပိ အသေဝိတဗ္ဗမ္ပိ. ပိဏ္ဍပါတောပိ၊ အာဝုသော၊ ဒုဝိဓေန ဝေဒိတဗ္ဗော – သေဝိတဗ္ဗောပိ အသေဝိတဗ္ဗောပိ. သေနာသနမ္ပိ၊ အာဝုသော၊ ဒုဝိဓေန ဝေဒိတဗ္ဗံ – သေဝိတဗ္ဗမ္ပိ အသေဝိတဗ္ဗမ္ပိ. ဂါမနိဂမောပိ၊ အာဝုသော၊ ဒုဝိဓေန ဝေဒိတဗ္ဗော – သေဝိတဗ္ဗောပိ အသေဝိတဗ္ဗောပိ. ဇနပဒပဒေသောပိ အာဝုသော၊ ဒုဝိဓေန ဝေဒိတဗ္ဗော – သေဝိတဗ္ဗောပိ အသေဝိတဗ္ဗောပိ.

‘‘‘ပုဂ္ဂလောပိ၊ အာဝုသော၊ ဒုဝိဓေန ဝေဒိတဗ္ဗော – သေဝိတဗ္ဗောပိ အသေဝိတဗ္ဗောပီ’တိ၊ ဣတိ ခေါ ပနေတံ ဝုတ္တံ. ကိဉ္စေတံ ပဋိစ္စ ဝုတ္တံ? တတ္ထ ယံ ဇညာ ပုဂ္ဂလံ – ‘ဣမံ ခေါ မေ ပုဂ္ဂလံ သေဝတော အကုသလာ ဓမ္မာ အဘိဝဍ္ဎန္တိ၊ ကုသလာ ဓမ္မာ ပရိဟာယန္တိ၊ ယေ စ ခေါ မေ ပဗ္ဗဇိတေန ဇီဝိတပရိက္ခာရာ သမုဒါနေတဗ္ဗာ စီဝရပိဏ္ဍပါတသေနာသနဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရာ တေ စ ကသိရေန သမုဒါဂစ္ဆန္တိ၊ ယဿ စမှိ အတ္ထာယ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇိတော သော စ မေ သာမညတ္ထော န ဘာဝနာပါရိပူရိံ ဂစ္ဆတီ’တိ၊ တေနာဝုသော၊ ပုဂ္ဂလေန သော ပုဂ္ဂလော ရတ္တိဘာဂံ ဝါ ဒိဝသဘာဂံ ဝါ သင်္ခါပိ အနာပုစ္ဆာ ပက္ကမိတဗ္ဗံ နာနုဗန္ဓိတဗ္ဗော.

‘‘တတ္ထ ယံ ဇညာ ပုဂ္ဂလံ – ‘ဣမံ ခေါ မေ ပုဂ္ဂလံ သေဝတော အကုသလာ ဓမ္မာ အဘိဝဍ္ဎန္တိ၊ ကုသလာ ဓမ္မာ ပရိဟာယန္တိ၊ ယေ စ ခေါ မေ ပဗ္ဗဇိတေန ဇီဝိတပရိက္ခာရာ သမုဒါနေတဗ္ဗာ စီဝရပိဏ္ဍပါတသေနာသနဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရာ တေ စ အပ္ပကသိရေန သမုဒါဂစ္ဆန္တိ၊ ယဿ စမှိ အတ္ထာယ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇိတော သော စ မေ သာမညတ္ထော န ဘာဝနာပါရိပူရိံ ဂစ္ဆတီ’တိ၊ တေနာဝုသော၊ ပုဂ္ဂလေန သော ပုဂ္ဂလော သင်္ခါပိ အနာပုစ္ဆာ ပက္ကမိတဗ္ဗံ နာနုဗန္ဓိတဗ္ဗော.

‘‘တတ္ထ ယံ ဇညာ ပုဂ္ဂလံ – ‘ဣမံ ခေါ မေ ပုဂ္ဂလံ သေဝတော အကုသလာ ဓမ္မာ ပရိဟာယန္တိ၊ ကုသလာ ဓမ္မာ အဘိဝဍ္ဎန္တိ၊ ယေ စ ခေါ မေ ပဗ္ဗဇိတေန ဇီဝိတပရိက္ခာရာ သမုဒါနေတဗ္ဗာ စီဝရပိဏ္ဍပါတသေနာသနဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရာ တေ စ ကသိရေန သမုဒါဂစ္ဆန္တိ၊ ယဿ စမှိ အတ္ထာယ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇိတော သော စ မေ သာမညတ္ထော ဘာဝနာပါရိပူရိံ ဂစ္ဆတီ’တိ၊ တေနာဝုသော၊ ပုဂ္ဂလေန သော ပုဂ္ဂလော သင်္ခါပိ အနုဗန္ဓိတဗ္ဗော န ပက္ကမိတဗ္ဗံ.

‘‘တတ္ထ ယံ ဇညာ ပုဂ္ဂလံ – ‘ဣမံ ခေါ မေ ပုဂ္ဂလံ သေဝတော အကုသလာ ဓမ္မာ ပရိဟာယန္တိ၊ ကုသလာ ဓမ္မာ အဘိဝဍ္ဎန္တိ၊ ယေ စ ခေါ မေ ပဗ္ဗဇိတေန ဇီဝိတပရိက္ခာရာ သမုဒါနေတဗ္ဗာ စီဝရပိဏ္ဍပါတသေနာသနဂိလာနပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရာ တေ စ အပ္ပကသိရေန သမုဒါဂစ္ဆန္တိ၊ ယဿ စမှိ အတ္ထာယ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇိတော သော စ မေ သာမညတ္ထော ဘာဝနာပါရိပူရိံ ဂစ္ဆတီ’တိ၊ တေနာဝုသော၊ ပုဂ္ဂလေန သော ပုဂ္ဂလော ယာဝဇီဝံ အနုဗန္ဓိတဗ္ဗော န ပက္ကမိတဗ္ဗံ အပိ ပနုဇ္ဇမာနေန [ပဏုဇ္ဇမာနေန (?)]. ‘ပုဂ္ဂလောပိ၊ အာဝုသော၊ ဒုဝိဓေန ဝေဒိတဗ္ဗော – သေဝိတဗ္ဗောပိ အသေဝိတဗ္ဗောပီ’တိ၊ ဣတိ ယံ တံ ဝုတ္တံ၊ ဣဒမေတံ ပဋိစ္စ ဝုတ္တံ.

‘‘‘စီဝရမ္ပိ၊ အာဝုသော၊ ဒုဝိဓေန ဝေဒိတဗ္ဗံ – သေဝိတဗ္ဗမ္ပိ အသေဝိတဗ္ဗမ္ပီ’တိ၊ ဣတိ ခေါ ပနေတံ ဝုတ္တံ. ကိဉ္စေတံ ပဋိစ္စ ဝုတ္တံ? တတ္ထ ယံ ဇညာ စီဝရံ – ‘ဣဒံ ခေါ မေ စီဝရံ သေဝတော အကုသလာ ဓမ္မာ အဘိဝဍ္ဎန္တိ၊ ကုသလာ ဓမ္မာ ပရိဟာယန္တီ’တိ၊ ဧဝရူပံ စီဝရံ န သေဝိတဗ္ဗံ. တတ္ထ ယံ ဇညာ စီဝရံ – ‘ဣဒံ ခေါ မေ စီဝရံ သေဝတော အကုသလာ ဓမ္မာ ပရိဟာယန္တိ၊ ကုသလာ ဓမ္မာ အဘိဝဍ္ဎန္တီ’တိ၊ ဧဝရူပံ စီဝရံ သေဝိတဗ္ဗံ. ‘စီဝရမ္ပိ၊ အာဝုသော၊ ဒုဝိဓေန ဝေဒိတဗ္ဗံ – သေဝိတဗ္ဗမ္ပိ အသေဝိတဗ္ဗမ္ပီ’တိ၊ ဣတိ ယံ တံ ဝုတ္တံ၊ ဣဒမေတံ ပဋိစ္စ ဝုတ္တံ.

‘‘‘ပိဏ္ဍပါတောပိ၊ အာဝုသော၊ ဒုဝိဓေန ဝေဒိတဗ္ဗော – သေဝိတဗ္ဗောပိ အသေဝိတဗ္ဗောပီ’တိ၊ ဣတိ ခေါ ပနေတံ ဝုတ္တံ. ကိဉ္စေတံ ပဋိစ္စ ဝုတ္တံ? တတ္ထ ယံ ဇညာ ပိဏ္ဍပါတံ – ‘ဣမံ ခေါ မေ ပိဏ္ဍပါတံ သေဝတော အကုသလာ ဓမ္မာ အဘိဝဍ္ဎန္တိ၊ ကုသလာ ဓမ္မာ ပရိဟာယန္တီ’တိ၊ ဧဝရူပေါ ပိဏ္ဍပါတော န သေဝိတဗ္ဗော. တတ္ထ ယံ ဇညာ ပိဏ္ဍပါတံ – ‘ဣမံ ခေါ မေ ပိဏ္ဍပါတံ သေဝတော အကုသလာ ဓမ္မာ ပရိဟာယန္တိ၊ ကုသလာ ဓမ္မာ အဘိဝဍ္ဎန္တီ’တိ၊ ဧဝရူပေါ ပိဏ္ဍပါတော သေဝိတဗ္ဗော. ‘ပိဏ္ဍပါတောပိ၊ အာဝုသော၊ ဒုဝိဓေန ဝေဒိတဗ္ဗော – သေဝိတဗ္ဗောပိ အသေဝိတဗ္ဗောပီ’တိ၊ ဣတိ ယံ တံ ဝုတ္တံ၊ ဣဒမေတံ ပဋိစ္စ ဝုတ္တံ.

‘‘‘သေနာသနမ္ပိ၊ အာဝုသော၊ ဒုဝိဓေန ဝေဒိတဗ္ဗံ – သေဝိတဗ္ဗမ္ပိ အသေဝိတဗ္ဗမ္ပီ’တိ၊ ဣတိ ခေါ ပနေတံ ဝုတ္တံ. ကိဉ္စေတံ ပဋိစ္စ ဝုတ္တံ? တတ္ထ ယံ ဇညာ သေနာသနံ – ‘‘ဣဒံ ခေါ မေ သေနာသနံ သေဝတော အကုသလာ ဓမ္မာ အဘိဝဍ္ဎန္တိ၊ ကုသလာ ဓမ္မာ ပရိဟာယန္တီ’တိ၊ ဧဝရူပံ သေနာသနံ န သေဝိတဗ္ဗံ. တတ္ထ ယံ ဇညာ သေနာသနံ – ‘ဣဒံ ခေါ မေ သေနာသနံ သေဝတော အကုသလာ ဓမ္မာ ပရိဟာယန္တိ၊ ကုသလာ ဓမ္မာ အဘိဝဍ္ဎန္တီ’တိ၊ ဧဝရူပံ သေနာသနံ သေဝိတဗ္ဗံ. ‘သေနာသနမ္ပိ၊ အာဝုသော၊ ဒုဝိဓေန ဝေဒိတဗ္ဗံ – သေဝိတဗ္ဗမ္ပိ အသေဝိတဗ္ဗမ္ပီ’တိ၊ ဣတိ ယံ တံ ဝုတ္တံ၊ ဣဒမေတံ ပဋိစ္စ ဝုတ္တံ.

‘‘‘ဂါမနိဂမောပိ၊ အာဝုသော၊ ဒုဝိဓေန ဝေဒိတဗ္ဗော – သေဝိတဗ္ဗောပိ အသေဝိတဗ္ဗောပီ’တိ၊ ဣတိ ခေါ ပနေတံ ဝုတ္တံ. ကိဉ္စေတံ ပဋိစ္စ ဝုတ္တံ? တတ္ထ ယံ ဇညာ ဂါမနိဂမံ – ‘ဣမံ ခေါ မေ ဂါမနိဂမံ သေဝတော အကုသလာ ဓမ္မာ အဘိဝဍ္ဎန္တိ၊ ကုသလာ ဓမ္မာ ပရိဟာယန္တီ’တိ၊ ဧဝရူပေါ ဂါမနိဂမော န သေဝိတဗ္ဗော. တတ္ထ ယံ ဇညာ ဂါမနိဂမံ – ‘ဣမံ ခေါ၊ မေ ဂါမနိဂမံ သေဝတော အကုသလာ ဓမ္မာ ပရိဟာယန္တိ၊ ကုသလာ ဓမ္မာ အဘိဝဍ္ဎန္တီ’တိ၊ ဧဝရူပေါ ဂါမနိဂမော သေဝိတဗ္ဗော. ‘ဂါမနိဂမောပိ၊ အာဝုသော၊ ဒုဝိဓေန ဝေဒိတဗ္ဗော – သေဝိတဗ္ဗောပိ အသေဝိတဗ္ဗောပီ’တိ၊ ဣတိ ယံ တံ ဝုတ္တံ၊ ဣဒမေတံ ပဋိစ္စ ဝုတ္တံ.

‘‘‘ဇနပဒပဒေသောပိ၊ အာဝုသော၊ ဒုဝိဓေန ဝေဒိတဗ္ဗော – သေဝိတဗ္ဗောပိ အသေဝိတဗ္ဗောပီ’တိ၊ ဣတိ ခေါ ပနေတံ ဝုတ္တံ. ကိဉ္စေတံ ပဋိစ္စ ဝုတ္တံ? တတ္ထ ယံ ဇညာ ဇနပဒပဒေသံ – ‘ဣမံ ခေါ မေ ဇနပဒပဒေသံ သေဝတော အကုသလာ ဓမ္မာ အဘိဝဍ္ဎန္တိ၊ ကုသလာ ဓမ္မာ ပရိဟာယန္တီ’တိ၊ ဧဝရူပေါ ဇနပဒပဒေသော န သေဝိတဗ္ဗော. တတ္ထ ယံ ဇညာ ဇနပဒပဒေသံ – ‘ဣမံ ခေါ မေ ဇနပဒပဒေသံ သေဝတော အကုသလာ ဓမ္မာ ပရိဟာယန္တိ၊ ကုသလာ ဓမ္မာ အဘိဝဍ္ဎန္တီ’တိ၊ ဧဝရူပေါ ဇနပဒပဒေသော သေဝိတဗ္ဗော. ‘ဇနပဒပဒေသောပိ၊ အာဝုသော၊ ဒုဝိဓေန ဝေဒိတဗ္ဗော – သေဝိတဗ္ဗောပိ အသေဝိတဗ္ဗောပီ’တိ၊ ဣတိ ယံ တံ ဝုတ္တံ၊ ဣဒမေတံ ပဋိစ္စ ဝုတ္တ’’န္တိ. ဆဋ္ဌံ.

၇. သုတဝါသုတ္တံ

၇. ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ရာဇဂဟေ ဝိဟရတိ ဂိဇ္ဈကူဋေ ပဗ္ဗတေ. အထ ခေါ သုတဝါ ပရိဗ္ဗာဇကော ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝတာ သဒ္ဓိံ သမ္မောဒိ. သမ္မောဒနီယံ ကထံ သာရဏီယံ ဝီတိသာရေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ သုတဝါ ပရိဗ္ဗာဇကော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ –

‘‘ဧကမိဒါဟံ၊ ဘန္တေ၊ သမယံ ဘဂဝါ ဣဓေဝ ရာဇဂဟေ ဝိဟရာမိ ဂိရိဗ္ဗဇေ. တတြ မေ၊ ဘန္တေ၊ ဘဂဝတော သမ္မုခါ သုတံ သမ္မုခါ ပဋိဂ္ဂဟိတံ – ‘ယော သော၊ သုတဝါ [သုတဝ (သျာ.)]၊ ဘိက္ခု အရဟံ ခီဏာသဝေါ ဝုသိတဝါ ကတကရဏီယော ဩဟိတဘာရော အနုပ္ပတ္တသဒတ္ထော ပရိက္ခီဏဘဝသံယောဇနော သမ္မဒညာဝိမုတ္တော၊ အဘဗ္ဗော သော ပဉ္စ ဌာနာနိ အဇ္ဈာစရိတုံ – အဘဗ္ဗော ခီဏာသဝေါ ဘိက္ခု သဉ္စိစ္စ ပါဏံ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေတုံ၊ အဘဗ္ဗော ခီဏာသဝေါ ဘိက္ခု အဒိန္နံ ထေယျသင်္ခါတံ အာဒါတုံ၊ အဘဗ္ဗော ခီဏာသဝေါ ဘိက္ခု မေထုနံ ဓမ္မံ ပဋိသေဝိတုံ၊ အဘဗ္ဗော ခီဏာသဝေါ ဘိက္ခု သမ္ပဇာနမုသာ [သမ္ပဇာနံ မုသာ (က. သီ.)] ဘာသိတုံ၊ အဘဗ္ဗော ခီဏာသဝေါ ဘိက္ခု သန္နိဓိကာရကံ ကာမေ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ သေယျထာပိ ပုဗ္ဗေ အဂါရိယဘူတော’တိ. ကစ္စိ မေတံ၊ ဘန္တေ၊ ဘဂဝတော သုဿုတံ သုဂ္ဂဟိတံ သုမနသိကတံ သူပဓာရိတ’’န္တိ?

‘‘တဂ္ဃ တေ ဧတံ၊ သုတဝါ၊ သုဿုတံ သုဂ္ဂဟိတံ သုမနသိကတံ သူပဓာရိတံ. ပုဗ္ဗေ စာဟံ၊ သုတဝါ၊ ဧတရဟိ စ ဧဝံ ဝဒါမိ – ‘ယော သော ဘိက္ခု အရဟံ ခီဏာသဝေါ ဝုသိတဝါ ကတကရဏီယော ဩဟိတဘာရော အနုပ္ပတ္တသဒတ္ထော ပရိက္ခီဏဘဝသံယောဇနော သမ္မဒညာဝိမုတ္တော၊ အဘဗ္ဗော သော နဝ ဌာနာနိ အဇ္ဈာစရိတုံ – အဘဗ္ဗော ခီဏာသဝေါ ဘိက္ခု သဉ္စိစ္စ ပါဏံ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေတုံ၊ အဘဗ္ဗော ခီဏာသဝေါ ဘိက္ခု အဒိန္နံ ထေယျသင်္ခါတံ အာဒါတုံ၊ အဘဗ္ဗော ခီဏာသဝေါ ဘိက္ခု မေထုနံ ဓမ္မံ ပဋိသေဝိတုံ၊ အဘဗ္ဗော ခီဏာသဝေါ ဘိက္ခု သမ္ပဇာနမုသာ ဘာသိတုံ၊ အဘဗ္ဗော ခီဏာသဝေါ ဘိက္ခု သန္နိဓိကာရကံ ကာမေ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ သေယျထာပိ ပုဗ္ဗေ အဂါရိယဘူတော၊ အဘဗ္ဗော ခီဏာသဝေါ ဘိက္ခု ဆန္ဒာဂတိံ ဂန္တုံ၊ အဘဗ္ဗော ခီဏာသဝေါ ဘိက္ခု ဒေါသာဂတိံ ဂန္တုံ၊ အဘဗ္ဗော ခီဏာသဝေါ ဘိက္ခု မောဟာဂတိံ ဂန္တုံ၊ အဘဗ္ဗော ခီဏာသဝေါ ဘိက္ခု ဘယာဂတိံ ဂန္တုံ’. ပုဗ္ဗေ စာဟံ၊ သုတဝါ၊ ဧတရဟိ စ ဧဝံ ဝဒါမိ – ‘ယော သော ဘိက္ခု အရဟံ ခီဏာသဝေါ ဝုသိတဝါ ကတကရဏီယော ဩဟိတဘာရော အနုပ္ပတ္တသဒတ္ထော ပရိက္ခီဏဘဝသံယောဇနော သမ္မဒညာဝိမုတ္တော၊ အဘဗ္ဗော သော ဣမာနိ နဝ ဌာနာနိ အဇ္ဈာစရိတု’’’န္တိ. သတ္တမံ.

၈. သဇ္ဈသုတ္တံ

၈. ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ရာဇဂဟေ ဝိဟရတိ ဂိဇ္ဈကူဋေ ပဗ္ဗတေ. အထ ခေါ သဇ္ဈော ပရိဗ္ဗာဇကော ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝတာ သဒ္ဓိံ သမ္မောဒိ. သမ္မောဒနီယံ ကထံ သာရဏီယံ ဝီတိသာရေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ သဇ္ဈော ပရိဗ္ဗာဇကော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ –

‘‘ဧကမိဒါဟံ၊ ဘန္တေ၊ သမယံ ဘဂဝါ ဣဓေဝ ရာဇဂဟေ ဝိဟရာမိ ဂိရိဗ္ဗဇေ. တတြ မေ၊ ဘန္တေ၊ ဘဂဝတော သမ္မုခါ သုတံ သမ္မုခါ ပဋိဂ္ဂဟိတံ – ‘ယော သော၊ သဇ္ဈ၊ ဘိက္ခု အရဟံ ခီဏာသဝေါ ဝုသိတဝါ ကတကရဏီယော ဩဟိတဘာရော အနုပ္ပတ္တသဒတ္ထော ပရိက္ခီဏဘဝသံယောဇနော သမ္မဒညာဝိမုတ္တော၊ အဘဗ္ဗော သော ပဉ္စ ဌာနာနိ အဇ္ဈာစရိတုံ – အဘဗ္ဗော ခီဏာသဝေါ ဘိက္ခု သဉ္စိစ္စ ပါဏံ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေတုံ၊ အဘဗ္ဗော ခီဏာသဝေါ ဘိက္ခု အဒိန္နံ ထေယျသင်္ခါတံ အာဒါတုံ၊ အဘဗ္ဗော ခီဏာသဝေါ ဘိက္ခု မေထုနံ ဓမ္မံ ပဋိသေဝိတုံ၊ အဘဗ္ဗော ခီဏာသဝေါ ဘိက္ခု သမ္ပဇာနမုသာ ဘာသိတုံ၊ အဘဗ္ဗော ခီဏာသဝေါ ဘိက္ခု သန္နိဓိကာရကံ ကာမေ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ သေယျထာပိ ပုဗ္ဗေ အဂါရိယဘူတော’တိ. ကစ္စိ မေတံ၊ ဘန္တေ၊ ဘဂဝတော သုဿုတံ သုဂ္ဂဟိတံ သုမနသိကတံ သူပဓာရိတ’’န္တိ?

‘‘တဂ္ဃ တေ ဧတံ၊ သဇ္ဈ၊ သုဿုတံ သုဂ္ဂဟိတံ သုမနသိကတံ သူပဓာရိတံ. ပုဗ္ဗေ စာဟံ၊ သဇ္ဈ၊ ဧတရဟိ စ ဧဝံ ဝဒါမိ – ‘ယော သော ဘိက္ခု အရဟံ ခီဏာသဝေါ ဝုသိတဝါ ကတကရဏီယော ဩဟိတဘာရော အနုပ္ပတ္တသဒတ္ထော ပရိက္ခီဏဘဝသံယောဇနော သမ္မဒညာဝိမုတ္တော၊ အဘဗ္ဗော သော နဝ ဌာနာနိ အဇ္ဈာစရိတုံ – အဘဗ္ဗော ခီဏာသဝေါ ဘိက္ခု သဉ္စိစ္စ ပါဏံ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေတုံ။ပေ။ အဘဗ္ဗော ခီဏာသဝေါ ဘိက္ခု သန္နိဓိကာရကံ ကာမေ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ သေယျထာပိ ပုဗ္ဗေ အဂါရိယဘူတော၊ အဘဗ္ဗော ခီဏာသဝေါ ဘိက္ခု ဗုဒ္ဓံ ပစ္စက္ခာတုံ၊ အဘဗ္ဗော ခီဏာသဝေါ ဘိက္ခု ဓမ္မံ ပစ္စက္ခာတုံ၊ အဘဗ္ဗော ခီဏာသဝေါ ဘိက္ခု သံဃံ ပစ္စက္ခာတုံ၊ အဘဗ္ဗော ခီဏာသဝေါ ဘိက္ခု သိက္ခံ ပစ္စက္ခာတုံ’. ပုဗ္ဗေ စာဟံ၊ သဇ္ဈ၊ ဧတရဟိ စ ဧဝံ ဝဒါမိ – ‘ယော သော ဘိက္ခု အရဟံ ခီဏာသဝေါ ဝုသိတဝါ ကတကရဏီယော ဩဟိတဘာရော အနုပ္ပတ္တသဒတ္ထော ပရိက္ခီဏဘဝသံယောဇနော သမ္မဒညာဝိမုတ္တော၊ အဘဗ္ဗော သော ဣမာနိ နဝ ဌာနာနိ အဇ္ဈာစရိတု’’’န္တိ. အဋ္ဌမံ.

၉. ပုဂ္ဂလသုတ္တံ

၉. ‘‘နဝယိမေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုဂ္ဂလာ သန္တော သံဝိဇ္ဇမာနာ လောကသ္မိံ. ကတမေ နဝ? အရဟာ၊ အရဟတ္တာယ ပဋိပန္နော၊ အနာဂါမီ၊ အနာဂါမိဖလသစ္ဆိကိရိယာယ ပဋိပန္နော၊ သကဒါဂါမီ၊ သကဒါဂါမိဖလသစ္ဆိကိရိယာယ ပဋိပန္နော၊ သောတာပန္နော၊ သောတာပတ္တိဖလသစ္ဆိကိရိယာယ ပဋိပန္နော၊ ပုထုဇ္ဇနော – ဣမေ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ နဝ ပုဂ္ဂလာ သန္တော သံဝိဇ္ဇမာနာ လောကသ္မိ’’န္တိ. နဝမံ.

၁၀. အာဟုနေယျသုတ္တံ

၁၀. ‘‘နဝယိမေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုဂ္ဂလာ အာဟုနေယျာ ပါဟုနေယျာ ဒက္ခိဏေယျာ အဉ္ဇလိကရဏီယာ အနုတ္တရံ ပုညက္ခေတ္တံ လောကဿ. ကတမေ နဝ? အရဟာ၊ အရဟတ္တာယ ပဋိပန္နော၊ အနာဂါမီ၊ အနာဂါမိဖလသစ္ဆိကိရိယာယ ပဋိပန္နော၊ သကဒါဂါမီ၊ သကဒါဂါမိဖလသစ္ဆိကိရိယာယ ပဋိပန္နော၊ သောတာပန္နော၊ သောတာပတ္တိဖလသစ္ဆိကိရိယာယ ပဋိပန္နော၊ ဂေါတြဘူ – ဣမေ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ နဝ ပုဂ္ဂလာ အာဟုနေယျာ။ပေ။ အနုတ္တရံ ပုညက္ခေတ္တံ လောကဿာ’’တိ. ဒသမံ.

သမ္ဗောဓိဝဂ္ဂေါ ပဌမော.

တဿုဒ္ဒါနံ –

သမ္ဗောဓိ နိဿယော စေဝ၊ မေဃိယ နန္ဒကံ ဗလံ၊

သေဝနာ သုတဝါ သဇ္ဈော၊ ပုဂ္ဂလော အာဟုနေယျေန စာတိ.

၂. သီဟနာဒဝဂ္ဂေါ

၁. သီဟနာဒသုတ္တံ

၁၁. ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ. အထ ခေါ အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဝုတ္ထော မေ၊ ဘန္တေ၊ သာဝတ္ထိယံ ဝဿာဝါသော. ဣစ္ဆာမဟံ၊ ဘန္တေ၊ ဇနပဒစာရိကံ ပက္ကမိတု’’န္တိ. ‘‘ယဿဒါနိ တွံ၊ သာရိပုတ္တ၊ ကာလံ မညသီ’’တိ. အထ ခေါ အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော ဥဋ္ဌာယာသနာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ ပက္ကာမိ. အထ ခေါ အညတရော ဘိက္ခု အစိရပက္ကန္တေ အာယသ္မန္တေ သာရိပုတ္တေ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘အာယသ္မာ မံ၊ ဘန္တေ၊ သာရိပုတ္တော အာသဇ္ဇ အပ္ပဋိနိဿဇ္ဇ စာရိကံ ပက္ကန္တော’’တိ. အထ ခေါ ဘဂဝါ အညတရံ ဘိက္ခုံ အာမန္တေသိ – ‘‘ဧဟိ တွံ၊ ဘိက္ခု၊ မမ ဝစနေန သာရိပုတ္တံ အာမန္တေဟိ – ‘သတ္ထာ တံ၊ အာဝုသော သာရိပုတ္တ၊ အာမန္တေတီ’’’တိ. ‘‘ဧဝံ၊ ဘန္တေ’’တိ ခေါ သော ဘိက္ခု ဘဂဝတော ပဋိဿုတွာ ယေနာယသ္မာ သာရိပုတ္တော တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ အာယသ္မန္တံ သာရိပုတ္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘သတ္ထာ တံ၊ အာဝုသော သာရိပုတ္တ၊ အာမန္တေတီ’’တိ. ‘‘ဧဝမာဝုသော’’တိ ခေါ အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော တဿ ဘိက္ခုနော ပစ္စဿောသိ.

တေန ခေါ ပန သမယေန အာယသ္မာ စ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော [မဟာမောဂ္ဂလာနော (က.)] အာယသ္မာ စ အာနန္ဒော အဝါပုရဏံ [အပါပုရဏံ (သျာ. က.)] အာဒါယ ဝိဟာရေ အာဟိဏ္ဍန္တိ [ဝိဟာရေန ဝိဟာရံ အနွာဟိဏ္ဍန္တိ (သီ. ပီ.)၊ ဝိဟာရံ အာဟိဏ္ဍန္တိ (သျာ.)] – ‘‘အဘိက္ကမထာယသ္မန္တော၊ အဘိက္ကမထာယသ္မန္တော! ဣဒါနာယသ္မာ သာရိပုတ္တော ဘဂဝတော သမ္မုခါ သီဟနာဒံ နဒိဿတီ’’တိ. အထ ခေါ အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နံ ခေါ အာယသ္မန္တံ သာရိပုတ္တံ ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဣဓ တေ၊ သာရိပုတ္တ၊ အညတရော သဗြဟ္မစာရီ ခီယနဓမ္မံ အာပန္နော – ‘အာယသ္မာ မံ၊ ဘန္တေ၊ သာရိပုတ္တော အာသဇ္ဇ အပ္ပဋိနိဿဇ္ဇစာရိကံ ပက္ကန္တော’’’တိ.

‘‘ယဿ နူန၊ ဘန္တေ၊ ကာယေ ကာယဂတာသတိ အနုပဋ္ဌိတာ အဿ၊ သော ဣဓ အညတရံ သဗြဟ္မစာရိံ အာသဇ္ဇ အပ္ပဋိနိဿဇ္ဇ စာရိကံ ပက္ကမေယျ.

‘‘သေယျထာပိ၊ ဘန္တေ၊ ပထဝိယံ သုစိမ္ပိ နိက္ခိပန္တိ အသုစိမ္ပိ နိက္ခိပန္တိ ဂူထဂတမ္ပိ နိက္ခိပန္တိ မုတ္တဂတမ္ပိ နိက္ခိပန္တိ ခေဠဂတမ္ပိ နိက္ခိပန္တိ ပုဗ္ဗဂတမ္ပိ နိက္ခိပန္တိ လောဟိတဂတမ္ပိ နိက္ခိပန္တိ၊ န စ တေန ပထဝီ အဋ္ဋီယတိ ဝါ ဟရာယတိ ဝါ ဇိဂုစ္ဆတိ ဝါ၊ ဧဝမေဝံ ခေါ အဟံ၊ ဘန္တေ၊ ပထဝီသမေန စေတသာ ဝိဟရာမိ ဝိပုလေန မဟဂ္ဂတေန အပ္ပမာဏေန အဝေရေန အဗျာပဇ္ဇေန. ယဿ နူန၊ ဘန္တေ၊ ကာယေ ကာယဂတာသတိ အနုပဋ္ဌိတာ အဿ၊ သော ဣဓ အညတရံ သဗြဟ္မစာရိံ အာသဇ္ဇ အပ္ပဋိနိဿဇ္ဇ စာရိကံ ပက္ကမေယျ.

‘‘သေယျထာပိ၊ ဘန္တေ၊ အာပသ္မိံ သုစိမ္ပိ ဓောဝန္တိ အသုစိမ္ပိ ဓောဝန္တိ ဂူထဂတမ္ပိ။ မုတ္တဂတမ္ပိ။ ခေဠဂတမ္ပိ။ ပုဗ္ဗဂတမ္ပိ။ လောဟိတဂတမ္ပိ ဓောဝန္တိ၊ န စ တေန အာပေါ အဋ္ဋီယတိ ဝါ ဟရာယတိ ဝါ ဇိဂုစ္ဆတိ ဝါ၊ ဧဝမေဝံ ခေါ အဟံ၊ ဘန္တေ၊ အာပေါသမေန စေတသာ ဝိဟရာမိ ဝိပုလေန မဟဂ္ဂတေန အပ္ပမာဏေန အဝေရေန အဗျာပဇ္ဇေန. ယဿ နူန၊ ဘန္တေ၊ ကာယေ ကာယဂတာသတိ အနုပဋ္ဌိတာ အဿ၊ သော ဣဓ အညတရံ သဗြဟ္မစာရိံ အာသဇ္ဇ အပ္ပဋိနိဿဇ္ဇ စာရိကံ ပက္ကမေယျ.

‘‘သေယျထာပိ၊ ဘန္တေ၊ တေဇော သုစိမ္ပိ ဍဟတိ အသုစိမ္ပိ ဍဟတိ ဂူထဂတမ္ပိ။ မုတ္တဂတမ္ပိ။ ခေဠဂတမ္ပိ။ ပုဗ္ဗဂတမ္ပိ။ လောဟိတဂတမ္ပိ ဍဟတိ၊ န စ တေန တေဇော အဋ္ဋီယတိ ဝါ ဟရာယတိ ဝါ ဇိဂုစ္ဆတိ ဝါ၊ ဧဝမေဝံ ခေါ အဟံ၊ ဘန္တေ၊ တေဇောသမေန စေတသာ ဝိဟရာမိ ဝိပုလေန မဟဂ္ဂတေန အပ္ပမာဏေန အဝေရေန အဗျာပဇ္ဇေန. ယဿ နူန၊ ဘန္တေ၊ ကာယေ ကာယဂတာသတိ အနုပဋ္ဌိတာ အဿ၊ သော ဣဓ အညတရံ သဗြဟ္မစာရိံ အာသဇ္ဇ အပ္ပဋိနိဿဇ္ဇ စာရိကံ ပက္ကမေယျ.

‘‘သေယျထာပိ၊ ဘန္တေ၊ ဝါယော သုစိမ္ပိ ဥပဝါယတိ အသုစိမ္ပိ ဥပဝါယတိ ဂူထဂတမ္ပိ။ မုတ္တဂတမ္ပိ။ ခေဠဂတမ္ပိ။ ပုဗ္ဗဂတမ္ပိ။ လောဟိတဂတမ္ပိ ဥပဝါယတိ၊ န စ တေန ဝါယော အဋ္ဋီယတိ ဝါ ဟရာယတိ ဝါ ဇိဂုစ္ဆတိ ဝါ၊ ဧဝမေဝံ ခေါ အဟံ၊ ဘန္တေ၊ ဝါယောသမေန စေတသာ ဝိဟရာမိ ဝိပုလေန မဟဂ္ဂတေန အပ္ပမာဏေန အဝေရေန အဗျာပဇ္ဇေန. ယဿ နူန၊ ဘန္တေ၊ ကာယေ ကာယဂတာသတိ အနုပဋ္ဌိတာ အဿ၊ သော ဣဓ အညတရံ သဗြဟ္မစာရိံ အာသဇ္ဇ အပ္ပဋိနိဿဇ္ဇ စာရိကံ ပက္ကမေယျ.

‘‘သေယျထာပိ၊ ဘန္တေ၊ ရဇောဟရဏံ သုစိမ္ပိ ပုဉ္ဆတိ အသုစိမ္ပိ ပုဉ္ဆတိ ဂူထဂတမ္ပိ။ မုတ္တဂတမ္ပိ။ ခေဠဂတမ္ပိ။ ပုဗ္ဗဂတမ္ပိ။ လောဟိတဂတမ္ပိ ပုဉ္ဆတိ၊ န စ တေန ရဇောဟရဏံ အဋ္ဋီယတိ ဝါ ဟရာယတိ ဝါ ဇိဂုစ္ဆတိ ဝါ၊ ဧဝမေဝံ ခေါ အဟံ၊ ဘန္တေ၊ ရဇောဟရဏသမေန စေတသာ ဝိဟရာမိ ဝိပုလေန မဟဂ္ဂတေန အပ္ပမာဏေန အဝေရေန အဗျာပဇ္ဇေန. ယဿ နူန၊ ဘန္တေ၊ ကာယေ ကာယဂတာသတိ အနုပဋ္ဌိတာ အဿ၊ သော ဣဓ အညတရံ သဗြဟ္မစာရိံ အာသဇ္ဇ အပ္ပဋိနိဿဇ္ဇ စာရိကံ ပက္ကမေယျ.

‘‘သေယျထာပိ၊ ဘန္တေ၊ စဏ္ဍာလကုမာရကော ဝါ စဏ္ဍာလကုမာရိကာ ဝါ ကဠောပိဟတ္ထော နန္တကဝါသီ ဂါမံ ဝါ နိဂမံ ဝါ ပဝိသန္တော နီစစိတ္တံယေဝ ဥပဋ္ဌပေတွာ ပဝိသတိ၊ ဧဝမေဝံ ခေါ အဟံ၊ ဘန္တေ၊ စဏ္ဍာလကုမာရကစဏ္ဍာလကုမာရိကာသမေန စေတသာ ဝိဟရာမိ ဝိပုလေန မဟဂ္ဂတေန အပ္ပမာဏေန အဝေရေန အဗျာပဇ္ဇေန. ယဿ နူန၊ ဘန္တေ၊ ကာယေ ကာယဂတာသတိ အနုပဋ္ဌိတာ အဿ၊ သော ဣဓ အညတရံ သဗြဟ္မစာရိံ အာသဇ္ဇ အပ္ပဋိနိဿဇ္ဇ စာရိကံ ပက္ကမေယျ.

‘‘သေယျထာပိ၊ ဘန္တေ၊ ဥသဘော ဆိန္နဝိသာဏော သူရတော သုဒန္တော သုဝိနီတော ရထိယာယ ရထိယံ သိင်္ဃာဋကေန သိင်္ဃာဋကံ အနွာဟိဏ္ဍန္တော န ကိဉ္စိ ဟိံသတိ ပါဒေန ဝါ ဝိသာဏေန ဝါ၊ ဧဝမေဝံ ခေါ အဟံ၊ ဘန္တေ၊ ဥသဘဆိန္နဝိသာဏသမေန စေတသာ ဝိဟရာမိ ဝိပုလေန မဟဂ္ဂတေန အပ္ပမာဏေန အဝေရေန အဗျာပဇ္ဇေန. ယဿ နူန၊ ဘန္တေ၊ ကာယေ ကာယဂတာသတိ အနုပဋ္ဌိတာ အဿ၊ သော ဣဓ အညတရံ သဗြဟ္မစာရိံ အာသဇ္ဇ အပ္ပဋိနိဿဇ္ဇ စာရိကံ ပက္ကမေယျ.

‘‘သေယျထာပိ၊ ဘန္တေ၊ ဣတ္ထီ ဝါ ပုရိသော ဝါ ဒဟရော ယုဝါ မဏ္ဍနကဇာတိကော သီသံနှာတော အဟိကုဏပေန ဝါ ကုက္ကုရကုဏပေန ဝါ မနုဿကုဏပေန ဝါ ကဏ္ဌေ အာသတ္တေန အဋ္ဋီယေယျ ဟရာယေယျ ဇိဂုစ္ဆေယျ၊ ဧဝမေဝံ ခေါ အဟံ၊ ဘန္တေ၊ ဣမိနာ ပူတိကာယေန အဋ္ဋီယာမိ ဟရာယာမိ ဇိဂုစ္ဆာမိ. ယဿ နူန၊ ဘန္တေ၊ ကာယေ ကာယဂတာသတိ အနုပဋ္ဌိတာ အဿ၊ သော ဣဓ အညတရံ သဗြဟ္မစာရိံ အာသဇ္ဇ အပ္ပဋိနိဿဇ္ဇ စာရိကံ ပက္ကမေယျ.

‘‘သေယျထာပိ၊ ဘန္တေ၊ ပုရိသော မေဒကထာလိကံ ပရိဟရေယျ ဆိဒ္ဒါဝဆိဒ္ဒံ ဥဂ္ဃရန္တံ ပဂ္ဃရန္တံ၊ ဧဝမေဝံ ခေါ အဟံ၊ ဘန္တေ၊ ဣမံ ကာယံ ပရိဟရာမိ ဆိဒ္ဒါဝဆိဒ္ဒံ ဥဂ္ဃရန္တံ ပဂ္ဃရန္တံ. ယဿ နူန၊ ဘန္တေ၊ ကာယေ ကာယဂတာသတိ အနုပဋ္ဌိတာ အဿ၊ သော ဣဓ အညတရံ သဗြဟ္မစာရိံ အာသဇ္ဇ အပ္ပဋိနိဿဇ္ဇ စာရိကံ ပက္ကမေယျာ’’တိ.

အထ ခေါ သော ဘိက္ခု ဥဋ္ဌာယာသနာ ဧကံသံ ဥတ္တရာသင်္ဂံ ကရိတွာ ဘဂဝတော ပါဒေသု သိရသာ နိပတိတွာ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘အစ္စယော မံ၊ ဘန္တေ၊ အစ္စဂမာ ယထာဗာလံ ယထာမူဠှံ ယထာအကုသလံ၊ ယော အဟံ အာယသ္မန္တံ သာရိပုတ္တံ အသတာ တုစ္ဆာ မုသာ အဘူတေန အဗ္ဘာစိက္ခိံ. တဿ မေ၊ ဘန္တေ၊ ဘဂဝါ အစ္စယံ အစ္စယတော ပဋိဂ္ဂဏှတု အာယတိံ သံဝရာယာ’’တိ. ‘‘တဂ္ဃ တံ [တွံ (သီ. ပီ.)]၊ ဘိက္ခု၊ အစ္စယော အစ္စဂမာ ယထာဗာလံ ယထာမူဠှံ ယထာအကုသလံ၊ ယော တွံ သာရိပုတ္တံ အသတာ တုစ္ဆာ မုသာ အဘူတေန အဗ္ဘာစိက္ခိ. ယတော စ ခေါ တွံ၊ ဘိက္ခု၊ အစ္စယံ အစ္စယတော ဒိသွာ ယထာဓမ္မံ ပဋိကရောသိ၊ တံ တေ မယံ ပဋိဂ္ဂဏှာမ. ဝုဍ္ဎိဟေသာ၊ ဘိက္ခု၊ အရိယဿ ဝိနယေ ယော အစ္စယံ အစ္စယတော ဒိသွာ ယထာဓမ္မံ ပဋိကရောတိ အာယတိံ သံဝရံ အာပဇ္ဇတီ’’တိ.

အထ ခေါ ဘဂဝါ အာယသ္မန္တံ သာရိပုတ္တံ အာမန္တေသိ – ‘‘ခမ၊ သာရိပုတ္တ၊ ဣမဿ မောဃပုရိသဿ၊ ပုရာ တဿ တတ္ထေဝ သတ္တဓာ မုဒ္ဓါ ဖလတီ’’တိ [ဖလိဿတီတိ (က. သီ. သျာ. ပီ. က.) အဋ္ဌကထာသု ပန ‘‘ဖလတီတိ’’ ဣတွေဝ ဒိဿတိ]. ‘‘ခမာမဟံ၊ ဘန္တေ၊ တဿ အာယသ္မတော သစေ မံ သော အာယသ္မာ ဧဝမာဟ – ‘ခမတု စ မေ သော အာယသ္မာ’’’တိ. ပဌမံ.

၂. သဥပါဒိသေသသုတ္တံ

၁၂. ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ. အထ ခေါ အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော ပုဗ္ဗဏှသမယံ နိဝါသေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ သာဝတ္ထိံ ပိဏ္ဍာယ ပါဝိသိ. အထ ခေါ အာယသ္မတော သာရိပုတ္တဿ ဧတဒဟောသိ – ‘‘အတိပ္ပဂေါ ခေါ တာဝ သာဝတ္ထိယံ ပိဏ္ဍာယ စရိတုံ၊ ယံနူနာဟံ ယေန အညတိတ္ထိယာနံ ပရိဗ္ဗာဇကာနံ အာရာမော တေနုပသင်္ကမေယျ’’န္တိ. အထ ခေါ အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော ယေန အညတိတ္ထိယာနံ ပရိဗ္ဗာဇကာနံ အာရာမော တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ တေဟိ အညတိတ္ထိယေဟိ ပရိဗ္ဗာဇကေဟိ သဒ္ဓိံ သမ္မောဒိ. သမ္မောဒနီယံ ကထံ သာရဏီယံ ဝီတိသာရေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ.

တေန ခေါ ပန သမယေန တေသံ အညတိတ္ထိယာနံ ပရိဗ္ဗာဇကာနံ သန္နိသိန္နာနံ သန္နိပတိတာနံ အယမန္တရာကထာ ဥဒပါဒိ – ‘‘ယော ဟိ ကောစိ၊ အာဝုသော၊ သဥပါဒိသေသော ကာလံ ကရောတိ၊ သဗ္ဗော သော အပရိမုတ္တော နိရယာ အပရိမုတ္တော တိရစ္ဆာနယောနိယာ အပရိမုတ္တော ပေတ္တိဝိသယာ အပရိမုတ္တော အပါယဒုဂ္ဂတိဝိနိပါတာ’’တိ. အထ ခေါ အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော တေသံ အညတိတ္ထိယာနံ ပရိဗ္ဗာဇကာနံ ဘာသိတံ နေဝ အဘိနန္ဒိ နပ္ပဋိက္ကောသိ. အနဘိနန္ဒိတွာ အပ္ပဋိက္ကောသိတွာ ဥဋ္ဌာယာသနာ ပက္ကာမိ – ‘‘ဘဂဝတော သန္တိကေ ဧတဿ ဘာသိတဿ အတ္ထံ အာဇာနိဿာမီ’’တိ. အထ ခေါ အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော သာဝတ္ထိယံ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ပစ္ဆာဘတ္တံ ပိဏ္ဍပါတပဋိက္ကန္တော ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ –

‘‘ဣဓာဟံ၊ ဘန္တေ၊ ပုဗ္ဗဏှသမယံ နိဝါသေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ သာဝတ္ထိံ ပိဏ္ဍာယ ပါဝိသိံ. တဿ မယှံ၊ ဘန္တေ၊ ဧတဒဟောသိ – ‘အတိပ္ပဂေါ ခေါ တာဝ သာဝတ္ထိယံ ပိဏ္ဍာယ စရိတုံ၊ ယံနူနာဟံ ယေန အညတိတ္ထိယာနံ ပရိဗ္ဗာဇကာနံ အာရာမော တေနုပသင်္ကမေယျ’န္တိ. အထ ခေါ အဟံ၊ ဘန္တေ၊ ယေန အညတိတ္ထိယာနံ ပရိဗ္ဗာဇကာနံ အာရာမော တေနုပသင်္ကမိံ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ တေဟိ အညတိတ္ထိယေဟိ ပရိဗ္ဗာဇကေဟိ သဒ္ဓိံ သမ္မောဒိံ. သမ္မောဒနီယံ ကထံ သာရဏီယံ ဝီတိသာရေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိံ. တေန ခေါ ပန သမယေန တေသံ အညတိတ္ထိယာနံ ပရိဗ္ဗာဇကာနံ သန္နိသိန္နာနံ သန္နိပတိတာနံ အယမန္တရာကထာ ဥဒပါဒိ – ‘ယော ဟိ ကောစိ၊ အာဝုသော၊ သဥပါဒိသေသော ကာလံ ကရောတိ၊ သဗ္ဗော သော အပရိမုတ္တော နိရယာ အပရိမုတ္တော တိရစ္ဆာနယောနိယာ အပရိမုတ္တော ပေတ္တိဝိသယာ အပရိမုတ္တော အပါယဒုဂ္ဂတိဝိနိပါတာ’တိ. အထ ခေါ အဟံ၊ ဘန္တေ၊ တေသံ အညတိတ္ထိယာနံ ပရိဗ္ဗာဇကာနံ ဘာသိတံ နေဝ အဘိနန္ဒိံ နပ္ပဋိက္ကောသိံ. အနဘိနန္ဒိတွာ အပ္ပဋိက္ကောသိတွာ ဥဋ္ဌာယာသနာ ပက္ကမိံ – ‘ဘဂဝတော သန္တိကေ ဧတဿ ဘာသိတဿ အတ္ထံ အာဇာနိဿာမီ’’’တိ.

‘‘ကေ စ [ကေစိ (သျာ. ပီ.)၊ တေ စ (က.)]၊ သာရိပုတ္တ၊ အညတိတ္ထိယာ ပရိဗ္ဗာဇကာ ဗာလာ အဗျတ္တာ၊ ကေ စ [ကေစိ (သျာ. ပီ. က.) အ. နိ. ၆.၄၄ ပါဠိယာ သံသန္ဒေတဗ္ဗံ] သဥပါဒိသေသံ ဝါ ‘သဥပါဒိသေသော’တိ ဇာနိဿန္တိ၊ အနုပါဒိသေသံ ဝါ ‘အနုပါဒိသေသော’တိ ဇာနိဿန္တိ’’!

‘‘နဝယိမေ၊ သာရိပုတ္တ၊ ပုဂ္ဂလာ သဥပါဒိသေသာ ကာလံ ကုရုမာနာ ပရိမုတ္တာ နိရယာ ပရိမုတ္တာ တိရစ္ဆာနယောနိယာ ပရိမုတ္တာ ပေတ္တိဝိသယာ ပရိမုတ္တာ အပါယဒုဂ္ဂတိဝိနိပါတာ. ကတမေ နဝ? ဣဓ၊ သာရိပုတ္တ၊ ဧကစ္စော ပုဂ္ဂလော သီလေသု ပရိပူရကာရီ ဟောတိ၊ သမာဓိသ္မိံ ပရိပူရကာရီ၊ ပညာယ မတ္တသော ကာရီ. သော ပဉ္စန္နံ ဩရမ္ဘာဂိယာနံ သံယောဇနာနံ ပရိက္ခယာ အန္တရာပရိနိဗ္ဗာယီ ဟောတိ. အယံ၊ သာရိပုတ္တ၊ ပဌမော ပုဂ္ဂလော သဥပါဒိသေသော ကာလံ ကုရုမာနော ပရိမုတ္တော နိရယာ ပရိမုတ္တော တိရစ္ဆာနယောနိယာ ပရိမုတ္တော ပေတ္တိဝိသယာ ပရိမုတ္တော အပါယဒုဂ္ဂတိဝိနိပါတာ.

‘‘ပုန စပရံ၊ သာရိပုတ္တ၊ ဣဓေကစ္စော ပုဂ္ဂလော သီလေသု ပရိပူရကာရီ ဟောတိ၊ သမာဓိသ္မိံ ပရိပူရကာရီ၊ ပညာယ မတ္တသော ကာရီ. သော ပဉ္စန္နံ ဩရမ္ဘာဂိယာနံ သံယောဇနာနံ ပရိက္ခယာ ဥပဟစ္စပရိနိဗ္ဗာယီ ဟောတိ။ပေ။ အသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယီ ဟောတိ။ပေ။ သသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယီ ဟောတိ။ပေ။ ဥဒ္ဓံသောတော ဟောတိ အကနိဋ္ဌဂါမီ. အယံ၊ သာရိပုတ္တ၊ ပဉ္စမော ပုဂ္ဂလော သဥပါဒိသေသော ကာလံ ကုရုမာနော ပရိမုတ္တော နိရယာ ပရိမုတ္တော တိရစ္ဆာနယောနိယာ ပရိမုတ္တော ပေတ္တိဝိသယာ ပရိမုတ္တော အပါယဒုဂ္ဂတိဝိနိပါတာ.

‘‘ပုန စပရံ၊ သာရိပုတ္တ၊ ဣဓေကစ္စော ပုဂ္ဂလော သီလေသု ပရိပူရကာရီ ဟောတိ၊ သမာဓိသ္မိံ မတ္တသော ကာရီ၊ ပညာယ မတ္တသော ကာရီ. သော တိဏ္ဏံ သံယောဇနာနံ ပရိက္ခယာ ရာဂဒေါသမောဟာနံ တနုတ္တာ သကဒါဂါမီ ဟောတိ၊ သကိဒေဝ ဣမံ လောကံ အာဂန္တွာ ဒုက္ခဿန္တံ ကရောတိ. အယံ၊ သာရိပုတ္တ၊ ဆဋ္ဌော ပုဂ္ဂလော သဥပါဒိသေသော ကာလံ ကုရုမာနော ပရိမုတ္တော နိရယာ။ပေ။ ပရိမုတ္တော အပါယဒုဂ္ဂတိဝိနိပါတာ.

‘‘ပုန စပရံ၊ သာရိပုတ္တ၊ ဣဓေကစ္စော ပုဂ္ဂလော သီလေသု ပရိပူရကာရီ ဟောတိ၊ သမာဓိသ္မိံ မတ္တသော ကာရီ၊ ပညာယ မတ္တသော ကာရီ. သော တိဏ္ဏံ သံယောဇနာနံ ပရိက္ခယာ ဧကဗီဇီ ဟောတိ၊ ဧကံယေဝ မာနုသကံ ဘဝံ နိဗ္ဗတ္တေတွာ ဒုက္ခဿန္တံ ကရောတိ. အယံ၊ သာရိပုတ္တ၊ သတ္တမော ပုဂ္ဂလော သဥပါဒိသေသော ကာလံ ကုရုမာနော ပရိမုတ္တော နိရယာ။ပေ။ ပရိမုတ္တော အပါယဒုဂ္ဂတိဝိနိပါတာ.

‘‘ပုန စပရံ၊ သာရိပုတ္တ၊ ဣဓေကစ္စော ပုဂ္ဂလော သီလေသု ပရိပူရကာရီ ဟောတိ၊ သမာဓိသ္မိံ မတ္တသော ကာရီ၊ ပညာယ မတ္တသော ကာရီ. သော တိဏ္ဏံ သံယောဇနာနံ ပရိက္ခယာ ကောလံကောလော ဟောတိ၊ ဒွေ ဝါ တီဏိ ဝါ ကုလာနိ သန္ဓာဝိတွာ သံသရိတွာ ဒုက္ခဿန္တံ ကရောတိ. အယံ၊ သာရိပုတ္တ၊ အဋ္ဌမော ပုဂ္ဂလော သဥပါဒိသေသော ကာလံ ကုရုမာနော ပရိမုတ္တော နိရယာ။ပေ။ ပရိမုတ္တော အပါယဒုဂ္ဂတိဝိနိပါတာ.

‘‘ပုန စပရံ၊ သာရိပုတ္တ၊ ဣဓေကစ္စော ပုဂ္ဂလော သီလေသု ပရိပူရကာရီ ဟောတိ၊ သမာဓိသ္မိံ မတ္တသော ကာရီ၊ ပညာယ မတ္တသော ကာရီ. သော တိဏ္ဏံ သံယောဇနာနံ ပရိက္ခယာ သတ္တက္ခတ္တုပရမော ဟောတိ၊ သတ္တက္ခတ္တုပရမံ ဒေဝေ စ မနုဿေ စ သန္ဓာဝိတွာ သံသရိတွာ ဒုက္ခဿန္တံ ကရောတိ. အယံ၊ သာရိပုတ္တ၊ နဝမော ပုဂ္ဂလော သဥပါဒိသေသော ကာလံ ကုရုမာနော ပရိမုတ္တော နိရယာ ပရိမုတ္တော တိရစ္ဆာနယောနိယာ ပရိမုတ္တော ပေတ္တိဝိသယာ ပရိမုတ္တော အပါယဒုဂ္ဂတိဝိနိပါတာ.

‘‘ကေ စ၊ သာရိပုတ္တ၊ အညတိတ္ထိယာ ပရိဗ္ဗာဇကာ ဗာလာ အဗျတ္တာ၊ ကေ စ သဥပါဒိသေသံ ဝါ ‘သဥပါဒိသေသော’တိ ဇာနိဿန္တိ၊ အနုပါဒိသေသံ ဝါ ‘အနုပါဒိသေသော’တိ ဇာနိဿန္တိ! ဣမေ ခေါ၊ သာရိပုတ္တ၊ နဝ ပုဂ္ဂလာ သဥပါဒိသေသာ ကာလံ ကုရုမာနာ ပရိမုတ္တာ နိရယာ ပရိမုတ္တာ တိရစ္ဆာနယောနိယာ ပရိမုတ္တာ ပေတ္တိဝိသယာ ပရိမုတ္တာ အပါယဒုဂ္ဂတိဝိနိပါတာ. န တာဝါယံ၊ သာရိပုတ္တ၊ ဓမ္မပရိယာယော ပဋိဘာသိ ဘိက္ခူနံ ဘိက္ခုနီနံ ဥပါသကာနံ ဥပါသိကာနံ. တံ ကိဿ ဟေတု? မာယိမံ ဓမ္မပရိယာယံ သုတွာ ပမာဒံ အာဟရိံသူတိ [အာဟရိံသု (သီ. ပီ.)]. အပိ စ မယာ [အပိ စာယံ (?)]၊ သာရိပုတ္တ၊ ဓမ္မပရိယာယော ပဉှာဓိပ္ပါယေန ဘာသိတော’’တိ. ဒုတိယံ.

၃. ကောဋ္ဌိကသုတ္တံ

၁၃. အထ ခေါ အာယသ္မာ မဟာကောဋ္ဌိကော [မဟာကောဋ္ဌိတော (သီ. သျာ. ပီ.)] ယေနာယသ္မာ သာရိပုတ္တော တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ အာယသ္မတာ သာရိပုတ္တေန သဒ္ဓိံ သမ္မောဒိ. သမ္မောဒနီယံ ကထံ သာရဏီယံ ဝီတိသာရေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ အာယသ္မာ မဟာကောဋ္ဌိကော အာယသ္မန္တံ သာရိပုတ္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ကိံ နု ခေါ၊ အာဝုသော သာရိပုတ္တ၊ ‘ယံ ကမ္မံ ဒိဋ္ဌဓမ္မဝေဒနီယံ၊ တံ မေ ကမ္မံ သမ္ပရာယဝေဒနီယံ ဟောတူ’တိ၊ ဧတဿ အတ္ထာယ ဘဂဝတိ ဗြဟ္မစရိယံ ဝုဿတီ’’တိ? ‘‘နော ဟိဒံ၊ အာဝုသော’’.

‘‘ကိံ နု ခေါ၊ အာဝုသော သာရိပုတ္တ၊ ‘ယံ ကမ္မံ သုခဝေဒနီယံ [သုခဝေဒနိယံ (က.) မ. နိ. ၃.၈ ပဿိတဗ္ဗံ]၊ တံ မေ ကမ္မံ ဒုက္ခဝေဒနီယံ [ဒုက္ခဝေဒနိယံ (က.)] ဟောတူ’တိ၊ ဧတဿ အတ္ထာယ ဘဂဝတိ ဗြဟ္မစရိယံ ဝုဿတီ’’တိ? ‘‘နော ဟိဒံ၊ အာဝုသော’’.

‘‘ကိံ နု ခေါ၊ အာဝုသော သာရိပုတ္တ၊ ‘ယံ ကမ္မံ သုခဝေဒနီယံ [သုခဝေဒနိယံ (က.) မ. နိ. ၃.၈ ပဿိတဗ္ဗံ]၊ တံ မေ ကမ္မံ ဒုက္ခဝေဒနီယံ [ဒုက္ခဝေဒနိယံ (က.)] ဟောတူ’တိ၊ ဧတဿ အတ္ထာယ ဘဂဝတိ ဗြဟ္မစရိယံ ဝုဿတီ’’တိ? ‘‘နော ဟိဒံ၊ အာဝုသော’’.

‘‘ကိံ ပနာဝုသော၊ သာရိပုတ္တ၊ ‘ယံ ကမ္မံ ဒုက္ခဝေဒနီယံ၊ တံ မေ ကမ္မံ သုခဝေဒနီယံ ဟောတူ’တိ၊ ဧတဿ အတ္ထာယ ဘဂဝတိ ဗြဟ္မစရိယံ ဝုဿတီ’’တိ? ‘‘နော ဟိဒံ၊ အာဝုသော’’.

‘‘ကိံ နု ခေါ၊ အာဝုသော သာရိပုတ္တ၊ ‘ယံ ကမ္မံ ပရိပက္ကဝေဒနီယံ၊ တံ မေ ကမ္မံ အပရိပက္ကဝေဒနီယံ ဟောတူ’တိ၊ ဧတဿ အတ္ထာယ ဘဂဝတိ ဗြဟ္မစရိယံ ဝုဿတီ’’တိ? ‘‘နော ဟိဒံ၊ အာဝုသော’’.

‘‘ကိံ ပနာဝုသော သာရိပုတ္တ၊ ‘ယံ ကမ္မံ အပရိပက္ကဝေဒနီယံ၊ တံ မေ ကမ္မံ ပရိပက္ကဝေဒနီယံ ဟောတူ’တိ၊ ဧတဿ အတ္ထာယ ဘဂဝတိ ဗြဟ္မစရိယံ ဝုဿတီ’’တိ? ‘‘နော ဟိဒံ၊ အာဝုသော’’.

‘‘ကိံ နု ခေါ၊ အာဝုသော သာရိပုတ္တ၊ ‘ယံ ကမ္မံ ဗဟုဝေဒနီယံ၊ တံ မေ ကမ္မံ အပ္ပဝေဒနီယံ ဟောတူ’တိ၊ ဧတဿ အတ္ထာယ ဘဂဝတိ ဗြဟ္မစရိယံ ဝုဿတီ’’တိ? ‘‘နော ဟိဒံ၊ အာဝုသော’’.

‘‘ကိံ ပနာဝုသော သာရိပုတ္တ၊ ‘ယံ ကမ္မံ အပ္ပဝေဒနီယံ၊ တံ မေ ကမ္မံ ဗဟုဝေဒနီယံ ဟောတူ’တိ၊ ဧတဿ အတ္ထာယ ဘဂဝတိ ဗြဟ္မစရိယံ ဝုဿတီ’’တိ? ‘‘နော ဟိဒံ၊ အာဝုသော’’.

‘‘ကိံ နု ခေါ၊ အာဝုသော သာရိပုတ္တ၊ ‘ယံ ကမ္မံ ဝေဒနီယံ၊ တံ မေ ကမ္မံ အဝေဒနီယံ ဟောတူ’တိ၊ ဧတဿ အတ္ထာယ ဘဂဝတိ ဗြဟ္မစရိယံ ဝုဿတီ’’တိ? ‘‘နော ဟိဒံ၊ အာဝုသော’’.

‘‘ကိံ ပနာဝုသော သာရိပုတ္တ၊ ‘ယံ ကမ္မံ အဝေဒနီယံ၊ တံ မေ ကမ္မံ ဝေဒနီယံ ဟောတူ’တိ၊ ဧတဿ အတ္ထာယ ဘဂဝတိ ဗြဟ္မစရိယံ ဝုဿတီ’’တိ? ‘‘နော ဟိဒံ၊ အာဝုသော’’.

‘‘‘ကိံ နု ခေါ၊ အာဝုသော သာရိပုတ္တ၊ ယံ ကမ္မံ ဒိဋ္ဌဓမ္မဝေဒနီယံ တံ မေ ကမ္မံ သမ္ပရာယဝေဒနီယံ ဟောတူတိ၊ ဧတဿ အတ္ထာယ ဘဂဝတိ ဗြဟ္မစရိယံ ဝုဿတီ’တိ၊ ဣတိ ပုဋ္ဌော သမာနော ‘နော ဟိဒံ၊ အာဝုသော’တိ ဝဒေသိ.

‘‘‘ကိံ ပနာဝုသော သာရိပုတ္တ၊ ယံ ကမ္မံ သမ္ပရာယဝေဒနီယံ တံ မေ ကမ္မံ ဒိဋ္ဌဓမ္မဝေဒနီယံ ဟောတူတိ၊ ဧတဿ အတ္ထာယ ဘဂဝတိ ဗြဟ္မစရိယံ ဝုဿတီ’တိ၊ ဣတိ ပုဋ္ဌော သမာနော ‘နော ဟိဒံ၊ အာဝုသော’တိ ဝဒေသိ.

‘‘‘ကိံ နု ခေါ၊ အာဝုသော သာရိပုတ္တ၊ ယံ ကမ္မံ သုခဝေဒနီယံ တံ မေ ကမ္မံ ဒုက္ခဝေဒနီယံ ဟောတူတိ၊ ဧတဿ အတ္ထာယ ဘဂဝတိ ဗြဟ္မစရိယံ ဝုဿတီ’တိ၊ ဣတိ ပုဋ္ဌော သမာနော ‘နော ဟိဒံ၊ အာဝုသော’တိ ဝဒေသိ.

‘‘‘ကိံ ပနာဝုသော သာရိပုတ္တ၊ ယံ ကမ္မံ ဒုက္ခဝေဒနီယံ တံ မေ ကမ္မံ သုခဝေဒနီယံ ဟောတူတိ၊ ဧတဿ အတ္ထာယ ဘဂဝတိ ဗြဟ္မစရိယံ ဝုဿတီ’တိ၊ ဣတိ ပုဋ္ဌော သမာနော ‘နော ဟိဒံ၊ အာဝုသော’တိ ဝဒေသိ.

‘‘‘ကိံ နု ခေါ၊ အာဝုသော သာရိပုတ္တ၊ ယံ ကမ္မံ ပရိပက္ကဝေဒနီယံ တံ မေ ကမ္မံ အပရိပက္ကဝေဒနီယံ ဟောတူတိ၊ ဧတဿ အတ္ထာယ ဘဂဝတိ ဗြဟ္မစရိယံ ဝုဿတီ’တိ၊ ဣတိ ပုဋ္ဌော သမာနော ‘နော ဟိဒံ၊ အာဝုသော’တိ ဝဒေသိ.

‘‘‘ကိံ ပနာဝုသော သာရိပုတ္တ၊ ယံ ကမ္မံ အပရိပက္ကဝေဒနီယံ တံ မေ ကမ္မံ ပရိပက္ကဝေဒနီယံ ဟောတူတိ၊ ဧတဿ အတ္ထာယ ဘဂဝတိ ဗြဟ္မစရိယံ ဝုဿတီ’တိ၊ ဣတိ ပုဋ္ဌော သမာနော ‘နော ဟိဒံ၊ အာဝုသော’တိ ဝဒေသိ.

‘‘‘ကိံ နု ခေါ၊ အာဝုသော သာရိပုတ္တ၊ ယံ ကမ္မံ ဗဟုဝေဒနီယံ တံ မေ ကမ္မံ အပ္ပဝေဒနီယံ ဟောတူတိ၊ ဧတဿ အတ္ထာယ ဘဂဝတိ ဗြဟ္မစရိယံ ဝုဿတီ’တိ၊ ဣတိ ပုဋ္ဌော သမာနော ‘နော ဟိဒံ၊ အာဝုသော’တိ ဝဒေသိ.

‘‘‘ကိံ ပနာဝုသော သာရိပုတ္တ၊ ယံ ကမ္မံ အပ္ပဝေဒနီယံ တံ မေ ကမ္မံ ဗဟုဝေဒနီယံ ဟောတူတိ၊ ဧတဿ အတ္ထာယ ဘဂဝတိ ဗြဟ္မစရိယံ ဝုဿတီ’တိ၊ ဣတိ ပုဋ္ဌော သမာနော ‘နော ဟိဒံ၊ အာဝုသော’တိ ဝဒေသိ.

‘‘‘ကိံ နု ခေါ၊ အာဝုသော သာရိပုတ္တ၊ ယံ ကမ္မံ ဝေဒနီယံ တံ မေ ကမ္မံ အဝေဒနီယံ ဟောတူတိ၊ ဧတဿ အတ္ထာယ ဘဂဝတိ ဗြဟ္မစရိယံ ဝုဿတီ’တိ၊ ဣတိ ပုဋ္ဌော သမာနော ‘နော ဟိဒံ၊ အာဝုသော’တိ ဝဒေသိ.

‘‘‘ကိံ ပနာဝုသော သာရိပုတ္တ၊ ယံ ကမ္မံ အဝေဒနီယံ တံ မေ ကမ္မံ ဝေဒနီယံ ဟောတူတိ၊ ဧတဿ အတ္ထာယ ဘဂဝတိ ဗြဟ္မစရိယံ ဝုဿတီ’တိ၊ ဣတိ ပုဋ္ဌော သမာနော ‘နော ဟိဒံ၊ အာဝုသော’တိ ဝဒေသိ. အထ ကိမတ္ထံ စရဟာဝုသော၊ ဘဂဝတိ ဗြဟ္မစရိယံ ဝုဿတီ’’တိ?

‘‘ယံ ခွဿ [ယံ ခေါ (က.)]၊ အာဝုသော၊ အညာတံ အဒိဋ္ဌံ အပ္ပတ္တံ အသစ္ဆိကတံ အနဘိသမေတံ၊ တဿ ဉာဏာယ ဒဿနာယ ပတ္တိယာ သစ္ဆိကိရိယာယ အဘိသမယာယ ဘဂဝတိ ဗြဟ္မစရိယံ ဝုဿတီ’’တိ [ဝုဿတိ (သျာ.)]. (‘‘ကိံ ပနဿာဝုသော၊ အညာတံ အဒိဋ္ဌံ အပ္ပတ္တံ အသစ္ဆိကတံ အနဘိသမေတံ၊ ယဿ ဉာဏာယ ဒဿနာယ ပတ္တိယာ သစ္ဆိကိရိယာယ အဘိသမယာယ ဘဂဝတိ ဗြဟ္မစရိယံ ဝုဿတီ’’တိ?) [( ) သျာ. က. ပေါတ္ထကေသု နတ္ထိ] ‘‘‘ဣဒံ ဒုက္ခ’န္တိ ခွဿ [ခေါ ယံ (က.)]၊ အာဝုသော၊ အညာတံ အဒိဋ္ဌံ အပ္ပတ္တံ အသစ္ဆိကတံ အနဘိသမေတံ. တဿ ဉာဏာယ ဒဿနာယ ပတ္တိယာ သစ္ဆိကိရိယာယ အဘိသမယာယ ဘဂဝတိ ဗြဟ္မစရိယံ ဝုဿတိ. အယံ ‘ဒုက္ခသမုဒယော’တိ ခွဿ၊ အာဝုသော။ပေ။ ‘အယံ ဒုက္ခနိရောဓော’တိ ခွဿ၊ အာဝုသော။ပေ။ ‘အယံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ’တိ ခွဿ၊ အာဝုသော၊ အညာတံ အဒိဋ္ဌံ အပ္ပတ္တံ အသစ္ဆိကတံ အနဘိသမေတံ. တဿ ဉာဏာယ ဒဿနာယ ပတ္တိယာ သစ္ဆိကိရိယာယ အဘိသမယာယ ဘဂဝတိ ဗြဟ္မစရိယံ ဝုဿတိ. ဣဒံ ခွဿ [ဣတိ ခေါ ယံ (က.)]၊ အာဝုသော၊ အညာတံ အဒိဋ္ဌံ အပ္ပတ္တံ အသစ္ဆိကတံ အနဘိသမေတံ. တဿ [ယဿ (?)] ဉာဏာယ ဒဿနာယ ပတ္တိယာ သစ္ဆိကိရိယာယ အဘိသမယာယ ဘဂဝတိ ဗြဟ္မစရိယံ ဝုဿတီ’’တိ. တတိယံ.

၄. သမိဒ္ဓိသုတ္တံ

၁၄. အထ ခေါ အာယသ္မာ သမိဒ္ဓိ ယေနာယသ္မာ သာရိပုတ္တော တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ အာယသ္မန္တံ သာရိပုတ္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နံ ခေါ အာယသ္မန္တံ သမိဒ္ဓိံ အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော ဧတဒဝေါစ – ‘‘ကိမာရမ္မဏာ၊ သမိဒ္ဓိ၊ ပုရိသဿ သင်္ကပ္ပဝိတက္ကာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တီ’’တိ? ‘‘နာမရူပါရမ္မဏာ၊ ဘန္တေ’’တိ. ‘‘တေ ပန၊ သမိဒ္ဓိ၊ ကွ နာနတ္တံ ဂစ္ဆန္တီ’’တိ? ‘‘ဓာတူသု၊ ဘန္တေ’’တိ. ‘‘တေ ပန၊ သမိဒ္ဓိ၊ ကိံသမုဒယာ’’တိ? ‘‘ဖဿသမုဒယာ၊ ဘန္တေ’’တိ. ‘‘တေ ပန၊ သမိဒ္ဓိ၊ ကိံသမောသရဏာ’’တိ? ‘‘ဝေဒနာသမောသရဏာ၊ ဘန္တေ’’တိ. ‘‘တေ ပန၊ သမိဒ္ဓိ၊ ကိံပမုခါ’’တိ? ‘‘သမာဓိပ္ပမုခါ၊ ဘန္တေ’’တိ. ‘‘တေ ပန၊ သမိဒ္ဓိ၊ ကိံအဓိပတေယျာ’’တိ? ‘‘သတာဓိပတေယျာ၊ ဘန္တေ’’တိ. ‘‘တေ ပန၊ သမိဒ္ဓိ၊ ကိံဥတ္တရာ’’တိ? ‘‘ပညုတ္တရာ၊ ဘန္တေ’’တိ. ‘‘တေ ပန၊ သမိဒ္ဓိ၊ ကိံသာရာ’’တိ? ‘‘ဝိမုတ္တိသာရာ၊ ဘန္တေ’’တိ. ‘‘တေ ပန၊ သမိဒ္ဓိ၊ ကိံဩဂဓာ’’တိ? ‘‘အမတောဂဓာ၊ ဘန္တေ’’တိ.

‘‘‘ကိမာရမ္မဏာ၊ သမိဒ္ဓိ၊ ပုရိသဿ သင်္ကပ္ပဝိတက္ကာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တီ’တိ၊ ဣတိ ပုဋ္ဌော သမာနော ‘နာမရူပါရမ္မဏာ၊ ဘန္တေ’တိ ဝဒေသိ. ‘တေ ပန၊ သမိဒ္ဓိ၊ ကွ နာနတ္တံ ဂစ္ဆန္တီ’တိ၊ ဣတိ ပုဋ္ဌော သမာနော ‘ဓာတူသု၊ ဘန္တေ’တိ ဝဒေသိ. ‘တေ ပန၊ သမိဒ္ဓိ၊ ကိံသမုဒယာ’တိ၊ ဣတိ ပုဋ္ဌော သမာနော ‘ဖဿသမုဒယာ၊ ဘန္တေ’တိ ဝဒေသိ. ‘တေ ပန၊ သမိဒ္ဓိ၊ ကိံသမောသရဏာ’တိ၊ ဣတိ ပုဋ္ဌော သမာနော ‘ဝေဒနာသမောသရဏာ၊ ဘန္တေ’တိ ဝဒေသိ. ‘တေ ပန၊ သမိဒ္ဓိ၊ ကိံပမုခါ’တိ၊ ဣတိ ပုဋ္ဌော သမာနော ‘သမာဓိပ္ပမုခါ၊ ဘန္တေ’တိ ဝဒေသိ. ‘တေ ပန၊ သမိဒ္ဓိ၊ ကိံအဓိပတေယျာ’တိ၊ ဣတိ ပုဋ္ဌော သမာနော ‘သတာဓိပတေယျာ၊ ဘန္တေ’တိ ဝဒေသိ. ‘တေ ပန၊ သမိဒ္ဓိ၊ ကိံဥတ္တရာ’တိ၊ ဣတိ ပုဋ္ဌော သမာနော ‘ပညုတ္တရာ၊ ဘန္တေ’တိ ဝဒေသိ. ‘တေ ပန၊ သမိဒ္ဓိ၊ ကိံသာရာ’တိ၊ ဣတိ ပုဋ္ဌော သမာနော ‘ဝိမုတ္တိသာရာ၊ ဘန္တေ’တိ ဝဒေသိ. ‘တေ ပန၊ သမိဒ္ဓိ၊ ကိံဩဂဓာ’တိ၊ ဣတိ ပုဋ္ဌော သမာနော ‘အမတောဂဓာ၊ ဘန္တေ’တိ ဝဒေသိ. သာဓု သာဓု၊ သမိဒ္ဓိ! သာဓု ခေါ တွံ၊ သမိဒ္ဓိ၊ ပုဋ္ဌော [ပဉှံ (သီ. သျာ. ပီ.)] ပုဋ္ဌော ဝိဿဇ္ဇေသိ၊ တေန စ မာ မညီ’’တိ. စတုတ္ထံ.

၅. ဂဏ္ဍသုတ္တံ

၁၅. ‘‘သေယျထာပိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဂဏ္ဍော အနေကဝဿဂဏိကော. တဿဿု ဂဏ္ဍဿ နဝ ဝဏမုခါနိ နဝ အဘေဒနမုခါနိ. တတော ယံ ကိဉ္စိ ပဂ္ဃရေယျ – အသုစိယေဝ ပဂ္ဃရေယျ၊ ဒုဂ္ဂန္ဓံယေဝ ပဂ္ဃရေယျ၊ ဇေဂုစ္ဆိယံယေဝ [ဇေဂုစ္ဆိယေဝ (က.)] ပဂ္ဃရေယျ၊ ယံ ကိဉ္စိ ပသဝေယျ – အသုစိယေဝ ပသဝေယျ၊ ဒုဂ္ဂန္ဓံယေဝ ပသဝေယျ၊ ဇေဂုစ္ဆိယံယေဝ ပသဝေယျ.

‘‘ဂဏ္ဍောတိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣမဿေတံ စာတုမဟာဘူတိကဿ [စာတုမ္မဟာဘူတိကဿ (သီ. သျာ. ပီ.)] ကာယဿ အဓိဝစနံ မာတာပေတ္တိကသမ္ဘဝဿ ဩဒနကုမ္မာသူပစယဿ အနိစ္စုစ္ဆာဒနပရိမဒ္ဒနဘေဒနဝိဒ္ဓံသနဓမ္မဿ. တဿဿု ဂဏ္ဍဿ နဝ ဝဏမုခါနိ နဝ အဘေဒနမုခါနိ. တတော ယံ ကိဉ္စိ ပဂ္ဃရတိ – အသုစိယေဝ ပဂ္ဃရတိ၊ ဒုဂ္ဂန္ဓံယေဝ ပဂ္ဃရတိ၊ ဇေဂုစ္ဆိယံယေဝ ပဂ္ဃရတိ၊ ယံ ကိဉ္စိ ပသဝတိ – အသုစိယေဝ ပသဝတိ၊ ဒုဂ္ဂန္ဓံယေဝ ပသဝတိ၊ ဇေဂုစ္ဆိယံယေဝ ပသဝတိ. တသ္မာတိဟ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣမသ္မိံ ကာယေ နိဗ္ဗိန္ဒထာ’’တိ. ပဉ္စမံ.

၆. သညာသုတ္တံ

၁၆. ‘‘နဝယိမာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သညာ ဘာဝိတာ ဗဟုလီကတာ မဟပ္ဖလာ ဟောန္တိ မဟာနိသံသာ အမတောဂဓာ အမတပရိယောသာနာ. ကတမာ နဝ? အသုဘသညာ၊ မရဏသညာ၊ အာဟာရေ ပဋိကူလသညာ [ပဋိက္ကူလသညာ (သီ. သျာ. ပီ.)]၊ သဗ္ဗလောကေ အနဘိရတသညာ [အနဘိရတိသညာ (က.) အ. နိ. ၅.၁၂၁-၁၂၂]၊ အနိစ္စသညာ၊ အနိစ္စေ ဒုက္ခသညာ၊ ဒုက္ခေ အနတ္တသညာ၊ ပဟာနသညာ၊ ဝိရာဂသညာ – ဣမာ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ နဝ သညာ၊ ဘာဝိတာ ဗဟုလီကတာ မဟပ္ဖလာ ဟောန္တိ မဟာနိသံသာ အမတောဂဓာ အမတပရိယောသာနာ’’တိ. ဆဋ္ဌံ.

၇. ကုလသုတ္တံ

၁၇. ‘‘နဝဟိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတံ ကုလံ အနုပဂန္တွာ ဝါ နာလံ ဥပဂန္တုံ၊ ဥပဂန္တွာ ဝါ နာလံ နိသီဒိတုံ. ကတမေဟိ နဝဟိ? န မနာပေန ပစ္စုဋ္ဌေန္တိ၊ န မနာပေန အဘိဝါဒေန္တိ၊ န မနာပေန အာသနံ ဒေန္တိ၊ သန္တမဿ ပရိဂုဟန္တိ၊ ဗဟုကမ္ပိ ထောကံ ဒေန္တိ၊ ပဏီတမ္ပိ လူခံ ဒေန္တိ၊ အသက္ကစ္စံ ဒေန္တိ နော သက္ကစ္စံ၊ န ဥပနိသီဒန္တိ ဓမ္မဿဝနာယ၊ ဘာသိတမဿ န သုဿူသန္တိ. ဣမေဟိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ နဝဟင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတံ ကုလံ အနုပဂန္တွာ ဝါ နာလံ ဥပဂန္တုံ ဥပဂန္တွာ ဝါ နာလံ နိသီဒိတုံ.