၄. ဒီဃဇာဏုသုတ္တံ

၅၄. ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ကောလိယေသု ဝိဟရတိ ကက္ကရပတ္တံ နာမ ကောလိယာနံ နိဂမော. အထ ခေါ ဒီဃဇာဏု ကောလိယပုတ္တော ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ ဒီဃဇာဏု ကောလိယပုတ္တော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘မယံ၊ ဘန္တေ၊ ဂိဟီ ကာမဘောဂိနော [ကာမဘောဂီ (သီ. သျာ. ပီ.)] ပုတ္တသမ္ဗာဓသယနံ အဇ္ဈာဝသာမ၊ ကာသိကစန္ဒနံ ပစ္စနုဘောမ၊ မာလာဂန္ဓဝိလေပနံ ဓာရယာမ၊ ဇာတရူပရဇတံ သာဒယာမ. တေသံ နော၊ ဘန္တေ၊ ဘဂဝါ အမှာကံ တထာ ဓမ္မံ ဒေသေတု ယေ အမှာကံ အဿု ဓမ္မာ ဒိဋ္ဌဓမ္မဟိတာယ ဒိဋ္ဌဓမ္မသုခါယ၊ သမ္ပရာယဟိတာယ သမ္ပရာယသုခါယာ’’တိ.

‘‘စတ္တာရောမေ၊ ဗျဂ္ဃပဇ္ဇ၊ ဓမ္မာ ကုလပုတ္တဿ ဒိဋ္ဌဓမ္မဟိတာယ သံဝတ္တန္တိ ဒိဋ္ဌဓမ္မသုခါယ. ကတမေ စတ္တာရော? ဥဋ္ဌာနသမ္ပဒါ၊ အာရက္ခသမ္ပဒါ၊ ကလျာဏမိတ္တတာ၊ သမဇီဝိတာ [သမဇီဝိကတာ (သီ.) အ. နိ. ၈.၇၅]. ကတမာ စ၊ ဗျဂ္ဃပဇ္ဇ၊ ဥဋ္ဌာနသမ္ပဒါ? ဣဓ၊ ဗျဂ္ဃပဇ္ဇ၊ ကုလပုတ္တော ယေန ကမ္မဋ္ဌာနေန ဇီဝိကံ [ဇီဝိတံ (က.)] ကပ္ပေတိ – ယဒိ ကသိယာ၊ ယဒိ ဝဏိဇ္ဇာယ၊ ယဒိ ဂေါရက္ခေန၊ ယဒိ ဣဿတ္တေန [ဣဿတ္ထေန (သီ. သျာ. ပီ.)]၊ ယဒိ ရာဇပေါရိသေန၊ ယဒိ သိပ္ပညတရေန – တတ္ထ ဒက္ခော ဟောတိ အနလသော၊ တတြုပါယာယ ဝီမံသာယ သမန္နာဂတော၊ အလံ ကာတုံ အလံ သံဝိဓာတုံ. အယံ ဝုစ္စတိ၊ ဗျဂ္ဃပဇ္ဇ၊ ဥဋ္ဌာနသမ္ပဒါ.

‘‘ကတမာ စ၊ ဗျဂ္ဃပဇ္ဇ၊ အာရက္ခသမ္ပဒါ? ဣဓ၊ ဗျဂ္ဃပဇ္ဇ၊ ကုလပုတ္တဿ ဘောဂါ ဟောန္တိ ဥဋ္ဌာနဝီရိယာဓိဂတာ ဗာဟာဗလပရိစိတာ၊ သေဒါဝက္ခိတ္တာ၊ ဓမ္မိကာ ဓမ္မလဒ္ဓါ. တေ အာရက္ခေန ဂုတ္တိယာ သမ္ပာဒေတိ – ‘ကိန္တိ မေ ဣမေ ဘောဂေ နေဝ ရာဇာနော ဟရေယျုံ၊ န စောရာ ဟရေယျုံ၊ န အဂ္ဂိ ဍဟေယျ၊ န ဥဒကံ ဝဟေယျ၊ န အပ္ပိယာ ဒါယာဒါ ဟရေယျု’န္တိ! အယံ ဝုစ္စတိ၊ ဗျဂ္ဃပဇ္ဇ၊ အာရက္ခသမ္ပဒါ.

‘‘ကတမာ စ၊ ဗျဂ္ဃပဇ္ဇ၊ ကလျာဏမိတ္တတာ? ဣဓ၊ ဗျဂ္ဃပဇ္ဇ၊ ကုလပုတ္တော ယသ္မိံ ဂါမေ ဝါ နိဂမေ ဝါ ပဋိဝသတိ၊ တတ္ထ ယေ တေ ဟောန္တိ – ဂဟပတီ ဝါ ဂဟပတိပုတ္တာ ဝါ ဒဟရာ ဝါ ဝုဒ္ဓသီလိနော၊ ဝုဒ္ဓါ ဝါ ဝုဒ္ဓသီလိနော၊ သဒ္ဓါသမ္ပန္နာ၊ သီလသမ္ပန္နာ၊ စာဂသမ္ပန္နာ၊ ပညာသမ္ပန္နာ – တေဟိ သဒ္ဓိံ သန္တိဋ္ဌတိ သလ္လပတိ သာကစ္ဆံ သမာပဇ္ဇတိ၊ ယထာရူပါနံ သဒ္ဓါသမ္ပန္နာနံ သဒ္ဓါသမ္ပဒံ အနုသိက္ခတိ၊ ယထာရူပါနံ သီလသမ္ပန္နာနံ သီလသမ္ပဒံ အနုသိက္ခတိ၊ ယထာရူပါနံ စာဂသမ္ပန္နာနံ စာဂသမ္ပဒံ အနုသိက္ခတိ၊ ယထာရူပါနံ ပညာသမ္ပန္နာနံ ပညာသမ္ပဒံ အနုသိက္ခတိ. အယံ ဝုစ္စတိ၊ ဗျဂ္ဃပဇ္ဇ၊ ကလျာဏမိတ္တတာ.

‘‘ကတမာ စ၊ ဗျဂ္ဃပဇ္ဇ၊ သမဇီဝိတာ? ဣဓ၊ ဗျဂ္ဃပဇ္ဇ၊ ကုလပုတ္တော အာယဉ္စ ဘောဂါနံ ဝိဒိတွာ၊ ဝယဉ္စ ဘောဂါနံ ဝိဒိတွာ၊ သမံ ဇီဝိကံ [သမဇီဝိကံ (သျာ.)၊ သမဇီဝိတံ (က.)] ကပ္ပေတိ နာစ္စောဂါဠှံ နာတိဟီနံ – ‘ဧဝံ မေ အာယော ဝယံ ပရိယာဒါယ ဌဿတိ၊ န စ မေ ဝယော အာယံ ပရိယာဒါယ ဌဿတီ’တိ. သေယျထာပိ၊ ဗျဂ္ဃပဇ္ဇ၊ တုလာဓာရော ဝါ တုလာဓာရန္တေဝါသီ ဝါ တုလံ ပဂ္ဂဟေတွာ ဇာနာတိ – ‘ဧတ္တကေန ဝါ ဩနတံ [ဩဏတံ (က.)]၊ ဧတ္တကေန ဝါ ဥန္နတ’န္တိ [ဥဏ္ဏတန္တိ (က.)]၊ ဧဝမေဝံ ခေါ၊ ဗျဂ္ဃပဇ္ဇ၊ ကုလပုတ္တော အာယဉ္စ ဘောဂါနံ ဝိဒိတွာ၊ ဝယဉ္စ ဘောဂါနံ ဝိဒိတွာ၊ သမံ ဇီဝိကံ ကပ္ပေတိ နာစ္စောဂါဠှံ နာတိဟီနံ – ‘ဧဝံ မေ အာယော ဝယံ ပရိယာဒါယ ဌဿတိ၊ န စ မေ ဝယော အာယံ ပရိယာဒါယ ဌဿတီ’တိ. သစာယံ၊ ဗျဂ္ဃပဇ္ဇ၊ ကုလပုတ္တော အပ္ပါယော သမာနော ဥဠာရံ ဇီဝိကံ [ဇီဝိတံ (က.)] ကပ္ပေတိ၊ တဿ ဘဝန္တိ ဝတ္တာရော – ‘ဥဒုမ္ဗရခါဒီဝါယံ [ဥဒုမ္ဗရခါဒိကံ ဝါယံ (သီ. ပီ.)၊ ဥဒုမ္ဗရခါဒကံ စာယံ (သျာ.)] ကုလပုတ္တော ဘောဂေ ခါဒတီ’တိ. သစေ ပနာယံ၊ ဗျဂ္ဃပဇ္ဇ၊ ကုလပုတ္တော မဟာယော သမာနော ကသိရံ ဇီဝိကံ [ဇီဝိတံ (က.)] ကပ္ပေတိ၊ တဿ ဘဝန္တိ ဝတ္တာရော – ‘အဇေဋ္ဌမရဏံဝါယံ [အဇဒ္ဓုမာရိကံ ဝါယံ (သီ. ပီ.)၊ အဒ္ဓမာရကံ စာယံ (သျာ.)၊ ဧတ္ထ ဇဒ္ဓူတိ အသနံ = ဘတ္တဘုဉ္ဇနံ၊ တသ္မာ အဇဒ္ဓုမာရိကန္တိ အနသနမရဏန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. မ. နိ. ၁.၃၇၉ အဓောလိပိယာ ‘‘အဇဒ္ဓုက’’န္တိ ပဒံ ဒဿိတံ] ကုလပုတ္တော မရိဿတီ’တိ. ယတော စ ခေါယံ၊ ဗျဂ္ဃပဇ္ဇ၊ ကုလပုတ္တော အာယဉ္စ ဘောဂါနံ ဝိဒိတွာ၊ ဝယဉ္စ ဘောဂါနံ ဝိဒိတွာ၊ သမံ ဇီဝိကံ ကပ္ပေတိ နာစ္စောဂါဠှံ နာတိဟီနံ – ‘ဧဝံ မေ အာယော ဝယံ ပရိယာဒါယ ဌဿတိ၊ န စ မေ ဝယော အာယံ ပရိယာဒါယ ဌဿတီ’တိ. အယံ ဝုစ္စတိ၊ ဗျဂ္ဃပဇ္ဇ၊ သမဇီဝိတာ.

‘‘ဧဝံ သမုပ္ပန္နာနံ၊ ဗျဂ္ဃပဇ္ဇ၊ ဘောဂါနံ စတ္တာရိ အပါယမုခါနိ ဟောန္တိ – ဣတ္ထိဓုတ္တော၊ သုရာဓုတ္တော၊ အက္ခဓုတ္တော၊ ပါပမိတ္တော ပါပသဟာယော ပါပသမ္ပဝင်္ကော. သေယျထာပိ၊ ဗျဂ္ဃပဇ္ဇ၊ မဟတော တဠာကဿ စတ္တာရိ စေဝ အာယမုခါနိ၊ စတ္တာရိ စ အပါယမုခါနိ. တဿ ပုရိသော ယာနိ စေဝ အာယမုခါနိ တာနိ ပိဒဟေယျ၊ ယာနိ စ အပါယမုခါနိ တာနိ ဝိဝရေယျ၊ ဒေဝေါ စ န သမ္မာ ဓာရံ အနုပ္ပဝေစ္ဆေယျ. ဧဝဉှိ တဿ၊ ဗျဂ္ဃပဇ္ဇ၊ မဟတော တဠာကဿ ပရိဟာနိယေဝ ပါဋိကင်္ခါ၊ နော ဝုဒ္ဓိ၊ ဧဝမေဝံ၊ ဗျဂ္ဃပဇ္ဇ၊ ဧဝံ သမုပ္ပန္နာနံ ဘောဂါနံ စတ္တာရိ အပါယမုခါနိ ဟောန္တိ – ဣတ္ထိဓုတ္တော၊ သုရာဓုတ္တော၊ အက္ခဓုတ္တော၊ ပါပမိတ္တော ပါပသဟာယော ပါပသမ္ပဝင်္ကော.

‘‘ဧဝံ သမုပ္ပန္နာနံ၊ ဗျဂ္ဃပဇ္ဇ၊ ဘောဂါနံ စတ္တာရိ အာယမုခါနိ ဟောန္တိ – န ဣတ္ထိဓုတ္တော၊ န သုရာဓုတ္တော၊ န အက္ခဓုတ္တော၊ ကလျာဏမိတ္တော ကလျာဏသဟာယော ကလျာဏသမ္ပဝင်္ကော. သေယျထာပိ၊ ဗျဂ္ဃပဇ္ဇ၊ မဟတော တဠာကဿ စတ္တာရိ စေဝ အာယမုခါနိ၊ စတ္တာရိ စ အပါယမုခါနိ. တဿ ပုရိသော ယာနိ စေဝ အာယမုခါနိ တာနိ ဝိဝရေယျ၊ ယာနိ စ အပါယမုခါနိ တာနိ ပိဒဟေယျ၊ ဒေဝေါ စ သမ္မာ ဓာရံ အနုပ္ပဝေစ္ဆေယျ. ဧဝဉှိ တဿ၊ ဗျဂ္ဃပဇ္ဇ၊ မဟတော တဠာကဿ ဝုဒ္ဓိယေဝ ပါဋိကင်္ခါ၊ နော ပရိဟာနိ၊ ဧဝမေဝံ ခေါ၊ ဗျဂ္ဃပဇ္ဇ၊ ဧဝံ သမုပ္ပန္နာနံ ဘောဂါနံ စတ္တာရိ အာယမုခါနိ ဟောန္တိ – န ဣတ္ထိဓုတ္တော၊ န သုရာဓုတ္တော၊ န အက္ခဓုတ္တော၊ ကလျာဏမိတ္တော ကလျာဏသဟာယော ကလျာဏသမ္ပဝင်္ကော. ဣမေ ခေါ၊ ဗျဂ္ဃပဇ္ဇ၊ စတ္တာရော ဓမ္မာ ကုလပုတ္တဿ ဒိဋ္ဌဓမ္မဟိတာယ သံဝတ္တန္တိ ဒိဋ္ဌဓမ္မသုခါယ.

‘‘စတ္တာရောမေ၊ ဗျဂ္ဃပဇ္ဇ၊ ဓမ္မာ ကုလပုတ္တဿ သမ္ပရာယဟိတာယ သံဝတ္တန္တိ သမ္ပရာယသုခါယ. ကတမေ စတ္တာရော? သဒ္ဓါသမ္ပဒါ၊ သီလသမ္ပဒါ၊ စာဂသမ္ပဒါ၊ ပညာသမ္ပဒါ. ကတမာ စ၊ ဗျဂ္ဃပဇ္ဇ၊ သဒ္ဓါသမ္ပဒါ? ဣဓ၊ ဗျဂ္ဃပဇ္ဇ၊ ကုလပုတ္တော သဒ္ဓေါ ဟောတိ၊ သဒ္ဒဟတိ တထာဂတဿ ဗောဓိံ – ‘ဣတိပိ သော ဘဂဝါ။ပေ။ သတ္ထာ ဒေဝမနုဿာနံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါ’တိ. အယံ ဝုစ္စတိ၊ ဗျဂ္ဃပဇ္ဇ၊ သဒ္ဓါသမ္ပဒါ.

‘‘ကတမာ စ၊ ဗျဂ္ဃပဇ္ဇ၊ သီလသမ္ပဒါ? ဣဓ၊ ဗျဂ္ဃပဇ္ဇ၊ ကုလပုတ္တော ပါဏာတိပါတာ ပဋိဝိရတော ဟောတိ။ပေ။ သုရာမေရယမဇ္ဇပမာဒဋ္ဌာနာ ပဋိဝိရတော ဟောတိ. အယံ ဝုစ္စတိ၊ ဗျဂ္ဃပဇ္ဇ၊ သီလသမ္ပဒါ.

‘‘ကတမာ စ၊ ဗျဂ္ဃပဇ္ဇ၊ စာဂသမ္ပဒါ? ဣဓ၊ ဗျဂ္ဃပဇ္ဇ၊ ကုလပုတ္တော ဝိဂတမလမစ္ဆေရေန စေတသာ အဂါရံ အဇ္ဈာဝသတိ မုတ္တစာဂေါ ပယတပါဏိ ဝေါဿဂ္ဂရတော ယာစယောဂေါ ဒါနသံဝိဘာဂရတော. အယံ ဝုစ္စတိ၊ ဗျဂ္ဃပဇ္ဇ၊ စာဂသမ္ပဒါ.

‘‘ကတမာ စ၊ ဗျဂ္ဃပဇ္ဇ၊ ပညာသမ္ပဒါ? ဣဓ၊ ဗျဂ္ဃပဇ္ဇ၊ ကုလပုတ္တော ပညဝါ ဟောတိ၊ ဥဒယတ္ထဂါမိနိယာ ပညာယ သမန္နာဂတော အရိယာယ နိဗ္ဗေဓိကာယ သမ္မာ ဒုက္ခက္ခယဂါမိနိယာ. အယံ ဝုစ္စတိ၊ ဗျဂ္ဃပဇ္ဇ၊ ပညာသမ္ပဒါ. ဣမေ ခေါ၊ ဗျဂ္ဃပဇ္ဇ၊ စတ္တာရော ဓမ္မာ ကုလပုတ္တဿ သမ္ပရာယဟိတာယ သံဝတ္တန္တိ သမ္ပရာယသုခါယာ’’တိ.

‘‘ဥဋ္ဌာတာ ကမ္မဓေယျေသု၊ အပ္ပမတ္တော ဝိဓာနဝါ၊

သမံ ကပ္ပေတိ ဇီဝိကံ [ဇီဝိတံ (က.)]၊ သမ္ဘတံ အနုရက္ခတိ.

‘‘သဒ္ဓေါ သီလေန သမ္ပန္နော၊ ဝဒညူ ဝီတမစ္ဆရော၊

နိစ္စံ မဂ္ဂံ ဝိသောဓေတိ၊ သောတ္ထာနံ သမ္ပရာယိကံ.

‘‘ဣစ္စေတေ အဋ္ဌ ဓမ္မာ စ၊ သဒ္ဓဿ ဃရမေသိနော၊

အက္ခာတာ သစ္စနာမေန၊ ဥဘယတ္ထ သုခါဝဟာ.

‘‘ဒိဋ္ဌဓမ္မဟိတတ္ထာယ၊ သမ္ပရာယသုခါယ စ၊

ဧဝမေတံ ဂဟဋ္ဌာနံ၊ စာဂေါ ပုညံ ပဝဍ္ဎတီ’’တိ. စတုတ္ထံ၊