၁. ပဌမဥဂ္ဂသုတ္တံ

၂၁. ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ဝေသာလိယံ ဝိဟရတိ မဟာဝနေ ကူဋာဂါရသာလာယံ. တတြ ခေါ ဘဂဝါ ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ ‘‘အဋ္ဌဟိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အစ္ဆရိယေဟိ အဗ္ဘုတေဟိ ဓမ္မေဟိ [အဗ္ဘုတဓမ္မေဟိ (သျာ. က.)] သမန္နာဂတံ ဥဂ္ဂံ ဂဟပတိံ ဝေသာလိကံ ဓာရေထာ’’တိ. ဣဒမဝေါစ ဘဂဝါ. ဣဒံ ဝတွာန သုဂတော ဥဋ္ဌာယာသနာ ဝိဟာရံ ပါဝိသိ.

အထ ခေါ အညတရော ဘိက္ခု ပုဗ္ဗဏှသမယံ နိဝါသေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ ယေန ဥဂ္ဂဿ ဂဟပတိနော ဝေသာလိကဿ နိဝေသနံ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ပညတ္တေ အာသနေ နိသီဒိ. အထ ခေါ ဥဂ္ဂေါ ဂဟပတိ ဝေသာလိကော ယေန သော ဘိက္ခု တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ တံ ဘိက္ခုံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နံ ခေါ ဥဂ္ဂံ ဂဟပတိံ ဝေသာလိကံ သော ဘိက္ခု ဧတဒဝေါစ –

‘‘အဋ္ဌဟိ ခေါ တွံ၊ ဂဟပတိ၊ အစ္ဆရိယေဟိ အဗ္ဘုတေဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘဂဝတာ ဗျာကတော. ကတမေ တေ၊ ဂဟပတိ၊ အဋ္ဌ အစ္ဆရိယာ အဗ္ဘုတာ ဓမ္မာ၊ ယေဟိ တွံ သမန္နာဂတော ဘဂဝတာ ဗျာကတော’’တိ? ‘‘န ခေါ အဟံ၊ ဘန္တေ၊ ဇာနာမိ – ကတမေဟိ အဋ္ဌဟိ အစ္ဆရိယေဟိ အဗ္ဘုတေဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘဂဝတာ ဗျာကတောတိ. အပိ စ၊ ဘန္တေ၊ ယေ မေ အဋ္ဌ အစ္ဆရိယာ အဗ္ဘုတာ ဓမ္မာ သံဝိဇ္ဇန္တိ၊ တံ သုဏောဟိ၊ သာဓုကံ မနသိ ကရောဟိ၊ ဘာသိဿာမီ’’တိ. ‘‘ဧဝံ၊ ဂဟပတီ’’တိ ခေါ သော ဘိက္ခု ဥဂ္ဂဿ ဂဟပတိနော ဝေသာလိကဿ ပစ္စဿောသိ. ဥဂ္ဂေါ ဂဟပတိ ဝေသာလိကော ဧတဒဝေါစ – ‘‘ယဒါဟံ၊ ဘန္တေ၊ ဘဂဝန္တံ ပဌမံ ဒူရတောဝ အဒ္ဒသံ၊ သဟ ဒဿနေနေဝ မေ၊ ဘန္တေ၊ ဘဂဝတော စိတ္တံ ပသီဒိ. အယံ ခေါ မေ၊ ဘန္တေ၊ ပဌမော အစ္ဆရိယော အဗ္ဘုတော ဓမ္မော သံဝိဇ္ဇတိ’’.

‘‘သော ခေါ အဟံ၊ ဘန္တေ၊ ပသန္နစိတ္တော ဘဂဝန္တံ ပယိရုပါသိံ. တဿ မေ ဘဂဝါ အနုပုဗ္ဗိံ ကထံ ကထေသိ၊ သေယျထိဒံ – ဒါနကထံ သီလကထံ သဂ္ဂကထံ၊ ကာမာနံ အာဒီနဝံ ဩကာရံ သံကိလေသံ၊ နေက္ခမ္မေ အာနိသံသံ ပကာသေသိ. ယဒါ မံ ဘဂဝါ အညာသိ ကလ္လစိတ္တံ မုဒုစိတ္တံ ဝိနီဝရဏစိတ္တံ ဥဒဂ္ဂစိတ္တံ ပသန္နစိတ္တံ၊ အထ ယာ ဗုဒ္ဓါနံ သာမုက္ကံသိကာ ဓမ္မဒေသနာ တံ ပကာသေသိ – ဒုက္ခံ၊ သမုဒယံ၊ နိရောဓံ၊ မဂ္ဂံ. သေယျထာပိ နာမ သုဒ္ဓံ ဝတ္ထံ အပဂတကာဠကံ သမ္မဒေဝ ရဇနံ ပဋိဂ္ဂဏှေယျ၊ ဧဝမေဝံ ခေါ မေ တသ္မိံယေဝ အာသနေ ဝိရဇံ ဝီတမလံ ဓမ္မစက္ခုံ ဥဒပါဒိ – ‘ယံ ကိဉ္စိ သမုဒယဓမ္မံ၊ သဗ္ဗံ တံ နိရောဓဓမ္မ’န္တိ. သော ခေါ အဟံ၊ ဘန္တေ၊ ဒိဋ္ဌဓမ္မော ပတ္တဓမ္မော ဝိဒိတဓမ္မော ပရိယောဂါဠှဓမ္မော တိဏ္ဏဝိစိကိစ္ဆော ဝိဂတကထံကထော ဝေသာရဇ္ဇပ္ပတ္တော အပရပ္ပစ္စယော သတ္ထုသာသနေ တတ္ထေဝ ဗုဒ္ဓဉ္စ ဓမ္မဉ္စ သံဃဉ္စ သရဏံ အဂမာသိံ၊ ဗြဟ္မစရိယပဉ္စမာနိ စ သိက္ခာပဒါနိ သမာဒိယိံ. အယံ ခေါ မေ၊ ဘန္တေ၊ ဒုတိယော အစ္ဆရိယော အဗ္ဘုတော ဓမ္မော သံဝိဇ္ဇတိ.

‘‘တဿ မယှံ၊ ဘန္တေ၊ စတဿော ကောမာရိယော ပဇာပတိယော အဟေသုံ. အထ ခွာဟံ၊ ဘန္တေ၊ ယေန တာ ပဇာပတိယော တေနုပသင်္ကမိံ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ တာ ပဇာပတိယော ဧတဒဝစံ – ‘မယာ ခေါ၊ ဘဂိနိယော၊ ဗြဟ္မစရိယပဉ္စမာနိ သိက္ခာပဒါနိ သမာဒိန္နာနိ [သမာဒိဏ္ဏာနိ (သီ. က.)]. ယာ ဣစ္ဆတိ သာ ဣဓေဝ ဘောဂေ စ ဘုဉ္ဇတု ပုညာနိ စ ကရောတု၊ သကာနိ ဝါ ဉာတိကုလာနိ ဂစ္ဆတု. ဟောတိ ဝါ ပန ပုရိသာဓိပ္ပါယော၊ ကဿ ဝေါ ဒမ္မီ’တိ? ဧဝံ ဝုတ္တေ သာ၊ ဘန္တေ၊ ဇေဋ္ဌာ ပဇာပတိ မံ ဧတဒဝေါစ – ‘ဣတ္ထန္နာမဿ မံ၊ အယျပုတ္တ၊ ပုရိသဿ ဒေဟီ’တိ. အထ ခေါ အဟံ၊ ဘန္တေ၊ တံ ပုရိသံ ပက္ကောသာပေတွာ ဝါမေန ဟတ္ထေန ပဇာပတိံ ဂဟေတွာ ဒက္ခိဏေန ဟတ္ထေန ဘိင်္ဂါရံ ဂဟေတွာ တဿ ပုရိသဿ ဩဏောဇေသိံ. ကောမာရိံ ခေါ ပနာဟံ၊ ဘန္တေ၊ ဒါရံ ပရိစ္စဇန္တော နာဘိဇာနာမိ စိတ္တဿ အညထတ္တံ. အယံ ခေါ မေ၊ ဘန္တေ၊ တတိယော အစ္ဆရိယော အဗ္ဘုတော ဓမ္မော သံဝိဇ္ဇတိ.

‘‘သံဝိဇ္ဇန္တိ ခေါ ပန မေ၊ ဘန္တေ၊ ကုလေ ဘောဂါ. တေ စ ခေါ အပ္ပဋိဝိဘတ္တာ သီလဝန္တေဟိ ကလျာဏဓမ္မေဟိ. အယံ ခေါ မေ၊ ဘန္တေ၊ စတုတ္ထော အစ္ဆရိယော အဗ္ဘုတော ဓမ္မော သံဝိဇ္ဇတိ.

‘‘ယံ ခေါ ပနာဟံ၊ ဘန္တေ၊ ဘိက္ခုံ ပယိရုပါသာမိ၊ သက္ကစ္စံယေဝ ပယိရုပါသာမိ၊ နော အသက္ကစ္စံ. အယံ ခေါ မေ၊ ဘန္တေ၊ ပဉ္စမော အစ္ဆရိယော အဗ္ဘုတော ဓမ္မော သံဝိဇ္ဇတိ.

‘‘သော စေ၊ ဘန္တေ၊ မေ အာယသ္မာ ဓမ္မံ ဒေသေတိ၊ သက္ကစ္စံယေဝ သုဏောမိ၊ နော အသက္ကစ္စံ. နော စေ မေ သော အာယသ္မာ ဓမ္မံ ဒေသေတိ၊ အဟမဿ ဓမ္မံ ဒေသေမိ. အယံ ခေါ မေ၊ ဘန္တေ ဆဋ္ဌော အစ္ဆရိယော အဗ္ဘုတော ဓမ္မော သံဝိဇ္ဇတိ.

‘‘အနစ္ဆရိယံ ခေါ ပန မံ၊ ဘန္တေ၊ ဒေဝတာ ဥပသင်္ကမိတွာ အာရောစေန္တိ – ‘သွာက္ခာတော၊ ဂဟပတိ၊ ဘဂဝတာ ဓမ္မော’တိ. ဧဝံ ဝုတ္တေ အဟံ၊ ဘန္တေ၊ တာ ဒေဝတာ ဧဝံ ဝဒါမိ – ‘ဝဒေယျာထ ဝါ ဧဝံ ခေါ တုမှေ ဒေဝတာ နော ဝါ ဝဒေယျာထ၊ အထ ခေါ သွာက္ခာတော ဘဂဝတာ ဓမ္မော’တိ. န ခေါ ပနာဟံ၊ ဘန္တေ၊ အဘိဇာနာမိ တတောနိဒါနံ စိတ္တဿ ဥန္နတိံ [ဥဏ္ဏတိံ (က.) ဓ. သ. ၁၁၂၁၊ ဝိဘ. ၈၄၃၊ ၈၄၅ ပဿိတဗ္ဗံ] – ‘မံ ဝါ ဒေဝတာ ဥပသင်္ကမန္တိ၊ အဟံ ဝါ ဒေဝတာဟိ သဒ္ဓိံ သလ္လပါမီ’တိ. အယံ ခေါ မေ၊ ဘန္တေ၊ သတ္တမော အစ္ဆရိယော အဗ္ဘုတော ဓမ္မော သံဝိဇ္ဇတိ.

‘‘ယာနိမာနိ၊ ဘန္တေ၊ ဘဂဝတာ ဒေသိတာနိ ပဉ္စောရမ္ဘာဂိယာနိ သံယောဇနာနိ၊ နာဟံ တေသံ ကိဉ္စိ အတ္တနိ အပ္ပဟီနံ သမနုပဿာမိ. အယံ ခေါ မေ၊ ဘန္တေ၊ အဋ္ဌမော အစ္ဆရိယော အဗ္ဘုတော ဓမ္မော သံဝိဇ္ဇတိ. ဣမေ ခေါ မေ၊ ဘန္တေ၊ အဋ္ဌ အစ္ဆရိယာ အဗ္ဘုတာ ဓမ္မာ သံဝိဇ္ဇန္တိ. န စ ခေါ အဟံ ဇာနာမိ – ကတမေဟိ စာဟံ [ကတမေဟိပဟံ (သီ.)၊ ကတမေဟိပါဟံ (ပီ. က.)] အဋ္ဌဟိ အစ္ဆရိယေဟိ အဗ္ဘုတေဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘဂဝတာ ဗျာကတော’’တိ.

အထ ခေါ သော ဘိက္ခု ဥဂ္ဂဿ ဂဟပတိနော ဝေသာလိကဿ နိဝေသနေ ပိဏ္ဍပါတံ ဂဟေတွာ ဥဋ္ဌာယာသနာ ပက္ကာမိ. အထ ခေါ သော ဘိက္ခု ပစ္ဆာဘတ္တံ ပိဏ္ဍပါတပဋိက္ကန္တော ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ သော ဘိက္ခု ယာဝတကော အဟောသိ ဥဂ္ဂေန ဂဟပတိနာ ဝေသာလိကေန သဒ္ဓိံ ကထာသလ္လာပေါ၊ တံ သဗ္ဗံ ဘဂဝတော အာရောစေသိ.

‘‘သာဓု သာဓု၊ ဘိက္ခု! ယထာ တံ ဥဂ္ဂေါ ဂဟပတိ ဝေသာလိကော သမ္မာ ဗျာကရမာနော ဗျာကရေယျ၊ ဣမေဟေဝ ခေါ၊ ဘိက္ခု၊ အဋ္ဌဟိ အစ္ဆရိယေဟိ အဗ္ဘုတေဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဥဂ္ဂေါ ဂဟပတိ ဝေသာလိကော မယာ ဗျာကတော. ဣမေဟိ စ ပန၊ ဘိက္ခု၊ အဋ္ဌဟိ အစ္ဆရိယေဟိ အဗ္ဘုတေဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတံ ဥဂ္ဂံ ဂဟပတိံ ဝေသာလိကံ ဓာရေဟီ’’တိ. ပဌမံ.