နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ

အင်္ဂုတ္တရနိကာယော

သတ္တကနိပါတပါဠိ

ပဌမပဏ္ဏာသကံ

၁. ဓနဝဂ္ဂေါ

၁. ပဌမပိယသုတ္တံ

၁. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ. တတြ ခေါ ဘဂဝါ ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ – ‘‘ဘိက္ခဝေါ’’တိ. ‘‘ဘဒန္တေ’’တိ တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော ပစ္စဿောသုံ. ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစ –

‘‘သတ္တဟိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု သဗြဟ္မစာရီနံ အပ္ပိယော စ ဟောတိ အမနာပေါ စ အဂရု စ အဘာဝနီယော စ. ကတမေဟိ သတ္တဟိ? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု လာဘကာမော စ ဟောတိ၊ သက္ကာရကာမော စ ဟောတိ၊ အနဝညတ္တိကာမော စ ဟောတိ၊ အဟိရိကော စ ဟောတိ၊ အနောတ္တပ္ပီ စ၊ ပါပိစ္ဆော စ၊ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ စ. ဣမေဟိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သတ္တဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု သဗြဟ္မစာရီနံ အပ္ပိယော စ ဟောတိ အမနာပေါ စ အဂရု စ အဘာဝနီယော စ.

‘‘သတ္တဟိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု သဗြဟ္မစာရီနံ ပိယော စ ဟောတိ၊ မနာပေါ စ ဂရု စ ဘာဝနီယော စ. ကတမေဟိ သတ္တဟိ? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု န လာဘကာမော စ ဟောတိ၊ န သက္ကာရကာမော စ ဟောတိ၊ န အနဝညတ္တိကာမော စ ဟောတိ၊ ဟိရိမာ စ ဟောတိ၊ ဩတ္တပ္ပီ စ၊ အပ္ပိစ္ဆော စ၊ သမ္မာဒိဋ္ဌိ စ. ဣမေဟိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သတ္တဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု သဗြဟ္မစာရီနံ ပိယော စ ဟောတိ မနာပေါ စ ဂရု စ ဘာဝနီယော စာ’’တိ. ပဌမံ.

၂. ဒုတိယပိယသုတ္တံ

၂. ‘‘သတ္တဟိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု သဗြဟ္မစာရီနံ အပ္ပိယော စ ဟောတိ အမနာပေါ စ အဂရု စ အဘာဝနီယော စ. ကတမေဟိ သတ္တဟိ? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု လာဘကာမော စ ဟောတိ၊ သက္ကာရကာမော စ ဟောတိ၊ အနဝညတ္တိကာမော စ ဟောတိ၊ အဟိရိကော စ ဟောတိ၊ အနောတ္တပ္ပီ စ၊ ဣဿုကီ စ၊ မစ္ဆရီ စ. ဣမေဟိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သတ္တဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု သဗြဟ္မစာရီနံ အပ္ပိယော စ ဟောတိ အမနာပေါ စ အဂရု စ အဘာဝနီယော စ.

‘‘သတ္တဟိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု+? သဗြဟ္မစာရီနံ ပိယော စ ဟောတိ မနာပေါ စ ဂရု စ ဘာဝနီယော စ. ကတမေဟိ သတ္တဟိ? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု န လာဘကာမော စ ဟောတိ၊ န သက္ကာရကာမော စ ဟောတိ၊ န အနဝညတ္တိကာမော စ ဟောတိ၊ ဟိရိမာ စ ဟောတိ၊ ဩတ္တပ္ပီ စ၊ အနိဿုကီ စ၊ အမစ္ဆရီ စ. ဣမေဟိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သတ္တဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု သဗြဟ္မစာရီနံ ပိယော စ ဟောတိ မနာပေါ စ ဂရု စ ဘာဝနီယော စာ’’တိ. ဒုတိယံ.

၃. သံခိတ္တဗလသုတ္တံ

၃. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ။ပေ။ သတ္တိမာနိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဗလာနိ. ကတမာနိ သတ္တ? သဒ္ဓါဗလံ၊ ဝီရိယဗလံ၊ ဟိရီဗလံ၊ ဩတ္တပ္ပဗလံ၊ သတိဗလံ၊ သမာဓိဗလံ၊ ပညာဗလံ. ဣမာနိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သတ္တ ဗလာနီတိ.

‘‘သဒ္ဓါဗလံ ဝီရိယဉ္စ၊ ဟိရီ [ဟိရိ (သီ. ပီ. က.)] ဩတ္တပ္ပိယံ ဗလံ၊

သတိဗလံ သမာဓိ စ၊ ပညာ ဝေ သတ္တမံ ဗလံ၊

ဧတေဟိ ဗလဝါ ဘိက္ခု၊ သုခံ ဇီဝတိ ပဏ္ဍိတော၊

‘‘ယောနိသော ဝိစိနေ ဓမ္မံ၊ ပညာယတ္ထံ ဝိပဿတိ၊

ပဇ္ဇောတဿေဝ နိဗ္ဗာနံ၊ ဝိမောက္ခော ဟောတိ စေတသော’’တိ. တတိယံ၊

၄. ဝိတ္ထတဗလသုတ္တံ

၄. ‘‘သတ္တိမာနိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဗလာနိ. ကတမာနိ သတ္တ? သဒ္ဓါဗလ၊ ဝီရိယဗလံ၊ ဟိရီဗလံ၊ ဩတ္တပ္ပဗလံ၊ သတိဗလံ၊ သမာဓိဗလံ၊ ပညာဗလံ.

‘‘ကတမဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သဒ္ဓါဗလံ? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အရိယသာဝကော သဒ္ဓေါ ဟောတိ၊ သဒ္ဒဟတိ တထာဂတဿ ဗောဓိံ – ‘ဣတိပိ သော ဘဂဝါ အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ။ပေ။ သတ္ထာ ဒေဝမနုဿာနံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါ’တိ. ဣဒံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သဒ္ဓါဗလံ.

‘‘ကတမဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝီရိယဗလံ? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အရိယသာဝကော အာရဒ္ဓဝီရိယော ဝိဟရတိ အကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ပဟာနာယ၊ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ဥပသမ္ပဒါယ၊ ထာမဝါ ဒဠှပရက္ကမော အနိက္ခိတ္တဓုရော ကုသလေသု ဓမ္မေသု. ဣဒံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝီရိယဗလံ.

‘‘ကတမဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဟိရီဗလံ? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အရိယသာဝကော ဟိရိမာ ဟောတိ၊ ဟိရီယတိ ကာယဒုစ္စရိတေန ဝစီဒုစ္စရိတေန မနောဒုစ္စရိတေန၊ ဟိရီယတိ ပါပကာနံ အကုသလာနံ ဓမ္မာနံ သမာပတ္တိယာ. ဣဒံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဟိရီဗလံ.

‘‘ကတမဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဩတ္တပ္ပဗလံ? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အရိယသာဝကော ဩတ္တပ္ပီ ဟောတိ၊ ဩတ္တပ္ပတိ ကာယဒုစ္စရိတေန ဝစီဒုစ္စရိတေန မနောဒုစ္စရိတေန၊ ဩတ္တပ္ပတိ ပါပကာနံ အကုသလာနံ ဓမ္မာနံ သမာပတ္တိယာ. ဣဒံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဩတ္တပ္ပဗလံ.

‘‘ကတမဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သတိဗလံ? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အရိယသာဝကော သတိမာ ဟောတိ ပရမေန သတိနေပက္ကေန သမန္နာဂတော စိရကတမ္ပိ စိရဘာသိတမ္ပိ သရိတာ အနုဿရိတာ. ဣဒံ၊ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သတိဗလံ.

‘‘ကတမဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သမာဓိဗလံ? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အရိယသာဝကော ဝိဝိစ္စေဝ ကာမေဟိ။ပေ။ စတုတ္ထံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ. ဣဒံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သမာဓိဗလံ.

‘‘ကတမဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပညာဗလံ? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အရိယသာဝကော ပညဝါ ဟောတိ ဥဒယတ္ထဂါမိနိယာ ပညာယ သမန္နာဂတော အရိယာယ နိဗ္ဗေဓိကာယ သမ္မာ ဒုက္ခက္ခယဂါမိနိယာ. ဣဒံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပညာဗလံ. ဣမာနိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သတ္တ ဗလာနီတိ.

‘‘သဒ္ဓါဗလံ ဝီရိယဉ္စ၊ ဟိရီ ဩတ္တပ္ပိယံ ဗလံ၊

သတိဗလံ သမာဓိ စ၊ ပညာ ဝေ သတ္တမံ ဗလံ၊

ဧတေဟိ ဗလဝါ ဘိက္ခု၊ သုခံ ဇီဝတိ ပဏ္ဍိတော.

‘‘ယောနိသော ဝိစိနေ ဓမ္မံ၊ ပညာယတ္ထံ ဝိပဿတိ၊

ပဇ္ဇောတဿေဝ နိဗ္ဗာနံ၊ ဝိမောက္ခော ဟောတိ စေတသော’’တိ. စတုတ္ထံ၊

၅. သံခိတ္တဓနသုတ္တံ

၅. ‘‘သတ္တိမာနိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဓနာနိ. ကတမာနိ သတ္တ? သဒ္ဓါဓနံ၊ သီလဓနံ၊ ဟိရီဓနံ၊ ဩတ္တပ္ပဓနံ၊ သုတဓနံ၊ စာဂဓနံ၊ ပညာဓနံ. ဣမာနိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သတ္တ ဓနာနီတိ.

‘‘သဒ္ဓါဓနံ သီလဓနံ၊ ဟိရီ ဩတ္တပ္ပိယံ ဓနံ၊

သုတဓနဉ္စ စာဂေါ စ၊ ပညာ ဝေ သတ္တမံ ဓနံ.

‘‘ယဿ ဧတေ ဓနာ အတ္ထိ၊ ဣတ္ထိယာ ပုရိသဿ ဝါ၊

အဒလိဒ္ဒေါတိ တံ အာဟု၊ အမောဃံ တဿ ဇီဝိတံ.

‘‘တသ္မာ သဒ္ဓဉ္စ သီလဉ္စ၊ ပသာဒံ ဓမ္မဒဿနံ၊

အနုယုဉ္ဇေထ မေဓာဝီ၊ သရံ [ဝရံ (က.)] ဗုဒ္ဓါန သာသန’’န္တိ. ပဉ္စမံ၊

၆. ဝိတ္ထတဓနသုတ္တံ

၆. ‘‘သတ္တိမာနိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဓနာနိ. ကတမာနိ သတ္တ? သဒ္ဓါဓနံ၊ သီလဓနံ၊ ဟိရီဓနံ၊ ဩတ္တပ္ပဓနံ၊ သုတဓနံ၊ စာဂဓနံ၊ ပညာဓနံ.

‘‘ကတမဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သဒ္ဓါဓနံ? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အရိယသာဝကော သဒ္ဓေါ ဟောတိ၊ သဒ္ဒဟတိ တထာဂတဿ ဗောဓိံ – ‘ဣတိပိ သော ဘဂဝါ အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ။ပေ။ ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါ’တိ. ဣဒံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သဒ္ဓါဓနံ.

‘‘ကတမဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သီလဓနံ? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အရိယသာဝကော ပါဏာတိပါတာ ပဋိဝိရတော ဟောတိ။ပေ။ သုရာမေရယမဇ္ဇပမာဒဋ္ဌာနာ ပဋိဝိရတော ဟောတိ. ဣဒံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သီလဓနံ.

‘‘ကတမဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဟိရီဓနံ? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အရိယသာဝကော ဟိရီမာ ဟောတိ၊ ဟိရီယတိ ကာယဒုစ္စရိတေန ဝစီဒုစ္စရိတေန မနောဒုစ္စရိတေန၊ ဟိရီယတိ ပါပကာနံ အကုသလာနံ ဓမ္မာနံ သမာပတ္တိယာ. ဣဒံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဟိရီဓနံ.

‘‘ကတမဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဩတ္တပ္ပဓနံ? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အရိယသာဝကော ဩတ္တပ္ပီ ဟောတိ၊ ဩတ္တပ္ပတိ ကာယဒုစ္စရိတေန ဝစီဒုစ္စရိတေန မနောဒုစ္စရိတေန၊ ဩတ္တပ္ပတိ ပါပကာနံ အကုသလာနံ ဓမ္မာနံ သမာပတ္တိယာ. ဣဒံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဩတ္တပ္ပဓနံ.

‘‘ကတမဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သုတဓနံ? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အရိယသာဝကော ဗဟုဿုတော ဟောတိ သုတဓရော သုတသန္နိစယော. ယေ တေ ဓမ္မာ အာဒိကလျာဏာ မဇ္ဈေကလျာဏာ ပရိယောသာနကလျာဏာ သာတ္ထံ သဗျဉ္ဇနံ၊ ကေဝလပရိပုဏ္ဏံ ပရိသုဒ္ဓံ ဗြဟ္မစရိယံ အဘိဝဒန္တိ. တထာရူပါဿ ဓမ္မာ ဗဟုဿုတာ ဟောန္တိ ဓာတာ ဝစသာ ပရိစိတာ မနသာနုပေက္ခိတာ ဒိဋ္ဌိယာ သုပ္ပဋိဝိဒ္ဓါ. ဣဒံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သုတဓနံ.

‘‘ကတမဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စာဂဓနံ? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အရိယသာဝကော ဝိဂတမလမစ္ဆေရေန စေတသာ အဂါရံ အဇ္ဈာဝသတိ မုတ္တစာဂေါ ပယတပါဏိ ဝေါဿဂ္ဂရတော ယာစယောဂေါ ဒါနသံဝိဘာဂရတော. ဣဒံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စာဂဓနံ.

‘‘ကတမဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပညာဓနံ? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အရိယသာဝကော ပညဝါ ဟောတိ။ပေ။ သမ္မာ ဒုက္ခက္ခယဂါမိနိယာ. ဣဒံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပညာဓနံ. ဣမာနိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သတ္တဓနာနီတိ.

‘‘သဒ္ဓါဓနံ သီလဓနံ၊ ဟိရီ ဩတ္တပ္ပိယံ ဓနံ၊

သုတဓနဉ္စ စာဂေါ စ၊ ပညာ ဝေ သတ္တမံ ဓနံ.

‘‘ယဿ ဧတေ ဓနာ အတ္ထိ၊ ဣတ္ထိယာ ပုရိသဿ ဝါ၊

အဒလိဒ္ဒေါတိ တံ အာဟု၊ အမောဃံ တဿ ဇီဝိတံ.

‘‘တသ္မာ သဒ္ဓဉ္စ သီလဉ္စ၊ ပသာဒံ ဓမ္မဒဿနံ၊

အနုယုဉ္ဇေထ မေဓာဝီ၊ သရံ ဗုဒ္ဓါန သာသန’’န္တိ. ဆဋ္ဌံ၊

၇. ဥဂ္ဂသုတ္တံ

၇. အထ ခေါ ဥဂ္ဂေါ ရာဇမဟာမတ္တော ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ ဥဂ္ဂေါ ရာဇမဟာမတ္တော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ –

‘‘အစ္ဆရိယံ၊ ဘန္တေ၊ အဗ္ဘုတံ၊ ဘန္တေ! ယာဝ အဍ္ဎော စာယံ၊ ဘန္တေ၊ မိဂါရော ရောဟဏေယျော ယာဝ မဟဒ္ဓနော ယာဝ မဟာဘောဂေါ’’တိ. ‘‘ကီဝ အဍ္ဎော ပနုဂ္ဂ၊ မိဂါရော ရောဟဏေယျော၊ ကီဝ မဟဒ္ဓနော၊ ကီဝ မဟာဘောဂေါ’’တိ? ‘‘သတံ၊ ဘန္တေ၊ သတသဟဿာနံ [သဟဿာနံ (သီ.)၊ သဟဿာနိ (သျာ.)၊ သတသဟဿာနိ (?)] ဟိရညဿ၊ ကော ပန ဝါဒေါ ရူပိယဿာ’’တိ! ‘‘အတ္ထိ ခေါ ဧတံ၊ ဥဂ္ဂ၊ ဓနံ နေတံ ‘နတ္ထီ’တိ ဝဒါမီတိ. တဉ္စ ခေါ ဧတံ၊ ဥဂ္ဂ၊ ဓနံ သာဓာရဏံ အဂ္ဂိနာ ဥဒကေန ရာဇူဟိ စောရေဟိ အပ္ပိယေဟိ ဒါယာဒေဟိ. သတ္တ ခေါ ဣမာနိ၊ ဥဂ္ဂ၊ ဓနာနိ အသာဓာရဏာနိ အဂ္ဂိနာ ဥဒကေန ရာဇူဟိ စောရေဟိ အပ္ပိယေဟိ ဒါယာဒေဟိ. ကတမာနိ သတ္တ? သဒ္ဓါဓနံ၊ သီလဓနံ၊ ဟိရီဓနံ၊ ဩတ္တပ္ပဓနံ၊ သုတဓနံ၊ စာဂဓနံ၊ ပညာဓနံ. ဣမာနိ ခေါ၊ ဥဂ္ဂ၊ သတ္တ ဓနာနိ အသာဓာရဏာနိ အဂ္ဂိနာ ဥဒကေန ရာဇူဟိ စောရေဟိ အပ္ပိယေဟိ ဒါယာဒေဟီတိ.

‘‘သဒ္ဓါဓနံ သီလဓနံ၊ ဟိရီ ဩတ္တပ္ပိယံ ဓနံ၊

သုတဓနဉ္စ စာဂေါ စ၊ ပညာ ဝေ သတ္တမံ ဓနံ.

‘‘ယဿ ဧတေ ဓနာ အတ္ထိ၊ ဣတ္ထိယာ ပုရိသဿ ဝါ၊

သ ဝေ မဟဒ္ဓနော လောကေ၊ အဇေယျော ဒေဝမာနုသေ.

‘‘တသ္မာ သဒ္ဓဉ္စ သီလဉ္စ၊ ပသာဒံ ဓမ္မဒဿနံ၊

အနုယုဉ္ဇေထ မေဓာဝီ၊ သရံ ဗုဒ္ဓါန သာသန’’န္တိ. သတ္တမံ၊

၈. သံယောဇနသုတ္တံ

၈. ‘‘သတ္တိမာနိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သံယောဇနာနိ. ကတမာနိ သတ္တ? အနုနယသံယောဇနံ၊ ပဋိဃသံယောဇနံ၊ ဒိဋ္ဌိသံယောဇနံ၊ ဝိစိကိစ္ဆာသံယောဇနံ၊ မာနသံယောဇနံ၊ ဘဝရာဂသံယောဇနံ၊ အဝိဇ္ဇာသံယောဇနံ. ဣမာနိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သတ္တ သံယောဇနာနီ’’တိ. အဋ္ဌမံ.

၉. ပဟာနသုတ္တံ

၉. ‘‘သတ္တန္နံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သံယောဇနာနံ ပဟာနာယ သမုစ္ဆေဒါယ ဗြဟ္မစရိယံ ဝုဿတိ. ကတမေသံ သတ္တန္နံ? အနုနယသံယောဇနဿ ပဟာနာယ သမုစ္ဆေဒါယ ဗြဟ္မစရိယံ ဝုဿတိ၊ ပဋိဃသံယောဇနဿ။ပေ။ ဒိဋ္ဌိသံယောဇနဿ။ ဝိစိကိစ္ဆာသံယောဇနဿ။ မာနသံယောဇနဿ။ ဘဝရာဂသံယောဇနဿ ။ အဝိဇ္ဇာသံယောဇနဿ ပဟာနာယ သမုစ္ဆေဒါယ ဗြဟ္မစရိယံ ဝုဿတိ. ဣမေသံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သတ္တန္နံ သံယောဇနာနံ ပဟာနာယ သမုစ္ဆေဒါယ ဗြဟ္မစရိယံ ဝုဿတိ. ယတော စ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခုနော အနုနယသံယောဇနံ ပဟီနံ ဟောတိ ဥစ္ဆိန္နမူလံ တာလာဝတ္ထုကတံ အနဘာဝံ ကတံ အာယတိံ အနုပ္ပါဒဓမ္မံ. ပဋိဃသံယောဇနံ။ပေ။ ဒိဋ္ဌိသံယောဇနံ။ ဝိစိကိစ္ဆာသံယောဇနံ။ မာနသံယောဇနံ။ ဘဝရာဂသံယောဇနံ။ အဝိဇ္ဇာသံယောဇနံ ပဟီနံ ဟောတိ ဥစ္ဆိန္နမူလံ တာလာဝတ္ထုကတံ အနဘာဝံ ကတံ အာယတိံ အနုပ္ပါဒဓမ္မံ. အယံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု အစ္ဆေစ္ဆိ တဏှံ၊ ဝိဝတ္တယိ သံယောဇနံ၊ သမ္မာ မာနာဘိသမယာ အန္တမကာသိ ဒုက္ခဿာ’’တိ. နဝမံ.

၁၀. မစ္ဆရိယသုတ္တံ

၁၀. ‘‘သတ္တိမာနိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သံယောဇနာနိ. ကတမာနိ သတ္တ? အနုနယသံယောဇနံ၊ ပဋိဃသံယောဇနံ၊ ဒိဋ္ဌိသံယောဇနံ၊ ဝိစိကိစ္ဆာသံယောဇနံ၊ မာနသံယောဇနံ၊ ဣဿာသံယောဇနံ၊ မစ္ဆရိယသံယောဇနံ. ဣမာနိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သတ္တ သံယောဇနာနီ’’တိ. ဒသမံ.

ဓနဝဂ္ဂေါ ပဌမော.

တဿုဒ္ဒါနံ –

ဒွေ ပိယာနိ ဗလံ ဓနံ၊ သံခိတ္တဉ္စေဝ ဝိတ္ထတံ၊

ဥဂ္ဂံ သံယောဇနဉ္စေဝ၊ ပဟာနံ မစ္ဆရိယေန စာတိ.

၂. အနုသယဝဂ္ဂေါ

၁. ပဌမအနုသယသုတ္တံ

၁၁. ‘‘သတ္တိမေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အနုသယာ. ကတမေ သတ္တ? ကာမရာဂါနုသယော၊ ပဋိဃာနုသယော၊ ဒိဋ္ဌာနုသယော၊ ဝိစိကိစ္ဆာနုသယော၊ မာနာနုသယော၊ ဘဝရာဂါနုသယော၊ အဝိဇ္ဇာနုသယော. ဣမေ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သတ္တ အနုသယာ’’တိ. ပဌမံ.

၂. ဒုတိယအနုသယသုတ္တံ

၁၂. ‘‘သတ္တန္နံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အနုသယာနံ ပဟာနာယ သမုစ္ဆေဒါယ ဗြဟ္မစရိယံ ဝုဿတိ. ကတမေသံ သတ္တန္နံ? ကာမရာဂါနုသယဿ ပဟာနာယ သမုစ္ဆေဒါယ ဗြဟ္မစရိယံ ဝုဿတိ၊ ပဋိဃာနုသယဿ။ပေ။ ဒိဋ္ဌာနုသယဿ။ ဝိစိကိစ္ဆာနုသယဿ။ မာနာနုသယဿ။ ဘဝရာဂါနုသယဿ။ အဝိဇ္ဇာနုသယဿ ပဟာနာယ သမုစ္ဆေဒါယ ဗြဟ္မစရိယံ ဝုဿတိ. ဣမေသံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သတ္တန္နံ အနုသယာနံ ပဟာနာယ သမုစ္ဆေဒါယ ဗြဟ္မစရိယံ ဝုဿတိ.

‘‘ယတော စ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခုနော ကာမရာဂါနုသယော ပဟီနော ဟောတိ ဥစ္ဆိန္နမူလော တာလာဝတ္ထုကတော အနဘာဝံကတော အာယတိံ အနုပ္ပါဒဓမ္မော. ပဋိဃာနုသယော။ပေ။ ဒိဋ္ဌာနုသယော။ ဝိစိကိစ္ဆာနုသယော။ မာနာနုသယော။ ဘဝရာဂါနုသယော။ အဝိဇ္ဇာနုသယော ပဟီနော ဟောတိ ဥစ္ဆိန္နမူလော တာလာဝတ္ထုကတော အနဘာဝံကတော အာယတိံ အနုပ္ပါဒဓမ္မော. အယံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု အစ္ဆေစ္ဆိ တဏှံ၊ ဝိဝတ္တယိ သံယောဇနံ၊ သမ္မာ မာနာဘိသမယာ အန္တမကာသိ ဒုက္ခဿာ’’တိ. ဒုတိယံ.

၃. ကုလသုတ္တံ

၁၃. ‘‘သတ္တဟိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတံ ကုလံ အနုပဂန္တွာ ဝါ နာလံ ဥပဂန္တုံ၊ ဥပဂန္တွာ ဝါ နာလံ ဥပနိသီဒိတုံ. ကတမေဟိ သတ္တဟိ? န မနာပေန ပစ္စုဋ္ဌေန္တိ၊ န မနာပေန အဘိဝါဒေန္တိ၊ န မနာပေန အာသနံ ဒေန္တိ၊ သန္တမဿ ပရိဂုဟန္တိ၊ ဗဟုကမ္ပိ ထောကံ ဒေန္တိ၊ ပဏီတမ္ပိ လူခံ ဒေန္တိ၊ အသက္ကစ္စံ ဒေန္တိ နော သက္ကစ္စံ. ဣမေဟိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သတ္တဟိ အင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတံ ကုလံ အနုပဂန္တွာ ဝါ နာလံ ဥပဂန္တုံ၊ ဥပဂန္တွာ ဝါ နာလံ ဥပနိသီဒိတုံ.

‘‘သတ္တဟိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတံ ကုလံ အနုပဂန္တွာ ဝါ အလံ ဥပဂန္တုံ၊ ဥပဂန္တွာ ဝါ အလံ ဥပနိသီဒိတုံ. ကတမေဟိ သတ္တဟိ? မနာပေန ပစ္စုဋ္ဌေန္တိ၊ မနာပေန အဘိဝါဒေန္တိ၊ မနာပေန အာသနံ ဒေန္တိ၊ သန္တမဿ န ပရိဂုဟန္တိ၊ ဗဟုကမ္ပိ ဗဟုကံ ဒေန္တိ၊ ပဏီတမ္ပိ ပဏီတံ ဒေန္တိ၊ သက္ကစ္စံ ဒေန္တိ နော အသက္ကစ္စံ. ဣမေဟိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သတ္တဟိ အင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတံ ကုလံ အနုပဂန္တွာ ဝါ အလံ ဥပဂန္တုံ၊ ဥပဂန္တွာ ဝါ အလံ ဥပနိသီဒိတု’’န္တိ. တတိယံ.

၄. ပုဂ္ဂလသုတ္တံ

၁၄. ‘‘သတ္တိမေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုဂ္ဂလာ အာဟုနေယျာ ပါဟုနေယျာ ဒက္ခိဏေယျာ အဉ္ဇလိကရဏီယာ အနုတ္တရံ ပုညက္ခေတ္တံ လောကဿ. ကတမေ သတ္တ? ဥဘတောဘာဂဝိမုတ္တော၊ ပညာဝိမုတ္တော၊ ကာယသက္ခီ၊ ဒိဋ္ဌိပ္ပတ္တော [ဒိဋ္ဌပ္ပတ္တော (က.)]၊ သဒ္ဓါဝိမုတ္တော၊ ဓမ္မာနုသာရီ၊ သဒ္ဓါနုသာရီ. ဣမေ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သတ္တ ပုဂ္ဂလာ အာဟုနေယျာ ပါဟုနေယျာ ဒက္ခိဏေယျာ အဉ္ဇလိကရဏီယာ အနုတ္တရံ ပုညက္ခေတ္တံ လောကဿာ’’တိ. စတုတ္ထံ.

၅. ဥဒကူပမာသုတ္တံ

၁၅. ‘‘သတ္တိမေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဥဒကူပမာ ပုဂ္ဂလာ သန္တော သံဝိဇ္ဇမာနာ လောကသ္မိံ. ကတမေ သတ္တ? [ပု. ပ. ၂၀၃၊ ကထာ. ၈၅၂] ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧကစ္စော ပုဂ္ဂလော သကိံ နိမုဂ္ဂေါ နိမုဂ္ဂေါဝ ဟောတိ၊ ဣဓ ပန၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧကစ္စော ပုဂ္ဂလော ဥမ္မုဇ္ဇိတွာ နိမုဇ္ဇတိ၊ ဣဓ ပန၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧကစ္စော ပုဂ္ဂလော ဥမ္မုဇ္ဇိတွာ ဌိတော ဟောတိ၊ ဣဓ ပန၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧကစ္စော ပုဂ္ဂလော ဥမ္မုဇ္ဇိတွာ ဝိပဿတိ ဝိလောကေတိ၊ ဣဓ ပန၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧကစ္စော ပုဂ္ဂလော ဥမ္မုဇ္ဇိတွာ ပတရတိ၊ ဣဓ ပန၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧကစ္စော ပုဂ္ဂလော ဥမ္မုဇ္ဇိတွာ ပတိဂါဓပ္ပတ္တော ဟောတိ၊ ဣဓ ပန၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧကစ္စော ပုဂ္ဂလော ဥမ္မုဇ္ဇိတွာ တိဏ္ဏော ဟောတိ ပါရင်္ဂတော [ပါရဂတော (သီ. သျာ. ကံ.)] ထလေ တိဋ္ဌတိ ဗြာဟ္မဏော.

‘‘ကထဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုဂ္ဂလော သကိံ နိမုဂ္ဂေါ နိမုဂ္ဂေါဝ ဟောတိ? ဣဓ ဘိက္ခဝေ၊ ဧကစ္စော ပုဂ္ဂလော သမန္နာဂတော ဟောတိ ဧကန္တကာဠကေဟိ အကုသလေဟိ ဓမ္မေဟိ. ဧဝံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုဂ္ဂလော သကိံ နိမုဂ္ဂေါ နိမုဂ္ဂေါဝ ဟောတိ.

‘‘ကထဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုဂ္ဂလော ဥမ္မုဇ္ဇိတွာ နိမုဇ္ဇတိ? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧကစ္စော ပုဂ္ဂလော ဥမ္မုဇ္ဇတိ သာဓု သဒ္ဓါ ကုသလေသု ဓမ္မေသု၊ သာဓု ဟိရီ။ပေ။ သာဓု ဩတ္တပ္ပံ။ သာဓု ဝီရိယံ [ဝိရိယံ (သီ. သျာ. ကံ. ပီ.)] ။ သာဓု ပညာ ကုသလေသု ဓမ္မေသူတိ. တဿ သာ သဒ္ဓါ နေဝ တိဋ္ဌတိ နော ဝဍ္ဎတိ ဟာယတိယေဝ၊ တဿ သာ ဟိရီ။ပေ။ တဿ တံ ဩတ္တပ္ပံ။ တဿ တံ ဝီရိယံ။ တဿ သာ ပညာ နေဝ တိဋ္ဌတိ နော ဝဍ္ဎတိ ဟာယတိယေဝ. ဧဝံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုဂ္ဂလော ဥမ္မုဇ္ဇိတွာ နိမုဇ္ဇတိ.

‘‘ကထဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုဂ္ဂလော ဥမ္မုဇ္ဇိတွာ ဌိတော ဟောတိ? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧကစ္စော ပုဂ္ဂလော ဥမ္မုဇ္ဇတိ သာဓု သဒ္ဓါ ကုသလေသု ဓမ္မေသု၊ သာဓု ဟိရီ။ပေ။ သာဓု ဩတ္တပ္ပံ။ သာဓု ဝီရိယံ။ သာဓု ပညာ ကုသလေသု ဓမ္မေသူတိ. တဿ သာ သဒ္ဓါ နေဝ ဟာယတိ နော ဝဍ္ဎတိ ဌိတာ ဟောတိ. တဿ သာ ဟိရီ။ပေ။ တဿ တံ ဩတ္တပ္ပံ။ တဿ တံ ဝီရိယံ။ တဿ သာ ပညာ နေဝ ဟာယတိ နော ဝဍ္ဎတိ ဌိတာ ဟောတိ. ဧဝံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုဂ္ဂလော ဥမ္မုဇ္ဇိတွာ ဌိတော ဟောတိ.

‘‘ကထဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုဂ္ဂလော ဥမ္မုဇ္ဇိတွာ ဝိပဿတိ ဝိလောကေတိ? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧကစ္စော ပုဂ္ဂလော ဥမ္မုဇ္ဇတိ သာဓု သဒ္ဓါ ကုသလေသု ဓမ္မေသု၊ သာဓု ဟိရီ။ပေ။ သာဓု ဩတ္တပ္ပံ။ သာဓု ဝီရိယံ။ သာဓု ပညာ ကုသလေသု ဓမ္မေသူတိ. သော တိဏ္ဏံ သံယောဇနာနံ ပရိက္ခယာ သောတာပန္နော ဟောတိ အဝိနိပါတဓမ္မော နိယတော သမ္ဗောဓိပရာယဏော. ဧဝံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုဂ္ဂလော ဥမ္မုဇ္ဇိတွာ ဝိပဿတိ ဝိလောကေတိ.

‘‘ကထဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုဂ္ဂလော ဥမ္မုဇ္ဇိတွာ ပတရတိ? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧကစ္စော ပုဂ္ဂလော ဥမ္မုဇ္ဇတိ သာဓု သဒ္ဓါ ကုသလေသု ဓမ္မေသု၊ သာဓု ဟိရီ။ပေ။ သာဓု ဩတ္တပ္ပံ။ သာဓု ဝီရိယံ။ သာဓု ပညာ ကုသလေသု ဓမ္မေသူတိ. သော တိဏ္ဏံ သံယောဇနာနံ ပရိက္ခယာ ရာဂဒေါသမောဟာနံ တနုတ္တာ သကဒါဂါမီ ဟောတိ၊ သကိဒေဝ [သကိံဒေဝ (က.)] ဣမံ လောကံ အာဂန္တွာ ဒုက္ခဿန္တံ ကရောတိ [ဒုက္ခဿန္တကရော ဟောတိ (က.)]. ဧဝံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုဂ္ဂလော ဥမ္မုဇ္ဇိတွာ ပတရတိ.

‘‘ကထဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုဂ္ဂလော ဥမ္မုဇ္ဇိတွာ ပတိဂါဓပ္ပတ္တော ဟောတိ? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧကစ္စော ပုဂ္ဂလော ဥမ္မုဇ္ဇတိ သာဓု သဒ္ဓါ ကုသလေသု ဓမ္မေသု၊ သာဓု ဟိရီ။ပေ။ သာဓု ဩတ္တပ္ပံ။ သာဓု ဝီရိယံ။ သာဓု ပညာ ကုသလေသု ဓမ္မေသူတိ. သော ပဉ္စန္နံ ဩရမ္ဘာဂိယာနံ သံယောဇနာနံ ပရိက္ခယာ ဩပပါတိကော ဟောတိ တတ္ထ ပရိနိဗ္ဗာယီ အနာဝတ္တိဓမ္မော တသ္မာ လောကာ. ဧဝံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုဂ္ဂလော ဥမ္မုဇ္ဇိတွာ ပတိဂါဓပ္ပတ္တော ဟောတိ.

‘‘ကထဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုဂ္ဂလော ဥမ္မုဇ္ဇိတွာ တိဏ္ဏော ဟောတိ ပါရင်္ဂတော ထလေ တိဋ္ဌတိ ဗြာဟ္မဏော. ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧကစ္စော ပုဂ္ဂလော ဥမ္မုဇ္ဇတိ သာဓု သဒ္ဓါ ကုသလေသု ဓမ္မေသု၊ သာဓု ဟိရီ။ပေ။ သာဓု ဩတ္တပ္ပံ။ သာဓု ဝီရိယံ။ သာဓု ပညာ ကုသလေသု ဓမ္မေသူတိ. သော အာသဝါနံ ခယာ အနာသဝံ စေတောဝိမုတ္တိံ ပညာဝိမုတ္တိံ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ. ဧဝံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုဂ္ဂလော ဥမ္မုဇ္ဇိတွာ တိဏ္ဏော ဟောတိ ပါရင်္ဂတော ထလေ တိဋ္ဌတိ ဗြာဟ္မဏော.

‘‘ဣမေ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သတ္တ ဥဒကူပမာ ပုဂ္ဂလာ သန္တော သံဝိဇ္ဇမာနာ လောကသ္မိ’’န္တိ. ပဉ္စမံ.

၆. အနိစ္စာနုပဿီသုတ္တံ

၁၆. ‘‘သတ္တိမေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုဂ္ဂလာ အာဟုနေယျာ ပါဟုနေယျာ ဒက္ခိဏေယျာ အဉ္ဇလိကရဏီယာ အနုတ္တရံ ပုညက္ခေတ္တံ လောကဿ. ကတမေ သတ္တ? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧကစ္စော ပုဂ္ဂလော သဗ္ဗသင်္ခါရေသု အနိစ္စာနုပဿီ ဝိဟရတိ၊ အနိစ္စသညီ၊ အနိစ္စပဋိသံဝေဒီ သတတံ သမိတံ အဗ္ဗောကိဏ္ဏံ စေတသာ အဓိမုစ္စမာနော ပညာယ ပရိယောဂါဟမာနော. သော အာသဝါနံ ခယာ။ပေ။ သစ္ဆိကတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ. အယံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပဌမော ပုဂ္ဂလော အာဟုနေယျော ပါဟုနေယျော ဒက္ခိဏေယျော အဉ္ဇလိကရဏီယော အနုတ္တရံ ပုညက္ခေတ္တံ လောကဿ.

‘‘ပုန စပရံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣဓေကစ္စော ပုဂ္ဂလော သဗ္ဗသင်္ခါရေသု အနိစ္စာနုပဿီ ဝိဟရတိ၊ အနိစ္စသညီ၊ အနိစ္စပဋိသံဝေဒီ သတတံ သမိတံ အဗ္ဗောကိဏ္ဏံ စေတသာ အဓိမုစ္စမာနော ပညာယ ပရိယောဂါဟမာနော. တဿ အပုဗ္ဗံ အစရိမံ အာသဝပရိယာဒါနဉ္စ ဟောတိ ဇီဝိတပရိယာဒါနဉ္စ. အယံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒုတိယော ပုဂ္ဂလော အာဟုနေယျော။ပေ။ အနုတ္တရံ ပုညက္ခေတ္တံ လောကဿ.

‘‘ပုန စပရံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣဓေကစ္စော ပုဂ္ဂလော သဗ္ဗသင်္ခါရေသု အနိစ္စာနုပဿီ ဝိဟရတိ၊ အနိစ္စသညီ၊ အနိစ္စပဋိသံဝေဒီ သတတံ သမိတံ အဗ္ဗောကိဏ္ဏံ စေတသာ အဓိမုစ္စမာနော ပညာယ ပရိယောဂါဟမာနော. သော ပဉ္စန္နံ ဩရမ္ဘာဂိယာနံ သံယောဇနာနံ ပရိက္ခယာ အန္တရာပရိနိဗ္ဗာယီ ဟောတိ။ပေ။ ဥပဟစ္စပရိနိဗ္ဗာယီ ဟောတိ။ပေ။ အသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယီ ဟောတိ။ပေ။ သသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယီ ဟောတိ။ပေ။ ဥဒ္ဓံသောတော ဟောတိ အကနိဋ္ဌဂါမီ. အယံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သတ္တမော ပုဂ္ဂလော အာဟုနေယျော ပါဟုနေယျော ဒက္ခိဏေယျော အဉ္ဇလိကရဏီယော အနုတ္တရံ ပုညက္ခေတ္တံ လောကဿ. ဣမေ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သတ္တ ပုဂ္ဂလာ အာဟုနေယျာ ပါဟုနေယျာ ဒက္ခိဏေယျာ အဉ္ဇလိကရဏီယာ အနုတ္တရံ ပုညက္ခေတ္တံ လောကဿာ’’တိ. ဆဋ္ဌံ.

၇. ဒုက္ခာနုပဿီသုတ္တံ

၁၇. သတ္တိမေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုဂ္ဂလာ အာဟုနေယျာ။ပေ။ အနုတ္တရံ ပုညက္ခေတ္တံ လောကဿ. ကတမေ သတ္တ? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧကစ္စော ပုဂ္ဂလော သဗ္ဗသင်္ခါရေသု ဒုက္ခာနုပဿီ ဝိဟရတိ။ပေ။. သတ္တမံ.

၈. အနတ္တာနုပဿီသုတ္တံ

၁၈. သဗ္ဗေသု ဓမ္မေသု အနတ္တာနုပဿီ ဝိဟရတိ။ပေ။. အဋ္ဌမံ.

၉. နိဗ္ဗာနသုတ္တံ

၁၉. [ကထာ. ၅၄၇-၅၄၈] ‘‘နိဗ္ဗာနေ သုခါနုပဿီ ဝိဟရတိ သုခသညီ သုခပဋိသံဝေဒီ သတတံ သမိတံ အဗ္ဗောကိဏ္ဏံ စေတသာ အဓိမုစ္စမာနော ပညာယ ပရိယောဂါဟမာနော. သော အာသဝါနံ ခယာ။ပေ။ သစ္ဆိကတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ. အယံ ဘိက္ခဝေ၊ ပဌမော ပုဂ္ဂလော အာဟုနေယျော။ပေ။ ပုညက္ခေတ္တံ လောကဿ.

‘‘ပုန စပရံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣဓေကစ္စော ပုဂ္ဂလော နိဗ္ဗာနေ သုခါနုပဿီ ဝိဟရတိ သုခသညီ သုခပဋိသံဝေဒီ သတတံ သမိတံ အဗ္ဗောကိဏ္ဏံ စေတသာ အဓိမုစ္စမာနော ပညာယ ပရိယောဂါဟမာနော. တဿ အပုဗ္ဗံ အစရိမံ အာသဝပရိယာဒါနဉ္စ ဟောတိ ဇီဝိတပရိယာဒါနဉ္စ. အယံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒုတိယော ပုဂ္ဂလော အာဟုနေယျော။ပေ။ အနုတ္တရံ ပုညက္ခေတ္တံ လောကဿ.

‘‘ပုန စပရံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣဓေကစ္စော ပုဂ္ဂလော နိဗ္ဗာနေ သုခါနုပဿီ ဝိဟရတိ သုခသညီ သုခပဋိသံဝေဒီ သတတံ သမိတံ အဗ္ဗောကိဏ္ဏံ စေတသာ အဓိမုစ္စမာနော ပညာယ ပရိယောဂါဟမာနော. သော ပဉ္စန္နံ ဩရမ္ဘာဂိယာနံ သံယောဇနာနံ ပရိက္ခယာ အန္တရာပရိနိဗ္ဗာယီ ဟောတိ။ပေ။ ဥပဟစ္စပရိနိဗ္ဗာယီ ဟောတိ။ပေ။ အသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယီ ဟောတိ။ပေ။ သသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယီ ဟောတိ။ပေ။ ဥဒ္ဓံသောတော ဟောတိ အကနိဋ္ဌဂါမီ. အယံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သတ္တမော ပုဂ္ဂလော အာဟုနေယျော။ပေ။ အနုတ္တရံ ပုညက္ခေတ္တံ လောကဿ. ဣမေ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သတ္တ ပုဂ္ဂလာ အာဟုနေယျာ။ပေ။ အနုတ္တရံ ပုညက္ခေတ္တံ လောကဿာ’’တိ. နဝမံ.

၁၀. နိဒ္ဒသဝတ္ထုသုတ္တံ

၂၀. ‘‘သတ္တိမာနိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ နိဒ္ဒသဝတ္ထူနိ. ကတမာနိ သတ္တ? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု သိက္ခာသမာဒါနေ တိဗ္ဗစ္ဆန္ဒော ဟောတိ အာယတိဉ္စ သိက္ခာသမာဒါနေ အဝိဂတပေမော [အဓိဂတပေမော (သျာ.) အ. နိ. ၇.၄၂၊ ဒီ. နိ. ၃.၃၃၁]၊ ဓမ္မနိသန္တိယာ တိဗ္ဗစ္ဆန္ဒော ဟောတိ အာယတိဉ္စ ဓမ္မနိသန္တိယာ အဝိဂတပေမော၊ ဣစ္ဆာဝိနယေ တိဗ္ဗစ္ဆန္ဒော ဟောတိ အာယတိဉ္စ ဣစ္ဆာဝိနယေ အဝိဂတပေမော၊ ပဋိသလ္လာနေ တိဗ္ဗစ္ဆန္ဒော ဟောတိ အာယတိဉ္စ ပဋိသလ္လာနေ အဝိဂတပေမော၊ ဝီရိယာရမ္ဘေ [ဝီရိယာရဗ္ဘေ (က.)] တိဗ္ဗစ္ဆန္ဒော ဟောတိ အာယတိဉ္စ ဝီရိယာရမ္ဘေ အဝိဂတပေမော၊ သတိနေပက္ကေ တိဗ္ဗစ္ဆန္ဒော ဟောတိ အာယတိဉ္စ သတိနေပက္ကေ အဝိဂတပေမော၊ ဒိဋ္ဌိပဋိဝေဓေ တိဗ္ဗစ္ဆန္ဒော ဟောတိ အာယတိဉ္စ ဒိဋ္ဌိပဋိဝေဓေ အဝိဂတပေမော. ဣမာနိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သတ္တ နိဒ္ဒသဝတ္ထူနီ’’တိ. ဒသမံ.

အနုသယဝဂ္ဂေါ ဒုတိယော.

တဿုဒ္ဒါနံ –

ဒုဝေ အနုသယာ ကုလံ၊ ပုဂ္ဂလံ ဥဒကူပမံ၊

အနိစ္စံ ဒုက္ခံ အနတ္တာ စ၊ နိဗ္ဗာနံ နိဒ္ဒသဝတ္ထု စာတိ.

၃. ဝဇ္ဇိသတ္တကဝဂ္ဂေါ

၁. သာရန္ဒဒသုတ္တံ

၂၁. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ဝေသာလိယံ ဝိဟရတိ သာရန္ဒဒေ စေတိယေ. အထ ခေါ သမ္ဗဟုလာ လိစ္ဆဝီ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိံသု၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိံသု. ဧကမန္တံ နိသိန္နေ ခေါ တေ လိစ္ဆဝီ ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစ – ‘‘သတ္တ ဝေါ၊ လိစ္ဆဝီ၊ အပရိဟာနိယေ [အပရိဟာနီယေ (က.)] ဓမ္မေ ဒေသေဿာမိ. တံ သုဏာထ၊ သာဓုကံ မနသိ ကရောထ၊ ဘာသိဿာမီ’’တိ. ‘‘ဧဝံ၊ ဘန္တေ’’တိ ခေါ တေ လိစ္ဆဝီ ဘဂဝတော ပစ္စဿောသုံ. ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစ –

‘‘ကတမေ စ၊ လိစ္ဆဝီ၊ သတ္တ အပရိဟာနိယာ ဓမ္မာ? ယာဝကီဝဉ္စ၊ လိစ္ဆဝီ၊ ဝဇ္ဇီ အဘိဏှံ သန္နိပါတာ ဘဝိဿန္တိ သန္နိပါတဗဟုလာ၊ ဝုဒ္ဓိယေဝ၊ လိစ္ဆဝီ၊ ဝဇ္ဇီနံ ပါဋိကင်္ခါ၊ နော ပရိဟာနိ.

‘‘ယာဝကီဝဉ္စ၊ လိစ္ဆဝီ၊ ဝဇ္ဇီ သမဂ္ဂါ သန္နိပတိဿန္တိ၊ သမဂ္ဂါ ဝုဋ္ဌဟိဿန္တိ၊ သမဂ္ဂါ ဝဇ္ဇိကရဏီယာနိ ကရိဿန္တိ၊ ဝုဒ္ဓိယေဝ၊ လိစ္ဆဝီ၊ ဝဇ္ဇီနံ ပါဋိကင်္ခါ၊ နော ပရိဟာနိ.

‘‘ယာဝကီဝဉ္စ၊ လိစ္ဆဝီ၊ ဝဇ္ဇီ အပညတ္တံ န ပညာပေဿန္တိ၊ ပညတ္တံ န သမုစ္ဆိန္ဒိဿန္တိ၊ ယထာပညတ္တေ ပေါရာဏေ ဝဇ္ဇိဓမ္မေ သမာဒါယ ဝတ္တိဿန္တိ၊ ဝုဒ္ဓိယေဝ၊ လိစ္ဆဝီ၊ ဝဇ္ဇီနံ ပါဋိကင်္ခါ၊ နော ပရိဟာနိ.

‘‘ယာဝကီဝဉ္စ၊ လိစ္ဆဝီ၊ ဝဇ္ဇီ ယေ တေ ဝဇ္ဇီနံ ဝဇ္ဇိမဟလ္လကာ တေ သက္ကရိဿန္တိ ဂရုံ ကရိဿန္တိ မာနေဿန္တိ ပူဇေဿန္တိ၊ တေသဉ္စ သောတဗ္ဗံ မညိဿန္တိ၊ ဝုဒ္ဓိယေဝ၊ လိစ္ဆဝီ၊ ဝဇ္ဇီနံ ပါဋိကင်္ခါ၊ နော ပရိဟာနိ.

‘‘ယာဝကီဝဉ္စ၊ လိစ္ဆဝီ၊ ဝဇ္ဇီ ယာ တာ ကုလိတ္ထိယော ကုလကုမာရိယော တာ န ဩကဿ ပသယှ ဝါသေဿန္တိ၊ ဝုဒ္ဓိယေဝ၊ လိစ္ဆဝီ၊ ဝဇ္ဇီနံ ပါဋိကင်္ခါ၊ နော ပရိဟာနိ.

‘‘ယာဝကီဝဉ္စ၊ လိစ္ဆဝီ၊ ဝဇ္ဇီ ယာနိ တာနိ ဝဇ္ဇီနံ ဝဇ္ဇိစေတိယာနိ အဗ္ဘန္တရာနိ စေဝ ဗာဟိရာနိ စ တာနိ သက္ကရိဿန္တိ ဂရုံ ကရိဿန္တိ မာနေဿန္တိ ပူဇေဿန္တိ၊ တေသဉ္စ ဒိန္နပုဗ္ဗံ ကတပုဗ္ဗံ ဓမ္မိကံ ဗလိံ နော ပရိဟာပေဿန္တိ၊ ဝုဒ္ဓိယေဝ၊ လိစ္ဆဝီ၊ ဝဇ္ဇီနံ ပါဋိကင်္ခါ၊ နော ပရိဟာနိ.

‘‘ယာဝကီဝဉ္စ၊ လိစ္ဆဝီ၊ ဝဇ္ဇီနံ အရဟန္တေသု ဓမ္မိကာ ရက္ခာဝရဏဂုတ္တိ သုသံဝိဟိတာ ဘဝိဿတိ – ‘ကိန္တိ အနာဂတာ စ အရဟန္တော ဝိဇိတံ အာဂစ္ဆေယျုံ၊ အာဂတာ စ အရဟန္တော ဝိဇိတေ ဖာသုံ ဝိဟရေယျု’န္တိ၊ ဝုဒ္ဓိယေဝ၊ လိစ္ဆဝီ၊ ဝဇ္ဇီနံ ပါဋိကင်္ခါ၊ နော ပရိဟာနိ.

‘‘ယာဝကီဝဉ္စ၊ လိစ္ဆဝီ၊ ဣမေ သတ္တ အပရိဟာနိယာ ဓမ္မာ ဝဇ္ဇီသု ဌဿန္တိ [ဝတ္တိဿန္တိ (က.)]၊ ဣမေသု စ သတ္တသု အပရိဟာနိယေသု ဓမ္မေသု ဝဇ္ဇီ သန္ဒိဿိဿန္တိ [သန္ဒိဿန္တိ (သီ. ပီ. က.)]၊ ဝုဒ္ဓိယေဝ၊ လိစ္ဆဝီ၊ ဝဇ္ဇီနံ ပါဋိကင်္ခါ၊ နော ပရိဟာနီ’’တိ. ပဌမံ.

၂. ဝဿကာရသုတ္တံ

၂၂. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ရာဇဂဟေ ဝိဟရတိ ဂိဇ္ဈကူဋေ ပဗ္ဗတေ. တေန ခေါ ပန သမယေန ရာဇာ မာဂဓော အဇာတသတ္တု ဝေဒေဟိပုတ္တော ဝဇ္ဇီ အဘိယာတုကာမော ဟောတိ. သော ဧဝမာဟ – ‘‘အဟံ ဟိမေ ဝဇ္ဇီ ဧဝံမဟိဒ္ဓိကေ ဧဝံမဟာနုဘာဝေ ဥစ္ဆေစ္ဆာမိ [ဥစ္ဆေဇ္ဇိဿာမိ (သျာ.)၊ ဥစ္ဆိဇ္ဇိဿာမိ (က.)]၊ ဝဇ္ဇီ ဝိနာသေဿာမိ၊ ဝဇ္ဇီ အနယဗျသနံ အာပါဒေဿာမီ’’တိ [အာပါဒေဿာမိ ဝဇ္ဇီတိ (က.) ဒီ. နိ. ၂.၁၃၁].

အထ ခေါ ရာဇာ မာဂဓော အဇာတသတ္တု ဝေဒေဟိပုတ္တော ဝဿကာရံ ဗြာဟ္မဏံ မာဂဓမဟာမတ္တံ အာမန္တေသိ – ‘‘ဧဟိ တွံ၊ ဗြာဟ္မဏ၊ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ မမ ဝစနေန ဘဂဝတော ပါဒေ သိရသာ ဝန္ဒာဟိ၊ အပ္ပါဗာဓံ အပ္ပါတင်္ကံ လဟုဋ္ဌာနံ ဗလံ ဖာသုဝိဟာရံ ပုစ္ဆ – ‘ရာဇာ၊ ဘန္တေ၊ မာဂဓော အဇာတသတ္တု ဝေဒေဟိပုတ္တော ဘဂဝတော ပါဒေ သိရသာ ဝန္ဒတိ၊ အပ္ပါဗာဓံ အပ္ပါတင်္ကံ လဟုဋ္ဌာနံ ဗလံ ဖာသုဝိဟာရံ ပုစ္ဆတီ’တိ. ဧဝဉ္စ ဝဒေဟိ – ‘ရာဇာ၊ ဘန္တေ၊ မာဂဓော အဇာတသတ္တု ဝေဒေဟိပုတ္တော ဝဇ္ဇီ အဘိယာတုကာမော. သော ဧဝမာဟ – ‘အဟံ ဟိမေ ဝဇ္ဇီ ဧဝံမဟိဒ္ဓိကေ ဧဝံမဟာနုဘာဝေ ဥစ္ဆေစ္ဆာမိ၊ ဝဇ္ဇီ ဝိနာသေဿာမိ၊ ဝဇ္ဇီ အနယဗျသနံ အာပါဒေဿာမီ’တိ. ယထာ တေ ဘဂဝါ ဗျာကရောတိ၊ တံ သာဓုကံ ဥဂ္ဂဟေတွာ မမ အာရောစေယျာသိ. န ဟိ တထာဂတာ ဝိတထံ ဘဏန္တီ’’တိ.

‘‘ဧဝံ၊ ဘော’’တိ ခေါ ဝဿကာရော ဗြာဟ္မဏော မာဂဓမဟာမတ္တော ရညော မာဂဓဿ အဇာတသတ္တုဿ ဝေဒေဟိပုတ္တဿ ပဋိဿုတွာ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝတာ သဒ္ဓိံ သမ္မောဒိ. သမ္မောဒနီယံ ကထံ သာရဏီယံ ဝီတိသာရေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ ဝဿကာရော ဗြာဟ္မဏော မာဂဓမဟာမတ္တော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ရာဇာ၊ ဘော ဂေါတမ၊ မာဂဓော အဇာတသတ္တု ဝေဒေဟိပုတ္တော ဘောတော ဂေါတမဿ ပါဒေ သိရသာ ဝန္ဒတိ၊ အပ္ပါဗာဓံ အပ္ပါတင်္ကံ လဟုဋ္ဌာနံ ဗလံ ဖာသုဝိဟာရံ ပုစ္ဆတိ. ရာဇာ [ဧဝဉ္စ ဝဒေတိ ရာဇာ (သီ. က.)]၊ ဘော ဂေါတမ၊ မာဂဓော အဇာတသတ္တု ဝေဒေဟိပုတ္တော ဝဇ္ဇီ အဘိယာတုကာမော. သော ဧဝမာဟ – ‘အဟံ ဟိမေ ဝဇ္ဇီ ဧဝံမဟိဒ္ဓိကေ ဧဝံမဟာနုဘာဝေ ဥစ္ဆေစ္ဆာမိ၊ ဝဇ္ဇီ ဝိနာသေဿာမိ၊ ဝဇ္ဇီ အနယဗျသနံ အာပါဒေဿာမီ’’’တိ.

တေန ခေါ ပန သမယေန အာယသ္မာ အာနန္ဒော ဘဂဝတော ပိဋ္ဌိတော ဌိတော ဟောတိ ဘဂဝန္တံ ဗီဇယမာနော [ဝီဇမာနော (သီ. သျာ.)]. အထ ခေါ ဘဂဝါ အာယသ္မန္တံ အာနန္ဒံ အာမန္တေသိ – ‘‘ကိန္တိ တေ၊ အာနန္ဒ၊ သုတံ – ‘ဝဇ္ဇီ အဘိဏှံ သန္နိပါတာ သန္နိပါတဗဟုလာ’’’တိ? ‘‘သုတံ မေတံ၊ ဘန္တေ – ‘ဝဇ္ဇီ အဘိဏှံ သန္နိပါတာ သန္နိပါတဗဟုလာ’’’တိ. ‘‘ယာဝကီဝဉ္စ၊ အာနန္ဒ၊ ဝဇ္ဇီ အဘိဏှံ သန္နိပါတာ ဘဝိဿန္တိ သန္နိပါတဗဟုလာ၊ ဝုဒ္ဓိယေဝ၊ အာနန္ဒ၊ ဝဇ္ဇီနံ ပါဋိကင်္ခါ၊ နော ပရိဟာနိ.

‘‘ကိန္တိ တေ၊ အာနန္ဒ၊ သုတံ – ‘ဝဇ္ဇီ သမဂ္ဂါ သန္နိပတန္တိ၊ သမဂ္ဂါ ဝုဋ္ဌဟန္တိ၊ သမဂ္ဂါ ဝဇ္ဇိကရဏီယာနိ ကရောန္တီ’’’တိ? ‘‘သုတံ မေတံ၊ ဘန္တေ – ‘ဝဇ္ဇီ သမဂ္ဂါ သန္နိပတန္တိ၊ သမဂ္ဂါ ဝုဋ္ဌဟန္တိ၊ သမဂ္ဂါ ဝဇ္ဇိကရဏီယာနိ ကရောန္တီ’’’တိ. ‘‘ယာဝကီဝဉ္စ၊ အာနန္ဒ၊ ဝဇ္ဇီ သမဂ္ဂါ သန္နိပတိဿန္တိ၊ သမဂ္ဂါ ဝုဋ္ဌဟိဿန္တိ၊ သမဂ္ဂါ ဝဇ္ဇိကရဏီယာနိ ကရိဿန္တိ၊ ဝုဒ္ဓိယေဝ၊ အာနန္ဒ၊ ဝဇ္ဇီနံ ပါဋိကင်္ခါ၊ နော ပရိဟာနိ.

‘‘ကိန္တိ တေ၊ အာနန္ဒ၊ သုတံ – ‘ဝဇ္ဇီ အပညတ္တံ န ပညာပေန္တိ၊ ပညတ္တံ န သမုစ္ဆိန္ဒန္တိ၊ ယထာပညတ္တေ ပေါရာဏေ ဝဇ္ဇိဓမ္မေ သမာဒါယ ဝတ္တန္တီ’’’တိ? ‘‘သုတံ မေတံ၊ ဘန္တေ – ‘ဝဇ္ဇီ အပညတ္တံ န ပညာပေန္တိ၊ ပညတ္တံ န သမုစ္ဆိန္ဒန္တိ၊ ယထာပညတ္တေ ပေါရာဏေ ဝဇ္ဇိဓမ္မေ သမာဒါယ ဝတ္တန္တီ’’’တိ. ‘‘ယာဝကီဝဉ္စ၊ အာနန္ဒ၊ ဝဇ္ဇီ အပညတ္တံ န ပညာပေဿန္တိ၊ ပညတ္တံ န သမုစ္ဆိန္ဒိဿန္တိ၊ ယထာပညတ္တေ ပေါရာဏေ ဝဇ္ဇိဓမ္မေ သမာဒါယ ဝတ္တိဿန္တိ၊ ဝုဒ္ဓိယေဝ၊ အာနန္ဒ၊ ဝဇ္ဇီနံ ပါဋိကင်္ခါ၊ နော ပရိဟာနိ.

‘‘ကိန္တိ တေ၊ အာနန္ဒ၊ သုတံ – ‘ဝဇ္ဇီ ယေ တေ ဝဇ္ဇီနံ ဝဇ္ဇိမဟလ္လကာ တေ သက္ကရောန္တိ ဂရုံ ကရောန္တိ မာနေန္တိ ပူဇေန္တိ၊ တေသဉ္စ သောတဗ္ဗံ မညန္တီ’’’တိ? ‘‘သုတံ မေတံ၊ ဘန္တေ – ‘ဝဇ္ဇီ ယေ တေ ဝဇ္ဇီနံ ဝဇ္ဇိမဟလ္လကာ တေ သက္ကရောန္တိ ဂရုံ ကရောန္တိ မာနေန္တိ ပူဇေန္တိ၊ တေသဉ္စ သောတဗ္ဗံ မညန္တီ’’’တိ. ‘‘ယာဝကီဝဉ္စ၊ အာနန္ဒ၊ ဝဇ္ဇီ ယေ တေ ဝဇ္ဇီနံ ဝဇ္ဇိမဟလ္လကာ တေ သက္ကရိဿန္တိ ဂရုံ ကရိဿန္တိ မာနေဿန္တိ ပူဇေဿန္တိ၊ တေသဉ္စ သောတဗ္ဗံ မညိဿန္တိ၊ ဝုဒ္ဓိယေဝ၊ အာနန္ဒ၊ ဝဇ္ဇီနံ ပါဋိကင်္ခါ၊ နော ပရိဟာနိ.

‘‘ကိန္တိ တေ၊ အာနန္ဒ၊ သုတံ – ‘ဝဇ္ဇီ ယာ တာ ကုလိတ္ထိယော ကုလကုမာရိယော တာ န ဩကဿ ပသယှ ဝါသေန္တီ’’’တိ? ‘‘သုတံ မေတံ၊ ဘန္တေ – ‘ဝဇ္ဇီ ယာ တာ ကုလိတ္ထိယော ကုလကုမာရိယော တာ န ဩကဿ ပသယှ ဝါသေန္တီ’’’တိ. ‘‘ယာဝကီဝဉ္စ၊ အာနန္ဒ၊ ဝဇ္ဇီ ယာ တာ ကုလိတ္ထိယော ကုလကုမာရိယော တာ န ဩကဿ ပသယှ ဝါသေဿန္တိ၊ ဝုဒ္ဓိယေဝ၊ အာနန္ဒ၊ ဝဇ္ဇီနံ ပါဋိကင်္ခါ၊ နော ပရိဟာနိ.

‘‘ကိန္တိ တေ၊ အာနန္ဒ၊ သုတံ – ‘ဝဇ္ဇီ ယာနိ တာနိ ဝဇ္ဇီနံ ဝဇ္ဇိစေတိယာနိ အဗ္ဘန္တရာနိ စေဝ ဗာဟိရာနိ စ တာနိ သက္ကရောန္တိ ဂရုံ ကရောန္တိ မာနေန္တိ ပူဇေန္တိ၊ တေသဉ္စ ဒိန္နပုဗ္ဗံ ကတပုဗ္ဗံ ဓမ္မိကံ ဗလိံ နော ပရိဟာပေန္တီ’’’တိ? ‘‘သုတံ မေတံ၊ ဘန္တေ – ‘ဝဇ္ဇီ ယာနိ တာနိ ဝဇ္ဇီနံ ဝဇ္ဇိစေတိယာနိ အဗ္ဘန္တရာနိ စေဝ ဗာဟိရာနိ စ တာနိ သက္ကရောန္တိ ဂရုံ ကရောန္တိ မာနေန္တိ ပူဇေန္တိ၊ တေသဉ္စ ဒိန္နပုဗ္ဗံ ကတပုဗ္ဗံ ဓမ္မိကံ ဗလိံ နော ပရိဟာပေန္တီ’’’တိ. ‘‘ယာဝကီဝဉ္စ၊ အာနန္ဒ၊ ဝဇ္ဇီ ယာနိ တာနိ ဝဇ္ဇီနံ ဝဇ္ဇိစေတိယာနိ အဗ္ဘန္တရာနိ စေဝ ဗာဟိရာနိ စ တာနိ သက္ကရိဿန္တိ ဂရုံ ကရိဿန္တိ မာနေဿန္တိ ပူဇေဿန္တိ၊ တေသဉ္စ ဒိန္နပုဗ္ဗံ ကတပုဗ္ဗံ ဓမ္မိကံ ဗလိံ နော ပရိဟာပေဿန္တိ၊ ဝုဒ္ဓိယေဝ၊ အာနန္ဒ၊ ဝဇ္ဇီနံ ပါဋိကင်္ခါ၊ နော ပရိဟာနိ.

‘‘ကိန္တိ တေ၊ အာနန္ဒ၊ သုတံ – ‘ဝဇ္ဇီနံ အရဟန္တေသု ဓမ္မိကာ ရက္ခာဝရဏဂုတ္တိ သုသံဝိဟိတာ – ကိန္တိ အနာဂတာ စ အရဟန္တော ဝိဇိတံ အာဂစ္ဆေယျုံ၊ အာဂတာ စ အရဟန္တော ဝိဇိတေ ဖာသုံ ဝိဟရေယျု’’’န္တိ? ‘‘သုတံ မေတံ၊ ဘန္တေ – ‘ဝဇ္ဇီနံ အရဟန္တေသု ဓမ္မိကာ ရက္ခာဝရဏဂုတ္တိ သုသံဝိဟိတာ ဘဝိဿတိ – ကိန္တိ အနာဂတာ စ အရဟန္တော ဝိဇိတံ အာဂစ္ဆေယျုံ၊ အာဂတာ စ အရဟန္တော ဝိဇိတေ ဖာသုံ ဝိဟရေယျု’’’န္တိ. ‘‘ယာဝကီဝဉ္စ၊ အာနန္ဒ၊ ဝဇ္ဇီနံ အရဟန္တေသု ဓမ္မိကာ ရက္ခာဝရဏဂုတ္တိ သုသံဝိဟိတာ ဘဝိဿတိ – ‘ကိန္တိ အနာဂတာ စ အရဟန္တော ဝိဇိတံ အာဂစ္ဆေယျုံ၊ အာဂတာ စ အရဟန္တော ဝိဇိတေ ဖာသုံ ဝိဟရေယျု’န္တိ၊ ဝုဒ္ဓိယေဝ၊ အာနန္ဒ၊ ဝဇ္ဇီနံ ပါဋိကင်္ခါ၊ နော ပရိဟာနီ’’တိ.

အထ ခေါ ဘဂဝါ ဝဿကာရံ ဗြာဟ္မဏံ မာဂဓမဟာမတ္တံ အာမန္တေသိ – ‘‘ဧကမိဒါဟံ၊ ဗြာဟ္မဏ၊ သမယံ ဝေသာလိယံ ဝိဟရာမိ သာရန္ဒဒေ စေတိယေ. တတြာဟံ၊ ဗြာဟ္မဏ၊ ဝဇ္ဇီနံ ဣမေ သတ္တ အပရိဟာနိယေ ဓမ္မေ ဒေသေသိံ. ယာဝကီဝဉ္စ၊ ဗြာဟ္မဏ၊ ဣမေ သတ္တ အပရိဟာနိယာ ဓမ္မာ ဝဇ္ဇီသု ဌဿန္တိ၊ ဣမေသု စ သတ္တသု အပရိဟာနိယေသု ဓမ္မေသု ဝဇ္ဇီ သန္ဒိဿိဿန္တိ၊ ဝုဒ္ဓိယေဝ၊ ဗြာဟ္မဏ၊ ဝဇ္ဇီနံ ပါဋိကင်္ခါ၊ နော ပရိဟာနီ’’တိ.

‘‘ဧကမေကေနပိ [ဧကမေကေနပိ တေန ခေါ (က.) ဒီ. နိ. ၂.၁၃၅] ဘော၊ ဂေါတမ၊ အပရိဟာနိယေန ဓမ္မေန သမန္နာဂတာနံ ဝဇ္ဇီနံ ဝုဒ္ဓိယေဝ ပါဋိကင်္ခါ၊ နော ပရိဟာနိ၊ ကော ပန ဝါဒေါ သတ္တဟိ အပရိဟာနိယေဟိ ဓမ္မေဟိ! အကရဏီယာ စ၊ ဘော ဂေါတမ၊ ဝဇ္ဇီ ရညာ မာဂဓေန အဇာတသတ္တုနာ ဝေဒေဟိပုတ္တေန ယဒိဒံ ယုဒ္ဓဿ၊ အညတြ ဥပလာပနာယ [ဥပလာပနာ (က. သီ. က.)]၊ အညတြ မိထုဘေဒါ. ဟန္ဒ စ ဒါနိ မယံ၊ ဘော ဂေါတမ၊ ဂစ္ဆာမ၊ ဗဟုကိစ္စာ မယံ ဗဟုကရဏီယာ’’တိ. ‘‘ယဿဒါနိ တွံ၊ ဗြာဟ္မဏ၊ ကာလံ မညသီ’’တိ. အထ ခေါ ဝဿကာရော ဗြာဟ္မဏော မာဂဓမဟာမတ္တော ဘဂဝတော ဘာသိတံ အဘိနန္ဒိတွာ အနုမောဒိတွာ ဥဋ္ဌာယာသနာ ပက္ကာမီတိ. ဒုတိယံ.

၃. ပဌမသတ္တကသုတ္တံ

၂၃. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ရာဇဂဟေ ဝိဟရတိ ဂိဇ္ဈကူဋေ ပဗ္ဗတေ. တတြ ခေါ ဘဂဝါ ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ – ‘‘သတ္တ ဝေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အပရိဟာနိယေ ဓမ္မေ ဒေသေဿာမိ. တံ သုဏာထ၊ သာဓုကံ မနသိ ကရောထ၊ ဘာသိဿာမီ’’တိ. ‘‘ဧဝံ၊ ဘန္တေ’’တိ ခေါ တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော ပစ္စဿောသုံ. ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစ –

‘‘ကတမေ စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သတ္တ အပရိဟာနိယာ ဓမ္မာ? ယာဝကီဝဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခူ အဘိဏှံ သန္နိပါတာ ဘဝိဿန္တိ သန္နိပါတဗဟုလာ၊ ဝုဒ္ဓိယေဝ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခူနံ ပါဋိကင်္ခါ၊ နော ပရိဟာနိ.

‘‘ယာဝကီဝဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခူ သမဂ္ဂါ သန္နိပတိဿန္တိ၊ သမဂ္ဂါ ဝုဋ္ဌဟိဿန္တိ၊ သမဂ္ဂါ သံဃကရဏီယာနိ ကရိဿန္တိ၊ ဝုဒ္ဓိယေဝ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခူနံ ပါဋိကင်္ခါ၊ နော ပရိဟာနိ.

‘‘ယာဝကီဝဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခူ အပညတ္တံ န ပညာပေဿန္တိ၊ ပညတ္တံ န သမုစ္ဆိန္ဒိဿန္တိ၊ ယထာပညတ္တေသု သိက္ခာပဒေသု သမာဒါယ ဝတ္တိဿန္တိ၊ ဝုဒ္ဓိယေဝ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခူနံ ပါဋိကင်္ခါ၊ နော ပရိဟာနိ.

‘‘ယာဝကီဝဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခူ ယေ တေ ဘိက္ခူ ထေရာ ရတ္တညူ စိရပဗ္ဗဇိတာ သံဃပိတရော သံဃပရိဏာယကာ တေ သက္ကရိဿန္တိ ဂရုံ ကရိဿန္တိ မာနေဿန္တိ ပူဇေဿန္တိ၊ တေသဉ္စ သောတဗ္ဗံ မညိဿန္တိ၊ ဝုဒ္ဓိယေဝ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခူနံ ပါဋိကင်္ခါ၊ နော ပရိဟာနိ.

‘‘ယာဝကီဝဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခူ ဥပ္ပန္နာယ တဏှာယ ပေါနောဘဝိကာယ န ဝသံ ဂစ္ဆိဿန္တိ၊ ဝုဒ္ဓိယေဝ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခူနံ ပါဋိကင်္ခါ၊ နော ပရိဟာနိ.

‘‘ယာဝကီဝဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခူ အာရညကေသု သေနာသနေသု သာပေက္ခာ ဘဝိဿန္တိ၊ ဝုဒ္ဓိယေဝ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခူနံ ပါဋိကင်္ခါ၊ နော ပရိဟာနိ.

‘‘ယာဝကီဝဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခူ ပစ္စတ္တညေဝ သတိံ ဥပဋ္ဌာပေဿန္တိ – ‘ကိန္တိ အနာဂတာ စ ပေသလာ သဗြဟ္မစာရီ အာဂစ္ဆေယျုံ၊ အာဂတာ စ ပေသလာ သဗြဟ္မစာရီ ဖာသုံ ဝိဟရေယျု’န္တိ၊ ဝုဒ္ဓိယေဝ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခူနံ ပါဋိကင်္ခါ၊ နော ပရိဟာနိ.

‘‘ယာဝကီဝဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣမေ သတ္တ အပရိဟာနိယာ ဓမ္မာ ဘိက္ခူသု ဌဿန္တိ၊ ဣမေသု စ သတ္တသု အပရိဟာနိယေသု ဓမ္မေသု ဘိက္ခူ သန္ဒိဿိဿန္တိ၊ ဝုဒ္ဓိယေဝ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခူနံ ပါဋိကင်္ခါ၊ နော ပရိဟာနီ’’တိ. တတိယံ.

၄. ဒုတိယသတ္တကသုတ္တံ

၂၄. [ဒီ. နိ. ၂.၁၃၈] ‘‘သတ္တ ဝေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အပရိဟာနိယေ ဓမ္မေ ဒေသေဿာမိ. တံ သုဏာထ၊ သာဓုကံ မနသိ ကရောထ။ပေ။ ကတမေ စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သတ္တ အပရိဟာနိယာ ဓမ္မာ?