၁၀. နာရဒသုတ္တံ

၅၀. ဧကံ သမယံ အာယသ္မာ နာရဒေါ ပါဋလိပုတ္တေ ဝိဟရတိ ကုက္ကုဋာရာမေ. တေန ခေါ ပန သမယေန မုဏ္ဍဿ ရညော ဘဒ္ဒါ ဒေဝီ ကာလင်္ကတာ ဟောတိ ပိယာ မနာပါ. သော ဘဒ္ဒါယ ဒေဝိယာ ကာလင်္ကတာယ ပိယာယ မနာပါယ နေဝ နှာယတိ [နဟာယတိ (သီ. သျာ. ကံ. ပီ.)] န ဝိလိမ္ပတိ န ဘတ္တံ ဘုဉ္ဇတိ န ကမ္မန္တံ ပယောဇေတိ – ရတ္တိန္ဒိဝံ [ရတ္တိဒိဝံ (က.)] ဘဒ္ဒါယ ဒေဝိယာ သရီရေ အဇ္ဈောမုစ္ဆိတော. အထ ခေါ မုဏ္ဍော ရာဇာ ပိယကံ ကောသာရက္ခံ [သောကာရက္ခံ (သျာ.)] အာမန္တေသိ – ‘‘တေန ဟိ၊ သမ္မ ပိယက၊ ဘဒ္ဒါယ ဒေဝိယာ သရီရံ အာယသာယ တေလဒေါဏိယာ ပက္ခိပိတွာ အညိဿာ အာယသာယ ဒေါဏိယာ ပဋိကုဇ္ဇထ၊ ယထာ မယံ ဘဒ္ဒါယ ဒေဝိယာ သရီရံ စိရတရံ ပဿေယျာမာ’’တိ. ‘‘ဧဝံ၊ ဒေဝါ’’တိ ခေါ ပိယကော ကောသာရက္ခော မုဏ္ဍဿ ရညော ပဋိဿုတွာ ဘဒ္ဒါယ ဒေဝိယာ သရီရံ အာယသာယ တေလဒေါဏိယာ ပက္ခိပိတွာ အညိဿာ အာယသာယ ဒေါဏိယာ ပဋိကုဇ္ဇိ.

အထ ခေါ ပိယကဿ ကောသာရက္ခဿ ဧတဒဟောသိ – ‘‘ဣမဿ ခေါ မုဏ္ဍဿ ရညော ဘဒ္ဒါ ဒေဝီ ကာလင်္ကတာ ပိယာ မနာပါ. သော ဘဒ္ဒါယ ဒေဝိယာ ကာလင်္ကတာယ ပိယာယ မနာပါယ နေဝ နှာယတိ န ဝိလိမ္ပတိ န ဘတ္တံ ဘုဉ္ဇတိ န ကမ္မန္တံ ပယောဇေတိ – ရတ္တိန္ဒိဝံ ဘဒ္ဒါယ ဒေဝိယာ သရီရေ အဇ္ဈောမုစ္ဆိတော. ကံ [ကိံ (က.)] နု ခေါ မုဏ္ဍော ရာဇာ သမဏံ ဝါ ဗြာဟ္မဏံ ဝါ ပယိရုပါသေယျ၊ ယဿ ဓမ္မံ သုတွာ သောကသလ္လံ ပဇဟေယျာ’’တိ!

အထ ခေါ ပိယကဿ ကောသာရက္ခဿ ဧတဒဟောသိ – ‘‘အယံ ခေါ အာယသ္မာ နာရဒေါ ပါဋလိပုတ္တေ ဝိဟရတိ ကုက္ကုဋာရာမေ. တံ ခေါ ပနာယသ္မန္တံ နာရဒံ ဧဝံ ကလျာဏော ကိတ္တိသဒ္ဒေါ အဗ္ဘုဂ္ဂတော – ‘ပဏ္ဍိတော ဝိယတ္တော [ဝျတ္တော (သီ. ပီ.)၊ ဗျတ္တော (သျာ. ကံ.၊ ဒီ. နိ. ၂.၄၀၇)] မေဓာဝီ ဗဟုဿုတော စိတ္တကထီ ကလျာဏပဋိဘာနော ဝုဒ္ဓေါ စေဝ [ဗုဒ္ဓေါ စေဝ (က.)] အရဟာ စ’ [အရဟာ စာ’တိ (?)]. ယံနူန မုဏ္ဍော ရာဇာ အာယသ္မန္တံ နာရဒံ ပယိရုပါသေယျ၊ အပ္ပေဝ နာမ မုဏ္ဍော ရာဇာ အာယသ္မတော နာရဒဿ ဓမ္မံ သုတွာ သောကသလ္လံ ပဇဟေယျာ’’တိ.

အထ ခေါ ပိယကော ကောသာရက္ခော ယေန မုဏ္ဍော ရာဇာ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ မုဏ္ဍံ ရာဇာနံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘အယံ ခေါ၊ ဒေဝ၊ အာယသ္မာ နာရဒေါ ပါဋလိပုတ္တေ ဝိဟရတိ ကုက္ကုဋာရာမေ. တံ ခေါ ပနာယသ္မန္တံ နာရဒံ ဧဝံ ကလျာဏော ကိတ္တိသဒ္ဒေါ အဗ္ဘုဂ္ဂတော – ‘ပဏ္ဍိတော ဝိယတ္တော မေဓာဝီ ဗဟုဿုတော စိတ္တကထီ ကလျာဏပဋိဘာနော ဝုဒ္ဓေါ စေဝ အရဟာ စ’ [အရဟာ စာ’တိ (?)]. ယဒိ ပန ဒေဝေါ အာယသ္မန္တံ နာရဒံ ပယိရုပါသေယျ၊ အပ္ပေဝ နာမ ဒေဝေါ အာယသ္မတော နာရဒဿ ဓမ္မံ သုတွာ သောကသလ္လံ ပဇဟေယျာ’’တိ. ‘‘တေန ဟိ၊ သမ္မ ပိယက၊ အာယသ္မန္တံ နာရဒံ ပဋိဝေဒေဟိ. ကထဉှိ နာမ မာဒိသော သမဏံ ဝါ ဗြာဟ္မဏံ ဝါ ဝိဇိတေ ဝသန္တံ ပုဗ္ဗေ အပ္ပဋိသံဝိဒိတော ဥပသင်္ကမိတဗ္ဗံ မညေယျာ’’တိ! ‘‘ဧဝံ၊ ဒေဝါ’’တိ ခေါ ပိယကော ကောသာရက္ခော မုဏ္ဍဿ ရညော ပဋိဿုတွာ ယေနာယသ္မာ နာရဒေါ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ အာယသ္မန္တံ နာရဒံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ ပိယကော ကောသာရက္ခော အာယသ္မန္တံ နာရဒံ ဧတဒဝေါစ –

‘‘ဣမဿ၊ ဘန္တေ၊ မုဏ္ဍဿ ရညော ဘဒ္ဒါ ဒေဝီ ကာလင်္ကတာ ပိယာ မနာပါ. သော ဘဒ္ဒါယ ဒေဝိယာ ကာလင်္ကတာယ ပိယာယ မနာပါယ နေဝ နှာယတိ န ဝိလိမ္ပတိ န ဘတ္တံ ဘုဉ္ဇတိ န ကမ္မန္တံ ပယောဇေတိ – ရတ္တိန္ဒိဝံ ဘဒ္ဒါယ ဒေဝိယာ သရီရေ အဇ္ဈောမုစ္ဆိတော. သာဓု၊ ဘန္တေ၊ အာယသ္မာ နာရဒေါ မုဏ္ဍဿ ရညော တထာ ဓမ္မံ ဒေသေတု ယထာ မုဏ္ဍော ရာဇာ အာယသ္မတော နာရဒဿ ဓမ္မံ သုတွာ သောကသလ္လံ ပဇဟေယျာ’’တိ. ‘‘ယဿဒါနိ၊ ပိယက၊ မုဏ္ဍော ရာဇာ ကာလံ မညတီ’’တိ.

အထ ခေါ ပိယကော ကောသာရက္ခော ဥဋ္ဌာယာသနာ အာယသ္မန္တံ နာရဒံ အဘိဝါဒေတွာ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ ယေန မုဏ္ဍော ရာဇာ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ မုဏ္ဍံ ရာဇာနံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ကတာဝကာသော ခေါ၊ ဒေဝ၊ အာယသ္မတာ နာရဒေန. ယဿဒါနိ ဒေဝေါ ကာလံ မညတီ’’တိ. ‘‘တေန ဟိ၊ သမ္မ ပိယက၊ ဘဒြာနိ ဘဒြာနိ ယာနာနိ ယောဇာပေဟီ’’တိ. ‘‘ဧဝံ၊ ဒေဝါ’’တိ ခေါ ပိယကော ကောသာရက္ခော မုဏ္ဍဿ ရညော ပဋိဿုတွာ ဘဒြာနိ ဘဒြာနိ ယာနာနိ ယောဇာပေတွာ မုဏ္ဍံ ရာဇာနံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ယုတ္တာနိ ခေါ တေ၊ ဒေဝ၊ ဘဒြာနိ ဘဒြာနိ ယာနာနိ. ယဿဒါနိ ဒေဝေါ ကာလံ မညတီ’’တိ.

အထ ခေါ မုဏ္ဍော ရာဇာ ဘဒြံ ယာနံ [ဘဒြံ ဘဒြံ ယာနံ (သျာ. ကံ. က.)၊ ဘဒ္ဒံ ယာနံ (ပီ.)] အဘိရုဟိတွာ ဘဒြေဟိ ဘဒြေဟိ ယာနေဟိ ယေန ကုက္ကုဋာရာမော တေန ပါယာသိ မဟစ္စာ [မဟစ္စ (ဗဟူသု)] ရာဇာနုဘာဝေန အာယသ္မန္တံ နာရဒံ ဒဿနာယ. ယာဝတိကာ ယာနဿ ဘူမိ ယာနေန ဂန္တွာ၊ ယာနာ ပစ္စောရောဟိတွာ ပတ္တိကောဝ အာရာမံ ပါဝိသိ. အထ ခေါ မုဏ္ဍော ရာဇာ ယေန အာယသ္မာ နာရဒေါ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ အာယသ္မန္တံ နာရဒံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နံ ခေါ မုဏ္ဍံ ရာဇာနံ အာယသ္မာ နာရဒေါ ဧတဒဝေါစ –

‘‘ပဉ္စိမာနိ၊ မဟာရာဇ၊ အလဗ္ဘနီယာနိ ဌာနာနိ သမဏေန ဝါ ဗြာဟ္မဏေန ဝါ ဒေဝေန ဝါ မာရေန ဝါ ဗြဟ္မုနာ ဝါ ကေနစိ ဝါ လောကသ္မိံ. ကတမာနိ ပဉ္စ? ‘ဇရာဓမ္မံ မာ ဇီရီ’တိ အလဗ္ဘနီယံ ဌာနံ သမဏေန ဝါ ဗြာဟ္မဏေန ဝါ ဒေဝေန ဝါ မာရေန ဝါ ဗြဟ္မုနာ ဝါ ကေနစိ ဝါ လောကသ္မိံ. ‘ဗျာဓိဓမ္မံ မာ ဗျာဓီယီ’တိ။ပေ။ ‘မရဏဓမ္မံ မာ မီယီ’တိ။ ‘ခယဓမ္မံ မာ ခီယီ’တိ။ ‘နဿနဓမ္မံ မာ နဿီ’တိ အလဗ္ဘနီယံ ဌာနံ သမဏေန ဝါ ဗြာဟ္မဏေန ဝါ ဒေဝေန ဝါ မာရေန ဝါ ဗြဟ္မုနာ ဝါ ကေနစိ ဝါ လောကသ္မိံ.

‘‘အဿုတဝတော၊ မဟာရာဇ၊ ပုထုဇ္ဇနဿ ဇရာဓမ္မံ ဇီရတိ. သော ဇရာဓမ္မေ ဇိဏ္ဏေ န ဣတိ ပဋိသဉ္စိက္ခတိ – ‘န ခေါ မယှေဝေကဿ ဇရာဓမ္မံ ဇီရတိ၊ အထ ခေါ ယာဝတာ သတ္တာနံ အာဂတိ ဂတိ စုတိ ဥပပတ္တိ သဗ္ဗေသံ သတ္တာနံ ဇရာဓမ္မံ ဇီရတိ. အဟဉ္စေဝ ခေါ ပန ဇရာဓမ္မေ ဇိဏ္ဏေ သောစေယျံ ကိလမေယျံ ပရိဒေဝေယျံ၊ ဥရတ္တာဠိံ ကန္ဒေယျံ၊ သမ္မောဟံ အာပဇ္ဇေယျံ၊ ဘတ္တမ္ပိ မေ နစ္ဆာဒေယျ၊ ကာယေပိ ဒုဗ္ဗဏ္ဏိယံ ဩက္ကမေယျ၊ ကမ္မန္တာပိ နပ္ပဝတ္တေယျုံ၊ အမိတ္တာပိ အတ္တမနာ အဿု၊ မိတ္တာပိ ဒုမ္မနာ အဿူ’တိ. သော ဇရာဓမ္မေ ဇိဏ္ဏေ သောစတိ ကိလမတိ ပရိဒေဝတိ၊ ဥရတ္တာဠိံ ကန္ဒတိ၊ သမ္မောဟံ အာပဇ္ဇတိ. အယံ ဝုစ္စတိ၊ မဟာရာဇ – ‘အဿုတဝါ ပုထုဇ္ဇနော ဝိဒ္ဓေါ သဝိသေန သောကသလ္လေန အတ္တာနံယေဝ ပရိတာပေတိ’’’.

‘‘ပုန စပရံ၊ မဟာရာဇ၊ အဿုတဝတော ပုထုဇ္ဇနဿ ဗျာဓိဓမ္မံ ဗျာဓီယတိ။ပေ။ မရဏဓမ္မံ မီယတိ။ ခယဓမ္မံ ခီယတိ။ နဿနဓမ္မံ နဿတိ. သော နဿနဓမ္မေ နဋ္ဌေ န ဣတိ ပဋိသဉ္စိက္ခတိ – ‘န ခေါ မယှေဝေကဿ နဿနဓမ္မံ နဿတိ၊ အထ ခေါ ယာဝတာ သတ္တာနံ အာဂတိ ဂတိ စုတိ ဥပပတ္တိ သဗ္ဗေသံ သတ္တာနံ နဿနဓမ္မံ နဿတိ. အဟဉ္စေဝ ခေါ ပန နဿနဓမ္မေ နဋ္ဌေ သောစေယျံ ကိလမေယျံ ပရိဒေဝေယျံ၊ ဥရတ္တာဠိံ ကန္ဒေယျံ၊ သမ္မောဟံ အာပဇ္ဇေယျံ၊ ဘတ္တမ္ပိ မေ နစ္ဆာဒေယျ၊ ကာယေပိ ဒုဗ္ဗဏ္ဏိယံ ဩက္ကမေယျ၊ ကမ္မန္တာပိ နပ္ပဝတ္တေယျုံ၊ အမိတ္တာပိ အတ္တမနာ အဿု၊ မိတ္တာပိ ဒုမ္မနာ အဿူ’တိ. သော နဿနဓမ္မေ နဋ္ဌေ သောစတိ ကိလမတိ ပရိဒေဝတိ၊ ဥရတ္တာဠိံ ကန္ဒတိ၊ သမ္မောဟံ အာပဇ္ဇတိ. အယံ ဝုစ္စတိ၊ မဟာရာဇ – ‘အဿုတဝါ ပုထုဇ္ဇနော ဝိဒ္ဓေါ သဝိသေန သောကသလ္လေန အတ္တာနံယေဝ ပရိတာပေတိ’’’.

‘‘သုတဝတော စ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ အရိယသာဝကဿ ဇရာဓမ္မံ ဇီရတိ. သော ဇရာဓမ္မေ ဇိဏ္ဏေ ဣတိ ပဋိသဉ္စိက္ခတိ – ‘န ခေါ မယှေဝေကဿ ဇရာဓမ္မံ ဇီရတိ၊ အထ ခေါ ယာဝတာ သတ္တာနံ အာဂတိ ဂတိ စုတိ ဥပပတ္တိ သဗ္ဗေသံ သတ္တာနံ ဇရာဓမ္မံ ဇီရတိ. အဟဉ္စေဝ ခေါ ပန ဇရာဓမ္မေ ဇိဏ္ဏေ သောစေယျံ ကိလမေယျံ ပရိဒေဝေယျံ၊ ဥရတ္တာဠိံ ကန္ဒေယျံ၊ သမ္မောဟံ အာပဇ္ဇေယျံ၊ ဘတ္တမ္ပိ မေ နစ္ဆာဒေယျ၊ ကာယေပိ ဒုဗ္ဗဏ္ဏိယံ ဩက္ကမေယျ၊ ကမ္မန္တာပိ နပ္ပဝတ္တေယျုံ၊ အမိတ္တာပိ အတ္တမနာ အဿု၊ မိတ္တာပိ ဒုမ္မနာ အဿူ’တိ. သော ဇရာဓမ္မေ ဇိဏ္ဏေ န သောစတိ န ကိလမတိ န ပရိဒေဝတိ၊ န ဥရတ္တာဠိံ ကန္ဒတိ၊ န သမ္မောဟံ အာပဇ္ဇတိ. အယံ ဝုစ္စတိ၊ မဟာရာဇ – ‘သုတဝါ အရိယသာဝကော အဗ္ဗုဟိ သဝိသံ သောကသလ္လံ၊ ယေန ဝိဒ္ဓေါ အဿုတဝါ ပုထုဇ္ဇနော အတ္တာနံယေဝ ပရိတာပေတိ. အသောကော ဝိသလ္လော အရိယသာဝကော အတ္တာနံယေဝ ပရိနိဗ္ဗာပေတိ’’’.

‘‘ပုန စပရံ၊ မဟာရာဇ၊ သုတဝတော အရိယသာဝကဿ ဗျာဓိဓမ္မံ ဗျာဓီယတိ။ပေ။ မရဏဓမ္မံ မီယတိ။ ခယဓမ္မံ ခီယတိ။ နဿနဓမ္မံ နဿတိ. သော နဿနဓမ္မေ နဋ္ဌေ ဣတိ ပဋိသဉ္စိက္ခတိ – ‘န ခေါ မယှေဝေကဿ နဿနဓမ္မံ နဿတိ၊ အထ ခေါ ယာဝတာ သတ္တာနံ အာဂတိ ဂတိ စုတိ ဥပပတ္တိ သဗ္ဗေသံ သတ္တာနံ နဿနဓမ္မံ နဿတိ. အဟဉ္စေဝ ခေါ ပန နဿနဓမ္မေ နဋ္ဌေ သောစေယျံ ကိလမေယျံ ပရိဒေဝေယျံ၊ ဥရတ္တာဠိံ ကန္ဒေယျံ၊ သမ္မောဟံ အာပဇ္ဇေယျံ၊ ဘတ္တမ္ပိ မေ နစ္ဆာဒေယျ၊ ကာယေပိ ဒုဗ္ဗဏ္ဏိယံ ဩက္ကမေယျ၊ ကမ္မန္တာပိ နပ္ပဝတ္တေယျုံ၊ အမိတ္တာပိ အတ္တမနာ အဿု၊ မိတ္တာပိ ဒုမ္မနာ အဿူ’တိ. သော နဿနဓမ္မေ နဋ္ဌေ န သောစတိ န ကိလမတိ န ပရိဒေဝတိ၊ န ဥရတ္တာဠိံ ကန္ဒတိ၊ န သမ္မောဟံ အာပဇ္ဇတိ. အယံ ဝုစ္စတိ၊ မဟာရာဇ – ‘သုတဝါ အရိယသာဝကော အဗ္ဗုဟိ သဝိသံ သောကသလ္လံ၊ ယေန ဝိဒ္ဓေါ အဿုတဝါ ပုထုဇ္ဇနော အတ္တာနံယေဝ ပရိတာပေတိ. အသောကော ဝိသလ္လော အရိယသာဝကော အတ္တာနံယေဝ ပရိနိဗ္ဗာပေတိ ’’’.

‘‘ဣမာနိ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ပဉ္စ အလဗ္ဘနီယာနိ ဌာနာနိ သမဏေန ဝါ ဗြာဟ္မဏေန ဝါ ဒေဝေန ဝါ မာရေန ဝါ ဗြဟ္မုနာ ဝါ ကေနစိ ဝါ လောကသ္မိ’’န္တိ.

‘‘န သောစနာယ ပရိဒေဝနာယ၊

အတ္ထောဓ လဗ္ဘာ အပိ အပ္ပကောပိ၊

သောစန္တမေနံ ဒုခိတံ ဝိဒိတွာ၊

ပစ္စတ္ထိကာ အတ္တမနာ ဘဝန္တိ.

‘‘ယတော စ ခေါ ပဏ္ဍိတော အာပဒါသု၊

န ဝေဓတီ အတ္ထဝိနိစ္ဆယညူ၊

ပစ္စတ္ထိကာဿ ဒုခိတာ ဘဝန္တိ၊

ဒိသွာ မုခံ အဝိကာရံ ပုရာဏံ.

‘‘ဇပ္ပေန မန္တေန သုဘာသိတေန၊

အနုပ္ပဒါနေန ပဝေဏိယာ ဝါ၊

ယထာ ယထာ ယတ္ထ လဘေထ အတ္ထံ၊

တထာ တထာ တတ္ထ ပရက္ကမေယျ.

‘‘သစေ ပဇာနေယျ အလဗ္ဘနေယျော၊

မယာဝ အညေန ဝါ ဧသ အတ္ထော၊

အသောစမာနော အဓိဝါသယေယျ၊

ကမ္မံ ဒဠှံ ကိန္တိ ကရောမိ ဒါနီ’’တိ [ဇာ. ၁ ဇာတကေပိ].

ဧဝံ ဝုတ္တေ မုဏ္ဍော ရာဇာ အာယသ္မန္တံ နာရဒံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ကော နာမော [ကော နု ခေါ (သီ. ပီ.)] အယံ၊ ဘန္တေ၊ ဓမ္မပရိယာယော’’တိ? ‘‘သောကသလ္လဟရဏော နာမ အယံ၊ မဟာရာဇ၊ ဓမ္မပရိယာယော’’တိ. ‘‘တဂ္ဃ၊ ဘန္တေ၊ သောကသလ္လဟရဏော [တဂ္ဃ ဘန္တေ သောကသလ္လဟရဏော၊ တဂ္ဃ ဘန္တေ သောကသလ္လဟရဏော (သီ. သျာ. ကံ. ပီ.)]! ဣမဉှိ မေ၊ ဘန္တေ၊ ဓမ္မပရိယာယံ သုတွာ သောကသလ္လံ ပဟီန’’န္တိ.

အထ ခေါ မုဏ္ဍော ရာဇာ ပိယကံ ကောသာရက္ခံ အာမန္တေသိ – ‘‘တေန ဟိ၊ သမ္မ ပိယက၊ ဘဒ္ဒါယ ဒေဝိယာ သရီရံ ဈာပေထ၊ ထူပဉ္စဿာ ကရောထ. အဇ္ဇတဂ္ဂေ ဒါနိ မယံ နှာယိဿာမ စေဝ ဝိလိမ္ပိဿာမ ဘတ္တဉ္စ ဘုဉ္ဇိဿာမ ကမ္မန္တေ စ ပယောဇေဿာမာ’’တိ. ဒသမံ.

မုဏ္ဍရာဇဝဂ္ဂေါ ပဉ္စမော.