၁. သုမနသုတ္တံ

၃၁. ဧကံ သမယံ။ပေ။ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ. အထ ခေါ သုမနာ ရာဇကုမာရီ ပဉ္စဟိ ရထသတေဟိ ပဉ္စဟိ ရာဇကုမာရိသတေဟိ ပရိဝုတာ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နာ ခေါ သုမနာ ရာဇကုမာရီ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ –

‘‘ဣဓဿု၊ ဘန္တေ၊ ဘဂဝတော ဒွေ သာဝကာ သမသဒ္ဓါ သမသီလာ သမပညာ – ဧကော ဒါယကော၊ ဧကော အဒါယကော. တေ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ သုဂတိံ သဂ္ဂံ လောကံ ဥပပဇ္ဇေယျုံ. ဒေဝဘူတာနံ ပန နေသံ [တေသံ (သီ.)]၊ ဘန္တေ၊ သိယာ ဝိသေသော၊ သိယာ နာနာကရဏ’’န္တိ?

‘‘သိယာ၊ သုမနေ’’တိ ဘဂဝါ အဝေါစ – ‘‘ယော သော၊ သုမနေ၊ ဒါယကော သော အမုံ အဒါယကံ ဒေဝဘူတော သမာနော ပဉ္စဟိ ဌာနေဟိ အဓိဂဏှာတိ – ဒိဗ္ဗေန အာယုနာ၊ ဒိဗ္ဗေန ဝဏ္ဏေန၊ ဒိဗ္ဗေန သုခေန၊ ဒိဗ္ဗေန ယသေန၊ ဒိဗ္ဗေန အာဓိပတေယျေန. ယော သော၊ သုမနေ၊ ဒါယကော သော အမုံ အဒါယကံ ဒေဝဘူတော သမာနော ဣမေဟိ ပဉ္စဟိ ဌာနေဟိ အဓိဂဏှာတိ’’.

‘‘သစေ ပန တေ၊ ဘန္တေ၊ တတော စုတာ ဣတ္ထတ္တံ အာဂစ္ဆန္တိ၊ မနုဿဘူတာနံ ပန နေသံ၊ ဘန္တေ၊ သိယာ ဝိသေသော၊ သိယာ နာနာကရဏ’’န္တိ? ‘‘သိယာ၊ သုမနေ’’တိ ဘဂဝါ အဝေါစ – ‘‘ယော သော၊ သုမနေ၊ ဒါယကော သော အမုံ အဒါယကံ မနုဿဘူတော သမာနော ပဉ္စဟိ ဌာနေဟိ အဓိဂဏှာတိ – မာနုသကေန အာယုနာ၊ မာနုသကေန ဝဏ္ဏေန၊ မာနုသကေန သုခေန၊ မာနုသကေန ယသေန၊ မာနုသကေန အာဓိပတေယျေန. ယော သော၊ သုမနေ၊ ဒါယကော သော အမုံ အဒါယကံ မနုဿဘူတော သမာနော ဣမေဟိ ပဉ္စဟိ ဌာနေဟိ အဓိဂဏှာတိ’’.

‘‘သစေ ပန တေ၊ ဘန္တေ၊ ဥဘော အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇန္တိ၊ ပဗ္ဗဇိတာနံ ပန နေသံ၊ ဘန္တေ၊ သိယာ ဝိသေသော၊ သိယာ နာနာကရဏ’’န္တိ? ‘‘သိယာ၊ သုမနေ’’တိ ဘဂဝါ အဝေါစ – ‘‘ယော သော၊ သုမနေ၊ ဒါယကော သော အမုံ အဒါယကံ ပဗ္ဗဇိတော သမာနော ပဉ္စဟိ ဌာနေဟိ အဓိဂဏှာတိ – ယာစိတောဝ ဗဟုလံ စီဝရံ ပရိဘုဉ္ဇတိ အပ္ပံ အယာစိတော၊ ယာစိတောဝ ဗဟုလံ ပိဏ္ဍပါတံ ပရိဘုဉ္ဇတိ အပ္ပံ အယာစိတော၊ ယာစိတောဝ ဗဟုလံ သေနာသနံ ပရိဘုဉ္ဇတိ အပ္ပံ အယာစိတော၊ ယာစိတောဝ ဗဟုလံ ဂိလာနပ္ပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရံ ပရိဘုဉ္ဇတိ အပ္ပံ အယာစိတော. ယေဟိ ခေါ ပန သဗြဟ္မစာရီဟိ သဒ္ဓိံ ဝိဟရတိ တျဿ မနာပေနေဝ ဗဟုလံ ကာယကမ္မေန သမုဒါစရန္တိ အပ္ပံ အမနာပေန၊ မနာပေနေဝ ဗဟုလံ ဝစီကမ္မေန သမုဒါစရန္တိ အပ္ပံ အမနာပေန၊ မနာပေနေဝ ဗဟုလံ မနောကမ္မေန သမုဒါစရန္တိ အပ္ပံ အမနာပေန၊ မနာပံယေဝ ဗဟုလံ ဥပဟာရံ ဥပဟရန္တိ အပ္ပံ အမနာပံ. ယော သော၊ သုမနေ၊ ဒါယကော သော အမုံ အဒါယကံ ပဗ္ဗဇိတော သမာနော ဣမေဟိ ပဉ္စဟိ ဌာနေဟိ အဓိဂဏှာတီ’’တိ.

‘‘သစေ ပန တေ၊ ဘန္တေ၊ ဥဘော အရဟတ္တံ ပါပုဏန္တိ၊ အရဟတ္တပ္ပတ္တာနံ ပန နေသံ၊ ဘန္တေ၊ သိယာ ဝိသေသော၊ သိယာ နာနာကရဏ’’န္တိ? ‘‘ဧတ္ထ ခေါ ပနေသာဟံ၊ သုမနေ၊ န ကိဉ္စိ နာနာကရဏံ ဝဒါမိ၊ ယဒိဒံ ဝိမုတ္တိယာ ဝိမုတ္တိ’’န္တိ [ဝိမုတ္တန္တိ (သျာ. ကံ.)].

‘‘အစ္ဆရိယံ၊ ဘန္တေ၊ အဗ္ဘုတံ၊ ဘန္တေ! ယာဝဉ္စိဒံ၊ ဘန္တေ၊ အလမေဝ ဒါနာနိ ဒါတုံ အလံ ပုညာနိ ကာတုံ၊ ယတြ ဟိ နာမ ဒေဝဘူတဿာပိ ဥပကာရာနိ ပုညာနိ၊ မနုဿဘူတဿာပိ ဥပကာရာနိ ပုညာနိ၊ ပဗ္ဗဇိတဿာပိ ဥပကာရာနိ ပုညာနီ’’တိ. ‘‘ဧဝမေတံ၊ သုမနေ! အလဉှိ၊ သုမနေ၊ ဒါနာနိ ဒါတုံ အလံ ပုညာနိ ကာတုံ! ဒေဝဘူတဿာပိ ဥပကာရာနိ ပုညာနိ၊ မနုဿဘူတဿာပိ ဥပကာရာနိ ပုညာနိ၊ ပဗ္ဗဇိတဿာပိ ဥပကာရာနိ ပုညာနီ’’တိ.

ဣဒမဝေါစ ဘဂဝါ. ဣဒံ ဝတွာန [ဣဒံ ဝတွာ (သီ. ပီ.) ဧဝမုပရိပိ] သုဂတော အထာပရံ ဧတဒဝေါစ သတ္ထာ –

‘‘ယထာပိ စန္ဒော ဝိမလော၊ ဂစ္ဆံ အာကာသဓာတုယာ၊

သဗ္ဗေ တာရာဂဏေ လောကေ၊ အာဘာယ အတိရောစတိ.

‘‘တထေဝ သီလသမ္ပန္နော၊ သဒ္ဓေါ ပုရိသပုဂ္ဂလော၊

သဗ္ဗေ မစ္ဆရိနော လောကေ၊ စာဂေန အတိရောစတိ.

‘‘ယထာပိ မေဃော ထနယံ၊ ဝိဇ္ဇုမာလီ သတက္ကကု၊

ထလံ နိန္နဉ္စ ပူရေတိ၊ အဘိဝဿံ ဝသုန္ဓရံ.

‘‘ဧဝံ ဒဿနသမ္ပန္နော၊ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓသာဝကော၊

မစ္ဆရိံ အဓိဂဏှာတိ၊ ပဉ္စဌာနေဟိ ပဏ္ဍိတော.

‘‘အာယုနာ ယသသာ စေဝ [အာယုနာ စ ယသေန စ (က.)]၊ ဝဏ္ဏေန စ သုခေန စ၊

သ ဝေ ဘောဂပရိဗျူဠှော [ဘောဂပရိဗ္ဗူဠှော (သီ.)]၊ ပေစ္စ သဂ္ဂေ ပမောဒတီ’’တိ. ပဌမံ၊