၃. တတိယပဏ္ဏာသကံ

(၁၁) ၁. သမ္ဗောဓဝဂ္ဂေါ

၁. ပုဗ္ဗေဝသမ္ဗောဓသုတ္တံ

၁၀၄. ‘‘ပုဗ္ဗေဝ မေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သမ္ဗောဓာ အနဘိသမ္ဗုဒ္ဓဿ ဗောဓိသတ္တဿေဝ သတော ဧတဒဟောသိ – ‘ကော နု ခေါ လောကေ အဿာဒေါ၊ ကော အာဒီနဝေါ၊ ကိံ နိဿရဏ’န္တိ? တဿ မယှံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧတဒဟောသိ – ‘ယံ ခေါ လောကံ [လောကေ (သီ. သျာ. ကံ. ပီ.)] ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ သုခံ သောမနဿံ၊ အယံ လောကေ အဿာဒေါ. ယံ လောကော [လောကေ (ပီ. က.)] အနိစ္စော ဒုက္ခော ဝိပရိဏာမဓမ္မော၊ အယံ လောကေ အာဒီနဝေါ. ယော လောကေ ဆန္ဒရာဂဝိနယော ဆန္ဒရာဂပ္ပဟာနံ၊ ဣဒံ လောကေ နိဿရဏ’န္တိ [လောကနိဿရဏံ (အဋ္ဌ.) ‘‘လောကေ နိဿရဏ’’န္တိ ပဒေန သံသန္ဒိတဗ္ဗံ]. ယာဝကီဝဉ္စာဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧဝံ လောကဿ အဿာဒဉ္စ အဿာဒတော အာဒီနဝဉ္စ အာဒီနဝတော နိဿရဏဉ္စ နိဿရဏတော ယထာဘူတံ နာဗ္ဘညာသိံ၊ နေဝ တာဝါဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သဒေဝကေ လောကေ သမာရကေ သဗြဟ္မကေ သဿမဏဗြာဟ္မဏိယာ ပဇာယ သဒေဝမနုဿာယ ‘အနုတ္တရံ သမ္မာသမ္ဗောဓိံ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါ’တိ [အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါ (သီ. သျာ. ကံ. က.)] ပစ္စညာသိံ. ယတော စ ခွာဟံ [ခေါ အဟံ (သီ. ပီ.)၊ ခေါဟံ (သျာ. ကံ. က.)]၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧဝံ လောကဿ အဿာဒဉ္စ အဿာဒတော အာဒီနဝဉ္စ အာဒီနဝတော နိဿရဏဉ္စ နိဿရဏတော ယထာဘူတံ အဗ္ဘညာသိံ၊ အထာဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သဒေဝကေ လောကေ သမာရကေ သဗြဟ္မကေ သဿမဏဗြာဟ္မဏိယာ ပဇာယ သဒေဝမနုဿာယ ‘အနုတ္တရံ သမ္မာသမ္ဗောဓိံ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါ’တိ ပစ္စညာသိံ. ဉာဏဉ္စ ပန မေ ဒဿနံ ဥဒပါဒိ – ‘အကုပ္ပါ မေ ဝိမုတ္တိ [စေတောဝိမုတ္တိ (သီ. ပီ. က.)]၊ အယမန္တိမာ ဇာတိ၊ နတ္ထိ ဒါနိ ပုနဗ္ဘဝေါ’’’တိ. ပဌမံ.

၂. ပဌမအဿာဒသုတ္တံ

၁၀၅. ‘‘လောကဿာဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အဿာဒပရိယေသနံ အစရိံ. ယော လောကေ အဿာဒေါ တဒဇ္ဈဂမံ. ယာဝတကော လောကေ အဿာဒေါ၊ ပညာယ မေ သော သုဒိဋ္ဌော. လောကဿာဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အာဒီနဝပရိယေသနံ အစရိံ. ယော လောကေ အာဒီနဝေါ တဒဇ္ဈဂမံ. ယာဝတကော လောကေ အာဒီနဝေါ၊ ပညာယ မေ သော သုဒိဋ္ဌော. လောကဿာဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ နိဿရဏပရိယေသနံ အစရိံ. ယံ လောကေ နိဿရဏံ တဒဇ္ဈဂမံ. ယာဝတကံ လောကေ နိဿရဏံ၊ ပညာယ မေ တံ သုဒိဋ္ဌံ. ယာဝကီဝဉ္စာဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ လောကဿ အဿာဒဉ္စ အဿာဒတော အာဒီနဝဉ္စ အာဒီနဝတော နိဿရဏဉ္စ နိဿရဏတော ယထာဘူတံ နာဗ္ဘညာသိံ၊ နေဝ တာဝါဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သဒေဝကေ လောကေ သမာရကေ သဗြဟ္မကေ သဿမဏဗြာဟ္မဏိယာ ပဇာယ သဒေဝမနုဿာယ ‘အနုတ္တရံ သမ္မာသမ္ဗောဓိံ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါ’တိ ပစ္စညာသိံ. ယတော စ ခွာဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ လောကဿ အဿာဒဉ္စ အဿာဒတော အာဒီနဝဉ္စ အာဒီနဝတော နိဿရဏဉ္စ နိဿရဏတော ယထာဘူတံ အဗ္ဘညာသိံ၊ အထာဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သဒေဝကေ လောကေ သမာရကေ သဗြဟ္မကေ သဿမဏဗြာဟ္မဏိယာ ပဇာယ သဒေဝမနုဿာယ ‘အနုတ္တရံ သမ္မာသမ္ဗောဓိံ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါ’တိ ပစ္စညာသိံ. ဉာဏဉ္စ ပန မေ ဒဿနံ ဥဒပါဒိ – ‘အကုပ္ပါ မေ ဝိမုတ္တိ၊ အယမန္တိမာ ဇာတိ၊ နတ္ထိ ဒါနိ ပုနဗ္ဘဝေါ’’’တိ. ဒုတိယံ.

၃. ဒုတိယအဿာဒသုတ္တံ

၁၀၆. ‘‘နော စေဒံ [နော စေတံ (သျာ. ကံ. ပီ. က.) သံ. နိ. ၃.၂၈ ပဿိတဗ္ဗံ]၊ ဘိက္ခဝေ၊ လောကေ အဿာဒေါ အဘဝိဿ၊ နယိဒံ သတ္တာ လောကေ သာရဇ္ဇေယျုံ. ယသ္မာ စ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အတ္ထိ လောကေ အဿာဒေါ၊ တသ္မာ သတ္တာ လောကေ သာရဇ္ဇန္တိ. နော စေဒံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ လောကေ အာဒီနဝေါ အဘဝိဿ၊ နယိဒံ သတ္တာ လောကေ နိဗ္ဗိန္ဒေယျုံ. ယသ္မာ စ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အတ္ထိ လောကေ အာဒီနဝေါ၊ တသ္မာ သတ္တာ လောကေ နိဗ္ဗိန္ဒန္တိ. နော စေဒံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ လောကေ နိဿရဏံ အဘဝိဿ၊ နယိဒံ သတ္တာ လောကမှာ [လောကေ (က.)] နိဿရေယျုံ. ယသ္မာ စ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အတ္ထိ လောကေ နိဿရဏံ၊ တသ္မာ သတ္တာ လောကမှာ နိဿရန္တိ. ယာဝကီဝဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သတ္တာ လောကဿ အဿာဒဉ္စ အဿာဒတော အာဒီနဝဉ္စ အာဒီနဝတော နိဿရဏဉ္စ နိဿရဏတော ယထာဘူတံ နာဗ္ဘညာသုံ [နာဗ္ဘညံသု (သံ. နိ. ၃.၂၈]၊ နေဝ တာဝ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သတ္တာ သဒေဝကာ လောကာ သမာရကာ သဗြဟ္မကာ သဿမဏဗြာဟ္မဏိယာ ပဇာယ သဒေဝမနုဿာယ နိဿဋာ ဝိသံယုတ္တာ ဝိပ္ပမုတ္တာ [ဝိပ္ပယုတ္တာ (က.)] ဝိမရိယာဒီကတေန [ဝိမရိယာဒိကတေန (သီ. ပီ. က.)] စေတသာ ဝိဟရိံသု. ယတော စ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သတ္တာ လောကဿ အဿာဒဉ္စ အဿာဒတော အာဒီနဝဉ္စ အာဒီနဝတော နိဿရဏဉ္စ နိဿရဏတော ယထာဘူတံ အဗ္ဘညာသုံ၊ အထ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သတ္တာ သဒေဝကာ လောကာ သမာရကာ သဗြဟ္မကာ သဿမဏဗြာဟ္မဏိယာ ပဇာယ သဒေဝမနုဿာယ နိဿဋာ ဝိသံယုတ္တာ ဝိပ္ပမုတ္တာ ဝိမရိယာဒီကတေန စေတသာ ဝိဟရန္တီ’’တိ. တတိယံ.

၄. သမဏဗြာဟ္မဏသုတ္တံ

၁၀၇. ‘‘ယေ ကေစိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သမဏာ ဝါ ဗြာဟ္မဏာ ဝါ လောကဿ အဿာဒဉ္စ အဿာဒတော အာဒီနဝဉ္စ အာဒီနဝတော နိဿရဏဉ္စ နိဿရဏတော ယထာဘူတံ နပ္ပဇာနန္တိ၊ န မေ တေ [န တေ (က.)]၊ ဘိက္ခဝေ၊ သမဏာ ဝါ ဗြာဟ္မဏာ ဝါ သမဏေသု ဝါ သမဏသမ္မတာ ဗြာဟ္မဏေသု ဝါ ဗြာဟ္မဏသမ္မတာ၊ န စ ပန တေ အာယသ္မန္တော သာမညတ္ထံ ဝါ ဗြဟ္မညတ္ထံ ဝါ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရန္တိ. ယေ စ ခေါ ကေစိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သမဏာ ဝါ ဗြာဟ္မဏာ ဝါ လောကဿ အဿာဒဉ္စ အဿာဒတော အာဒီနဝဉ္စ အာဒီနဝတော နိဿရဏဉ္စ နိဿရဏတော ယထာဘူတံ ပဇာနန္တိ၊ တေ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သမဏာ ဝါ ဗြာဟ္မဏာ ဝါ သမဏေသု ဝါ သမဏသမ္မတာ ဗြာဟ္မဏေသု ဝါ ဗြာဟ္မဏသမ္မတာ၊ တေ စ ပနာယသ္မန္တော သာမညတ္ထဉ္စ ဗြဟ္မညတ္ထဉ္စ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရန္တီ’’တိ [ဝိဟရိဿန္တိ (သီ. ပီ.)]. စတုတ္ထံ.

၅. ရုဏ္ဏသုတ္တံ

၁၀၈. ‘‘ရုဏ္ဏမိဒံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အရိယဿ ဝိနယေ ယဒိဒံ ဂီတံ. ဥမ္မတ္တကမိဒံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အရိယဿ ဝိနယေ ယဒိဒံ နစ္စံ. ကောမာရကမိဒံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အရိယဿ ဝိနယေ ယဒိဒံ အတိဝေလံ ဒန္တဝိဒံသကဟသိတံ [ဒန္တဝိဒံသကံ ဟသိတံ (သီ. ပီ.)]. တသ္မာတိဟ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သေတုဃာတော ဂီတေ၊ သေတုဃာတော နစ္စေ၊ အလံ ဝေါ ဓမ္မပ္ပမောဒိတာနံ သတံ သိတံ သိတမတ္တာယာ’’တိ. ပဉ္စမံ.

၆. အတိတ္တိသုတ္တံ

၁၀၉. ‘‘တိဏ္ဏံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပဋိသေဝနာယ နတ္ထိ တိတ္တိ. ကတမေသံ တိဏ္ဏံ? သောပ္ပဿ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပဋိသေဝနာယ နတ္ထိ တိတ္တိ. သုရာမေရယပါနဿ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပဋိသေဝနာယ နတ္ထိ တိတ္တိ. မေထုနဓမ္မသမာပတ္တိယာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပဋိသေဝနာယ နတ္ထိ တိတ္တိ. ဣမေသံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တိဏ္ဏံ ပဋိသေဝနာယ နတ္ထိ တိတ္တီ’’တိ. ဆဋ္ဌံ.

၇. အရက္ခိတသုတ္တံ

၁၁၀. အထ ခေါ အနာထပိဏ္ဍိကော ဂဟပတိ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နံ ခေါ အနာထပိဏ္ဍိကံ ဂဟပတိံ ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစ – ‘‘စိတ္တေ၊ ဂဟပတိ၊ အရက္ခိတေ ကာယကမ္မမ္ပိ အရက္ခိတံ ဟောတိ၊ ဝစီကမ္မမ္ပိ အရက္ခိတံ ဟောတိ၊ မနောကမ္မမ္ပိ အရက္ခိတံ ဟောတိ. တဿ အရက္ခိတကာယကမ္မန္တဿ အရက္ခိတဝစီကမ္မန္တဿ အရက္ခိတမနောကမ္မန္တဿ ကာယကမ္မမ္ပိ အဝဿုတံ ဟောတိ၊ ဝစီကမ္မမ္ပိ အဝဿုတံ ဟောတိ၊ မနောကမ္မမ္ပိ အဝဿုတံ ဟောတိ. တဿ အဝဿုတကာယကမ္မန္တဿ အဝဿုတဝစီကမ္မန္တဿ အဝဿုတမနောကမ္မန္တဿ ကာယကမ္မမ္ပိ ပူတိကံ ဟောတိ၊ ဝစီကမ္မမ္ပိ ပူတိကံ ဟောတိ၊ မနောကမ္မမ္ပိ ပူတိကံ ဟောတိ. တဿ ပူတိကာယကမ္မန္တဿ ပူတိဝစီကမ္မန္တဿ ပူတိမနောကမ္မန္တဿ န ဘဒ္ဒကံ မရဏံ ဟောတိ၊ န ဘဒ္ဒိကာ ကာလင်္ကိရိယာ.

‘‘သေယျထာပိ၊ ဂဟပတိ၊ ကူဋာဂါရေ ဒုစ္ဆန္နေ ကူဋမ္ပိ အရက္ခိတံ ဟောတိ၊ ဂေါပါနသိယောပိ အရက္ခိတာ ဟောန္တိ၊ ဘိတ္တိပိ အရက္ခိတာ ဟောတိ၊ ကူဋမ္ပိ အဝဿုတံ ဟောတိ၊ ဂေါပါနသိယောပိ အဝဿုတာ ဟောန္တိ၊ ဘိတ္တိပိ အဝဿုတာ ဟောတိ၊ ကူဋမ္ပိ ပူတိကံ ဟောတိ၊ ဂေါပါနသိယောပိ ပူတိကာ ဟောန္တိ၊ ဘိတ္တိပိ ပူတိကာ ဟောတိ.

‘‘ဧဝမေဝံ ခေါ၊ ဂဟပတိ၊ စိတ္တေ အရက္ခိတေ ကာယကမ္မမ္ပိ အရက္ခိတံ ဟောတိ၊ ဝစီကမ္မမ္ပိ အရက္ခိတံ ဟောတိ၊ မနောကမ္မမ္ပိ အရက္ခိတံ ဟောတိ. တဿ အရက္ခိတကာယကမ္မန္တဿ အရက္ခိတဝစီကမ္မန္တဿ အရက္ခိတမနောကမ္မန္တဿ ကာယကမ္မမ္ပိ အဝဿုတံ ဟောတိ၊ ဝစီကမ္မမ္ပိ အဝဿုတံ ဟောတိ၊ မနောကမ္မမ္ပိ အဝဿုတံ ဟောတိ. တဿ အဝဿုတကာယကမ္မန္တဿ အဝဿုတဝစီကမ္မန္တဿ အဝဿုတမနောကမ္မန္တဿ ကာယကမ္မမ္ပိ ပူတိကံ ဟောတိ၊ ဝစီကမ္မမ္ပိ ပူတိကံ ဟောတိ၊ မနောကမ္မမ္ပိ ပူတိကံ ဟောတိ. တဿ ပူတိကာယကမ္မန္တဿ ပူတိဝစီကမ္မန္တဿ ပူတိမနောကမ္မန္တဿ န ဘဒ္ဒကံ မရဏံ ဟောတိ၊ န ဘဒ္ဒိကာ ကာလင်္ကိရိယာ.

‘‘စိတ္တေ၊ ဂဟပတိ၊ ရက္ခိတေ ကာယကမ္မမ္ပိ ရက္ခိတံ ဟောတိ၊ ဝစီကမ္မမ္ပိ ရက္ခိတံ ဟောတိ၊ မနောကမ္မမ္ပိ ရက္ခိတံ ဟောတိ. တဿ ရက္ခိတကာယကမ္မန္တဿ ရက္ခိတဝစီကမ္မန္တဿ ရက္ခိတမနောကမ္မန္တဿ ကာယကမ္မမ္ပိ အနဝဿုတံ ဟောတိ၊ ဝစီကမ္မမ္ပိ အနဝဿုတံ ဟောတိ၊ မနောကမ္မမ္ပိ အနဝဿုတံ ဟောတိ. တဿ အနဝဿုတကာယကမ္မန္တဿ အနဝဿုတဝစီကမ္မန္တဿ အနဝဿုတမနောကမ္မန္တဿ ကာယကမ္မမ္ပိ အပူတိကံ ဟောတိ၊ ဝစီကမ္မမ္ပိ အပူတိကံ ဟောတိ၊ မနောကမ္မမ္ပိ အပူတိကံ ဟောတိ. တဿ အပူတိကာယကမ္မန္တဿ အပူတိဝစီကမ္မန္တဿ အပူတိမနောကမ္မန္တဿ ဘဒ္ဒကံ မရဏံ ဟောတိ၊ ဘဒ္ဒိကာ ကာလင်္ကိရိယာ.

‘‘သေယျထာပိ၊ ဂဟပတိ၊ ကူဋာဂါရေ သုစ္ဆန္နေ ကူဋမ္ပိ ရက္ခိတံ ဟောတိ၊ ဂေါပါနသိယောပိ ရက္ခိတာ ဟောန္တိ၊ ဘိတ္တိပိ ရက္ခိတာ ဟောတိ၊ ကူဋမ္ပိ အနဝဿုတံ ဟောတိ၊ ဂေါပါနသိယောပိ အနဝဿုတာ ဟောန္တိ၊ ဘိတ္တိပိ အနဝဿုတာ ဟောတိ၊ ကူဋမ္ပိ အပူတိကံ ဟောတိ၊ ဂေါပါနသိယောပိ အပူတိကာ ဟောန္တိ၊ ဘိတ္တိပိ အပူတိကာ ဟောတိ.

ဧဝမေဝံ ခေါ၊ ဂဟပတိ၊ စိတ္တေ ရက္ခိတေ ကာယကမ္မမ္ပိ ရက္ခိတံ ဟောတိ၊ ဝစီကမ္မမ္ပိ ရက္ခိတံ ဟောတိ၊ မနောကမ္မမ္ပိ ရက္ခိတံ ဟောတိ. တဿ ရက္ခိတကာယကမ္မန္တဿ ရက္ခိတဝစီကမ္မန္တဿ ရက္ခိတမနောကမ္မန္တဿ ကာယကမ္မမ္ပိ အနဝဿုတံ ဟောတိ၊ ဝစီကမ္မမ္ပိ အနဝဿုတံ ဟောတိ၊ မနောကမ္မမ္ပိ အနဝဿုတံ ဟောတိ. တဿ အနဝဿုတကာယကမ္မန္တဿ အနဝဿုတဝစီကမ္မန္တဿ အနဝဿုတမနောကမ္မန္တဿ ကာယကမ္မမ္ပိ အပူတိကံ ဟောတိ၊ ဝစီကမ္မမ္ပိ အပူတိကံ ဟောတိ၊ မနောကမ္မမ္ပိ အပူတိကံ ဟောတိ. တဿ အပူတိကာယကမ္မန္တဿ အပူတိဝစီကမ္မန္တဿ အပူတိမနောကမ္မန္တဿ ဘဒ္ဒကံ မရဏံ ဟောတိ၊ ဘဒ္ဒိကာ ကာလင်္ကိရိယာ’’တိ. သတ္တမံ.

၈. ဗျာပန္နသုတ္တံ

၁၁၁. ဧကမန္တံ နိသိန္နံ ခေါ အနာထပိဏ္ဍိကံ ဂဟပတိံ ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစ – ‘‘စိတ္တေ၊ ဂဟပတိ၊ ဗျာပန္နေ ကာယကမ္မမ္ပိ ဗျာပန္နံ ဟောတိ၊ ဝစီကမ္မမ္ပိ ဗျာပန္နံ ဟောတိ၊ မနောကမ္မမ္ပိ ဗျာပန္နံ ဟောတိ. တဿ ဗျာပန္နကာယကမ္မန္တဿ ဗျာပန္နဝစီကမ္မန္တဿ ဗျာပန္နမနောကမ္မန္တဿ န ဘဒ္ဒကံ မရဏံ ဟောတိ၊ န ဘဒ္ဒိကာ ကာလင်္ကိရိယာ. သေယျထာပိ၊ ဂဟပတိ၊ ကူဋာဂါရေ ဒုစ္ဆန္နေ ကူဋမ္ပိ ဗျာပန္နံ ဟောတိ၊ ဂေါပါနသိယောပိ ဗျာပန္နာ ဟောန္တိ၊ ဘိတ္တိပိ ဗျာပန္နာ ဟောတိ၊ ဧဝမေဝံ ခေါ၊ ဂဟပတိ၊ စိတ္တေ ဗျာပန္နေ ကာယကမ္မမ္ပိ ဗျာပန္နံ ဟောတိ၊ ဝစီကမ္မမ္ပိ ဗျာပန္နံ ဟောတိ၊ မနောကမ္မမ္ပိ ဗျာပန္နံ ဟောတိ. တဿ ဗျာပန္နကာယကမ္မန္တဿ ဗျာပန္နဝစီကမ္မန္တဿ ဗျာပန္နမနောကမ္မန္တဿ န ဘဒ္ဒကံ မရဏံ ဟောတိ၊ န ဘဒ္ဒိကာ ကာလင်္ကိရိယာ.

‘‘စိတ္တေ၊ ဂဟပတိ၊ အဗျာပန္နေ ကာယကမ္မမ္ပိ အဗျာပန္နံ ဟောတိ၊ ဝစီကမ္မမ္ပိ အဗျာပန္နံ ဟောတိ၊ မနောကမ္မမ္ပိ အဗျာပန္နံ ဟောတိ. တဿ အဗျာပန္နကာယကမ္မန္တဿ အဗျာပန္နဝစီကမ္မန္တဿ အဗျာပန္နမနောကမ္မန္တဿ ဘဒ္ဒကံ မရဏံ ဟောတိ၊ ဘဒ္ဒိကာ ကာလင်္ကိရိယာ. သေယျထာပိ၊ ဂဟပတိ၊ ကူဋာဂါရေ သုစ္ဆန္နေ ကူဋမ္ပိ အဗျာပန္နံ ဟောတိ၊ ဂေါပါနသိယောပိ အဗျာပန္နာ ဟောန္တိ၊ ဘိတ္တိပိ အဗျာပန္နာ ဟောတိ၊ ဧဝမေဝံ ခေါ၊ ဂဟပတိ၊ စိတ္တေ အဗျာပန္နေ ကာယကမ္မမ္ပိ အဗျာပန္နံ ဟောတိ၊ ဝစီကမ္မမ္ပိ အဗျာပန္နံ ဟောတိ၊ မနောကမ္မမ္ပိ အဗျာပန္နံ ဟောတိ. တဿ အဗျာပန္နကာယကမ္မန္တဿ။ပေ။ အဗျာပန္နမနောကမ္မန္တဿ ဘဒ္ဒကံ မရဏံ ဟောတိ၊ ဘဒ္ဒိကာ ကာလင်္ကိရိယာ’’တိ. အဋ္ဌမံ.

၉. ပဌမနိဒါနသုတ္တံ

၁၁၂. ‘‘တီဏိမာနိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ နိဒါနာနိ ကမ္မာနံ သမုဒယာယ. ကတမာနိ တီဏိ? လောဘော နိဒါနံ ကမ္မာနံ သမုဒယာယ၊ ဒေါသော နိဒါနံ ကမ္မာနံ သမုဒယာယ၊ မောဟော နိဒါနံ ကမ္မာနံ သမုဒယာယ. ယံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ လောဘပကတံ ကမ္မံ လောဘဇံ လောဘနိဒါနံ လောဘသမုဒယံ၊ တံ ကမ္မံ အကုသလံ တံ ကမ္မံ သာဝဇ္ဇံ တံ ကမ္မံ ဒုက္ခဝိပါကံ၊ တံ ကမ္မံ ကမ္မသမုဒယာယ သံဝတ္တတိ၊ န တံ ကမ္မံ ကမ္မနိရောဓာယ သံဝတ္တတိ. ယံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒေါသပကတံ ကမ္မံ ဒေါသဇံ ဒေါသနိဒါနံ ဒေါသသမုဒယံ၊ တံ ကမ္မံ အကုသလံ တံ ကမ္မံ သာဝဇ္ဇံ တံ ကမ္မံ ဒုက္ခဝိပါကံ၊ တံ ကမ္မံ ကမ္မသမုဒယာယ သံဝတ္တတိ၊ န တံ ကမ္မံ ကမ္မနိရောဓာယ သံဝတ္တတိ. ယံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မောဟပကတံ ကမ္မံ မောဟဇံ မောဟနိဒါနံ မောဟသမုဒယံ၊ တံ ကမ္မံ အကုသလံ တံ ကမ္မံ သာဝဇ္ဇံ တံ ကမ္မံ ဒုက္ခဝိပါကံ၊ တံ ကမ္မံ ကမ္မသမုဒယာယ သံဝတ္တတိ၊ န တံ ကမ္မံ ကမ္မနိရောဓာယ သံဝတ္တတိ. ဣမာနိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တီဏိ နိဒါနာနိ ကမ္မာနံ သမုဒယာယ.

‘‘တီဏိမာနိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ နိဒါနာနိ ကမ္မာနံ သမုဒယာယ. ကတမာနိ တီဏိ? အလောဘော နိဒါနံ ကမ္မာနံ သမုဒယာယ၊ အဒေါသော နိဒါနံ ကမ္မာနံ သမုဒယာယ၊ အမောဟော နိဒါနံ ကမ္မာနံ သမုဒယာယ. ယံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အလောဘပကတံ ကမ္မံ အလောဘဇံ အလောဘနိဒါနံ အလောဘသမုဒယံ၊ တံ ကမ္မံ ကုသလံ တံ ကမ္မံ အနဝဇ္ဇံ တံ ကမ္မံ သုခဝိပါကံ၊ တံ ကမ္မံ ကမ္မနိရောဓာယ သံဝတ္တတိ၊ န တံ ကမ္မံ ကမ္မသမုဒယာယ သံဝတ္တတိ. ယံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အဒေါသပကတံ ကမ္မံ အဒေါသဇံ အဒေါသနိဒါနံ အဒေါသသမုဒယံ၊ တံ ကမ္မံ ကုသလံ တံ ကမ္မံ အနဝဇ္ဇံ တံ ကမ္မံ သုခဝိပါကံ၊ တံ ကမ္မံ ကမ္မနိရောဓာယ သံဝတ္တတိ၊ န တံ ကမ္မံ ကမ္မသမုဒယာယ သံဝတ္တတိ. ယံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အမောဟပကတံ ကမ္မံ အမောဟဇံ အမောဟနိဒါနံ အမောဟသမုဒယံ၊ တံ ကမ္မံ ကုသလံ တံ ကမ္မံ အနဝဇ္ဇံ တံ ကမ္မံ သုခဝိပါကံ၊ တံ ကမ္မံ ကမ္မနိရောဓာယ သံဝတ္တတိ၊ န တံ ကမ္မံ ကမ္မသမုဒယာယ သံဝတ္တတိ. ဣမာနိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တီဏိ နိဒါနာနိ ကမ္မာနံ သမုဒယာယာ’’တိ. နဝမံ.

၁၀. ဒုတိယနိဒါနသုတ္တံ

၁၁၃. ‘‘တီဏိမာနိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ နိဒါနာနိ ကမ္မာနံ သမုဒယာယ. ကတမာနိ တီဏိ? အတီတေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဆန္ဒရာဂဋ္ဌာနိယေ ဓမ္မေ အာရဗ္ဘ ဆန္ဒော ဇာယတိ၊ အနာဂတေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဆန္ဒရာဂဋ္ဌာနိယေ ဓမ္မေ အာရဗ္ဘ ဆန္ဒော ဇာယတိ၊ ပစ္စုပ္ပန္နေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဆန္ဒရာဂဋ္ဌာနိယေ ဓမ္မေ အာရဗ္ဘ ဆန္ဒော ဇာယတိ. ကထဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အတီတေ ဆန္ဒရာဂဋ္ဌာနိယေ ဓမ္မေ အာရဗ္ဘ ဆန္ဒော ဇာယတိ? အတီတေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဆန္ဒရာဂဋ္ဌာနိယေ ဓမ္မေ အာရဗ္ဘ စေတသာ အနုဝိတက္ကေတိ အနုဝိစာရေတိ. တဿ အတီတေ ဆန္ဒရာဂဋ္ဌာနိယေ ဓမ္မေ အာရဗ္ဘ စေတသာ အနုဝိတက္ကယတော အနုဝိစာရယတော ဆန္ဒော ဇာယတိ. ဆန္ဒဇာတော တေဟိ ဓမ္မေဟိ သံယုတ္တော ဟောတိ. ဧတမဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သံယောဇနံ ဝဒါမိ ယော စေတသော သာရာဂေါ. ဧဝံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အတီတေ ဆန္ဒရာဂဋ္ဌာနိယေ ဓမ္မေ အာရဗ္ဘ ဆန္ဒော ဇာယတိ.

‘‘ကထဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အနာဂတေ ဆန္ဒရာဂဋ္ဌာနိယေ ဓမ္မေ အာရဗ္ဘ ဆန္ဒော ဇာယတိ? အနာဂတေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဆန္ဒရာဂဋ္ဌာနိယေ ဓမ္မေ အာရဗ္ဘ စေတသာ အနုဝိတက္ကေတိ အနုဝိစာရေတိ. တဿ အနာဂတေ ဆန္ဒရာဂဋ္ဌာနိယေ ဓမ္မေ အာရဗ္ဘ စေတသာ အနုဝိတက္ကယတော အနုဝိစာရယတော ဆန္ဒော ဇာယတိ. ဆန္ဒဇာတော တေဟိ ဓမ္မေဟိ သံယုတ္တော ဟောတိ. ဧတမဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သံယောဇနံ ဝဒါမိ ယော စေတသော သာရာဂေါ. ဧဝံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အနာဂတေ ဆန္ဒရာဂဋ္ဌာနိယေ ဓမ္မေ အာရဗ္ဘ ဆန္ဒော ဇာယတိ.

‘‘ကထဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပစ္စုပ္ပန္နေ ဆန္ဒရာဂဋ္ဌာနိယေ ဓမ္မေ အာရဗ္ဘ ဆန္ဒော ဇာယတိ? ပစ္စုပ္ပန္နေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဆန္ဒရာဂဋ္ဌာနိယေ ဓမ္မေ အာရဗ္ဘ စေတသာ အနုဝိတက္ကေတိ အနုဝိစာရေတိ. တဿ ပစ္စုပ္ပန္နေ ဆန္ဒရာဂဋ္ဌာနိယေ ဓမ္မေ အာရဗ္ဘ စေတသာ အနုဝိတက္ကယတော အနုဝိစာရယတော ဆန္ဒော ဇာယတိ. ဆန္ဒဇာတော တေဟိ ဓမ္မေဟိ သံယုတ္တော ဟောတိ. ဧတမဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သံယောဇနံ ဝဒါမိ ယော စေတသော သာရာဂေါ. ဧဝံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပစ္စုပ္ပန္နေ ဆန္ဒရာဂဋ္ဌာနိယေ ဓမ္မေ အာရဗ္ဘ ဆန္ဒော ဇာယတိ. ဣမာနိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တီဏိ နိဒါနာနိ ကမ္မာနံ သမုဒယာယ.

‘‘တီဏိမာနိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ နိဒါနာနိ ကမ္မာနံ သမုဒယာယ. ကတမာနိ တီဏိ? အတီတေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဆန္ဒရာဂဋ္ဌာနိယေ ဓမ္မေ အာရဗ္ဘ ဆန္ဒော န ဇာယတိ၊ အနာဂတေ ဘိက္ခဝေ၊ ဆန္ဒရာဂဋ္ဌာနိယေ ဓမ္မေ အာရဗ္ဘ ဆန္ဒော န ဇာယတိ၊ ပစ္စုပ္ပန္နေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဆန္ဒရာဂဋ္ဌာနိယေ ဓမ္မေ အာရဗ္ဘ ဆန္ဒော န ဇာယတိ. ကထဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အတီတေ ဆန္ဒရာဂဋ္ဌာနိယေ ဓမ္မေ အာရဗ္ဘ ဆန္ဒော န ဇာယတိ? အတီတာနံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဆန္ဒရာဂဋ္ဌာနိယာနံ ဓမ္မာနံ အာယတိံ ဝိပါကံ ပဇာနာတိ. အာယတိံ ဝိပါကံ ဝိဒိတွာ တဒဘိနိဝတ္တေတိ. တဒဘိနိဝတ္တေတွာ [တဒဘိနိဝဇ္ဇေတိ၊ တဒဘိနိဝဇ္ဇေတွာ (သီ. သျာ. ကံ.)] စေတသာ အဘိနိဝိဇ္ဈိတွာ [အဘိဝိရာဇေတွာ (သီ. သျာ. ကံ. ပီ.)] ပညာယ အတိဝိဇ္ဈ [အဘိနိဝိဇ္ဈ (က.)] ပဿတိ. ဧဝံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အတီတေ ဆန္ဒရာဂဋ္ဌာနိယေ ဓမ္မေ အာရဗ္ဘ ဆန္ဒော န ဇာယတိ.

‘‘ကထဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အနာဂတေ ဆန္ဒရာဂဋ္ဌာနိယေ ဓမ္မေ အာရဗ္ဘ ဆန္ဒော န ဇာယတိ? အနာဂတာနံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဆန္ဒရာဂဋ္ဌာနိယာနံ ဓမ္မာနံ အာယတိံ ဝိပါကံ ပဇာနာတိ. အာယတိံ ဝိပါကံ ဝိဒိတွာ တဒဘိနိဝတ္တေတိ. တဒဘိနိဝတ္တေတွာ စေတသာ အဘိနိဝိဇ္ဈိတွာ ပညာယ အတိဝိဇ္ဈ ပဿတိ. ဧဝံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အနာဂတေ ဆန္ဒရာဂဋ္ဌာနိယေ ဓမ္မေ အာရဗ္ဘ ဆန္ဒော န ဇာယတိ.

‘‘ကထဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပစ္စုပ္ပန္နေ ဆန္ဒရာဂဋ္ဌာနိယေ ဓမ္မေ အာရဗ္ဘ ဆန္ဒော န ဇာယတိ? ပစ္စုပ္ပန္နာနံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဆန္ဒရာဂဋ္ဌာနိယာနံ ဓမ္မာနံ အာယတိံ ဝိပါကံ ပဇာနာတိ၊ အာယတိံ ဝိပါကံ ဝိဒိတွာ တဒဘိနိဝတ္တေတိ၊ တဒဘိနိဝတ္တေတွာ စေတသာ အဘိနိဝိဇ္ဈိတွာ ပညာယ အတိဝိဇ္ဈ ပဿတိ. ဧဝံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပစ္စုပ္ပန္နေ ဆန္ဒရာဂဋ္ဌာနိယေ ဓမ္မေ အာရဗ္ဘ ဆန္ဒော န ဇာယတိ. ဣမာနိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တီဏိ နိဒါနာနိ ကမ္မာနံ သမုဒယာယာ’’တိ. ဒသမံ.

သမ္ဗောဓဝဂ္ဂေါ ပဌမော.

တဿုဒ္ဒါနံ –

ပုဗ္ဗေဝ ဒုဝေ အဿာဒါ၊ သမဏော ရုဏ္ဏပဉ္စမံ၊

အတိတ္တိ ဒွေ စ ဝုတ္တာနိ၊ နိဒါနာနိ အပရေ ဒုဝေတိ.

(၁၂) ၂. အာပါယိကဝဂ္ဂေါ

၁. အာပါယိကသုတ္တံ

၁၁၄. ‘‘တယောမေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အာပါယိကာ နေရယိကာ ဣဒမပ္ပဟာယ. ကတမေ တယော? ယော စ အဗြဟ္မစာရီ ဗြဟ္မစာရိပဋိညော၊ ယော စ သုဒ္ဓံ ဗြဟ္မစရိယံ စရန္တံ အမူလကေန [အဘူတေန (က.)] အဗြဟ္မစရိယေန အနုဒ္ဓံသေတိ၊ ယော စာယံ ဧဝံဝါဒီ ဧဝံဒိဋ္ဌိ – ‘နတ္ထိ ကာမေသု ဒေါသော’တိ၊ သော တာယ ကာမေသု ပါတဗျတံ အာပဇ္ဇတိ. ဣမေ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တယော အာပါယိကာ နေရယိကာ ဣဒမပ္ပဟာယာ’’တိ. ပဌမံ.

၂. ဒုလ္လဘသုတ္တံ

၁၁၅. ‘‘တိဏ္ဏံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပါတုဘာဝေါ ဒုလ္လဘော လောကသ္မိံ. ကတမေသံ တိဏ္ဏံ? တထာဂတဿ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ ပါတုဘာဝေါ ဒုလ္လဘော လောကသ္မိံ၊ တထာဂတပ္ပဝေဒိတဿ ဓမ္မဝိနယဿ ဒေသေတာ ပုဂ္ဂလော ဒုလ္လဘော လောကသ္မိံ၊ ကတညူ ကတဝေဒီ ပုဂ္ဂလော ဒုလ္လဘော လောကသ္မိံ. ဣမေသံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တိဏ္ဏံ ပါတုဘာဝေါ ဒုလ္လဘော လောကသ္မိ’’န္တိ. ဒုတိယံ.

၃. အပ္ပမေယျသုတ္တံ

၁၁၆. ‘‘တယောမေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုဂ္ဂလာ သန္တော သံဝိဇ္ဇမာနာ လောကသ္မိံ. ကတမေ တယော? သုပ္ပမေယျော၊ ဒုပ္ပမေယျော၊ အပ္ပမေယျော. ကတမော စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုဂ္ဂလော သုပ္ပမေယျော? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧကစ္စော ပုဂ္ဂလော ဥဒ္ဓတော ဟောတိ ဥန္နဠော စပလော မုခရော ဝိကိဏ္ဏဝါစော မုဋ္ဌဿတိ အသမ္ပဇာနော အသမာဟိတော ဝိဗ္ဘန္တစိတ္တော ပါကတိန္ဒြိယော. အယံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုဂ္ဂလော သုပ္ပမေယျော.

‘‘ကတမော စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုဂ္ဂလော ဒုပ္ပမေယျော? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧကစ္စော ပုဂ္ဂလော အနုဒ္ဓတော ဟောတိ အနုန္နဠော အစပလော အမုခရော အဝိကိဏ္ဏဝါစော ဥပဋ္ဌိတဿတိ သမ္ပဇာနော သမာဟိတော ဧကဂ္ဂစိတ္တော သံဝုတိန္ဒြိယော. အယံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုဂ္ဂလော ဒုပ္ပမေယျော.

‘‘ကတမော စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုဂ္ဂလော အပ္ပမေယျော? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု အရဟံ ဟောတိ ခီဏာသဝေါ. အယံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုဂ္ဂလော အပ္ပမေယျော. ဣမေ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တယော ပုဂ္ဂလာ သန္တော သံဝိဇ္ဇမာနာ လောကသ္မိ’’န္တိ. တတိယံ.

၄. အာနေဉ္ဇသုတ္တံ

၁၁၇. ‘‘တယောမေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုဂ္ဂလာ သန္တော သံဝိဇ္ဇမာနာ လောကသ္မိံ. ကတမေ တယော? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧကစ္စော ပုဂ္ဂလော သဗ္ဗသော ရူပသညာနံ သမတိက္ကမာ ပဋိဃသညာနံ အတ္ထင်္ဂမာ နာနတ္တသညာနံ အမနသိကာရာ ‘အနန္တော အာကာသော’တိ အာကာသာနဉ္စာယတနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ. သော တဒဿာဒေတိ တံ နိကာမေတိ တေန စ ဝိတ္တိံ အာပဇ္ဇတိ၊ တတြ ဌိတော တဒဓိမုတ္တော တဗ္ဗဟုလဝိဟာရီ အပရိဟီနော ကာလံ ကုရုမာနော အာကာသာနဉ္စာယတနူပဂါနံ ဒေဝါနံ သဟဗျတံ ဥပပဇ္ဇတိ. အာကာသာနဉ္စာယတနူပဂါနံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒေဝါနံ ဝီသတိ ကပ္ပသဟဿာနိ အာယုပ္ပမာဏံ. တတ္ထ ပုထုဇ္ဇနော ယာဝတာယုကံ ဌတွာ ယာဝတကံ တေသံ ဒေဝါနံ အာယုပ္ပမာဏံ တံ သဗ္ဗံ ခေပေတွာ နိရယမ္ပိ ဂစ္ဆတိ တိရစ္ဆာနယောနိမ္ပိ ဂစ္ဆတိ ပေတ္တိဝိသယမ္ပိ ဂစ္ဆတိ. ဘဂဝတော ပန သာဝကော တတ္ထ ယာဝတာယုကံ ဌတွာ ယာဝတကံ တေသံ ဒေဝါနံ အာယုပ္ပမာဏံ တံ သဗ္ဗံ ခေပေတွာ တသ္မိံယေဝ ဘဝေ ပရိနိဗ္ဗာယတိ. အယံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝိသေသော အယံ အဓိပ္ပယာသော ဣဒံ နာနာကရဏံ သုတဝတော အရိယသာဝကဿ အဿုတဝတာ ပုထုဇ္ဇနေန၊ ယဒိဒံ ဂတိယာ ဥပပတ္တိယာ.

‘‘ပုန စပရံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣဓေကစ္စော ပုဂ္ဂလော သဗ္ဗသော အာကာသာနဉ္စာယတနံ သမတိက္ကမ္မ ‘အနန္တံ ဝိညာဏ’န္တိ ဝိညာဏဉ္စာယတနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ. သော တဒဿာဒေတိ တံ နိကာမေတိ တေန စ ဝိတ္တိံ အာပဇ္ဇတိ၊ တတြ ဌိတော တဒဓိမုတ္တော တဗ္ဗဟုလဝိဟာရီ အပရိဟီနော ကာလံ ကုရုမာနော ဝိညာဏဉ္စာယတနူပဂါနံ ဒေဝါနံ သဟဗျတံ ဥပပဇ္ဇတိ. ဝိညာဏဉ္စာယတနူပဂါနံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒေဝါနံ စတ္တာရီသံ ကပ္ပသဟဿာနိ အာယုပ္ပမာဏံ. တတ္ထ ပုထုဇ္ဇနော ယာဝတာယုကံ ဌတွာ ယာဝတကံ တေသံ ဒေဝါနံ အာယုပ္ပမာဏံ တံ သဗ္ဗံ ခေပေတွာ နိရယမ္ပိ ဂစ္ဆတိ တိရစ္ဆာနယောနိမ္ပိ ဂစ္ဆတိ ပေတ္တိဝိသယမ္ပိ ဂစ္ဆတိ. ဘဂဝတော ပန သာဝကော တတ္ထ ယာဝတာယုကံ ဌတွာ ယာဝတကံ တေသံ ဒေဝါနံ အာယုပ္ပမာဏံ တံ သဗ္ဗံ ခေပေတွာ တသ္မိံယေဝ ဘဝေ ပရိနိဗ္ဗာယတိ. အယံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝိသေသော အယံ အဓိပ္ပယာသော ဣဒံ နာနာကရဏံ သုတဝတော အရိယသာဝကဿ အဿုတဝတာ ပုထုဇ္ဇနေန၊ ယဒိဒံ ဂတိယာ ဥပပတ္တိယာ.

‘‘ပုန စပရံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣဓေကစ္စော ပုဂ္ဂလော သဗ္ဗသော ဝိညာဏဉ္စာယတနံ သမတိက္ကမ္မ ‘နတ္ထိ ကိဉ္စီ’တိ အာကိဉ္စညာယတနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ. သော တဒဿာဒေတိ တံ နိကာမေတိ တေန စ ဝိတ္တိံ အာပဇ္ဇတိ၊ တတြ ဌိတော တဒဓိမုတ္တော တဗ္ဗဟုလဝိဟာရီ အပရိဟီနော ကာလံ ကုရုမာနော အာကိဉ္စညာယတနူပဂါနံ ဒေဝါနံ သဟဗျတံ ဥပပဇ္ဇတိ. အာကိဉ္စညာယတနူပဂါနံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒေဝါနံ သဋ္ဌိ ကပ္ပသဟဿာနိ အာယုပ္ပမာဏံ. တတ္ထ ပုထုဇ္ဇနော ယာဝတာယုကံ ဌတွာ ယာဝတကံ တေသံ ဒေဝါနံ အာယုပ္ပမာဏံ တံ သဗ္ဗံ ခေပေတွာ နိရယမ္ပိ ဂစ္ဆတိ တိရစ္ဆာနယောနိမ္ပိ ဂစ္ဆတိ ပေတ္တိဝိသယမ္ပိ ဂစ္ဆတိ. ဘဂဝတော ပန သာဝကော တတ္ထ ယာဝတာယုကံ ဌတွာ ယာဝတကံ တေသံ ဒေဝါနံ အာယုပ္ပမာဏံ တံ သဗ္ဗံ ခေပေတွာ တသ္မိံယေဝ ဘဝေ ပရိနိဗ္ဗာယတိ. အယံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝိသေသော၊ အယံ အဓိပ္ပယာသော ဣဒံ နာနာကရဏံ သုတဝတော အရိယသာဝကဿ အဿုတဝတာ ပုထုဇ္ဇနေန၊ ယဒိဒံ ဂတိယာ ဥပပတ္တိယာ. ‘ဣမေ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တယော ပုဂ္ဂလာ သန္တော သံဝိဇ္ဇမာနာ လောကသ္မိ’’’န္တိ. စတုတ္ထံ.

၅. ဝိပတ္တိသမ္ပဒါသုတ္တံ

၁၁၈. ‘‘တိဿော ဣမာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝိပတ္တိယော. ကတမာ တိဿော? သီလဝိပတ္တိ၊ စိတ္တဝိပတ္တိ၊ ဒိဋ္ဌိဝိပတ္တိ. ကတမာ စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သီလဝိပတ္တိ? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧကစ္စော ပါဏာတိပါတီ ဟောတိ၊ အဒိန္နာဒါယီ ဟောတိ၊ ကာမေသုမိစ္ဆာစာရီ ဟောတိ၊ မုသာဝါဒီ ဟောတိ၊ ပိသုဏဝါစော ဟောတိ၊ ဖရုသဝါစော ဟောတိ၊ သမ္ဖပ္ပလာပီ ဟောတိ. အယံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သီလဝိပတ္တိ.

‘‘ကတမာ စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စိတ္တဝိပတ္တိ? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧကစ္စော အဘိဇ္ဈာလု ဟောတိ ဗျာပန္နစိတ္တော. အယံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စိတ္တဝိပတ္တိ.

‘‘ကတမာ စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒိဋ္ဌိဝိပတ္တိ? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧကစ္စော မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကော ဟောတိ ဝိပရီတဒဿနော – ‘နတ္ထိ ဒိန္နံ၊ နတ္ထိ ယိဋ္ဌံ၊ နတ္ထိ ဟုတံ၊ နတ္ထိ သုကတဒုက္ကဋာနံ၊ ကမ္မာနံ ဖလံ ဝိပါကော၊ နတ္ထိ အယံ လောကော၊ နတ္ထိ ပရော လောကော၊ နတ္ထိ မာတာ၊ နတ္ထိ ပိတာ၊ နတ္ထိ သတ္တာ ဩပပါတိကာ၊ နတ္ထိ လောကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ သမ္မဂ္ဂတာ သမ္မာပဋိပန္နာ ယေ ဣမဉ္စ လောကံ ပရဉ္စ လောကံ သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ပဝေဒေန္တီ’တိ. အယံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒိဋ္ဌိဝိပတ္တိ. သီလဝိပတ္တိဟေတု ဝါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သတ္တာ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ အပါယံ ဒုဂ္ဂတိံ ဝိနိပါတံ နိရယံ ဥပပဇ္ဇန္တိ၊ စိတ္တဝိပတ္တိဟေတု ဝါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သတ္တာ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ အပါယံ ဒုဂ္ဂတိံ ဝိနိပါတံ နိရယံ ဥပပဇ္ဇန္တိ၊ ဒိဋ္ဌိဝိပတ္တိဟေတု ဝါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သတ္တာ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ အပါယံ ဒုဂ္ဂတိံ ဝိနိပါတံ နိရယံ ဥပပဇ္ဇန္တိ. ဣမာ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တိဿော ဝိပတ္တိယောတိ.

‘‘တိဿော ဣမာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သမ္ပဒါ. ကတမာ တိဿော? သီလသမ္ပဒါ၊ စိတ္တသမ္ပဒါ၊ ဒိဋ္ဌိသမ္ပဒါ. ကတမာ စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သီလသမ္ပဒါ? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧကစ္စော ပါဏာတိပါတာ ပဋိဝိရတော ဟောတိ၊ အဒိန္နာဒါနာ ပဋိဝိရတော ဟောတိ၊ ကာမေသုမိစ္ဆာစာရာ ပဋိဝိရတော ဟောတိ၊ မုသာဝါဒါ ပဋိဝိရတော ဟောတိ၊ ပိသုဏာယ ဝါစာယ ပဋိဝိရတော ဟောတိ၊ ဖရုသာယ ဝါစာယ ပဋိဝိရတော ဟောတိ၊ သမ္ဖပ္ပလာပါ ပဋိဝိရတော ဟောတိ. အယံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သီလသမ္ပဒါ.

‘‘ကတမာ စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စိတ္တသမ္ပဒါ? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧကစ္စော အနဘိဇ္ဈာလု ဟောတိ အဗျာပန္နစိတ္တော. အယံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စိတ္တသမ္ပဒါ.

‘‘ကတမာ စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒိဋ္ဌိသမ္ပဒါ? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧကစ္စော သမ္မာဒိဋ္ဌိကော ဟောတိ အဝိပရီတဒဿနော – ‘အတ္ထိ ဒိန္နံ၊ အတ္ထိ ယိဋ္ဌံ၊ အတ္ထိ ဟုတံ၊ အတ္ထိ သုကတဒုက္ကဋာနံ ကမ္မာနံ ဖလံ ဝိပါကော၊ အတ္ထိ အယံ လောကော၊ အတ္ထိ ပရော လောကော၊ အတ္ထိ မာတာ၊ အတ္ထိ ပိတာ၊ အတ္ထိ သတ္တာ ဩပပါတိကာ၊ အတ္ထိ လောကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ သမ္မဂ္ဂတာ သမ္မာပဋိပန္နာ ယေ ဣမဉ္စ လောကံ ပရဉ္စ လောကံ သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ပဝေဒေန္တီ’တိ. အယံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒိဋ္ဌိသမ္ပဒါ. သီလသမ္ပဒါဟေတု ဝါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သတ္တာ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ သုဂတိံ သဂ္ဂံ လောကံ ဥပပဇ္ဇန္တိ၊ စိတ္တသမ္ပဒါဟေတု ဝါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သတ္တာ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ သုဂတိံ သဂ္ဂံ လောကံ ဥပပဇ္ဇန္တိ၊ ဒိဋ္ဌိသမ္ပဒါဟေတု ဝါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သတ္တာ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ သုဂတိံ သဂ္ဂံ လောကံ ဥပပဇ္ဇန္တိ. ဣမာ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တိဿော သမ္ပဒါ’’တိ. ပဉ္စမံ.

၆. အပဏ္ဏကသုတ္တံ

၁၁၉. ‘‘တိဿော ဣမာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝိပတ္တိယော. ကတမာ တိဿော? သီလဝိပတ္တိ၊ စိတ္တဝိပတ္တိ၊ ဒိဋ္ဌိဝိပတ္တိ. ကတမာ စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သီလဝိပတ္တိ? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧကစ္စော ပါဏာတိပါတီ ဟောတိ။ပေ။ သမ္ဖပ္ပလာပီ ဟောတိ. အယံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သီလဝိပတ္တိ.

‘‘ကတမာ စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒိဋ္ဌိဝိပတ္တိ? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧကစ္စော မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကော ဟောတိ ဝိပရီတဒဿနော – ‘နတ္ထိ ဒိန္နံ၊ နတ္ထိ ယိဋ္ဌံ။ပေ။ ယေ ဣမဉ္စ လောကံ ပရဉ္စ လောကံ သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ပဝေဒေန္တီ’တိ. အယံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒိဋ္ဌိဝိပတ္တိ. သီလဝိပတ္တိဟေတု ဝါ၊ ဘိက္ခဝေ။ပေ။ ဒိဋ္ဌိဝိပတ္တိဟေတု ဝါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သတ္တာ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ အပါယံ ဒုဂ္ဂတိံ ဝိနိပါတံ နိရယံ ဥပပဇ္ဇန္တိ. သေယျထာပိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အပဏ္ဏကော မဏိ ဥဒ္ဓံ ခိတ္တော ယေန ယေနေဝ ပတိဋ္ဌာတိ သုပ္ပတိဋ္ဌိတံယေဝ ပတိဋ္ဌာတိ၊ ဧဝမေဝံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သီလဝိပတ္တိဟေတု ဝါ သတ္တာ။ပေ။ ဥပပဇ္ဇန္တိ. ဣမာ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တိဿော ဝိပတ္တိယောတိ.

‘‘တိဿော ဣမာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သမ္ပဒါ. ကတမာ တိဿော? သီလသမ္ပဒါ၊ စိတ္တသမ္ပဒါ၊ ဒိဋ္ဌိသမ္ပဒါ. ကတမာ စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သီလသမ္ပဒါ? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧကစ္စော ပါဏာတိပါတာ ပဋိဝိရတော ဟောတိ။ပေ။ အယံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သီလသမ္ပဒါ.

‘‘ကတမာ စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒိဋ္ဌိသမ္ပဒါ? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧကစ္စော သမ္မာဒိဋ္ဌိကော ဟောတိ အဝိပရီတဒဿနော – ‘အတ္ထိ ဒိန္နံ၊ အတ္ထိ ယိဋ္ဌံ။ပေ။ ယေ ဣမဉ္စ လောကံ ပရဉ္စ လောကံ သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ပဝေဒေန္တီ’တိ. အယံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒိဋ္ဌိသမ္ပဒါ. သီလသမ္ပဒါဟေတု ဝါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သတ္တာ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ သုဂတိံ သဂ္ဂံ လောကံ ဥပပဇ္ဇန္တိ. စိတ္တသမ္ပဒါဟေတု ဝါ။ပေ။ ဒိဋ္ဌိသမ္ပဒါဟေတု ဝါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သတ္တာ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ သုဂတိံ သဂ္ဂံ လောကံ ဥပပဇ္ဇန္တိ. သေယျထာပိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အပဏ္ဏကော မဏိ ဥဒ္ဓံ ခိတ္တော ယေန ယေနေဝ ပတိဋ္ဌာတိ သုပ္ပတိဋ္ဌိတံယေဝ ပတိဋ္ဌာတိ၊ ဧဝမေဝံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သီလသမ္ပဒါဟေတု ဝါ သတ္တာ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ သုဂတိံ သဂ္ဂံ လောကံ ဥပပဇ္ဇန္တိ၊ စိတ္တသမ္ပဒါဟေတု ဝါ သတ္တာ။ပေ။ ဒိဋ္ဌိသမ္ပဒါဟေတု ဝါ သတ္တာ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ သုဂတိံ သဂ္ဂံ လောကံ ဥပပဇ္ဇန္တိ. ဣမာ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တိဿော သမ္ပဒါ’’တိ. ဆဋ္ဌံ.

၇. ကမ္မန္တသုတ္တံ

၁၂၀. ‘‘တိဿော ဣမာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝိပတ္တိယော. ကတမာ တိဿော? ကမ္မန္တဝိပတ္တိ၊ အာဇီဝဝိပတ္တိ၊ ဒိဋ္ဌိဝိပတ္တိ. ကတမာ စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ကမ္မန္တဝိပတ္တိ? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧကစ္စော ပါဏာတိပါတီ ဟောတိ။ပေ။ သမ္ဖပ္ပလာပီ ဟောတိ. အယံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ကမ္မန္တဝိပတ္တိ.

‘‘ကတမာ စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အာဇီဝဝိပတ္တိ? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧကစ္စော မိစ္ဆာအာဇီဝေါ ဟောတိ၊ မိစ္ဆာအာဇီဝေန ဇီဝိကံ [ဇီဝိတံ (သျာ. ကံ. က.)] ကပ္ပေတိ. အယံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အာဇီဝဝိပတ္တိ.

‘‘တိဿော ဣမာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သမ္ပဒါ. ကတမာ တိဿော? ကမ္မန္တသမ္ပဒါ၊ အာဇီဝသမ္ပဒါ၊ ဒိဋ္ဌိသမ္ပဒါ. ကတမာ စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ကမ္မန္တသမ္ပဒါ? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧကစ္စော ပါဏာတိပါတာ ပဋိဝိရတော ဟောတိ။ပေ။ သမ္ဖပ္ပလာပါ ပဋိဝိရတော ဟောတိ. အယံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ကမ္မန္တသမ္ပဒါ.

‘‘ကတမာ စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အာဇီဝသမ္ပဒါ? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧကစ္စော သမ္မာအာဇီဝေါ ဟောတိ၊ သမ္မာအာဇီဝေန ဇီဝိကံ ကပ္ပေတိ. အယံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အာဇီဝသမ္ပဒါ.

၈. ပဌမသောစေယျသုတ္တံ

၁၂၁. ‘‘တီဏိမာနိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သောစေယျာနိ. ကတမာနိ တီဏိ? ကာယသောစေယျံ၊ ဝစီသောစေယျံ၊ မနောသောစေယျံ. ကတမဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ကာယသောစေယျံ? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧကစ္စော ပါဏာတိပါတာ ပဋိဝိရတော ဟောတိ၊ အဒိန္နာဒါနာ ပဋိဝိရတော ဟောတိ၊ ကာမေသုမိစ္ဆာစာရာ ပဋိဝိရတော ဟောတိ. ဣဒံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ကာယသောစေယျံ.

‘‘ကတမဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝစီသောစေယျံ? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧကစ္စော မုသာဝါဒါ ပဋိဝိရတော ဟောတိ၊ ပိသုဏာယ ဝါစာယ ပဋိဝိရတော ဟောတိ၊ ဖရုသာယ ဝါစာယ ပဋိဝိရတော ဟောတိ၊ သမ္ဖပ္ပလာပါ ပဋိဝိရတော ဟောတိ. ဣဒံ ဝုစ္စတိ ဘိက္ခဝေ၊ ဝစီသောစေယျံ.

‘‘ကတမဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မနောသောစေယျံ? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧကစ္စော အနဘိဇ္ဈာလု ဟောတိ အဗျာပန္နစိတ္တော သမ္မာဒိဋ္ဌိကော. ဣဒံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မနောသောစေယျံ. ဣမာနိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တီဏိ သောစေယျာနီ’’တိ. အဋ္ဌမံ.

၉. ဒုတိယသောစေယျသုတ္တံ

၁၂၂. ‘‘တီဏိမာနိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သောစေယျာနိ. ကတမာနိ တီဏိ? ကာယသောစေယျံ၊ ဝစီသောစေယျံ၊ မနောသောစေယျံ. ကတမဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ကာယသောစေယျံ? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု ပါဏာတိပါတာ ပဋိဝိရတော ဟောတိ၊ အဒိန္နာဒါနာ ပဋိဝိရတော ဟောတိ၊ အဗြဟ္မစရိယာ ပဋိဝိရတော ဟောတိ. ဣဒံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ကာယသောစေယျံ.

‘‘ကတမဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝစီသောစေယျံ? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု မုသာဝါဒါ ပဋိဝိရတော ဟောတိ၊ ပိသုဏာယ ဝါစာယ ပဋိဝိရတော ဟောတိ၊ ဖရုသာယ ဝါစာယ ပဋိဝိရတော ဟောတိ၊ သမ္ဖပ္ပလာပါ ပဋိဝိရတော ဟောတိ. ဣဒံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝစီသောစေယျံ.

‘‘ကတမဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မနောသောစေယျံ? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု သန္တံ ဝါ အဇ္ဈတ္တံ ကာမစ္ဆန္ဒံ – ‘အတ္ထိ မေ အဇ္ဈတ္တံ ကာမစ္ဆန္ဒော’တိ ပဇာနာတိ၊ အသန္တံ ဝါ အဇ္ဈတ္တံ ကာမစ္ဆန္ဒံ – ‘နတ္ထိ မေ အဇ္ဈတ္တံ ကာမစ္ဆန္ဒော’တိ ပဇာနာတိ၊ ယထာ စ အနုပ္ပန္နဿ ကာမစ္ဆန္ဒဿ ဥပ္ပါဒေါ ဟောတိ၊ တဉ္စ ပဇာနာတိ၊ ယထာ စ ဥပ္ပန္နဿ ကာမစ္ဆန္ဒဿ ပဟာနံ ဟောတိ၊ တဉ္စ ပဇာနာတိ၊ ယထာ စ ပဟီနဿ ကာမစ္ဆန္ဒဿ အာယတိံ အနုပ္ပါဒေါ ဟောတိ၊ တဉ္စ ပဇာနာတိ၊ သန္တံ ဝါ အဇ္ဈတ္တံ ဗျာပါဒံ – ‘အတ္ထိ မေ အဇ္ဈတ္တံ ဗျာပါဒေါ’တိ ပဇာနာတိ၊ အသန္တံ ဝါ အဇ္ဈတ္တံ ဗျာပါဒံ – ‘နတ္ထိ မေ အဇ္ဈတ္တံ ဗျာပါဒေါ’တိ ပဇာနာတိ၊ ယထာ စ အနုပ္ပန္နဿ ဗျာပါဒဿ ဥပ္ပါဒေါ ဟောတိ၊ တဉ္စ ပဇာနာတိ၊ ယထာ စ ဥပ္ပန္နဿ ဗျာပါဒဿ ပဟာနံ ဟောတိ၊ တဉ္စ ပဇာနာတိ၊ ယထာ စ ပဟီနဿ ဗျာပါဒဿ အာယတိံ အနုပ္ပါဒေါ ဟောတိ၊ တဉ္စ ပဇာနာတိ၊ သန္တံ ဝါ အဇ္ဈတ္တံ ထိနမိဒ္ဓံ – ‘အတ္ထိ မေ အဇ္ဈတ္တံ ထိနမိဒ္ဓ’န္တိ ပဇာနာတိ၊ အသန္တံ ဝါ အဇ္ဈတ္တံ ထိနမိဒ္ဓံ – ‘နတ္ထိ မေ အဇ္ဈတ္တံ ထိနမိဒ္ဓ’န္တိ ပဇာနာတိ၊ ယထာ စ အနုပ္ပန္နဿ ထိနမိဒ္ဓဿ ဥပ္ပါဒေါ ဟောတိ၊ တဉ္စ ပဇာနာတိ၊ ယထာ စ ဥပ္ပန္နဿ ထိနမိဒ္ဓဿ ပဟာနံ ဟောတိ၊ တဉ္စ ပဇာနာတိ၊ ယထာ စ ပဟီနဿ ထိနမိဒ္ဓဿ အာယတိံ အနုပ္ပါဒေါ ဟောတိ၊ တဉ္စ ပဇာနာတိ၊ သန္တံ ဝါ အဇ္ဈတ္တံ ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စံ – ‘အတ္ထိ မေ အဇ္ဈတ္တံ ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စ’န္တိ ပဇာနာတိ၊ အသန္တံ ဝါ အဇ္ဈတ္တံ ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စံ – ‘နတ္ထိ မေ အဇ္ဈတ္တံ ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စ’န္တိ ပဇာနာတိ၊ ယထာ စ အနုပ္ပန္နဿ ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စဿ ဥပ္ပါဒေါ ဟောတိ၊ တဉ္စ ပဇာနာတိ၊ ယထာ စ ဥပ္ပန္နဿ ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စဿ ပဟာနံ ဟောတိ၊ တဉ္စ ပဇာနာတိ၊ ယထာ စ ပဟီနဿ ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စဿ အာယတိံ အနုပ္ပါဒေါ ဟောတိ၊ တဉ္စ ပဇာနာတိ၊ သန္တံ ဝါ အဇ္ဈတ္တံ ဝိစိကိစ္ဆံ – ‘အတ္ထိ မေ အဇ္ဈတ္တံ ဝိစိကိစ္ဆာ’တိ ပဇာနာတိ၊ အသန္တံ ဝါ အဇ္ဈတ္တံ ဝိစိကိစ္ဆံ – ‘နတ္ထိ မေ အဇ္ဈတ္တံ ဝိစိကိစ္ဆာ’တိ ပဇာနာတိ၊ ယထာ စ အနုပ္ပန္နာယ ဝိစိကိစ္ဆာယ ဥပ္ပါဒေါ ဟောတိ၊ တဉ္စ ပဇာနာတိ၊ ယထာ စ ဥပ္ပန္နာယ ဝိစိကိစ္ဆာယ ပဟာနံ ဟောတိ၊ တဉ္စ ပဇာနာတိ၊ ယထာ စ ပဟီနာယ ဝိစိကိစ္ဆာယ အာယတိံ အနုပ္ပါဒေါ ဟောတိ၊ တဉ္စ ပဇာနာတိ. ဣဒံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မနောသောစေယျံ. ဣမာနိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တီဏိ သောစေယျာနီတိ.

[ဣတိဝု. ၆၆] ‘‘ကာယသုစိံ ဝစီသုစိံ၊ စေတောသုစိံ အနာသဝံ၊

သုစိံ သောစေယျသမ္ပန္နံ၊ အာဟု နိနှာတပါပက’’န္တိ. နဝမံ၊

၁၀. မောနေယျသုတ္တံ

၁၂၃. ‘‘တီဏိမာနိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မောနေယျာနိ. ကတမာနိ တီဏိ? ကာယမောနေယျံ၊ ဝစီမောနေယျံ၊ မနောမောနေယျံ. ကတမဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ကာယမောနေယျံ? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု ပါဏာတိပါတာ ပဋိဝိရတော ဟောတိ၊ အဒိန္နာဒါနာ ပဋိဝိရတော ဟောတိ၊ အဗြဟ္မစရိယာ ပဋိဝိရတော ဟောတိ. ဣဒံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ကာယမောနေယျံ.

‘‘ကတမဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝစီမောနေယျံ? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု မုသာဝါဒါ ပဋိဝိရတော ဟောတိ၊ ပိသုဏာယ ဝါစာယ ပဋိဝိရတော ဟောတိ၊ ဖရုသာယ ဝါစာယ ပဋိဝိရတော ဟောတိ၊ သမ္ဖပ္ပလာပါ ပဋိဝိရတော ဟောတိ. ဣဒံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝစီမောနေယျံ.

‘‘ကတမဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မနောမောနေယျံ? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု အာသဝါနံ ခယာ အနာသဝံ စေတောဝိမုတ္တိံ ပညာဝိမုတ္တိံ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ. ဣဒံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မနောမောနေယျံ. ဣမာနိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တီဏိ မောနေယျာနီ’’တိ.

‘‘ကာယမုနိံ ဝစီမုနိံ၊ စေတောမုနိံ အနာသဝံ၊

မုနိံ မောနေယျသမ္ပန္နံ၊ အာဟု သဗ္ဗပ္ပဟာယိန’’န္တိ. ဒသမံ၊

အာပါယိကဝဂ္ဂေါ ဒွါဒသမော.

တဿုဒ္ဒါနံ –

အာပါယိကော ဒုလ္လဘော အပ္ပမေယျံ၊ အာနေဉ္ဇဝိပတ္တိသမ္ပဒါ၊

အပဏ္ဏကော စ ကမ္မန္တော၊ ဒွေ သောစေယျာနိ မောနေယျန္တိ.

(၁၃) ၃. ကုသိနာရဝဂ္ဂေါ

၁. ကုသိနာရသုတ္တံ

၁၂၄. ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ကုသိနာရာယံ ဝိဟရတိ ဗလိဟရဏေ ဝနသဏ္ဍေ. တတြ ခေါ ဘဂဝါ ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ – ‘‘ဘိက္ခဝေါ’’တိ. ‘‘ဘဒန္တေ’’တိ တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော ပစ္စဿောသုံ. ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစ –

‘‘ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု အညတရံ ဂါမံ ဝါ နိဂမံ ဝါ ဥပနိဿာယ ဝိဟရတိ. တမေနံ ဂဟပတိ ဝါ ဂဟပတိပုတ္တော ဝါ ဥပသင်္ကမိတွာ သွာတနာယ ဘတ္တေန နိမန္တေတိ. အာကင်္ခမာနော၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု အဓိဝါသေတိ. သော တဿာ ရတ္တိယာ အစ္စယေန ပုဗ္ဗဏှသမယံ နိဝါသေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ ယေန တဿ ဂဟပတိဿ ဝါ ဂဟပတိပုတ္တဿ ဝါ နိဝေသနံ တေနုပသင်္ကမတိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ပညတ္တေ အာသနေ နိသီဒတိ. တမေနံ သော ဂဟပတိ ဝါ ဂဟပတိပုတ္တော ဝါ ပဏီတေန ခါဒနီယေန ဘောဇနီယေန သဟတ္ထာ သန္တပ္ပေတိ သမ္ပဝါရေတိ.

‘‘တဿ ဧဝံ ဟောတိ – ‘သာဓု ဝတ မျာယံ ဂဟပတိ ဝါ ဂဟပတိပုတ္တော ဝါ ပဏီတေန ခါဒနီယေန ဘောဇနီယေန သဟတ္ထာ သန္တပ္ပေတိ သမ္ပဝါရေတီ’တိ. ဧဝမ္ပိဿ ဟောတိ – ‘အဟော ဝတ မာယံ ဂဟပတိ ဝါ ဂဟပတိပုတ္တော ဝါ အာယတိမ္ပိ ဧဝရူပေန ပဏီတေန ခါဒနီယေန ဘောဇနီယေန သဟတ္ထာ သန္တပ္ပေယျ သမ္ပဝါရေယျာ’တိ! သော တံ ပိဏ္ဍပါတံ ဂထိတော [ဂဓိတော (သျာ. ကံ. က.)] မုစ္ဆိတော အဇ္ဈောသန္နော [အဇ္ဈာပန္နော (သီ. က.) အဇ္ဈောပန္နော (ဋီကာ)] အနာဒီနဝဒဿာဝီ အနိဿရဏပညော ပရိဘုဉ္ဇတိ. သော တတ္ထ ကာမဝိတက္ကမ္ပိ ဝိတက္ကေတိ၊ ဗျာပါဒဝိတက္ကမ္ပိ ဝိတက္ကေတိ၊ ဝိဟိံသာဝိတက္ကမ္ပိ ဝိတက္ကေတိ. ဧဝရူပဿာဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခုနော ဒိန္နံ န မဟပ္ဖလန္တိ ဝဒါမိ. တံ ကိဿ ဟေတု? ပမတ္တော ဟိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု ဝိဟရတိ.

‘‘ဣဓ ပန၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု အညတရံ ဂါမံ ဝါ နိဂမံ ဝါ ဥပနိဿာယ ဝိဟရတိ. တမေနံ ဂဟပတိ ဝါ ဂဟပတိပုတ္တော ဝါ ဥပသင်္ကမိတွာ သွာတနာယ ဘတ္တေန နိမန္တေတိ. အာကင်္ခမာနော၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု အဓိဝါသေတိ. သော တဿာ ရတ္တိယာ အစ္စယေန ပုဗ္ဗဏှသမယံ နိဝါသေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ ယေန တဿ ဂဟပတိဿ ဝါ ဂဟပတိပုတ္တဿ ဝါ နိဝေသနံ တေနုပသင်္ကမတိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ပညတ္တေ အာသနေ နိသီဒတိ. တမေနံ သော ဂဟပတိ ဝါ ဂဟပတိပုတ္တော ဝါ ပဏီတေန ခါဒနီယေန ဘောဇနီယေန သဟတ္ထာ သန္တပ္ပေတိ သမ္ပဝါရေတိ.

‘‘တဿ န ဧဝံ ဟောတိ – ‘သာဓု ဝတ မျာယံ ဂဟပတိ ဝါ ဂဟပတိပုတ္တော ဝါ ပဏီတေန ခါဒနီယေန ဘောဇနီယေန သဟတ္ထာ သန္တပ္ပေတိ သမ္ပဝါရေတီ’တိ. ဧဝမ္ပိဿ န ဟောတိ – ‘အဟော ဝတ မာယံ ဂဟပတိ ဝါ ဂဟပတိပုတ္တော ဝါ အာယတိမ္ပိ ဧဝရူပေန ပဏီတေန ခါဒနီယေန ဘောဇနီယေန သဟတ္ထာ သန္တပ္ပေယျ သမ္ပဝါရေယျာ’တိ! သော တံ ပိဏ္ဍပါတံ အဂထိတော အမုစ္ဆိတော အနဇ္ဈောသန္နော အာဒီနဝဒဿာဝီ နိဿရဏပညော ပရိဘုဉ္ဇတိ. သော တတ္ထ နေက္ခမ္မဝိတက္ကမ္ပိ ဝိတက္ကေတိ၊ အဗျာပါဒဝိတက္ကမ္ပိ ဝိတက္ကေတိ၊ အဝိဟိံသာဝိတက္ကမ္ပိ ဝိတက္ကေတိ. ဧဝရူပဿာဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခုနော ဒိန္နံ မဟပ္ဖလန္တိ ဝဒါမိ. တံ ကိဿ ဟေတု? အပ္ပမတ္တော ဟိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု ဝိဟရတီ’’တိ. ပဌမံ.

၂. ဘဏ္ဍနသုတ္တံ

၁၂၅. ‘‘ယဿံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒိသာယံ ဘိက္ခူ ဘဏ္ဍနဇာတာ ကလဟဇာတာ ဝိဝါဒါပန္နာ အညမညံ မုခသတ္တီဟိ ဝိတုဒန္တာ ဝိဟရန္တိ၊ မနသိ ကာတုမ္ပိ မေ ဧသာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒိသာ န ဖာသု ဟောတိ၊ ပဂေဝ ဂန္တုံ! နိဋ္ဌမေတ္ထ ဂစ္ဆာမိ – ‘အဒ္ဓါ တေ အာယသ္မန္တော တယော ဓမ္မေ ပဇဟိံသု၊ တယော ဓမ္မေ ဗဟုလမကံသု [ဗဟုလီမကံသု (သျာ. ကံ. ပီ.)]. ကတမေ တယော ဓမ္မေ ပဇဟိံသု? နေက္ခမ္မဝိတက္ကံ၊ အဗျာပါဒဝိတက္ကံ၊ အဝိဟိံသာဝိတက္ကံ – ဣမေ တယော ဓမ္မေ ပဇဟိံသု. ကတမေ တယော ဓမ္မေ ဗဟုလမကံသု? ကာမဝိတက္ကံ၊ ဗျာပါဒဝိတက္ကံ၊ ဝိဟိံသာဝိတက္ကံ – ဣမေ တယော ဓမ္မေ ဗဟုလမကံသု’. ယဿံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒိသာယံ ဘိက္ခူ ဘဏ္ဍနဇာတာ ကလဟဇာတာ ဝိဝါဒါပန္နာ အညမညံ မုခသတ္တီဟိ ဝိတုဒန္တာ ဝိဟရန္တိ၊ မနသိ ကာတုမ္ပိ မေ ဧသာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒိသာ န ဖာသု ဟောတိ၊ ပဂေဝ ဂန္တုံ! နိဋ္ဌမေတ္ထ ဂစ္ဆာမိ – ‘အဒ္ဓါ တေ အာယသ္မန္တော ဣမေ တယော ဓမ္မေ ပဇဟိံသု၊ ဣမေ တယော ဓမ္မေ ဗဟုလမကံသု’’’.

‘‘ယဿံ ပန၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒိသာယံ ဘိက္ခူ သမဂ္ဂါ သမ္မောဒမာနာ အဝိဝဒမာနာ ခီရောဒကီဘူတာ အညမညံ ပိယစက္ခူဟိ သမ္ပဿန္တာ ဝိဟရန္တိ၊ ဂန္တုမ္ပိ မေ ဧသာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒိသာ ဖာသု ဟောတိ၊ ပဂေဝ မနသိ ကာတုံ! နိဋ္ဌမေတ္ထ ဂစ္ဆာမိ – ‘အဒ္ဓါ တေ အာယသ္မန္တော တယော ဓမ္မေ ပဇဟိံသု၊ တယော ဓမ္မေ ဗဟုလမကံသု. ကတမေ တယော ဓမ္မေ ပဇဟိံသု? ကာမဝိတက္ကံ၊ ဗျာပါဒဝိတက္ကံ၊ ဝိဟိံသာဝိတက္ကံ – ဣမေ တယော ဓမ္မေ ပဇဟိံသု. ကတမေ တယော ဓမ္မေ ဗဟုလမကံသု? နေက္ခမ္မဝိတက္ကံ၊ အဗျာပါဒဝိတက္ကံ၊ အဝိဟိံသာဝိတက္ကံ – ဣမေ တယော ဓမ္မေ ဗဟုလမကံသု’. ယဿံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒိသာယံ ဘိက္ခူ သမဂ္ဂါ သမ္မောဒမာနာ အဝိဝဒမာနာ ခီရောဒကီဘူတာ အညမညံ ပိယစက္ခူဟိ သမ္ပဿန္တာ ဝိဟရန္တိ၊ ဂန္တုမ္ပိ မေ ဧသာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒိသာ ဖာသု ဟောတိ၊ ပဂေဝ မနသိ ကာတုံ! နိဋ္ဌမေတ္ထ ဂစ္ဆာမိ – ‘အဒ္ဓါ တေ အာယသ္မန္တော ဣမေ တယော ဓမ္မေ ပဇဟိံသု၊ ဣမေ တယော ဓမ္မေ ဗဟုလမကံသူ’’’တိ. ဒုတိယံ.

၃. ဂေါတမကစေတိယသုတ္တံ

၁၂၆. ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ဝေသာလိယံ ဝိဟရတိ ဂေါတမကေ စေတိယေ. တတြ ခေါ ဘဂဝါ ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ – ‘‘ဘိက္ခဝေါ’’တိ. ‘‘ဘဒန္တေ’’တိ တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော ပစ္စဿောသုံ. ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစ –

‘‘အဘိညာယာဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဓမ္မံ ဒေသေမိ၊ နော အနဘိညာယ. သနိဒါနာဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဓမ္မံ ဒေသေမိ၊ နော အနိဒါနံ. သပ္ပါဋိဟာရိယာဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဓမ္မံ ဒေသေမိ၊ နော အပ္ပါဋိဟာရိယံ. တဿ မယှံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အဘိညာယ ဓမ္မံ ဒေသယတော နော အနဘိညာယ၊ သနိဒါနံ ဓမ္မံ ဒေသယတော နော အနိဒါနံ၊ သပ္ပါဋိဟာရိယံ ဓမ္မံ ဒေသယတော နော အပ္ပါဋိဟာရိယံ၊ ကရဏီယော ဩဝါဒေါ၊ ကရဏီယာ အနုသာသနီ. အလဉ္စ ပန ဝေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တုဋ္ဌိယာ၊ အလံ အတ္တမနတာယ၊ အလံ သောမနဿာယ – ‘သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါ၊ သွာက္ခာတော ဓမ္မော၊ သုပ္ပဋိပန္နော သံဃော’’’တိ.

ဣဒမဝေါစ ဘဂဝါ. အတ္တမနာ တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော ဘာသိတံ အဘိနန္ဒုန္တိ. ဣမသ္မိဉ္စ ပန ဝေယျာကရဏသ္မိံ ဘညမာနေ သဟဿီ လောကဓာတု အကမ္ပိတ္ထာတိ. တတိယံ.

၄. ဘရဏ္ဍုကာလာမသုတ္တံ

၁၂၇. ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ကောသလေသု စာရိကံ စရမာနော ယေန ကပိလဝတ္ထု တဒဝသရိ. အဿောသိ ခေါ မဟာနာမော သက္ကော – ‘‘ဘဂဝါ ကိရ ကပိလဝတ္ထုံ အနုပ္ပတ္တော’’တိ. အထ ခေါ မဟာနာမော သက္ကော ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ အဋ္ဌာသိ. ဧကမန္တံ ဌိတံ ခေါ မဟာနာမံ သက္ကံ ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစ –

‘‘ဂစ္ဆ၊ မဟာနာမ၊ ကပိလဝတ္ထုသ္မိံ၊ တထာရူပံ အာဝသထံ ဇာန ယတ္ထဇ္ဇ မယံ ဧကရတ္တိံ ဝိဟရေယျာမာ’’တိ. ‘‘ဧဝံ၊ ဘန္တေ’’တိ ခေါ မဟာနာမော သက္ကော ဘဂဝတော ပဋိဿုတွာ ကပိလဝတ္ထုံ ပဝိသိတွာ ကေဝလကပ္ပံ ကပိလဝတ္ထုံ အနွာဟိဏ္ဍန္တော [အာဟိဏ္ဍန္တော (သျာ. ကံ.)] နာဒ္ဒသ ကပိလဝတ္ထုသ္မိံ တထာရူပံ အာဝသထံ ယတ္ထဇ္ဇ ဘဂဝါ ဧကရတ္တိံ ဝိဟရေယျ.

အထ ခေါ မဟာနာမော သက္ကော ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘နတ္ထိ၊ ဘန္တေ၊ ကပိလဝတ္ထုသ္မိံ တထာရူပေါ အာဝသထော ယတ္ထဇ္ဇ ဘဂဝါ ဧကရတ္တိံ ဝိဟရေယျ. အယံ၊ ဘန္တေ၊ ဘရဏ္ဍု ကာလာမော ဘဂဝတော ပုရာဏသဗြဟ္မစာရီ. တဿဇ္ဇ ဘဂဝါ အဿမေ ဧကရတ္တိံ ဝိဟရတူ’’တိ. ‘‘ဂစ္ဆ၊ မဟာနာမ၊ သန္ထရံ ပညပေဟီ’’တိ. ‘‘ဧဝံ၊ ဘန္တေ’’တိ ခေါ မဟာနာမော သက္ကော ဘဂဝတော ပဋိဿုတွာ ယေန ဘရဏ္ဍုဿ ကာလာမဿ အဿမော တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ သန္ထရံ ပညာပေတွာ ဥဒကံ ဌပေတွာ ပါဒါနံ ဓောဝနာယ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘သန္ထတော၊ ဘန္တေ၊ သန္ထာရော၊ ဥဒကံ ဌပိတံ ပါဒါနံ ဓောဝနာယ. ယဿဒါနိ၊ ဘန္တေ၊ ဘဂဝါ ကာလံ မညတီ’’တိ.

အထ ခေါ ဘဂဝါ ယေန ဘရဏ္ဍုဿ ကာလာမဿ အဿမော တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ပညတ္တေ အာသနေ နိသီဒိ. နိသဇ္ဇ ခေါ ဘဂဝါ ပါဒေ ပက္ခာလေသိ. အထ ခေါ မဟာနာမဿ သက္ကဿ ဧတဒဟောသိ – ‘‘အကာလော ခေါ အဇ္ဇ ဘဂဝန္တံ ပယိရုပါသိတုံ. ကိလန္တော ဘဂဝါ. သွေ ဒါနာဟံ ဘဂဝန္တံ ပယိရုပါသိဿာမီ’’တိ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ ပက္ကာမိ.

အထ ခေါ မဟာနာမော သက္ကော တဿာ ရတ္တိယာ အစ္စယေန ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နံ ခေါ မဟာနာမံ သက္ကံ ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစ – ‘‘တယော ခေါမေ၊ မဟာနာမ၊ သတ္ထာရော သန္တော သံဝိဇ္ဇမာနာ လောကသ္မိံ. ကတမေ တယော? ဣဓ၊ မဟာနာမ၊ ဧကစ္စော သတ္ထာ ကာမာနံ ပရိညံ ပညာပေတိ၊ န ရူပါနံ ပရိညံ ပညာပေတိ၊ န ဝေဒနာနံ ပရိညံ ပညာပေတိ. ဣဓ ပန၊ မဟာနာမ၊ ဧကစ္စော သတ္ထာ ကာမာနံ ပရိညံ ပညာပေတိ၊ ရူပါနံ ပရိညံ ပညာပေတိ၊ န ဝေဒနာနံ ပရိညံ ပညာပေတိ. ဣဓ ပန၊ မဟာနာမ၊ ဧကစ္စော သတ္ထာ ကာမာနံ ပရိညံ ပညာပေတိ၊ ရူပါနံ ပရိညံ ပညာပေတိ၊ ဝေဒနာနံ ပရိညံ ပညာပေတိ. ဣမေ ခေါ၊ မဟာနာမ၊ တယော သတ္ထာရော သန္တော သံဝိဇ္ဇမာနာ လောကသ္မိံ. ‘ဣမေသံ၊ မဟာနာမ၊ တိဏ္ဏံ သတ္ထာရာနံ ဧကာ နိဋ္ဌာ ဥဒါဟု ပုထု နိဋ္ဌာ’’’တိ?

ဧဝံ ဝုတ္တေ ဘရဏ္ဍု ကာလာမော မဟာနာမံ သက္ကံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဧကာတိ၊ မဟာနာမ၊ ဝဒေဟီ’’တိ. ဧဝံ ဝုတ္တေ ဘဂဝါ မဟာနာမံ သက္ကံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘နာနာတိ၊ မဟာနာမ၊ ဝဒေဟီ’’တိ. ဒုတိယမ္ပိ ခေါ ဘရဏ္ဍု ကာလာမော မဟာနာမံ သက္ကံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဧကာတိ၊ မဟာနာမ၊ ဝဒေဟီ’’တိ. ဒုတိယမ္ပိ ခေါ ဘဂဝါ မဟာနာမံ သက္ကံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘နာနာတိ၊ မဟာနာမ၊ ဝဒေဟီ’’တိ. တတိယမ္ပိ ခေါ ဘရဏ္ဍု ကာလာမော မဟာနာမံ သက္ကံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဧကာတိ၊ မဟာနာမ၊ ဝဒေဟီ’’တိ. တတိယမ္ပိ ခေါ ဘဂဝါ မဟာနာမံ သက္ကံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘နာနာတိ၊ မဟာနာမ၊ ဝဒေဟီ’’တိ.

အထ ခေါ ဘရဏ္ဍု ကာလာမဿ ဧတဒဟောသိ – ‘‘မဟေသက္ခဿ ဝတမှိ မဟာနာမဿ သက္ကဿ သမ္မုခါ သမဏေန ဂေါတမေန ယာဝတတိယံ အပသာဒိတော. ယံနူနာဟံ ကပိလဝတ္ထုမှာ ပက္ကမေယျ’’န္တိ. အထ ခေါ ဘရဏ္ဍု ကာလာမော ကပိလဝတ္ထုမှာ ပက္ကာမိ. ယံ ကပိလဝတ္ထုမှာ ပက္ကာမိ တထာ ပက္ကန္တောဝ အဟောသိ န ပုန ပစ္စာဂစ္ဆီတိ. စတုတ္ထံ.

၅. ဟတ္ထကသုတ္တံ

၁၂၈. ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ. အထ ခေါ ဟတ္ထကော ဒေဝပုတ္တော အဘိက္ကန္တာယ ရတ္တိယာ အဘိက္ကန္တဝဏ္ဏော ကေဝလကပ္ပံ ဇေတဝနံ ဩဘာသေတွာ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ – ‘‘ဘဂဝတော ပုရတော ဌဿာမီ’’တိ ဩသီဒတိမေဝ သံသီဒတိမေဝ [ဩသီဒတိ စေဝ သံသီဒတိ စ (သီ. ပီ.)၊ ဩသီဒတိ သံသီဒတိ (သျာ. ကံ.)]၊ န သက္ကောတိ သဏ္ဌာတုံ. သေယျထာပိ နာမ သပ္ပိ ဝါ တေလံ ဝါ ဝါလုကာယ အာသိတ္တံ ဩသီဒတိမေဝ သံသီဒတိမေဝ၊ န သဏ္ဌာတိ၊ ဧဝမေဝံ ဟတ္ထကော ဒေဝပုတ္တော – ‘‘ဘဂဝတော ပုရတော ဌဿာမီ’’တိ ဩသီဒတိမေဝ သံသီဒတိမေဝ၊ န သက္ကောတိ သဏ္ဌာတုံ.

အထ ခေါ ဘဂဝါ ဟတ္ထကံ ဒေဝပုတ္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဩဠာရိကံ၊ ဟတ္ထက၊ အတ္တဘာဝံ အဘိနိမ္မိနာဟီ’’တိ. ‘‘ဧဝံ၊ ဘန္တေ’’တိ၊ ခေါ ဟတ္ထကော ဒေဝပုတ္တော ဘဂဝတော ပဋိဿုတွာ ဩဠာရိကံ အတ္တဘာဝံ အဘိနိမ္မိနိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ အဋ္ဌာသိ. ဧကမန္တံ ဌိတံ ခေါ ဟတ္ထကံ ဒေဝပုတ္တံ ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစ –

‘‘ယေ တေ၊ ဟတ္ထက၊ ဓမ္မာ ပုဗ္ဗေ မနုဿဘူတဿ ပဝတ္တိနော အဟေသုံ၊ အပိ နု တေ တေ ဓမ္မာ ဧတရဟိ ပဝတ္တိနော’’တိ? ‘‘ယေ စ မေ၊ ဘန္တေ၊ ဓမ္မာ ပုဗ္ဗေ မနုဿဘူတဿ ပဝတ္တိနော အဟေသုံ၊ တေ စ မေ ဓမ္မာ ဧတရဟိ ပဝတ္တိနော၊ ယေ စ မေ၊ ဘန္တေ၊ ဓမ္မာ ပုဗ္ဗေ မနုဿဘူတဿ နပ္ပဝတ္တိနော အဟေသုံ၊ တေ စ မေ ဓမ္မာ ဧတရဟိ ပဝတ္တိနော. သေယျထာပိ၊ ဘန္တေ၊ ဘဂဝါ ဧတရဟိ အာကိဏ္ဏော ဝိဟရတိ ဘိက္ခူဟိ ဘိက္ခုနီဟိ ဥပါသကေဟိ ဥပါသိကာဟိ ရာဇူဟိ ရာဇမဟာမတ္တေဟိ တိတ္ထိယေဟိ တိတ္ထိယသာဝကေဟိ၊ ဧဝမေဝံ ခေါ အဟံ၊ ဘန္တေ၊ အာကိဏ္ဏော ဝိဟရာမိ ဒေဝပုတ္တေဟိ. ဒူရတောပိ၊ ဘန္တေ၊ ဒေဝပုတ္တာ အာဂစ္ဆန္တိ ဟတ္ထကဿ ဒေဝပုတ္တဿ သန္တိကေ ‘ဓမ္မံ သောဿာမာ’တိ. တိဏ္ဏာဟံ၊ ဘန္တေ၊ ဓမ္မာနံ အတိတ္တော အပ္ပဋိဝါနော ကာလင်္ကတော. ကတမေသံ တိဏ္ဏံ? ဘဂဝတော အဟံ၊ ဘန္တေ၊ ဒဿနဿ အတိတ္တော အပ္ပဋိဝါနော ကာလင်္ကတော၊ သဒ္ဓမ္မသဝနဿာဟံ၊ ဘန္တေ၊ အတိတ္တော အပ္ပဋိဝါနော ကာလင်္ကတော၊ သံဃဿာဟံ၊ ဘန္တေ၊ ဥပဋ္ဌာနဿ အတိတ္တော အပ္ပဋိဝါနော ကာလင်္ကတော. ဣမေသံ ခေါ အဟံ၊ ဘန္တေ၊ တိဏ္ဏံ ဓမ္မာနံ အတိတ္တော အပ္ပဋိဝါနော ကာလင်္ကတော’’တိ.

‘‘နာဟံ ဘဂဝတော ဒဿနဿ၊ တိတ္တိမဇ္ဈဂါ [တိတ္တိ တိတ္တိသမ္ဘဝံ (က.)] ကုဒါစနံ၊

သံဃဿ ဥပဋ္ဌာနဿ၊ သဒ္ဓမ္မသဝနဿ စ.

‘‘အဓိသီလံ သိက္ခမာနော၊ သဒ္ဓမ္မသဝနေ ရတော၊

တိဏ္ဏံ ဓမ္မာနံ အတိတ္တော၊ ဟတ္ထကော အဝိဟံ ဂတော’’တိ. ပဉ္စမံ၊

၆. ကဋုဝိယသုတ္တံ

၁၂၉. ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ဗာရာဏသိယံ ဝိဟရတိ ဣသိပတနေ မိဂဒါယေ. အထ ခေါ ဘဂဝါ ပုဗ္ဗဏှသမယံ နိဝါသေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ ဗာရာဏသိံ ပိဏ္ဍာယ ပါဝိသိ. အဒ္ဒသာ ခေါ ဘဂဝါ ဂေါယောဂပိလက္ခသ္မိံ [ဂေါယောဂမိလက္ခသ္မိံ (သျာ. ကံ. က.)] ပိဏ္ဍာယ စရမာနော [စရမာနံ (က.)] အညတရံ ဘိက္ခုံ ရိတ္တဿာဒံ ဗာဟိရဿာဒံ မုဋ္ဌဿတိံ အသမ္ပဇာနံ အသမာဟိတံ ဝိဗ္ဘန္တစိတ္တံ ပါကတိန္ဒြိယံ. ဒိသွာ တံ ဘိက္ခုံ ဧတဒဝေါစ –

‘‘မာ ခေါ တွံ၊ ဘိက္ခု၊ အတ္တာနံ ကဋုဝိယမကာသိ. တံ ဝတ ဘိက္ခု ကဋုဝိယကတံ အတ္တာနံ အာမဂန္ဓေန [အာမဂန္ဓေ (သီ. သျာ. ကံ. ပီ.)] အဝဿုတံ မက္ခိကာ နာနုပတိဿန္တိ နာနွာဿဝိဿန္တီတိ [နာနုဗန္ဓိဿန္တိ (က.)]၊ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတီ’’တိ. အထ ခေါ သော ဘိက္ခု ဘဂဝတာ ဣမိနာ ဩဝါဒေန ဩဝဒိတော သံဝေဂမာပါဒိ. အထ ခေါ ဘဂဝါ ဗာရာဏသိယံ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ပစ္ဆာဘတ္တံ ပိဏ္ဍပါတပဋိက္ကန္တော ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ –

‘‘ဣဓာဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုဗ္ဗဏှသမယံ နိဝါသေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ ဗာရာဏသိံ ပိဏ္ဍာယ ပါဝိသိံ. အဒ္ဒသံ ခေါ အဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဂေါယောဂပိလက္ခသ္မိံ ပိဏ္ဍာယ စရမာနော အညတရံ ဘိက္ခုံ ရိတ္တဿာဒံ ဗာဟိရဿာဒံ မုဋ္ဌဿတိံ အသမ္ပဇာနံ အသမာဟိတံ ဝိဗ္ဘန္တစိတ္တံ ပါကတိန္ဒြိယံ. ဒိသွာ တံ ဘိက္ခုံ ဧတဒဝေါစံ –

‘‘‘မာ ခေါ တွံ၊ ဘိက္ခု၊ အတ္တာနံ ကဋုဝိယမကာသိ. တံ ဝတ ဘိက္ခု ကဋုဝိယကတံ အတ္တာနံ အာမဂန္ဓေန အဝဿုတံ မက္ခိကာ နာနုပတိဿန္တိ နာနွာဿဝိဿန္တီတိ၊ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတီ’တိ. အထ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သော ဘိက္ခု မယာ ဣမိနာ ဩဝါဒေန ဩဝဒိတော သံဝေဂမာပါဒီ’’တိ. ဧဝံ ဝုတ္တေ အညတရော ဘိက္ခု ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ကိံ နု ခေါ၊ ဘန္တေ၊ ကဋုဝိယံ? ကော အာမဂန္ဓော? ကာ မက္ခိကာ’’တိ?

‘‘အဘိဇ္ဈာ ခေါ၊ ဘိက္ခု၊ ကဋုဝိယံ၊ ဗျာပါဒေါ အာမဂန္ဓော၊ ပါပကာ အကုသလာ ဝိတက္ကာ မက္ခိကာ. တံ ဝတ၊ ဘိက္ခု၊ ကဋုဝိယကတံ အတ္တာနံ အာမဂန္ဓေန အဝဿုတံ မက္ခိကာ နာနုပတိဿန္တိ နာနွာဿဝိဿန္တီတိ၊ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတီ’’တိ.

‘‘အဂုတ္တံ စက္ခုသောတသ္မိံ၊ ဣန္ဒြိယေသု အသံဝုတံ၊

မက္ခိကာနုပတိဿန္တိ၊ သင်္ကပ္ပါ ရာဂနိဿိတာ.

‘‘ကဋုဝိယကတော ဘိက္ခု၊ အာမဂန္ဓေ အဝဿုတော၊

အာရကာ ဟောတိ နိဗ္ဗာနာ၊ ဝိဃာတဿေဝ ဘာဂဝါ.

‘‘ဂါမေ ဝါ ယဒိ ဝါရညေ၊ အလဒ္ဓါ သမထမတ္တနော [သမမတ္တနော (သီ. သျာ. ကံ.)၊ သမ္မမတ္တနော (ပီ.)]၊

ပရေတိ [စရေတိ (သျာ. က.)] ဗာလော ဒုမ္မေဓော၊ မက္ခိကာဟိ ပုရက္ခတော.

‘‘ယေ စ သီလေန သမ္ပန္နာ၊ ပညာယူပသမေရတာ၊

ဥပသန္တာ သုခံ သေန္တိ၊ နာသယိတွာန မက္ခိကာ’’တိ. ဆဋ္ဌံ၊

၇. ပဌမအနုရုဒ္ဓသုတ္တံ

၁၃၀. အထ ခေါ အာယသ္မာ အနုရုဒ္ဓေါ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ အာယသ္မာ အနုရုဒ္ဓေါ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဣဓာဟံ၊ ဘန္တေ၊ ဒိဗ္ဗေန စက္ခုနာ ဝိသုဒ္ဓေန အတိက္ကန္တမာနုသကေန ယေဘုယျေန ပဿာမိ မာတုဂါမံ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ အပါယံ ဒုဂ္ဂတိံ ဝိနိပါတံ နိရယံ ဥပပဇ္ဇမာနံ. ကတိဟိ နု ခေါ၊ ဘန္တေ၊ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော မာတုဂါမော ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ အပါယံ ဒုဂ္ဂတိံ ဝိနိပါတံ နိရယံ ဥပပဇ္ဇတီ’’တိ?

‘‘တီဟိ ခေါ၊ အနုရုဒ္ဓ၊ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော မာတုဂါမော ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ အပါယံ ဒုဂ္ဂတိံ ဝိနိပါတံ နိရယံ ဥပပဇ္ဇတိ. ကတမေဟိ တီဟိ? ဣဓ၊ အနုရုဒ္ဓ၊ မာတုဂါမော ပုဗ္ဗဏှသမယံ မစ္ဆေရမလပရိယုဋ္ဌိတေန စေတသာ အဂါရံ အဇ္ဈာဝသတိ၊ မဇ္ဈနှိကသမယံ ဣဿာပရိယုဋ္ဌိတေန စေတသာ အဂါရံ အဇ္ဈာဝသတိ၊ သာယနှသမယံ ကာမရာဂပရိယုဋ္ဌိတေန စေတသာ အဂါရံ အဇ္ဈာဝသတိ. ဣမေဟိ ခေါ၊ အနုရုဒ္ဓ၊ တီဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော မာတုဂါမော ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ အပါယံ ဒုဂ္ဂတိံ ဝိနိပါတံ နိရယံ ဥပပဇ္ဇတီ’’တိ. သတ္တမံ.

၈. ဒုတိယအနုရုဒ္ဓသုတ္တံ

၁၃၁. အထ ခေါ အာယသ္မာ အနုရုဒ္ဓေါ ယေနာယသ္မာ သာရိပုတ္တော တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ အာယသ္မတာ သာရိပုတ္တေန သဒ္ဓိံ သမ္မောဒိ. သမ္မောဒနီယံ ကထံ သာရဏီယံ ဝီတိသာရေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ အာယသ္မာ အနုရုဒ္ဓေါ အာယသ္မန္တံ သာရိပုတ္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဣဓာဟံ၊ အာဝုသော သာရိပုတ္တ၊ ဒိဗ္ဗေန စက္ခုနာ ဝိသုဒ္ဓေန အတိက္ကန္တမာနုသကေန သဟဿံ လောကံ ဩလောကေမိ. အာရဒ္ဓံ ခေါ ပန မေ ဝီရိယံ အသလ္လီနံ၊ ဥပဋ္ဌိတာ သတိ အသမ္မုဋ္ဌာ [အပမ္မုဋ္ဌာ (သီ.)၊ အပမုဋ္ဌာ (သျာ. ကံ.)]၊ ပဿဒ္ဓေါ ကာယော အသာရဒ္ဓေါ၊ သမာဟိတံ စိတ္တံ ဧကဂ္ဂံ. အထ စ ပန မေ နာနုပါဒါယ [န အနုပါဒါယ (သီ. သျာ. ကံ. ပီ.)] အာသဝေဟိ စိတ္တံ ဝိမုစ္စတီ’’တိ.

‘‘ယံ ခေါ တေ၊ အာဝုသော အနုရုဒ္ဓ၊ ဧဝံ ဟောတိ – ‘အဟံ ဒိဗ္ဗေန စက္ခုနာ ဝိသုဒ္ဓေန အတိက္ကန္တမာနုသကေန သဟဿံ လောကံ ဝေါလောကေမီ’တိ၊ ဣဒံ တေ မာနသ္မိံ. ယမ္ပိ တေ၊ အာဝုသော အနုရုဒ္ဓ၊ ဧဝံ ဟောတိ – ‘အာရဒ္ဓံ ခေါ ပန မေ ဝီရိယံ အသလ္လီနံ၊ ဥပဋ္ဌိတာ သတိ အသမ္မုဋ္ဌာ၊ ပဿဒ္ဓေါ ကာယော အသာရဒ္ဓေါ၊ သမာဟိတံ စိတ္တံ ဧကဂ္ဂ’န္တိ၊ ဣဒံ တေ ဥဒ္ဓစ္စသ္မိံ. ယမ္ပိ တေ၊ အာဝုသော အနုရုဒ္ဓ၊ ဧဝံ ဟောတိ – ‘အထ စ ပန မေ နာနုပါဒါယ အာသဝေဟိ စိတ္တံ ဝိမုစ္စတီ’တိ၊ ဣဒံ တေ ကုက္ကုစ္စသ္မိံ. သာဓု ဝတာယသ္မာ အနုရုဒ္ဓေါ ဣမေ တယော ဓမ္မေ ပဟာယ၊ ဣမေ တယော ဓမ္မေ အမနသိကရိတွာ အမတာယ ဓာတုယာ စိတ္တံ ဥပသံဟရတူ’’တိ.

အထ ခေါ အာယသ္မာ အနုရုဒ္ဓေါ အပရေန သမယေန ဣမေ တယော ဓမ္မေ ပဟာယ၊ ဣမေ တယော ဓမ္မေ အမနသိကရိတွာ အမတာယ ဓာတုယာ စိတ္တံ ဥပသံဟရိ [ဥပသံဟာသိ (သျာ. ကံ. ပီ.)၊ ဥပသံဟရတိ (က.)]. အထ ခေါ အာယသ္မာ အနုရုဒ္ဓေါ ဧကော ဝူပကဋ္ဌော အပ္ပမတ္တော အာတာပီ ပဟိတတ္တော ဝိဟရန္တော နစိရဿေဝ – ယဿတ္ထာယ ကုလပုတ္တာ သမ္မဒေဝ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇန္တိ၊ တဒနုတ္တရံ – ဗြဟ္မစရိယပရိယောသာနံ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟာသိ. ‘‘ခီဏာ ဇာတိ၊ ဝုသိတံ ဗြဟ္မစရိယံ၊ ကတံ ကရဏီယံ၊ နာပရံ ဣတ္ထတ္တာယာ’’တိ အဗ္ဘညာသိ. အညတရော စ ပနာယသ္မာ အနုရုဒ္ဓေါ အရဟတံ အဟောသီတိ. အဋ္ဌမံ.

၉. ပဋိစ္ဆန္နသုတ္တံ

၁၃၂. ‘‘တီဏိမာနိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပဋိစ္ဆန္နာနိ အာဝဟန္တိ [ဝဟန္တိ (သီ. သျာ. ကံ. ပီ.)]၊ နော ဝိဝဋာနိ. ကတမာနိ တီဏိ? မာတုဂါမော၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပဋိစ္ဆန္နော အာဝဟတိ၊ နော ဝိဝဋော၊ ဗြာဟ္မဏာနံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မန္တာ ပဋိစ္ဆန္နာ အာဝဟန္တိ၊ နော ဝိဝဋာ၊ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပဋိစ္ဆန္နာ အာဝဟတိ၊ နော ဝိဝဋာ. ဣမာနိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တီဏိ ပဋိစ္ဆန္နာနိ အာဝဟန္တိ၊ နော ဝိဝဋာနိ.

‘‘တီဏိမာနိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝိဝဋာနိ ဝိရောစန္တိ၊ နော ပဋိစ္ဆန္နာနိ. ကတမာနိ တီဏိ? စန္ဒမဏ္ဍလံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝိဝဋံ ဝိရောစတိ၊ နော ပဋိစ္ဆန္နံ၊ သူရိယမဏ္ဍလံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝိဝဋံ ဝိရောစတိ၊ နော ပဋိစ္ဆန္နံ၊ တထာဂတပ္ပဝေဒိတော ဓမ္မဝိနယော၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝိဝဋော ဝိရောစတိ၊ နော ပဋိစ္ဆန္နော. ဣမာနိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တီဏိ ဝိဝဋာနိ ဝိရောစန္တိ၊ နော ပဋိစ္ဆန္နာနီ’’တိ. နဝမံ.

၁၀. လေခသုတ္တံ

၁၃၃. ‘‘တယောမေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုဂ္ဂလာ သန္တော သံဝိဇ္ဇမာနာ လောကသ္မိံ. ကတမေ တယော? ပါသာဏလေခူပမော ပုဂ္ဂလော၊ ပထဝိလေခူပမော ပုဂ္ဂလော၊ ဥဒကလေခူပမော ပုဂ္ဂလော. ကတမော စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပါသာဏလေခူပမော ပုဂ္ဂလော? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧကစ္စော ပုဂ္ဂလော အဘိဏှံ ကုဇ္ဈတိ. သော စ ခွဿ ကောဓော ဒီဃရတ္တံ အနုသေတိ. သေယျထာပိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပါသာဏေ လေခါ န ခိပ္ပံ လုဇ္ဇတိ ဝါတေန ဝါ ဥဒကေန ဝါ၊ စိရဋ္ဌိတိကာ ဟောတိ၊ ဧဝမေဝံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣဓေကစ္စော ပုဂ္ဂလော အဘိဏှံ ကုဇ္ဈတိ. သော စ ခွဿ ကောဓော ဒီဃရတ္တံ အနုသေတိ. အယံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပါသာဏလေခူပမော ပုဂ္ဂလော.

‘‘ကတမော စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပထဝိလေခူပမော ပုဂ္ဂလော? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧကစ္စော ပုဂ္ဂလော အဘိဏှံ ကုဇ္ဈတိ. သော စ ခွဿ ကောဓော န ဒီဃရတ္တံ အနုသေတိ. သေယျထာပိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပထဝိယာ လေခါ ခိပ္ပံ လုဇ္ဇတိ ဝါတေန ဝါ ဥဒကေန ဝါ၊ န စိရဋ္ဌိတိကာ ဟောတိ၊ ဧဝမေဝံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣဓေကစ္စော ပုဂ္ဂလော အဘိဏှံ ကုဇ္ဈတိ. သော စ ခွဿ ကောဓော န ဒီဃရတ္တံ အနုသေတိ. အယံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပထဝိလေခူပမော ပုဂ္ဂလော.

‘‘ကတမော စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဥဒကလေခူပမော ပုဂ္ဂလော? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧကစ္စော ပုဂ္ဂလော အာဂါဠှေနပိ ဝုစ္စမာနော ဖရုသေနပိ ဝုစ္စမာနော အမနာပေနပိ ဝုစ္စမာနော သန္ဓိယတိမေဝ [။ ယေဝ (သျာ. ကံ.) ။ စေဝ (ပီ.)] သံသန္ဒတိမေဝ [။ ယေဝ (သျာ. ကံ.) ။ စေဝ (ပီ.)] သမ္မောဒတိမေဝ [။ ယေဝ (သျာ. ကံ.) ။ စေဝ (ပီ.)]. သေယျထာပိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဥဒကေ လေခါ ခိပ္ပံယေဝ ပဋိဝိဂစ္ဆတိ၊ န စိရဋ္ဌိတိကာ ဟောတိ၊ ဧဝမေဝံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣဓေကစ္စော ပုဂ္ဂလော အာဂါဠှေနပိ ဝုစ္စမာနော ဖရုသေနပိ ဝုစ္စမာနော အမနာပေနပိ ဝုစ္စမာနော သန္ဓိယတိမေဝ သံသန္ဒတိမေဝ သမ္မောဒတိမေဝ. အယံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဥဒကလေခူပမော ပုဂ္ဂလော. ဣမေ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တယော ပုဂ္ဂလာ သန္တော သံဝိဇ္ဇမာနာ လောကသ္မိ’’န္တိ [ပု. ပ. ၁၁၅]. ဒသမံ.