(၇) ၂. မဟာဝဂ္ဂေါ

၁. တိတ္ထာယတနာဒိသုတ္တံ

၆၂. ‘‘တီဏိမာနိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တိတ္ထာယတနာနိ ယာနိ ပဏ္ဍိတေဟိ သမနုယုဉ္ဇိယမာနာနိ [သမနုဂ္ဂါဟိယမာနာနိ (သျာ. ကံ. က.)] သမနုဂါဟိယမာနာနိ သမနုဘာသိယမာနာနိ ပရမ္ပိ ဂန္တွာ အကိရိယာယ သဏ္ဌဟန္တိ. ကတမာနိ တီဏိ? သန္တိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ဧဝံဝါဒိနော ဧဝံဒိဋ္ဌိနော – ‘ယံ ကိဉ္စာယံ ပုရိသပုဂ္ဂလော ပဋိသံဝေဒေတိ သုခံ ဝါ ဒုက္ခံ ဝါ အဒုက္ခမသုခံ ဝါ သဗ္ဗံ တံ ပုဗ္ဗေကတဟေတူ’တိ. သန္တိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ဧဝံဝါဒိနော ဧဝံဒိဋ္ဌိနော – ‘ယံ ကိဉ္စာယံ ပုရိသပုဂ္ဂလော ပဋိသံဝေဒေတိ သုခံ ဝါ ဒုက္ခံ ဝါ အဒုက္ခမသုခံ ဝါ သဗ္ဗံ တံ ဣဿရနိမ္မာနဟေတူ’တိ. သန္တိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ဧဝံဝါဒိနော ဧဝံဒိဋ္ဌိနော – ‘ယံ ကိဉ္စာယံ ပုရိသပုဂ္ဂလော ပဋိသံဝေဒေတိ သုခံ ဝါ ဒုက္ခံ ဝါ အဒုက္ခမသုခံ ဝါ သဗ္ဗံ တံ အဟေတုအပ္ပစ္စယာ’’’တိ.

‘‘တတြ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ယေ တေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ဧဝံဝါဒိနော ဧဝံဒိဋ္ဌိနော – ‘ယံ ကိဉ္စာယံ ပုရိသပုဂ္ဂလော ပဋိသံဝေဒေတိ သုခံ ဝါ ဒုက္ခံ ဝါ အဒုက္ခမသုခံ ဝါ သဗ္ဗံ တံ ပုဗ္ဗေကတဟေတူ’တိ၊ တျာဟံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဧဝံ ဝဒါမိ – ‘သစ္စံ ကိရ တုမှေ အာယသ္မန္တော ဧဝံဝါဒိနော ဧဝံဒိဋ္ဌိနော – ယံ ကိဉ္စာယံ ပုရိသပုဂ္ဂလော ပဋိသံဝေဒေတိ သုခံ ဝါ ဒုက္ခံ ဝါ အဒုက္ခမသုခံ ဝါ သဗ္ဗံ တံ ပုဗ္ဗေကတဟေတူ’တိ? တေ စ မေ [တေ စေ မေ (သီ. သျာ. ကံ. ပီ.)] ဧဝံ ပုဋ္ဌာ ‘အာမာ’တိ [အာမောတိ (သီ.)] ပဋိဇာနန္တိ. တျာဟံ ဧဝံ ဝဒါမိ – ‘တေနဟာယသ္မန္တော ပါဏာတိပါတိနော ဘဝိဿန္တိ ပုဗ္ဗေကတဟေတု၊ အဒိန္နာဒါယိနော ဘဝိဿန္တိ ပုဗ္ဗေကတဟေတု၊ အဗြဟ္မစာရိနော ဘဝိဿန္တိ ပုဗ္ဗေကတဟေတု၊ မုသာဝါဒိနော ဘဝိဿန္တိ ပုဗ္ဗေကတဟေတု၊ ပိသုဏဝါစာ ဘဝိဿန္တိ ပုဗ္ဗေကတဟေတု၊ ဖရုသဝါစာ ဘဝိဿန္တိ ပုဗ္ဗေကတဟေတု၊ သမ္ဖပ္ပလာပိနော ဘဝိဿန္တိ ပုဗ္ဗေကတဟေတု၊ အဘိဇ္ဈာလုနော ဘဝိဿန္တိ ပုဗ္ဗေကတဟေတု၊ ဗျာပန္နစိတ္တာ ဘဝိဿန္တိ ပုဗ္ဗေကတဟေတု၊ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကာ ဘဝိဿန္တိ ပုဗ္ဗေကတဟေတု’’’.

‘‘ပုဗ္ဗေကတံ ခေါ ပန၊ ဘိက္ခဝေ၊ သာရတော ပစ္စာဂစ္ဆတံ န ဟောတိ ဆန္ဒော ဝါ ဝါယာမော ဝါ ဣဒံ ဝါ ကရဏီယံ ဣဒံ ဝါ အကရဏီယန္တိ. ဣတိ ကရဏီယာကရဏီယေ ခေါ ပန သစ္စတော ထေတတော အနုပလဗ္ဘိယမာနေ မုဋ္ဌဿတီနံ အနာရက္ခာနံ ဝိဟရတံ န ဟောတိ ပစ္စတ္တံ သဟဓမ္မိကော သမဏဝါဒေါ. အယံ ခေါ မေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တေသု သမဏဗြာဟ္မဏေသု ဧဝံဝါဒီသု ဧဝံဒိဋ္ဌီသု ပဌမော သဟဓမ္မိကော နိဂ္ဂဟော ဟောတိ.

‘‘တတြ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ယေ တေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ဧဝံဝါဒိနော ဧဝံဒိဋ္ဌိနော – ‘ယံ ကိဉ္စာယံ ပုရိသပုဂ္ဂလော ပဋိသံဝေဒေတိ သုခံ ဝါ ဒုက္ခံ ဝါ အဒုက္ခမသုခံ ဝါ သဗ္ဗံ တံ ဣဿရနိမ္မာနဟေတူ’တိ၊ တျာဟံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဧဝံ ဝဒါမိ – ‘သစ္စံ ကိရ တုမှေ အာယသ္မန္တော ဧဝံဝါဒိနော ဧဝဒိဋ္ဌိနော – ယံ ကိဉ္စာယံ ပုရိသပုဂ္ဂလော ပဋိသံဝေဒေတိ သုခံ ဝါ ဒုက္ခံ ဝါ အဒုက္ခမသုခံ ဝါ သဗ္ဗံ တံ ဣဿရနိမ္မာနဟေတူ’တိ? တေ စ မေ ဧဝံ ပုဋ္ဌာ ‘အာမာ’တိ ပဋိဇာနန္တိ. တျာဟံ ဧဝံ ဝဒါမိ – ‘တေနဟာယသ္မန္တော ပါဏာတိပါတိနော ဘဝိဿန္တိ ဣဿရနိမ္မာနဟေတု၊ အဒိန္နာဒါယိနော ဘဝိဿန္တိ ဣဿရနိမ္မာနဟေတု၊ အဗြဟ္မစာရိနော ဘဝိဿန္တိ ဣဿရနိမ္မာနဟေတု၊ မုသာဝါဒိနော ဘဝိဿန္တိ ဣဿရနိမ္မာနဟေတု၊ ပိသုဏဝါစာ ဘဝိဿန္တိ ဣဿရနိမ္မာနဟေတု၊ ဖရုသဝါစာ ဘဝိဿန္တိ ဣဿရနိမ္မာနဟေတု၊ သမ္ဖပ္ပလာပိနော ဘဝိဿန္တိ ဣဿရနိမ္မာနဟေတု၊ အဘိဇ္ဈာလုနော ဘဝိဿန္တိ ဣဿရနိမ္မာနဟေတု၊ ဗျာပန္နစိတ္တာ ဘဝိဿန္တိ ဣဿရနိမ္မာနဟေတု၊ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကာ ဘဝိဿန္တိ ဣဿရနိမ္မာနဟေတု’’’.

‘‘ဣဿရနိမ္မာနံ ခေါ ပန၊ ဘိက္ခဝေ၊ သာရတော ပစ္စာဂစ္ဆတံ န ဟောတိ ဆန္ဒော ဝါ ဝါယာမော ဝါ ဣဒံ ဝါ ကရဏီယံ ဣဒံ ဝါ အကရဏီယန္တိ. ဣတိ ကရဏီယာကရဏီယေ ခေါ ပန သစ္စတော ထေတတော အနုပလဗ္ဘိယမာနေ မုဋ္ဌဿတီနံ အနာရက္ခာနံ ဝိဟရတံ န ဟောတိ ပစ္စတ္တံ သဟဓမ္မိကော သမဏဝါဒေါ. အယံ ခေါ မေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တေသု သမဏဗြာဟ္မဏေသု ဧဝံဝါဒီသု ဧဝံဒိဋ္ဌီသု ဒုတိယော သဟဓမ္မိကော နိဂ္ဂဟော ဟောတိ.

‘‘တတြ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ယေ တေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ဧဝံဝါဒိနော ဧဝံဒိဋ္ဌိနော – ‘ယံ ကိံ စာယံ ပုရိသပုဂ္ဂလော ပဋိသံဝေဒေတိ သုခံ ဝါ ဒုက္ခံ ဝါ အဒုက္ခမသုခံ ဝါ သဗ္ဗံ တံ အဟေတုအပ္ပစ္စယာ’တိ၊ တျာဟံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဧဝံ ဝဒါမိ – ‘သစ္စံ ကိရ တုမှေ အာယသ္မန္တော ဧဝံဝါဒိနော ဧဝံဒိဋ္ဌိနော – ယံ ကိံ စာယံ ပုရိသပုဂ္ဂလော ပဋိသံဝေဒေတိ သုခံ ဝါ ဒုက္ခံ ဝါ အဒုက္ခမသုခံ ဝါ သဗ္ဗံ တံ အဟေတုအပ္ပစ္စယာ’တိ? တေ စ မေ ဧဝံ ပုဋ္ဌာ ‘အာမာ’တိ ပဋိဇာနန္တိ. တျာဟံ ဧဝံ ဝဒါမိ – ‘တေနဟာယသ္မန္တော ပါဏာတိပါတိနော ဘဝိဿန္တိ အဟေတုအပ္ပစ္စယာ။ပေ။ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကာ ဘဝိဿန္တိ အဟေတုအပ္ပစ္စယာ’’’.

‘‘အဟေတုအပ္ပစ္စယံ [အဟေတုံ (သီ.)၊ အဟေတု (သျာ. ကံ.)၊ အဟေတုအပ္ပစ္စယာ (ပီ.)၊ အဟေတုံ အပ္ပစ္စယံ (က.)] ခေါ ပန၊ ဘိက္ခဝေ၊ သာရတော ပစ္စာဂစ္ဆတံ န ဟောတိ ဆန္ဒော ဝါ ဝါယာမော ဝါ ဣဒံ ဝါ ကရဏီယံ ဣဒံ ဝါ အကရဏီယန္တိ. ဣတိ ကရဏီယာကရဏီယေ ခေါ ပန သစ္စတော ထေတတော အနုပလဗ္ဘိယမာနေ မုဋ္ဌဿတီနံ အနာရက္ခာနံ ဝိဟရတံ န ဟောတိ ပစ္စတ္တံ သဟဓမ္မိကော သမဏဝါဒေါ. အယံ ခေါ မေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တေသု သမဏဗြာဟ္မဏေသု ဧဝံဝါဒီသု ဧဝံဒိဋ္ဌီသု တတိယော သဟဓမ္မိကော နိဂ္ဂဟော ဟောတိ.

‘‘ဣမာနိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တီဏိ တိတ္ထာယတနာနိ ယာနိ ပဏ္ဍိတေဟိ သမနုယုဉ္ဇိယမာနာနိ သမနုဂါဟိယမာနာနိ သမနုဘာသိယမာနာနိ ပရမ္ပိ ဂန္တွာ အကိရိယာယ သဏ္ဌဟန္တိ.

‘‘အယံ ခေါ ပန၊ ဘိက္ခဝေ၊ မယာ ဓမ္မော ဒေသိတော အနိဂ္ဂဟိတော အသံကိလိဋ္ဌော အနုပဝဇ္ဇော အပ္ပဋိကုဋ္ဌော သမဏေဟိ ဗြာဟ္မဏေဟိ ဝိညူဟိ. ကတမော စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မယာ ဓမ္မော ဒေသိတော အနိဂ္ဂဟိတော အသံကိလိဋ္ဌော အနုပဝဇ္ဇော အပ္ပဋိကုဋ္ဌော သမဏေဟိ ဗြာဟ္မဏေဟိ ဝိညူဟိ? ဣမာ ဆ ဓာတုယောတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မယာ ဓမ္မော ဒေသိတော အနိဂ္ဂဟိတော အသံကိလိဋ္ဌော အနုပဝဇ္ဇော အပ္ပဋိကုဋ္ဌော သမဏေဟိ ဗြာဟ္မဏေဟိ ဝိညူဟိ. ဣမာနိ ဆ ဖဿာယတနာနီတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မယာ ဓမ္မော ဒေသိတော အနိဂ္ဂဟိတော အသံကိလိဋ္ဌော အနုပဝဇ္ဇော အပ္ပဋိကုဋ္ဌော သမဏေဟိ ဗြာဟ္မဏေဟိ ဝိညူဟိ. ဣမေ အဋ္ဌာရသ မနောပဝိစာရာတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မယာ ဓမ္မော ဒေသိတော အနိဂ္ဂဟိတော အသံကိလိဋ္ဌော အနုပဝဇ္ဇော အပ္ပဋိကုဋ္ဌော သမဏေဟိ ဗြာဟ္မဏေဟိ ဝိညူဟိ. ဣမာနိ စတ္တာရိ အရိယသစ္စာနီတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မယာ ဓမ္မော ဒေသိတော အနိဂ္ဂဟိတော အသံကိလိဋ္ဌော အနုပဝဇ္ဇော အပ္ပဋိကုဋ္ဌော သမဏေဟိ ဗြာဟ္မဏေဟိ ဝိညူဟိ.

‘‘ဣမာ ဆ ဓာတုယောတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မယာ ဓမ္မော ဒေသိတော အနိဂ္ဂဟိတော အသံကိလိဋ္ဌော အနုပဝဇ္ဇော အပ္ပဋိကုဋ္ဌော သမဏေဟိ ဗြာဟ္မဏေဟိ ဝိညူဟီတိ. ဣတိ ခေါ ပနေတံ ဝုတ္တံ. ကိဉ္စေတံ ပဋိစ္စ ဝုတ္တံ? ဆယိမာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဓာတုယော – ပထဝီဓာတု၊ အာပေါဓာတု၊ တေဇောဓာတု၊ ဝါယောဓာတု၊ အာကာသဓာတု၊ ဝိညာဏဓာတု. ဣမာ ဆ ဓာတုယောတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မယာ ဓမ္မော ဒေသိတော အနိဂ္ဂဟိတော အသံကိလိဋ္ဌော အနုပဝဇ္ဇော အပ္ပဋိကုဋ္ဌော သမဏေဟိ ဗြာဟ္မဏေဟိ ဝိညူဟီတိ. ဣတိ ယံ တံ ဝုတ္တံ၊ ဣဒမေတံ ပဋိစ္စ ဝုတ္တံ.

‘‘ဣမာနိ ဆ ဖဿာယတနာနီတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မယာ ဓမ္မော ဒေသိတော အနိဂ္ဂဟိတော အသံကိလိဋ္ဌော အနုပဝဇ္ဇော အပ္ပဋိကုဋ္ဌော သမဏေဟိ ဗြာဟ္မဏေဟိ ဝိညူဟီတိ. ဣတိ ခေါ ပနေတံ ဝုတ္တံ. ကိဉ္စေတံ ပဋိစ္စ ဝုတ္တံ? ဆယိမာနိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဖဿာယတနာနိ – စက္ခု ဖဿာယတနံ၊ သောတံ ဖဿာယတနံ၊ ဃာနံ ဖဿာယတနံ၊ ဇိဝှါ ဖဿာယတနံ၊ ကာယော ဖဿာယတနံ၊ မနော ဖဿာယတနံ. ဣမာနိ ဆ ဖဿာယတနာနီတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မယာ ဓမ္မော ဒေသိတော အနိဂ္ဂဟိတော အသံကိလိဋ္ဌော အနုပဝဇ္ဇော အပ္ပဋိကုဋ္ဌော သမဏေဟိ ဗြာဟ္မဏေဟိ ဝိညူဟီတိ. ဣတိ ယံ တံ ဝုတ္တံ၊ ဣဒမေတံ ပဋိစ္စ ဝုတ္တံ.

‘‘ဣမေ အဋ္ဌာရသ မနောပဝိစာရာတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မယာ ဓမ္မော ဒေသိတော အနိဂ္ဂဟိတော အသံကိလိဋ္ဌော အနုပဝဇ္ဇော အပ္ပဋိကုဋ္ဌော သမဏေဟိ ဗြာဟ္မဏေဟိ ဝိညူဟီတိ. ဣတိ ခေါ ပနေတံ ဝုတ္တံ. ကိဉ္စေတံ ပဋိစ္စ ဝုတ္တံ? စက္ခုနာ ရူပံ ဒိသွာ သောမနဿဋ္ဌာနိယံ ရူပံ ဥပဝိစရတိ ဒေါမနဿဋ္ဌာနိယံ ရူပံ ဥပဝိစရတိ ဥပေက္ခာဋ္ဌာနိယံ ရူပံ ဥပဝိစရတိ၊ သောတေန သဒ္ဒံ သုတွာ။ ဃာနေန ဂန္ဓံ ဃာယိတွာ။ ဇိဝှါယ ရသံ သာယိတွာ။ ကာယေန ဖောဋ္ဌဗ္ဗံ ဖုသိတွာ။ မနသာ ဓမ္မံ ဝိညာယ သောမနဿဋ္ဌာနိယံ ဓမ္မံ ဥပဝိစရတိ ဒေါမနဿဋ္ဌာနိယံ ဓမ္မံ ဥပဝိစရတိ ဥပေက္ခာဋ္ဌာနိယံ ဓမ္မံ ဥပဝိစရတိ. ဣမေ အဋ္ဌာရသ မနောပဝိစာရာတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မယာ ဓမ္မော ဒေသိတော အနိဂ္ဂဟိတော အသံကိလိဋ္ဌော အနုပဝဇ္ဇော အပ္ပဋိကုဋ္ဌော သမဏေဟိ ဗြာဟ္မဏေဟိ ဝိညူဟီတိ. ဣတိ ယံ တံ ဝုတ္တံ၊ ဣဒမေတံ ပဋိစ္စ ဝုတ္တံ.

‘‘ဣမာနိ စတ္တာရိ အရိယသစ္စာနီတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မယာ ဓမ္မော ဒေသိတော အနိဂ္ဂဟိတော အသံကိလိဋ္ဌော အနုပဝဇ္ဇော အပ္ပဋိကုဋ္ဌော သမဏေဟိ ဗြာဟ္မဏေဟိ ဝိညူဟီတိ. ဣတိ ခေါ ပနေတံ ဝုတ္တံ. ကိဉ္စေတံ ပဋိစ္စ ဝုတ္တံ? ဆန္နံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဓာတူနံ ဥပါဒါယ ဂဗ္ဘဿာဝက္ကန္တိ ဟောတိ၊ ဩက္ကန္တိယာ သတိ နာမရူပံ၊ နာမရူပပစ္စယာ သဠာယတနံ၊ သဠာယတနပစ္စယာ ဖဿော၊ ဖဿပစ္စယာ ဝေဒနာ. ဝေဒိယမာနဿ ခေါ ပနာဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣဒံ ဒုက္ခန္တိ ပညပေမိ၊ အယံ ဒုက္ခသမုဒယောတိ ပညပေမိ၊ အယံ ဒုက္ခနိရောဓောတိ ပညပေမိ၊ အယံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါတိ ပညပေမိ.

‘‘ကတမဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒုက္ခံ အရိယသစ္စံ? ဇာတိပိ ဒုက္ခာ၊ ဇရာပိ ဒုက္ခာ၊ ( ) [(ဗျာဓိပိ ဒုက္ခော) (သီ. ပီ. က.) အဋ္ဌကထာယ သံသန္ဒေတဗ္ဗံ ဝိသုဒ္ဓိ. ၂.၅၃၇] မရဏမ္ပိ ဒုက္ခံ၊ သောကပရိဒေဝဒုက္ခဒေါမနဿုပါယာသာပိ ဒုက္ခာ၊ (အပ္ပိယေဟိ သမ္ပယောဂေါ ဒုက္ခော၊ ပိယေဟိ ဝိပ္ပယောဂေါ ဒုက္ခော၊) [(နတ္ထိ ကတ္ထစိ)] ယမ္ပိစ္ဆံ န လဘတိ တမ္ပိ ဒုက္ခံ. သံခိတ္တေန ပဉ္စုပါဒါနက္ခန္ဓာ ဒုက္ခာ. ဣဒံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒုက္ခံ အရိယသစ္စံ.

‘‘ကတမဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒုက္ခသမုဒယံ [ဒုက္ခသမုဒယော (သျာ. ကံ.)] အရိယသစ္စံ? အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာ၊ သင်္ခါရပစ္စယာ ဝိညာဏံ၊ ဝိညာဏပစ္စယာ နာမရူပံ၊ နာမရူပပစ္စယာ သဠာယတနံ၊ သဠာယတနပစ္စယာ ဖဿော၊ ဖဿပစ္စယာ ဝေဒနာ၊ ဝေဒနာပစ္စယာ တဏှာ၊ တဏှာပစ္စယာ ဥပါဒါနံ၊ ဥပါဒါနပစ္စယာ ဘဝေါ၊ ဘဝပစ္စယာ ဇာတိ၊ ဇာတိပစ္စယာ ဇရာမရဏံ သောကပရိဒေဝဒုက္ခဒေါမနဿုပါယာသာ သမ္ဘဝန္တိ. ဧဝမေတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ သမုဒယော ဟောတိ. ဣဒံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒုက္ခသမုဒယံ အရိယသစ္စံ.

‘‘ကတမဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒုက္ခနိရောဓံ [ဒုက္ခနိရောဓော (သျာ. ကံ.)] အရိယသစ္စံ? အဝိဇ္ဇာယ တွေဝ အသေသဝိရာဂနိရောဓာ သင်္ခါရနိရောဓော၊ သင်္ခါရနိရောဓာ ဝိညာဏနိရောဓော၊ ဝိညာဏနိရောဓာ နာမရူပနိရောဓော၊ နာမရူပနိရောဓာ သဠာယတနနိရောဓော၊ သဠာယတနနိရောဓာ ဖဿနိရောဓော၊ ဖဿနိရောဓာ ဝေဒနာနိရောဓော၊ ဝေဒနာနိရောဓာ တဏှာနိရောဓော၊ တဏှာနိရောဓာ ဥပါဒါနနိရောဓော၊ ဥပါဒါနနိရောဓာ ဘဝနိရောဓော၊ ဘဝနိရောဓာ ဇာတိနိရောဓော၊ ဇာတိနိရောဓာ ဇရာမရဏံ သောကပရိဒေဝဒုက္ခဒေါမနဿုပါယာသာ နိရုဇ္ဈန္တိ. ဧဝမေတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ နိရောဓော ဟောတိ. ဣဒံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒုက္ခနိရောဓံ အရိယသစ္စံ.

‘‘ကတမဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ အရိယသစ္စံ? အယမေဝ အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ၊ သေယျထိဒံ – သမ္မာဒိဋ္ဌိ၊ သမ္မာသင်္ကပ္ပေါ၊ သမ္မာဝါစာ၊ သမ္မာကမ္မန္တော၊ သမ္မာအာဇီဝေါ၊ သမ္မာဝါယာမော၊ သမ္မာသတိ၊ သမ္မာသမာဓိ. ဣဒံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ အရိယသစ္စံ. ‘ဣမာနိ စတ္တာရိ အရိယသစ္စာနီ’တိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မယာ ဓမ္မော ဒေသိတော အနိဂ္ဂဟိတော အသံကိလိဋ္ဌော အနုပဝဇ္ဇော အပ္ပဋိကုဋ္ဌော သမဏေဟိ ဗြာဟ္မဏေဟိ ဝိညူဟီတိ. ဣတိ ယံ တံ ဝုတ္တံ ဣဒမေတံ ပဋိစ္စ ဝုတ္တ’’န္တိ. ပဌမံ.

၆၃. ‘‘တီဏိမာနိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အမာတာပုတ္တိကာနိ ဘယာနီတိ အဿုတဝါ ပုထုဇ္ဇနော ဘာသတိ. ကတမာနိ တီဏိ? ဟောတိ သော၊ ဘိက္ခဝေ၊ သမယော ယံ မဟာအဂ္ဂိဍာဟော ဝုဋ္ဌာတိ. မဟာအဂ္ဂိဍာဟေ ခေါ ပန၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝုဋ္ဌိတေ တေန ဂါမာပိ ဍယှန္တိ နိဂမာပိ ဍယှန္တိ နဂရာပိ ဍယှန္တိ. ဂါမေသုပိ ဍယှမာနေသု နိဂမေသုပိ ဍယှမာနေသု နဂရေသုပိ ဍယှမာနေသု တတ္ထ မာတာပိ ပုတ္တံ နပ္ပဋိလဘတိ၊ ပုတ္တောပိ မာတရံ နပ္ပဋိလဘတိ. ဣဒံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပဌမံ အမာတာပုတ္တိကံ ဘယန္တိ အဿုတဝါ ပုထုဇ္ဇနော ဘာသတိ.

‘‘ပုန စပရံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဟောတိ သော သမယော ယံ မဟာမေဃော ဝုဋ္ဌာတိ. မဟာမေဃေ ခေါ ပန၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝုဋ္ဌိတေ မဟာဥဒကဝါဟကော သဉ္ဇာယတိ. မဟာဥဒကဝါဟကေ ခေါ ပန၊ ဘိက္ခဝေ၊ သဉ္ဇာယန္တေ တေန ဂါမာပိ ဝုယှန္တိ နိဂမာပိ ဝုယှန္တိ နဂရာပိ ဝုယှန္တိ. ဂါမေသုပိ ဝုယှမာနေသု နိဂမေသုပိ ဝုယှမာနေသု နဂရေသုပိ ဝုယှမာနေသု တတ္ထ မာတာပိ ပုတ္တံ နပ္ပဋိလဘတိ၊ ပုတ္တောပိ မာတရံ နပ္ပဋိလဘတိ. ဣဒံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒုတိယံ အမာတာပုတ္တိကံ ဘယန္တိ အဿုတဝါ ပုထုဇ္ဇနော ဘာသတိ.

‘‘ပုန စပရံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဟောတိ သော သမယော ယံ ဘယံ ဟောတိ အဋဝိသင်္ကောပေါ၊ စက္ကသမာရုဠှာ ဇာနပဒါ ပရိယာယန္တိ. ဘယေ ခေါ ပန၊ ဘိက္ခဝေ၊ သတိ အဋဝိသင်္ကောပေ စက္ကသမာရုဠှေသု ဇာနပဒေသု ပရိယာယန္တေသု တတ္ထ မာတာပိ ပုတ္တံ နပ္ပဋိလဘတိ၊ ပုတ္တောပိ မာတရံ နပ္ပဋိလဘတိ. ဣဒံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တတိယံ အမာတာပုတ္တိကံ ဘယန္တိ အဿုတဝါ ပုထုဇ္ဇနော ဘာသတိ. ဣမာနိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တီဏိ အမာတာပုတ္တိကာနိ ဘယာနီတိ အဿုတဝါ ပုထုဇ္ဇနော ဘာသတိ.

‘‘တာနိ ခေါ ပနိမာနိ [ဣမာနိ ခေါ (သီ.)၊ ဣမာနိ ခေါ ပန (က.)]၊ ဘိက္ခဝေ၊ တီဏိ သမာတာပုတ္တိကာနိယေဝ ဘယာနိ အမာတာပုတ္တိကာနိ ဘယာနီတိ အဿုတဝါ ပုထုဇ္ဇနော ဘာသတိ. ကတမာနိ တီဏိ? ဟောတိ သော၊ ဘိက္ခဝေ၊ သမယော ယံ မဟာအဂ္ဂိဍာဟော ဝုဋ္ဌာတိ. မဟာအဂ္ဂိဍာဟေ ခေါ ပန၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝုဋ္ဌိတေ တေန ဂါမာပိ ဍယှန္တိ နိဂမာပိ ဍယှန္တိ နဂရာပိ ဍယှန္တိ. ဂါမေသုပိ ဍယှမာနေသု နိဂမေသုပိ ဍယှမာနေသု နဂရေသုပိ ဍယှမာနေသု ဟောတိ သော သမယော ယံ ကဒါစိ ကရဟစိ မာတာပိ ပုတ္တံ ပဋိလဘတိ၊ ပုတ္တောပိ မာတရံ ပဋိလဘတိ. ဣဒံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပဌမံ သမာတာပုတ္တိကံယေဝ ဘယံ အမာတာပုတ္တိကံ ဘယန္တိ အဿုတဝါ ပုထုဇ္ဇနော ဘာသတိ.

‘‘ပုန စပရံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဟောတိ သော သမယော ယံ မဟာမေဃော ဝုဋ္ဌာတိ. မဟာမေဃေ ခေါ ပန၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝုဋ္ဌိတေ မဟာဥဒကဝါဟကော သဉ္ဇာယတိ. မဟာဥဒကဝါဟကေ ခေါ ပန၊ ဘိက္ခဝေ၊ သဉ္ဇာတေ တေန ဂါမာပိ ဝုယှန္တိ နိဂမာပိ ဝုယှန္တိ နဂရာပိ ဝုယှန္တိ. ဂါမေသုပိ ဝုယှမာနေသု နိဂမေသုပိ ဝုယှမာနေသု နဂရေသုပိ ဝုယှမာနေသု ဟောတိ သော သမယော ယံ ကဒါစိ ကရဟစိ မာတာပိ ပုတ္တံ ပဋိလဘတိ၊ ပုတ္တောပိ မာတရံ ပဋိလဘတိ. ဣဒံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒုတိယံ သမာတာပုတ္တိကံယေဝ ဘယံ အမာတာပုတ္တိကံ ဘယန္တိ အဿုတဝါ ပုထုဇ္ဇနော ဘာသတိ.

‘‘ပုန စပရံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဟောတိ သော သမယော ယံ ဘယံ ဟောတိ အဋဝိသင်္ကောပေါ၊ စက္ကသမာရုဠှာ ဇာနပဒါ ပရိယာယန္တိ. ဘယေ ခေါ ပန၊ ဘိက္ခဝေ၊ သတိ အဋဝိသင်္ကောပေ စက္ကသမာရုဠှေသု ဇာနပဒေသု ပရိယာယန္တေသု ဟောတိ သော သမယော ယံ ကဒါစိ ကရဟစိ မာတာပိ ပုတ္တံ ပဋိလဘတိ၊ ပုတ္တောပိ မာတရံ ပဋိလဘတိ. ဣဒံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တတိယံ သမာတာပုတ္တိကံယေဝ ဘယံ အမာတာပုတ္တိကံ ဘယန္တိ အဿုတဝါ ပုထုဇ္ဇနော ဘာသတိ. ‘‘ဣမာနိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တီဏိ သမာတာပုတ္တိကာနိယေဝ ဘယာနိ အမာတာပုတ္တိကာနိ ဘယာနီတိ အဿုတဝါ ပုထုဇ္ဇနော ဘာသတိ’’.

‘‘တီဏိမာနိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အမာတာပုတ္တိကာနိ ဘယာနိ. ကတမာနိ တီဏိ? ဇရာဘယံ၊ ဗျာဓိဘယံ၊ မရဏဘယန္တိ. န၊ ဘိက္ခဝေ၊ မာတာ ပုတ္တံ ဇီရမာနံ ဧဝံ လဘတိ – ‘အဟံ ဇီရာမိ၊ မာ မေ ပုတ္တော ဇီရီ’တိ၊ ပုတ္တော ဝါ ပန မာတရံ ဇီရမာနံ န ဧဝံ လဘတိ – ‘အဟံ ဇီရာမိ၊ မာ မေ မာတာ ဇီရီ’’’တိ.

‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ မာတာ ပုတ္တံ ဗျာဓိယမာနံ ဧဝံ လဘတိ – ‘အဟံ ဗျာဓိယာမိ၊ မာ မေ ပုတ္တော ဗျာဓိယီ’တိ၊ ပုတ္တော ဝါ ပန မာတရံ ဗျာဓိယမာနံ န ဧဝံ လဘတိ – ‘အဟံ ဗျာဓိယာမိ၊ မာ မေ မာတာ ဗျာဓိယီ’’’တိ.

‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ မာတာ ပုတ္တံ မီယမာနံ ဧဝံ လဘတိ – ‘အဟံ မီယာမိ၊ မာ မေ ပုတ္တော မီယီ’တိ၊ ပုတ္တော ဝါ ပန မာတရံ မီယမာနံ န ဧဝံ လဘတိ – ‘အဟံ မီယာမိ၊ မာ မေ မာတာ မီယီ’တိ. ဣမာနိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တီဏိ အမာတာပုတ္တိကာနိ ဘယာနီ’’တိ.

‘‘အတ္ထိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မဂ္ဂေါ အတ္ထိ ပဋိပဒါ ဣမေသဉ္စ တိဏ္ဏံ သမာတာပုတ္တိကာနံ ဘယာနံ ဣမေသဉ္စ တိဏ္ဏံ အမာတာပုတ္တိကာနံ ဘယာနံ ပဟာနာယ သမတိက္ကမာယ သံဝတ္တတိ. ကတမော စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မဂ္ဂေါ ကတမာ စ ပဋိပဒါ ဣမေသဉ္စ တိဏ္ဏံ သမာတာပုတ္တိကာနံ ဘယာနံ ဣမေသဉ္စ တိဏ္ဏံ အမာတာပုတ္တိကာနံ ဘယာနံ ပဟာနာယ သမတိက္ကမာယ သံဝတ္တတိ? အယမေဝ အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ၊ သေယျထိဒံ – သမ္မာဒိဋ္ဌိ၊ သမ္မာသင်္ကပေါ၊ သမ္မာဝါစာ၊ သမ္မာကမ္မန္တော၊ သမ္မာအာဇီဝေါ၊ သမ္မာဝါယာမော၊ သမ္မာသတိ၊ သမ္မာသမာဓိ. အယံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မဂ္ဂေါ အယံ ပဋိပဒါ ဣမေသဉ္စ တိဏ္ဏံ သမာတာပုတ္တိကာနံ ဘယာနံ ဣမေသဉ္စ တိဏ္ဏံ အမာတာပုတ္တိကာနံ ဘယာနံ ပဟာနာယ သမတိက္ကမာယ သံဝတ္တတီ’’တိ. ဒုတိယံ.

၃. ဝေနာဂပုရသုတ္တံ

၆၄. ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ကောသလေသု စာရိကံ စရမာနော မဟတာ ဘိက္ခုသံဃေန သဒ္ဓိံ ယေန ဝေနာဂပုရံ နာမ ကောသလာနံ ဗြာဟ္မဏဂါမော တဒဝသရိ. အဿောသုံ ခေါ ဝေနာဂပုရိကာ ဗြာဟ္မဏဂဟပတိကာ – ‘‘သမဏော ခလု၊ ဘော၊ ဂေါတမော သကျပုတ္တော သကျကုလာ ပဗ္ဗဇိတော ဝေနာဂပုရံ အနုပ္ပတ္တော. တံ ခေါ ပန ဘဝန္တံ ဂေါတမံ ဧဝံ ကလျာဏော ကိတ္တိသဒ္ဒေါ အဗ္ဘုဂ္ဂတော – ‘ဣတိပိ သော ဘဂဝါ အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဝိဇ္ဇာစရဏသမ္ပန္နော သုဂတော လောကဝိဒူ အနုတ္တရော ပုရိသဒမ္မသာရထိ သတ္ထာ ဒေဝမနုဿာနံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါ’တိ [ဘဂဝါ (သီ. သျာ ကံ. ပီ.) ဣဒံ သုတ္တဝဏ္ဏနာယ အဋ္ဌကထာယ သံသန္ဒေတဗ္ဗံ ပါရာ. ၁၊ ဒီ. နိ. ၁.၂၅၅ ပဿိတဗ္ဗံ]. သော ဣမံ လောကံ သဒေဝကံ သမာရကံ သဗြဟ္မကံ သဿမဏဗြာဟ္မဏိံ ပဇံ သဒေဝမနုဿံ သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ပဝေဒေတိ. သော ဓမ္မံ ဒေသေတိ အာဒိကလျာဏံ မဇ္ဈေကလျာဏံ ပရိယောသာနကလျာဏံ သာတ္ထံ သဗျဉ္ဇနံ၊ ကေဝလပရိပုဏ္ဏံ ပရိသုဒ္ဓံ ဗြဟ္မစရိယံ ပကာသေတိ. သာဓု ခေါ ပန တထာရူပါနံ အရဟတံ ဒဿနံ ဟောတီ’’တိ.

အထ ခေါ ဝေနာဂပုရိကာ ဗြာဟ္မဏဂဟပတိကာ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိံသု၊ ဥပသင်္ကမိတွာ အပ္ပေကစ္စေ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိံသု၊ အပ္ပေကစ္စေ ဘဂဝတာ သဒ္ဓိံ သမ္မောဒိံသု၊ သမ္မောဒနီယံ ကထံ သာရဏီယံ ဝီတိသာရေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိံသု၊ အပ္ပေကစ္စေ ယေန ဘဂဝါ တေနဉ္ဇလိံ ပဏာမေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိံသု၊ အပ္ပေကစ္စေ နာမဂေါတ္တံ သာဝေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိံသု၊ အပ္ပေကစ္စေ တုဏှီဘူတာ ဧကမန္တံ နိသီဒိံသု. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ ဝေနာဂပုရိကော ဝစ္ဆဂေါတ္တော ဗြာဟ္မဏော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ –

‘‘အစ္ဆရိယံ၊ ဘော ဂေါတမ၊ အဗ္ဘုတံ၊ ဘော ဂေါတမ! ယာဝဉ္စိဒံ ဘောတော ဂေါတမဿ ဝိပ္ပသန္နာနိ ဣန္ဒြိယာနိ၊ ပရိသုဒ္ဓေါ ဆဝိဝဏ္ဏော ပရိယောဒါတော. သေယျထာပိ၊ ဘော ဂေါတမ၊ သာရဒံ ဗဒရပဏ္ဍုံ [မဏ္ဍံ (က.)] ပရိသုဒ္ဓံ ဟောတိ ပရိယောဒါတံ၊ ဧဝမေဝံ ဘောတော ဂေါတမဿ ဝိပ္ပသန္နာနိ ဣန္ဒြိယာနိ ပရိသုဒ္ဓေါ ဆဝိဝဏ္ဏော ပရိယောဒါတော. သေယျထာပိ၊ ဘော ဂေါတမ၊ တာလပက္ကံ သမ္ပတိ ဗန္ဓနာ ပမုတ္တံ [မုတ္တံ (သီ. ပီ. က.)] ပရိသုဒ္ဓံ ဟောတိ ပရိယောဒါတံ၊ ဧဝမေဝံ ဘောတော ဂေါတမဿ ဝိပ္ပသန္နာနိ ဣန္ဒြိယာနိ ပရိသုဒ္ဓေါ ဆဝိဝဏ္ဏော ပရိယောဒါတော. သေယျထာပိ၊ ဘော ဂေါတမ၊ နေက္ခံ [နိက္ခံ-ဣတိပိ (မ. နိ. ၃.၁၆၈)] ဇမ္ဗောနဒံ ဒက္ခကမ္မာရပုတ္တသုပရိကမ္မကတံ ဥက္ကာမုခေ သုကုသလသမ္ပဟဋ္ဌံ ပဏ္ဍုကမ္ဗလေ နိက္ခိတ္တံ ဘာသတေ စ တပတေ စ ဝိရောစတိ စ၊ ဧဝမေဝံ ဘောတော ဂေါတမဿ ဝိပ္ပသန္နာနိ ဣန္ဒြိယာနိ ပရိသုဒ္ဓေါ ဆဝိဝဏ္ဏော ပရိယောဒါတော. ယာနိ တာနိ၊ ဘော ဂေါတမ၊ ဥစ္စာသယနမဟာသယနာနိ၊ သေယျထိဒံ – အာသန္ဒိ ပလ္လင်္ကော ဂေါနကော စိတ္တကော ပဋိကာ ပဋလိကာ တူလိကာ ဝိကတိကာ ဥဒ္ဒလောမီ ဧကန္တလောမီ ကဋ္ဋိဿံ ကောသေယျံ ကုတ္တကံ ဟတ္ထတ္ထရံ အဿတ္ထရံ ရထတ္ထရံ အဇိနပ္ပဝေဏီ ကဒလိမိဂပဝရပစ္စတ္ထရဏံ [ကာဒလိမိဂပဝရပစ္စတ္ထရဏံ (သီ.)] သဥတ္တရစ္ဆဒံ ဥဘတောလောဟိတကူပဓာနံ၊ ဧဝရူပါနံ နူန ဘဝံ ဂေါတမော ဥစ္စာသယနမဟာသယနာနံ နိကာမလာဘီ အကိစ္ဆလာဘီ အကသိရလာဘီ’’တိ.

‘‘ယာနိ ခေါ ပန တာနိ၊ ဗြာဟ္မဏ၊ ဥစ္စာသယနမဟာသယနာနိ၊ သေယျထိဒံ – အာသန္ဒိ ပလ္လင်္ကော ဂေါနကော စိတ္တကော ပဋိကာ ပဋလိကာ တူလိကာ ဝိကတိကာ ဥဒ္ဒလောမီ ဧကန္တလောမီ ကဋ္ဋိဿံ ကောသေယျံ ကုတ္တကံ ဟတ္ထတ္ထရံ အဿတ္ထရံ ရထတ္ထရံ အဇိနပ္ပဝေဏီ ကဒလိမိဂပဝရပစ္စတ္ထရဏံ သဥတ္တရစ္ဆဒံ ဥဘတောလောဟိတကူပဓာနံ. ဒုလ္လဘာနိ တာနိ ပဗ္ဗဇိတာနံ လဒ္ဓါ စ ပန [လဒ္ဓါနိ စ (သီ. သျာ. ကံ.)၊ လဒ္ဓါ စ (ပီ.)] န ကပ္ပန္တိ.

‘‘တီဏိ ခေါ၊ ဣမာနိ၊ ဗြာဟ္မဏ၊ ဥစ္စာသယနမဟာသယနာနိ၊ ယေသာဟံ ဧတရဟိ နိကာမလာဘီ အကိစ္ဆလာဘီ အကသိရလာဘီ. ကတမာနိ တီဏိ? ဒိဗ္ဗံ ဥစ္စာသယနမဟာသယနံ၊ ဗြဟ္မံ ဥစ္စာသယနမဟာသယနံ၊ အရိယံ ဥစ္စာသယနမဟာသယနံ. ဣမာနိ ခေါ၊ ဗြာဟ္မဏ၊ တီဏိ ဥစ္စာသယနမဟာသယနာနိ၊ ယေသာဟံ ဧတရဟိ နိကာမလာဘီ အကိစ္ဆလာဘီ အကသိရလာဘီ’’တိ.

‘‘ကတမံ ပန တံ၊ ဘော ဂေါတမ၊ ဒိဗ္ဗံ ဥစ္စာသယနမဟာသယနံ၊ ယဿ ဘဝံ ဂေါတမော ဧတရဟိ နိကာမလာဘီ အကိစ္ဆလာဘီ အကသိရလာဘီ’’တိ? ‘‘ဣဓာဟံ၊ ဗြာဟ္မဏ၊ ယံ ဂါမံ ဝါ နိဂမံ ဝါ ဥပနိဿာယ ဝိဟရာမိ၊ သော ပုဗ္ဗဏှသမယံ နိဝါသေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ တမေဝ ဂါမံ ဝါ နိဂမံ ဝါ ပိဏ္ဍာယ ပဝိသာမိ. သော ပစ္ဆာဘတ္တံ ပိဏ္ဍပါတပဋိက္ကန္တော ဝနန္တညေဝ ပဝိသာမိ [ပစာရယာမိ (သီ. သျာ. ကံ.)]. သော ယဒေဝ တတ္ထ ဟောန္တိ တိဏာနိ ဝါ ပဏ္ဏာနိ ဝါ တာနိ ဧကဇ္ဈံ သင်္ဃရိတွာ နိသီဒါမိ ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ ဥဇုံ ကာယံ ပဏိဓာယ ပရိမုခံ သတိံ ဥပဋ္ဌပေတွာ. သော ဝိဝိစ္စေဝ ကာမေဟိ ဝိဝိစ္စ အကုသလေဟိ ဓမ္မေဟိ သဝိတက္ကံ သဝိစာရံ ဝိဝေကဇံ ပီတိသုခံ ပဌမံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရာမိ၊ ဝိတက္ကဝိစာရာနံ ဝူပသမာ အဇ္ဈတ္တံ သမ္ပသာဒနံ စေတသော ဧကောဒိဘာဝံ အဝိတက္ကံ အဝိစာရံ သမာဓိဇံ ပီတိသုခံ ဒုတိယံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရာမိ၊ ပီတိယာ စ ဝိရာဂါ ဥပေက္ခကော စ ဝိဟရာမိ သတော စ သမ္ပဇာနော သုခဉ္စ ကာယေန ပဋိသံဝေဒေမိ၊ ယံ တံ အရိယာ အာစိက္ခန္တိ – ‘ဥပေက္ခကော သတိမာ သုခဝိဟာရီ’တိ တတိယံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရာမိ၊ သုခဿ စ ပဟာနာ ဒုက္ခဿ စ ပဟာနာ ပုဗ္ဗေဝ သောမနဿဒေါမနဿာနံ အတ္ထင်္ဂမာ အဒုက္ခမသုခံ ဥပေက္ခာသတိပါရိသုဒ္ဓိံ စတုတ္ထံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရာမိ. သော စေ အဟံ၊ ဗြာဟ္မဏ၊ ဧဝံဘူတော စင်္ကမာမိ၊ ဒိဗ္ဗော မေ ဧသော တသ္မိံ သမယေ စင်္ကမော ဟောတိ. သော စေ အဟံ၊ ဗြာဟ္မဏ၊ ဧဝံဘူတော တိဋ္ဌာမိ၊ ဒိဗ္ဗံ မေ ဧတံ တသ္မိံ သမယေ ဌာနံ ဟောတိ. သော စေ အဟံ၊ ဗြာဟ္မဏ၊ ဧဝံဘူတော နိသီဒါမိ၊ ဒိဗ္ဗံ မေ ဧတံ တသ္မိံ သမယေ အာသနံ ဟောတိ. သော စေ အဟံ၊ ဗြာဟ္မဏ၊ ဧဝံဘူတော သေယျံ ကပ္ပေမိ၊ ဒိဗ္ဗံ မေ ဧတံ တသ္မိံ သမယေ ဥစ္စာသယနမဟာသယနံ ဟောတိ. ဣဒံ ခေါ၊ ဗြာဟ္မဏ၊ ဒိဗ္ဗံ ဥစ္စာသယနမဟာသယနံ၊ ယဿာဟံ ဧတရဟိ နိကာမလာဘီ အကိစ္ဆလာဘီ အကသိရလာဘီ’’တိ.

‘‘အစ္ဆရိယံ၊ ဘော ဂေါတမ၊ အဗ္ဘုတံ၊ ဘော ဂေါတမ! ကော စညော ဧဝရူပဿ ဒိဗ္ဗဿ ဥစ္စာသယနမဟာသယနဿ နိကာမလာဘီ ဘဝိဿတိ အကိစ္ဆလာဘီ အကသိရလာဘီ၊ အညတြ ဘောတာ ဂေါတမေန!

‘‘ကတမံ ပန တံ၊ ဘော ဂေါတမ၊ ဗြဟ္မံ ဥစ္စာသယနမဟာသယနံ၊ ယဿ ဘဝံ ဂေါတမော ဧတရဟိ နိကာမလာဘီ အကိစ္ဆလာဘီ အကသိရလာဘီ’’တိ? ‘‘ဣဓာဟံ၊ ဗြာဟ္မဏ၊ ယံ ဂါမံ ဝါ နိဂမံ ဝါ ဥပနိဿာယ ဝိဟရာမိ၊ သော ပုဗ္ဗဏှသမယံ နိဝါသေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ တမေဝ ဂါမံ ဝါ နိဂမံ ဝါ ပိဏ္ဍာယ ပဝိသာမိ. သော ပစ္ဆာဘတ္တံ ပိဏ္ဍပါတပဋိက္ကန္တော ဝနန္တညေဝ ပဝိသာမိ. သော ယဒေဝ တတ္ထ ဟောန္တိ တိဏာနိ ဝါ ပဏ္ဏာနိ ဝါ တာနိ ဧကဇ္ဈံ သင်္ဃရိတွာ နိသီဒါမိ ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ ဥဇုံ ကာယံ ပဏိဓာယ ပရိမုခံ သတိံ ဥပဋ္ဌပေတွာ. သော မေတ္တာသဟဂတေန စေတသာ ဧကံ ဒိသံ ဖရိတွာ ဝိဟရာမိ၊ တထာ ဒုတိယံ၊ တထာ တတိယံ၊ တထာ စတုတ္ထံ၊ ဣတိ ဥဒ္ဓမဓော တိရိယံ သဗ္ဗဓိ သဗ္ဗတ္တတာယ သဗ္ဗာဝန္တံ လောကံ မေတ္တာသဟဂတေန စေတသာ ဝိပုလေန မဟဂ္ဂတေန အပ္ပမာဏေန အဝေရေန အဗျာပဇ္ဈေန [အဗျာပဇ္ဈေန (သဗ္ဗတ္ထ)] ဖရိတွာ ဝိဟရာမိ. ကရုဏာသဟဂတေန စေတသာ။ပေ။ မုဒိတာသဟဂတေန စေတသာ။ပေ။ ဥပေက္ခာသဟဂတေန စေတသာ ဧကံ ဒိသံ ဖရိတွာ ဝိဟရာမိ၊ တထာ ဒုတိယံ၊ တထာ တတိယံ၊ တထာ စတုတ္ထံ [စတုတ္ထိံ (သီ.)]၊ ဣတိ ဥဒ္ဓမဓော တိရိယံ သဗ္ဗဓိ သဗ္ဗတ္တတာယ သဗ္ဗာဝန္တံ လောကံ ဥပေက္ခာသဟဂတေန စေတသာ ဝိပုလေန မဟဂ္ဂတေန အပ္ပမာဏေန အဝေရေန အဗျာပဇ္ဈေန ဖရိတွာ ဝိဟရာမိ. သော စေ အဟံ၊ ဗြာဟ္မဏ၊ ဧဝံဘူတော စင်္ကမာမိ၊ ဗြဟ္မာ မေ ဧသော တသ္မိံ သမယေ စင်္ကမော ဟောတိ. သော စေ အဟံ၊ ဗြာဟ္မဏ၊ ဧဝံဘူတော တိဋ္ဌာမိ။ပေ။ နိသီဒါမိ။ပေ။ သေယျံ ကပ္ပေမိ၊ ဗြဟ္မံ မေ ဧတံ တသ္မိံ သမယေ ဥစ္စာသယနမဟာသယနံ ဟောတိ. ဣဒံ ခေါ၊ ဗြာဟ္မဏ၊ ဗြဟ္မံ ဥစ္စာသယနမဟာသယနံ၊ ယဿာဟံ ဧတရဟိ နိကာမလာဘီ အကိစ္ဆလာဘီ အကသိရလာဘီ’’တိ.

‘‘အစ္ဆရိယံ၊ ဘော ဂေါတမ၊ အဗ္ဘုတံ၊ ဘော ဂေါတမ! ကော စညော ဧဝရူပဿ ဗြဟ္မဿ ဥစ္စာသယနမဟာသယနဿ နိကာမလာဘီ ဘဝိဿတိ အကိစ္ဆလာဘီ အကသိရလာဘီ၊ အညတြ ဘောတာ ဂေါတမေန!

‘‘ကတမံ ပန တံ၊ ဘော ဂေါတမ၊ အရိယံ ဥစ္စာသယနမဟာသယနံ၊ ယဿ ဘဝံ ဂေါတမော ဧတရဟိ နိကာမလာဘီ အကိစ္ဆလာဘီ အကသိရလာဘီ’’တိ? ‘‘ဣဓာဟံ၊ ဗြာဟ္မဏ၊ ယံ ဂါမံ ဝါ နိဂမံ ဝါ ဥပနိဿာယ ဝိဟရာမိ၊ သော ပုဗ္ဗဏှသမယံ နိဝါသေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ တမေဝ ဂါမံ ဝါ နိဂမံ ဝါ ပိဏ္ဍာယ ပဝိသာမိ. သော ပစ္ဆာဘတ္တံ ပိဏ္ဍပါတပဋိက္ကန္တော ဝနန္တညေဝ ပဝိသာမိ. သော ယဒေဝ တတ္ထ ဟောန္တိ တိဏာနိ ဝါ ပဏ္ဏာနိ ဝါ တာနိ ဧကဇ္ဈံ သင်္ဃရိတွာ နိသီဒါမိ ပလ္လင်္ကံ အာဘုဇိတွာ ဥဇုံ ကာယံ ပဏိဓာယ ပရိမုခံ သတိံ ဥပဋ္ဌပေတွာ. သော ဧဝံ ဇာနာမိ – ‘ရာဂေါ မေ ပဟီနော ဥစ္ဆိန္နမူလော တာလာဝတ္ထုကတော အနဘာဝံကတော အာယတိံ အနုပ္ပါဒဓမ္မော၊ ဒေါသော မေ ပဟီနော ဥစ္ဆိန္နမူလော တာလာဝတ္ထုကတော အနဘာဝင်္ကတော အာယတိံ အနုပ္ပါဒဓမ္မော၊ မောဟော မေ ပဟီနော ဥစ္ဆိန္နမူလော တာလာဝတ္ထုကတော အနဘာဝင်္ကတော အာယတိံ အနုပ္ပါဒဓမ္မော’. သော စေ အဟံ၊ ဗြာဟ္မဏ၊ ဧဝံဘူတော စင်္ကမာမိ၊ အရိယော မေ ဧသော တသ္မိံ သမယေ စင်္ကမော ဟောတိ. သော စေ အဟံ၊ ဗြာဟ္မဏ၊ ဧဝံဘူတော တိဋ္ဌာမိ။ပေ။ နိသီဒါမိ။ပေ။ သေယျံ ကပ္ပေမိ၊ အရိယံ မေ ဧတံ တသ္မိံ သမယေ ဥစ္စာသယနမဟာသယနံ ဟောတိ. ဣဒံ ခေါ၊ ဗြာဟ္မဏ၊ အရိယံ ဥစ္စာသယနမဟာသယနံ၊ ယဿာဟံ ဧတရဟိ နိကာမလာဘီ အကိစ္ဆလာဘီ အကသိရလာဘီ’’တိ.

‘‘အစ္ဆရိယံ၊ ဘော ဂေါတမ၊ အဗ္ဘုတံ၊ ဘော ဂေါတမ! ကော စညော ဧဝရူပဿ အရိယဿ ဥစ္စာသယနမဟာသယနဿ နိကာမလာမီ ဘဝိဿတိ အကိစ္ဆလာဘီ အကသိရလာဘီ၊ အညတြ ဘောတာ ဂေါတမေန!

‘‘အဘိက္ကန္တံ၊ ဘော ဂေါတမ၊ အဘိက္ကန္တံ၊ ဘော ဂေါတမ! သေယျထာပိ၊ ဘော ဂေါတမ၊ နိက္ကုဇ္ဇိတံ ဝါ ဥက္ကုဇ္ဇေယျ၊ ပဋိစ္ဆန္နံ ဝါ ဝိဝရေယျ၊ မူဠှဿ ဝါ မဂ္ဂံ အာစိက္ခေယျ၊ အန္ဓကာရေ ဝါ တေလပဇ္ဇောတံ ဓာရေယျ – ‘စက္ခုမန္တော ရူပါနိ ဒက္ခန္တီ’တိ၊ ဧဝမေဝံ ခေါ ဘောတာ ဂေါတမေန အနေကပရိယာယေန ဓမ္မော ပကာသိတော. ဧတေ မယံ ဘဝန္တံ ဂေါတမံ သရဏံ ဂစ္ဆာမ ဓမ္မဉ္စ ဘိက္ခုသံဃဉ္စ. ဥပါသကေ နော ဘဝံ ဂေါတမော ဓာရေတု အဇ္ဇတဂ္ဂေ ပါဏုပေတေ သရဏံ ဂတေ’’တိ. တတိယံ.

၄. သရဘသုတ္တံ

၆၅. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ရာဇဂဟေ ဝိဟရတိ ဂိဇ္ဈကူဋေ ပဗ္ဗတေ. တေန ခေါ ပန သမယေန သရဘော နာမ ပရိဗ္ဗာဇကော အစိရပက္ကန္တော ဟောတိ ဣမသ္မာ ဓမ္မဝိနယာ. သော ရာဇဂဟေ ပရိသတိ [ပရိသတိံ (သီ. ပီ.)] ဧဝံ ဝါစံ ဘာသတိ – ‘‘အညာတော မယာ သမဏာနံ သကျပုတ္တိကာနံ ဓမ္မော. အညာယ စ ပနာဟံ သမဏာနံ သကျပုတ္တိကာနံ ဓမ္မံ ဧဝါဟံ တသ္မာ ဓမ္မဝိနယာ အပက္ကန္တော’’တိ. အထ ခေါ သမ္ဗဟုလာ ဘိက္ခူ ပုဗ္ဗဏှသမယံ နိဝါသေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ ရာဇဂဟံ ပိဏ္ဍာယ ပဝိသိံသု. အဿောသုံ ခေါ တေ ဘိက္ခူ သရဘဿ ပရိဗ္ဗာဇကဿ ရာဇဂဟေ ပရိသတိ ဧဝံ ဝါစံ ဘာသမာနဿ – ‘‘အညာတော မယာ သမဏာနံ သကျပုတ္တိကာနံ ဓမ္မော. အညာယ စ ပနာဟံ သမဏာနံ သကျပုတ္တိကာနံ ဓမ္မံ ဧဝါဟံ တသ္မာ ဓမ္မဝိနယာ အပက္ကန္တော’’တိ.

အထ ခေါ တေ ဘိက္ခူ ရာဇဂဟေ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ပစ္ဆာဘတ္တံ ပိဏ္ဍပါတပဋိက္ကန္တာ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိံသု၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိံသု. ဧကမန္တံ နိသိန္နာ ခေါ တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစုံ – ‘‘သရဘော နာမ၊ ဘန္တေ၊ ပရိဗ္ဗာဇကော အစိရပက္ကန္တော ဣမသ္မာ ဓမ္မဝိနယာ. သော ရာဇဂဟေ ပရိသတိ ဧဝံ ဝါစံ ဘာသတိ – ‘အညာတော မယာ သမဏာနံ သကျပုတ္တိကာနံ ဓမ္မော. အညာယ စ ပနာဟံ သမဏာနံ သကျပုတ္တိကာနံ ဓမ္မံ ဧဝါဟံ တသ္မာ ဓမ္မဝိနယာ အပက္ကန္တော’တိ. သာဓု ဘန္တေ၊ ဘဂဝါ ယေန သိပ္ပိနိကာတီရံ [သပ္ပိနိကာတီရံ (သီ. ပီ.)၊ သပ္ပိနိယာ တီရံ (သျာ. ကံ.)] ပရိဗ္ဗာဇကာရာမော ယေန သရဘော ပရိဗ္ဗာဇကော တေနုပသင်္ကမတု အနုကမ္ပံ ဥပါဒါယာ’’တိ. အဓိဝါသေသိ ဘဂဝါ တုဏှီဘာဝေန.

အထ ခေါ ဘဂဝါ သာယနှသမယံ ပဋိသလ္လာနာ ဝုဋ္ဌိတော ယေန သိပ္ပိနိကာတီရံ ပရိဗ္ဗာဇကာရာမော ယေန သရဘော ပရိဗ္ဗာဇကော တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ပညတ္တေ အာသနေ နိသီဒိ. နိသဇ္ဇ ခေါ ဘဂဝါ သရဘံ ပရိဗ္ဗာဇကံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘သစ္စံ ကိရ တွံ၊ သရဘ၊ ဧဝံ ဝဒေသိ – ‘အညာတော မယာ သမဏာနံ သကျပုတ္တိကာနံ ဓမ္မော. အညာယ စ ပနာဟံ သမဏာနံ သကျပုတ္တိကာနံ ဓမ္မံ ဧဝါဟံ တသ္မာ ဓမ္မဝိနယာ အပက္ကန္တော’’’တိ? ဧဝံ ဝုတ္တေ သရဘော ပရိဗ္ဗာဇကော တုဏှီ အဟောသိ.

ဒုတိယမ္ပိ ခေါ၊ ဘဂဝါ သရဘံ ပရိဗ္ဗာဇကံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဝဒေဟိ၊ သရဘ၊ ကိန္တိ တေ အညာတော သမဏာနံ သကျပုတ္တိကာနံ ဓမ္မော? သစေ တေ အပရိပူရံ ဘဝိဿတိ၊ အဟံ ပရိပူရေဿာမိ. သစေ ပန တေ ပရိပူရံ ဘဝိဿတိ၊ အဟံ အနုမောဒိဿာမီ’’တိ. ဒုတိယမ္ပိ ခေါ သရဘော ပရိဗ္ဗာဇကော တုဏှီ အဟောသိ.

တတိယမ္ပိ ခေါ ဘဂဝါ သရဘံ ပရိဗ္ဗာဇကံ ဧတဒဝေါစ – (‘‘ယော [မယာ (သျာ. ကံ. ပီ.)] ခေါ သရဘ ပညာယတိ သမဏာနံ သကျပုတ္တိကာနံ ဓမ္မော) [( ) သီ. ပေါတ္ထကေ နတ္ထိ] ‘‘ဝဒေဟိ၊ သရဘ၊ ကိန္တိ တေ အညာတော သမဏာနံ သကျပုတ္တိကာနံ ဓမ္မော? သစေ တေ အပရိပူရံ ဘဝိဿတိ၊ အဟံ ပရိပူရေဿာမိ. သစေ ပန တေ ပရိပူရံ ဘဝိဿတိ၊ အဟံ အနုမောဒိဿာမီ’’တိ. တတိယမ္ပိ ခေါ သရဘော ပရိဗ္ဗာဇကော တုဏှီ အဟောသိ.

အထ ခေါ တေ ပရိဗ္ဗာဇကာ သရဘံ ပရိဗ္ဗာဇကံ ဧတဒဝေါစုံ – ‘‘ယဒေဝ ခေါ တွံ၊ အာဝုသော သရဘ၊ သမဏံ ဂေါတမံ ယာစေယျာသိ တဒေဝ တေ သမဏော ဂေါတမော ပဝါရေတိ. ဝဒေဟာဝုသော သရဘ၊ ကိန္တိ တေ အညာတော သမဏာနံ သကျပုတ္တိကာနံ ဓမ္မော? သစေ တေ အပရိပူရံ ဘဝိဿတိ၊ သမဏော ဂေါတမော ပရိပူရေဿတိ. သစေ ပန တေ ပရိပူရံ ဘဝိဿတိ၊ သမဏော ဂေါတမော အနုမောဒိဿတီ’’တိ. ဧဝံ ဝုတ္တေ သရဘော ပရိဗ္ဗာဇကော တုဏှီဘူတော မင်္ကုဘူတော ပတ္တက္ခန္ဓော အဓောမုခေါ ပဇ္ဈာယန္တော အပ္ပဋိဘာနော နိသီဒိ.

အထ ခေါ ဘဂဝါ သရဘံ ပရိဗ္ဗာဇကံ တုဏှီဘူတံ မင်္ကုဘူတံ ပတ္တက္ခန္ဓံ အဓောမုခံ ပဇ္ဈာယန္တံ အပ္ပဋိဘာနံ ဝိဒိတွာ တေ ပရိဗ္ဗာဇကေ ဧတဒဝေါစ –

‘‘ယော ခေါ မံ၊ ပရိဗ္ဗာဇကာ [ပရိဗ္ဗာဇကော (ပီ. က.)]၊ ဧဝံ ဝဒေယျ – ‘သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ တေ ပဋိဇာနတော ဣမေ ဓမ္မာ အနဘိသမ္ဗုဒ္ဓါ’တိ၊ တမဟံ တတ္ထ သာဓုကံ သမနုယုဉ္ဇေယျံ သမနုဂါဟေယျံ သမနုဘာသေယျံ. သော ဝတ မယာ သာဓုကံ သမနုယုဉ္ဇိယမာနော သမနုဂါဟိယမာနော သမနုဘာသိယမာနော အဋ္ဌာနမေတံ အနဝကာသော ယံ သော တိဏ္ဏံ ဌာနာနံ နာညတရံ [အညတရံ (က.)] ဌာနံ နိဂစ္ဆေယျ၊ အညေန ဝါ အညံ ပဋိစရိဿတိ၊ ဗဟိဒ္ဓါ ကထံ အပနာမေဿတိ၊ ကောပဉ္စ ဒေါသဉ္စ အပ္ပစ္စယဉ္စ ပါတုကရိဿတိ၊ တုဏှီဘူတော မင်္ကုဘူတော [တုဏှီဘူတော ဝါ မင်္ကုဘူတော (သီ. သျာ. ကံ.)၊ တုဏှီဘူတော ဝါ မင်္ကုဘူတော ဝါ (ပီ.)] ပတ္တက္ခန္ဓော အဓောမုခေါ ပဇ္ဈာယန္တော အပ္ပဋိဘာနော နိသီဒိဿတိ၊ သေယျထာပိ သရဘော ပရိဗ္ဗာဇကော.

‘‘ယော ခေါ မံ၊ ပရိဗ္ဗာဇကာ၊ ဧဝံ ဝဒေယျ – ‘ခီဏာသဝဿ တေ ပဋိဇာနတော ဣမေ အာသဝါ အပရိက္ခီဏာ’တိ၊ တမဟံ တတ္ထ သာဓုကံ သမနုယုဉ္ဇေယျံ သမနုဂါဟေယျံ သမနုဘာသေယျံ. သော ဝတ မယာ သာဓုကံ သမနုယုဉ္ဇိယမာနော သမနုဂါဟိယမာနော သမနုဘာသိယမာနော အဋ္ဌာနမေတံ အနဝကာသော ယံ သော တိဏ္ဏံ ဌာနာနံ နာညတရံ ဌာနံ နိဂစ္ဆေယျ၊ အညေန ဝါ အညံ ပဋိစရိဿတိ၊ ဗဟိဒ္ဓါ ကထံ အပနာမေဿတိ၊ ကောပဉ္စ ဒေါသဉ္စ အပ္ပစ္စယဉ္စ ပါတုကရိဿတိ၊ တုဏှီဘူတော မင်္ကုဘူတော ပတ္တက္ခန္ဓော အဓောမုခေါ ပဇ္ဈာယန္တော အပ္ပဋိဘာနော နိသီဒိဿတိ၊ သေယျထာပိ သရဘော ပရိဗ္ဗာဇကော.

‘‘ယော ခေါ မံ၊ ပရိဗ္ဗာဇကာ၊ ဧဝံ ဝဒေယျ – ‘ယဿ ခေါ ပန တေ အတ္ထာယ ဓမ္မော ဒေသိတော၊ သော န နိယျာတိ တက္ကရဿ သမ္မာ ဒုက္ခက္ခယာယာ’တိ၊ တမဟံ တတ္ထ သာဓုကံ သမနုယုဉ္ဇေယျံ သမနုဂါဟေယျံ သမနုဘာသေယျံ. သော ဝတ မယာ သာဓုကံ သမနုယုဉ္ဇိယမာနော သမနုဂါဟိယမာနော သမနုဘာသိယမာနော အဋ္ဌာနမေတံ အနဝကာသော ယံ သော တိဏ္ဏံ ဌာနာနံ နာညတရံ ဌာနံ နိဂစ္ဆေယျ၊ အညေန ဝါ အညံ ပဋိစရိဿတိ၊ ဗဟိဒ္ဓါ ကထံ အပနာမေဿတိ၊ ကောပဉ္စ ဒေါသဉ္စ အပ္ပစ္စယဉ္စ ပါတုကရိဿတိ၊ တုဏှီဘူတော မင်္ကုဘူတော ပတ္တက္ခန္ဓော အဓောမုခေါ ပဇ္ဈာယန္တော အပ္ပဋိဘာနော နိသီဒိဿတိ၊ သေယျထာပိ သရဘော ပရိဗ္ဗာဇကော’’တိ. အထ ခေါ ဘဂဝါ သိပ္ပိနိကာတီရေ ပရိဗ္ဗာဇကာရာမေ တိက္ခတ္တုံ သီဟနာဒံ နဒိတွာ ဝေဟာသံ ပက္ကာမိ.

အထ ခေါ တေ ပရိဗ္ဗာဇကာ အစိရပက္ကန္တဿ ဘဂဝတော သရဘံ ပရိဗ္ဗာဇကံ သမန္တတော ဝါစာယသန္နိတောဒကေန [ဝါစာသတ္တိတောဒကေန (သီ.)] သဉ္ဇမ္ဘရိမကံသု [သဉ္စုမ္ဘရိမကံသု (ပီ.၊ ဒီ. နိ. ၁.၄၂၁) သံ. နိ. ၂.၂၄၃ ဥပရိပါဌော ဝိယ] – ‘‘သေယျထာပိ၊ အာဝုသော သရဘ၊ ဗြဟာရညေ ဇရသိင်္ဂါလော ‘သီဟနာဒံ နဒိဿာမီ’တိ သိင်္ဂါလကံယေဝ [သေဂါလကံယေဝ (သီ. သျာ. ကံ. ပီ.)] နဒတိ၊ ဘေရဏ္ဍကံယေဝ နဒတိ [ဘေဒဏ္ဍကံ (က.)]၊ ဧဝမေဝံ ခေါ တွံ၊ အာဝုသော သရဘ၊ အညတြေဝ သမဏေန ဂေါတမေန ‘သီဟနာဒံ နဒိဿာမီ’တိ သိင်္ဂါလကံယေဝ နဒသိ ဘေရဏ္ဍကံယေဝ နဒသိ. သေယျထာပိ၊ အာဝုသော သရဘ၊ အမ္ဗုကသဉ္စရီ [အမ္ဗကမဒ္ဒရီ (သီ.)] ‘ပုရိသကရဝိတံ [ဖုဿကရဝိတံ (သီ.)၊ ပုဿကရဝိတံ (သျာ. ကံ. ပီ.)] ရဝိဿာမီ’တိ အမ္ဗုကသဉ္စရိရဝိတံယေဝ ရဝတိ၊ ဧဝမေဝံ ခေါ တွံ၊ အာဝုသော သရဘ၊ အညတြေဝ သမဏေန ဂေါတမေန ‘ပုရိသကရဝိတံ ရဝိဿာမီ’တိ၊ အမ္ဗုကသဉ္စရိရဝိတံယေဝ ရဝသိ. သေယျထာပိ၊ အာဝုသော သရဘ၊ ဥသဘော သုညာယ ဂေါသာလာယ ဂမ္ဘီရံ နဒိတဗ္ဗံ မညတိ၊ ဧဝမေဝံ ခေါ တွံ၊ အာဝုသော သရဘ၊ အညတြေဝ သမဏေန ဂေါတမေန ဂမ္ဘီရံ နဒိတဗ္ဗံ မညသီ’’တိ. အထ ခေါ တေ ပရိဗ္ဗာဇကာ သရဘံ ပရိဗ္ဗာဇကံ သမန္တတော ဝါစာယသန္နိတောဒကေန သဉ္ဇမ္ဘရိမကံသူတိ. စတုတ္ထံ.

၅. ကေသမုတ္တိသုတ္တံ

၆၆. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ကောသလေသု စာရိကံ စရမာနော မဟတာ ဘိက္ခုသံဃေန သဒ္ဓိံ ယေန ကေသမုတ္တံ [ကေသပုတ္တံ (သီ. သျာ. ကံ. ပီ.)] နာမ ကာလာမာနံ နိဂမော တဒဝသရိ. အဿောသုံ ခေါ ကေသမုတ္တိယာ ကာလာမာ – ‘‘သမဏော ခလု၊ ဘော၊ ဂေါတမော သကျပုတ္တော သကျကုလာ ပဗ္ဗဇိတော ကေသမုတ္တံ အနုပ္ပတ္တော. တံ ခေါ ပန ဘဝန္တံ ဂေါတမံ ဧဝံ ကလျာဏော ကိတ္တိသဒ္ဒေါ အဗ္ဘုဂ္ဂတော – ‘ဣတိပိ သော ဘဂဝါ။ပေ။ သာဓု ခေါ ပန တထာရူပါနံ အရဟတံ ဒဿနံ ဟောတီ’’’တိ.

အထ ခေါ ကေသမုတ္တိယာ ကာလာမာ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိံသု၊ ဥပသင်္ကမိတွာ အပ္ပေကစ္စေ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိံသု၊ အပ္ပေကစ္စေ ဘဂဝတာ သဒ္ဓိံ သမ္မောဒိံသု၊ သမ္မောဒနီယံ ကထံ သာရဏီယံ ဝီတိသာရေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိံသု၊ အပ္ပေကစ္စေ ယေန ဘဂဝါ တေနဉ္ဇလိံ ပဏာမေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိံသု၊ အပ္ပေကစ္စေ နာမဂေါတ္တံ သာဝေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိံသု၊ အပ္ပေကစ္စေ တုဏှီဘူတာ ဧကမန္တံ နိသီဒိံသု. ဧကမန္တံ နိသိန္နာ ခေါ တေ ကေသမုတ္တိယာ ကာလာမာ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစုံ –

‘‘သန္တိ၊ ဘန္တေ၊ ဧကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ကေသမုတ္တံ အာဂစ္ဆန္တိ. တေ သကံယေဝ ဝါဒံ ဒီပေန္တိ ဇောတေန္တိ၊ ပရပ္ပဝါဒံ ပန ခုံသေန္တိ ဝမ္ဘေန္တိ ပရိဘဝန္တိ ဩမက္ခိံ [ဩပပက္ခိံ (သီ. သျာ. ကံ. ပီ.)၊ ဩမက္ခိကံ (က.)] ကရောန္တိ. အပရေပိ၊ ဘန္တေ၊ ဧကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ကေသမုတ္တံ အာဂစ္ဆန္တိ. တေပိ သကံယေဝ ဝါဒံ ဒီပေန္တိ ဇောတေန္တိ၊ ပရပ္ပဝါဒံ ပန ခုံသေန္တိ ဝမ္ဘေန္တိ ပရိဘဝန္တိ ဩမက္ခိံ ကရောန္တိ. တေသံ နော၊ ဘန္တေ၊ အမှာကံ ဟောတေဝ ကင်္ခါ ဟောတိ ဝိစိကိစ္ဆာ – ‘ကော သု နာမ ဣမေသံ ဘဝတံ သမဏဗြာဟ္မဏာနံ သစ္စံ အာဟ၊ ကော မုသာ’’’တိ? ‘‘အလဉှိ ဝေါ၊ ကာလာမာ၊ ကင်္ခိတုံ အလံ ဝိစိကိစ္ဆိတုံ. ကင်္ခနီယေဝ ပန [ကင်္ခနီယေဝ စ ပန (သံယုတ္တနိကာယေ)] ဝေါ ဌာနေ ဝိစိကိစ္ဆာ ဥပ္ပန္နာ’’.

‘‘ဧထ တုမှေ၊ ကာလာမာ၊ မာ အနုဿဝေန၊ မာ ပရမ္ပရာယ၊ မာ ဣတိကိရာယ၊ မာ ပိဋကသမ္ပဒါနေန၊ မာ တက္ကဟေတု၊ မာ နယဟေတု၊ မာ အာကာရပရိဝိတက္ကေန၊ မာ ဒိဋ္ဌိနိဇ္ဈာနက္ခန္တိယာ၊ မာ ဘဗ္ဗရူပတာယ၊ မာ သမဏော နော ဂရူတိ. ယဒါ တုမှေ၊ ကာလာမာ၊ အတ္တနာဝ ဇာနေယျာထ – ‘ဣမေ ဓမ္မာ အကုသလာ၊ ဣမေ ဓမ္မာ သာဝဇ္ဇာ၊ ဣမေ ဓမ္မာ ဝိညုဂရဟိတာ၊ ဣမေ ဓမ္မာ သမတ္တာ သမာဒိန္နာ [သမာဒိဏ္ဏာ (က.)] အဟိတာယ ဒုက္ခာယ သံဝတ္တန္တီ’’’တိ၊ အထ တုမှေ၊ ကာလာမာ၊ ပဇဟေယျာထ.

‘‘တံ ကိံ မညထ၊ ကာလာမာ၊ လောဘော ပုရိသဿ အဇ္ဈတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇမာနော ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဟိတာယ ဝါ အဟိတာယ ဝါ’’တိ?

‘‘အဟိတာယ၊ ဘန္တေ’’.

‘‘လုဒ္ဓေါ ပနာယံ၊ ကာလာမာ၊ ပုရိသပုဂ္ဂလော လောဘေန အဘိဘူတော ပရိယာဒိန္နစိတ္တော ပါဏမ္ပိ ဟနတိ၊ အဒိန္နမ္ပိ အာဒိယတိ၊ ပရဒါရမ္ပိ ဂစ္ဆတိ၊ မုသာပိ ဘဏတိ၊ ပရမ္ပိ တထတ္တာယ [တဒတ္ထာယ (က.)] သမာဒပေတိ၊ ယံ သ [ယံ တဿ (က.) အနန္တရသုတ္တေ ပန ‘‘ယံ’ သ’’ ဣတွေဝ သဗ္ဗတ္ထပိ ဒိဿတိ] ဟောတိ ဒီဃရတ္တံ အဟိတာယ ဒုက္ခာယာ’’တိ.

‘‘ဧဝံ၊ ဘန္တေ’’.

‘‘တံ ကိံ မညထ၊ ကာလာမာ၊ ဒေါသော ပုရိသဿ အဇ္ဈတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇမာနော ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဟိတာယ ဝါ အဟိတာယ ဝါ’’တိ?

‘‘အဟိတာယ၊ ဘန္တေ’’.

‘‘ဒုဋ္ဌော ပနာယံ၊ ကာလာမာ၊ ပုရိသပုဂ္ဂလော ဒေါသေန အဘိဘူတော ပရိယာဒိန္နစိတ္တော ပါဏမ္ပိ ဟနတိ [ဟန္တိ (သီ. ပီ.)]၊ အဒိန္နမ္ပိ အာဒိယတိ၊ ပရဒါရမ္ပိ ဂစ္ဆတိ၊ မုသာပိ ဘဏတိ၊ ပရမ္ပိ တထတ္တာယ သမာဒပေတိ၊ ယံ သ ဟောတိ ဒီဃရတ္တံ အဟိတာယ ဒုက္ခာယာ’’တိ.

‘‘ဧဝံ၊ ဘန္တေ’’.

‘‘တံ ကိံ မညထ၊ ကာလာမာ၊ မောဟော ပုရိသဿ အဇ္ဈတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇမာနော ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဟိတာယ ဝါ အဟိတာယ ဝါ’’တိ?

‘‘အဟိတာယ၊ ဘန္တေ’’.

‘‘မူဠှော ပနာယံ၊ ကာလာမာ၊ ပုရိသပုဂ္ဂလော မောဟေန အဘိဘူတော ပရိယာဒိန္နစိတ္တော ပါဏမ္ပိ ဟနတိ၊ အဒိန္နမ္ပိ အာဒိယတိ၊ ပရဒါရမ္ပိ ဂစ္ဆတိ၊ မုသာပိ ဘဏတိ၊ ပရမ္ပိ တထတ္တာယ သမာဒပေတိ၊ ယံ သ ဟောတိ ဒီဃရတ္တံ အဟိတာယ ဒုက္ခာယာ’’တိ.

‘‘ဧဝံ၊ ဘန္တေ’’.

‘‘တံ ကိံ မညထ၊ ကာလာမာ၊ ဣမေ ဓမ္မာ ကုသလာ ဝါ အကုသလာ ဝါ’’တိ?

‘‘အကုသလာ၊ ဘန္တေ’’.

‘‘သာဝဇ္ဇာ ဝါ အနဝဇ္ဇာ ဝါ’’တိ?

‘‘သာဝဇ္ဇာ၊ ဘန္တေ’’.

‘‘ဝိညုဂရဟိတာ ဝါ ဝိညုပ္ပသတ္ထာ ဝါ’’တိ?

‘‘ဝိညုဂရဟိတာ၊ ဘန္တေ’’.

‘‘သမတ္တာ သမာဒိန္နာ အဟိတာယ ဒုက္ခာယ သံဝတ္တန္တိ၊ နော ဝါ? ကထံ ဝါ [ကထံ ဝါ ဝေါ (?)] ဧတ္ထ ဟောတီ’’တိ?

‘‘သမတ္တာ၊ ဘန္တေ၊ သမာဒိန္နာ အဟိတာယ ဒုက္ခာယ သံဝတ္တန္တီတိ. ဧဝံ နော ဧတ္ထ ဟောတီ’’တိ.

‘‘ဣတိ ခေါ၊ ကာလာမာ၊ ယံ တံ အဝေါစုမှာ [အဝေါစုမှ (သီ. သျာ. ကံ. ပီ.) အ. နိ. ၄.၁၉၃] – ‘ဧထ တုမှေ၊ ကာလာမာ! မာ အနုဿဝေန၊ မာ ပရမ္ပရာယ၊ မာ ဣတိကိရာယ၊ မာ ပိဋကသမ္ပဒါနေန၊ မာ တက္ကဟေတု၊ မာ နယဟေတု၊ မာ အာကာရပရိဝိတက္ကေန၊ မာ ဒိဋ္ဌိနိဇ္ဈာနက္ခန္တိယာ၊ မာ ဘဗ္ဗရူပတာယ၊ မာ သမဏော နော ဂရူတိ. ယဒါ တုမှေ ကာလာမာ အတ္တနာဝ ဇာနေယျာထ – ‘ဣမေ ဓမ္မာ အကုသလာ၊ ဣမေ ဓမ္မာ သာဝဇ္ဇာ၊ ဣမေ ဓမ္မာ ဝိညုဂရဟိတာ၊ ဣမေ ဓမ္မာ သမတ္တာ သမာဒိန္နာ အဟိတာယ ဒုက္ခာယ သံဝတ္တန္တီတိ၊ အထ တုမှေ၊ ကာလာမာ၊ ပဇဟေယျာထာ’တိ၊ ဣတိ ယံ တံ ဝုတ္တံ၊ ဣဒမေတံ ပဋိစ္စ ဝုတ္တံ.

‘‘ဧထ တုမှေ၊ ကာလာမာ၊ မာ အနုဿဝေန၊ မာ ပရမ္ပရာယ၊ မာ ဣတိကိရာယ၊ မာ ပိဋကသမ္ပဒါနေန၊ မာ တက္ကဟေတု၊ မာ နယဟေတု၊ မာ အာကာရပရိဝိတက္ကေန၊ မာ ဒိဋ္ဌိနိဇ္ဈာနက္ခန္တိယာ၊ မာ ဘဗ္ဗရူပတာယ၊ မာ သမဏော နော ဂရူတိ. ယဒါ တုမှေ၊ ကာလာမာ၊ အတ္တနာဝ ဇာနေယျာထ – ‘ဣမေ ဓမ္မာ ကုသလာ၊ ဣမေ ဓမ္မာ အနဝဇ္ဇာ၊ ဣမေ ဓမ္မာ ဝိညုပ္ပသတ္ထာ၊ ဣမေ ဓမ္မာ သမတ္တာ သမာဒိန္နာ ဟိတာယ သုခါယ သံဝတ္တန္တီ’တိ၊ အထ တုမှေ၊ ကာလာမာ၊ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရေယျာထ.

‘‘တံ ကိံ မညထ၊ ကာလာမာ၊ အလောဘော ပုရိသဿ အဇ္ဈတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇမာနော ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဟိတာယ ဝါ အဟိတာယ ဝါ’’တိ?

‘‘ဟိတာယ၊ ဘန္တေ’’.

‘‘အလုဒ္ဓေါ ပနာယံ၊ ကာလာမာ၊ ပုရိသပုဂ္ဂလော လောဘေန အနဘိဘူတော အပရိယာဒိန္နစိတ္တော နေဝ ပါဏံ ဟနတိ၊ န အဒိန္နံ အာဒိယတိ၊ န ပရဒါရံ ဂစ္ဆတိ၊ န မုသာ ဘဏတိ၊ န ပရမ္ပိ တထတ္တာယ သမာဒပေတိ၊ ယံ သ ဟောတိ ဒီဃရတ္တံ ဟိတာယ သုခါယာ’’တိ.

‘‘ဧဝံ၊ ဘန္တေ’’.

‘‘တံ ကိံ မညထ၊ ကာလာမာ၊ အဒေါသော ပုရိသဿ အဇ္ဈတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇမာနော ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ပေ။ အမောဟော ပုရိသဿ အဇ္ဈတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇမာနော ဥပ္ပဇ္ဇတိ။ပေ။ ဟိတာယ သုခါယာ’’တိ.

‘‘ဧဝံ ဘန္တေ’’.

‘‘တံ ကိံ မညထ၊ ကာလာမာ၊ ဣမေ ဓမ္မာ ကုသလာ ဝါ အကုသလာ ဝါ’’တိ?

‘‘ကုသလာ၊ ဘန္တေ’’.

‘‘သာဝဇ္ဇာ ဝါ အနဝဇ္ဇာ ဝါ’’တိ?

‘‘အနဝဇ္ဇာ၊ ဘန္တေ’’.

‘‘ဝိညုဂရဟိတာ ဝါ ဝိညုပ္ပသတ္ထာ ဝါ’’တိ?

‘‘ဝိညုပ္ပသတ္ထာ၊ ဘန္တေ’’.

‘‘သမတ္တာ သမာဒိန္နာ ဟိတာယ သုခါယ သံဝတ္တန္တိ နော ဝါ? ကထံ ဝါ ဧတ္ထ ဟောတီ’’တိ?

‘‘သမတ္တာ၊ ဘန္တေ၊ သမာဒိန္နာ ဟိတာယ သုခါယ သံဝတ္တန္တိ. ဧဝံ နော ဧတ္ထ ဟောတီ’’တိ.

‘‘ဣတိ ခေါ၊ ကာလာမာ၊ ယံ တံ အဝေါစုမှာ – ‘ဧထ တုမှေ၊ ကာလာမာ! မာ အနုဿဝေန၊ မာ ပရမ္ပရာယ၊ မာ ဣတိကိရာယ၊ မာ ပိဋကသမ္ပဒါနေန၊ မာ တက္ကဟေတု၊ မာ နယဟေတု၊ မာ အာကာရပရိဝိတက္ကေန၊ မာ ဒိဋ္ဌိနိဇ္ဈာနက္ခန္တိယာ၊ မာ ဘဗ္ဗရူပတာယ၊ မာ သမဏော နော ဂရူတိ. ယဒါ တုမှေ၊ ကာလာမာ၊ အတ္တနာဝ ဇာနေယျာထ – ဣမေ ဓမ္မာ ကုသလာ၊ ဣမေ ဓမ္မာ အနဝဇ္ဇာ၊ ဣမေ ဓမ္မာ ဝိညုပ္ပသတ္ထာ၊ ဣမေ ဓမ္မာ သမတ္တာ သမာဒိန္နာ ဟိတာယ သုခါယ သံဝတ္တန္တီတိ၊ အထ တုမှေ၊ ကာလာမာ၊ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရေယျာထာ’တိ၊ ဣတိ ယံ တံ ဝုတ္တံ ဣဒမေတံ ပဋိစ္စ ဝုတ္တံ.

‘‘သ ခေါ သော [ယော ခေါ (က.)]၊ ကာလာမာ၊ အရိယသာဝကော ဧဝံ ဝိဂတာဘိဇ္ဈော ဝိဂတဗျာပါဒေါ အသမ္မူဠှော သမ္ပဇာနော ပတိဿတော [သတော (က.)] မေတ္တာသဟဂတေန စေတသာ ဧကံ ဒိသံ ဖရိတွာ ဝိဟရတိ၊ တထာ ဒုတိယံ၊ တထာ တတိယံ၊ တထာ စတုတ္ထံ၊ ဣတိ ဥဒ္ဓမဓော တိရိယံ သဗ္ဗဓိ သဗ္ဗတ္တတာယ သဗ္ဗာဝန္တံ လောကံ မေတ္တာသဟဂတေန စေတသာ ဝိပုလေန မဟဂ္ဂတေန အပ္ပမာဏေန အဝေရေန အဗျာပဇ္ဈေန ဖရိတွာ ဝိဟရတိ. ကရုဏာသဟဂတေန စေတသာ။ပေ။ မုဒိတာသဟဂတေန စေတသာ။ပေ။ ဥပေက္ခာသဟဂတေန စေတသာ ဧကံ ဒိသံ ဖရိတွာ ဝိဟရတိ၊ တထာ ဒုတိယံ၊ တထာ တတိယံ၊ တထာ စတုတ္ထံ၊ ဣတိ ဥဒ္ဓမဓော တိရိယံ သဗ္ဗဓိ သဗ္ဗတ္တတာယ သဗ္ဗာဝန္တံ လောကံ ဥပေက္ခာသဟဂတေန စေတသာ ဝိပုလေန မဟဂ္ဂတေန အပ္ပမာဏေန အဝေရေန အဗျာပဇ္ဈေန ဖရိတွာ ဝိဟရတိ.

‘‘သ [သစေ (က.)] ခေါ သော၊ ကာလာမာ၊ အရိယသာဝကော ဧဝံ အဝေရစိတ္တော ဧဝံ အဗျာပဇ္ဈစိတ္တော ဧဝံ အသံကိလိဋ္ဌစိတ္တော ဧဝံ ဝိသုဒ္ဓစိတ္တော. တဿ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ စတ္တာရော အဿာသာ အဓိဂတာ ဟောန္တိ. ‘သစေ ခေါ ပန အတ္ထိ ပရော လောကော၊ အတ္ထိ သုကတဒုက္ကဋာနံ [သုကဋဒုက္ကဋာနံ (သီ. သျာ. ကံ. ပီ.)] ကမ္မာနံ ဖလံ ဝိပါကော၊ အထာဟံ [ဌာနမဟံ (သီ. ပီ.)၊ ဌာနမေတံ ယေနာဟံ (သျာ. ကံ.)] ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ သုဂတိံ သဂ္ဂံ လောကံ ဥပပဇ္ဇိဿာမီ’တိ၊ အယမဿ ပဌမော အဿာသော အဓိဂတော ဟောတိ.

‘‘‘သစေ ခေါ ပန နတ္ထိ ပရော လောကော၊ နတ္ထိ သုကတဒုက္ကဋာနံ ကမ္မာနံ ဖလံ ဝိပါကော၊ အထာဟံ [ဣဓာဟံ (သီ. သျာ. ကံ. ပီ.)] ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ အဝေရံ အဗျာပဇ္ဈံ အနီဃံ သုခိံ [သုခံ (သီ.)၊ သုခီ (သျာ. ကံ.)] အတ္တာနံ ပရိဟရာမီ’တိ၊ အယမဿ ဒုတိယော အဿာသော အဓိဂတော ဟောတိ.

‘‘‘သစေ ခေါ ပန ကရောတော ကရီယတိ ပါပံ၊ န ခေါ ပနာဟံ ကဿစိ ပါပံ စေတေမိ. အကရောန္တံ ခေါ ပန မံ ပါပကမ္မံ ကုတော ဒုက္ခံ ဖုသိဿတီ’တိ၊ အယမဿ တတိယော အဿာသော အဓိဂတော ဟောတိ.

‘‘‘သစေ ခေါ ပန ကရောတော န ကရီယတိ ပါပံ၊ အထာဟံ ဥဘယေနေဝ ဝိသုဒ္ဓံ အတ္တာနံ သမနုပဿာမီ’တိ၊ အယမဿ စတုတ္ထော အဿာသော အဓိဂတော ဟောတိ.

‘‘သ ခေါ သော၊ ကာလာမာ၊ အရိယသာဝကော ဧဝံ အဝေရစိတ္တော ဧဝံ အဗျာပဇ္ဈစိတ္တော ဧဝံ အသံကိလိဋ္ဌစိတ္တော ဧဝံ ဝိသုဒ္ဓစိတ္တော. တဿ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ ဣမေ စတ္တာရော အဿာသာ အဓိဂတာ ဟောန္တီ’’တိ.

‘‘ဧဝမေတံ၊ ဘဂဝါ၊ ဧဝမေတံ၊ သုဂတ! သ ခေါ သော၊ ဘန္တေ၊ အရိယသာဝကော ဧဝံ အဝေရစိတ္တော ဧဝံ အဗျာပဇ္ဈစိတ္တော ဧဝံ အသံကိလိဋ္ဌစိတ္တော ဧဝံ ဝိသုဒ္ဓစိတ္တော. တဿ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ စတ္တာရော အဿာသာ အဓိဂတာ ဟောန္တိ. ‘သစေ ခေါ ပန အတ္ထိ ပရော လောကော၊ အတ္ထိ သုကတဒုက္ကဋာနံ ကမ္မာနံ ဖလံ ဝိပါကော၊ အထာဟံ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ သုဂတိံ သဂ္ဂံ လောကံ ဥပပဇ္ဇိဿာမီ’တိ၊ အယမဿ ပဌမော အဿာသော အဓိဂတော ဟောတိ.

‘‘‘သစေ ခေါ ပန နတ္ထိ ပရော လောကော၊ နတ္ထိ သုကတဒုက္ကဋာနံ ကမ္မာနံ ဖလံ ဝိပါကော၊ အထာဟံ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ အဝေရံ အဗျာပဇ္ဈံ အနီဃံ သုခိံ အတ္တာနံ ပရိဟရာမီ’တိ၊ အယမဿ ဒုတိယော အဿာသော အဓိဂတော ဟောတိ.

‘‘သစေ ခေါ ပန ကရောတော ကရီယတိ ပါပံ၊ န ခေါ ပနာဟံ – ကဿစိ ပါပံ စေတေမိ၊ အကရောန္တံ ခေါ ပန မံ ပါပကမ္မံ ကုတော ဒုက္ခံ ဖုသိဿတီ’တိ၊ အယမဿ တတိယော အဿာသော အဓိဂတော ဟောတိ.

‘‘‘သစေ ခေါ ပန ကရောတော န ကရီယတိ ပါပံ၊ အထာဟံ ဥဘယေနေဝ ဝိသုဒ္ဓံ အတ္တာနံ သမနုပဿာမီ’တိ၊ အယမဿ စတုတ္ထော အဿာသော အဓိဂတော ဟောတိ.

‘‘သ ခေါ သော၊ ဘန္တေ၊ အရိယသာဝကော ဧဝံ အဝေရစိတ္တော ဧဝံ အဗျာပဇ္ဈစိတ္တော ဧဝံ အသံကိလိဋ္ဌစိတ္တော ဧဝံ ဝိသုဒ္ဓစိတ္တော. တဿ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ ဣမေ စတ္တာရော အဿာသာ အဓိဂတာ ဟောန္တိ.

‘‘အဘိက္ကန္တံ၊ ဘန္တေ။ပေ။ ဧတေ မယံ၊ ဘန္တေ၊ ဘဂဝန္တံ သရဏံ ဂစ္ဆာမ ဓမ္မဉ္စ ဘိက္ခုသံဃဉ္စ. ဥပါသကေ နော၊ ဘန္တေ၊ ဘဂဝါ ဓာရေတု အဇ္ဇတဂ္ဂေ ပါဏုပေတေ သရဏံ ဂတေ’’တိ. ပဉ္စမံ.

၆. သာဠှသုတ္တံ

၆၇. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ အာယသ္မာ နန္ဒကော သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ပုဗ္ဗာရာမေ မိဂါရမာတုပါသာဒေ. အထ ခေါ သာဠှော စ မိဂါရနတ္တာ သာဏော စ သေခုနိယနတ္တာ [ရောဟဏော စ ပေခုဏိယနတ္တာ (သီ. သျာ. ကံ. ပီ.)] ယေနာယသ္မာ နန္ဒကော တေနုပသင်္ကမိံသု၊ ဥပသင်္ကမိတွာ အာယသ္မန္တံ နန္ဒကံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိံသု. ဧကမန္တံ နိသိန္နံ ခေါ သာဠှံ မိဂါရနတ္တာရံ အာယသ္မာ နန္ဒကော ဧတဒဝေါစ –

‘‘ဧထ တုမှေ၊ သာဠှာ၊ မာ အနုဿဝေန၊ မာ ပရမ္ပရာယ၊ မာ ဣတိကိရာယ၊ မာ ပိဋကသမ္ပဒါနေန၊ မာ တက္ကဟေတု၊ မာ နယဟေတု၊ မာ အာကာရပရိဝိတက္ကေန၊ မာ ဒိဋ္ဌိနိဇ္ဈာနက္ခန္တိယာ၊ မာ ဘဗ္ဗရူပတာယ၊ မာ သမဏော နော ဂရူတိ. ယဒါ တုမှေ၊ သာဠှာ၊ အတ္တနာဝ ဇာနေယျာထ ‘ဣမေ ဓမ္မာ အကုသလာ၊ ဣမေ ဓမ္မာ သာဝဇ္ဇာ၊ ဣမေ ဓမ္မာ ဝိညုဂရဟိတာ၊ ဣမေ ဓမ္မာ သမတ္တာ သမာဒိန္နာ အဟိတာယ ဒုက္ခာယ သံဝတ္တန္တီ’တိ၊ အထ တုမှေ သာဠှာ ပဇဟေယျာထ.

‘‘တံ ကိံ မညထ၊ သာဠှာ၊ အတ္ထိ လောဘော’’တိ?

‘‘ဧဝံ၊ ဘန္တေ’’.

‘‘အဘိဇ္ဈာတိ ခေါ အဟံ၊ သာဠှာ၊ ဧတမတ္ထံ ဝဒါမိ. လုဒ္ဓေါ ခေါ အယံ၊ သာဠှာ၊ အဘိဇ္ဈာလု ပါဏမ္ပိ ဟနတိ၊ အဒိန္နမ္ပိ အာဒိယတိ၊ ပရဒါရမ္ပိ ဂစ္ဆတိ၊ မုသာပိ ဘဏတိ၊ ပရမ္ပိ တထတ္တာယ သမာဒပေတိ၊ ယံ သ ဟောတိ ဒီဃရတ္တံ အဟိတာယ ဒုက္ခာယာ’’တိ.

‘‘ဧဝံ၊ ဘန္တေ’’.

‘‘တံ ကိံ မညထ၊ သာဠှာ၊ အတ္ထိ ဒေါသော’’တိ?

‘‘ဧဝံ၊ ဘန္တေ’’.

‘‘ဗျာပါဒေါတိ ခေါ အဟံ၊ သာဠှာ၊ ဧတမတ္ထံ ဝဒါမိ. ဒုဋ္ဌော ခေါ အယံ၊ သာဠှာ၊ ဗျာပန္နစိတ္တော ပါဏမ္ပိ ဟနတိ၊ အဒိန္နမ္ပိ အာဒိယတိ၊ ပရဒါရမ္ပိ ဂစ္ဆတိ၊ မုသာပိ ဘဏတိ၊ ပရမ္ပိ တထတ္တာယ သမာဒပေတိ၊ ယံ သ ဟောတိ ဒီဃရတ္တံ အဟိတာယ ဒုက္ခာယာ’’တိ.

‘‘ဧဝံ၊ ဘန္တေ’’.

‘‘တံ ကိံ မညထ၊ သာဠှာ၊ အတ္ထိ မောဟော’’တိ?

‘‘ဧဝံ၊ ဘန္တေ’’.

‘‘အဝိဇ္ဇာတိ ခေါ အဟံ၊ သာဠှာ၊ ဧတမတ္ထံ ဝဒါမိ. မူဠှော ခေါ အယံ၊ သာဠှာ၊ အဝိဇ္ဇာဂတော ပါဏမ္ပိ ဟနတိ၊ အဒိန္နမ္ပိ အာဒိယတိ၊ ပရဒါရမ္ပိ ဂစ္ဆတိ၊ မုသာပိ ဘဏတိ၊ ပရမ္ပိ တထတ္တာယ သမာဒပေတိ၊ ယံ သ ဟောတိ ဒီဃရတ္တံ အဟိတာယ ဒုက္ခာယာ’’တိ.

‘‘ဧဝံ၊ ဘန္တေ’’.

‘‘တံ ကိံ မညထ၊ သာဠှာ၊ ဣမေ ဓမ္မာ ကုသလာ ဝါ အကုသလာ ဝါ’’တိ?

‘‘အကုသလာ၊ ဘန္တေ’’.

‘‘သာဝဇ္ဇာ ဝါ အနဝဇ္ဇာ ဝါ’’တိ?

‘‘သာဝဇ္ဇာ၊ ဘန္တေ’’.

‘‘ဝိညုဂရဟိတာ ဝါ ဝိညုပ္ပသတ္ထာ ဝါ’’တိ?

‘‘ဝိညုဂရဟိတာ၊ ဘန္တေ’’.

‘‘သမတ္တာ သမာဒိန္နာ အဟိတာယ ဒုက္ခာယ သံဝတ္တန္တိ၊ နော ဝါ? ကထံ ဝါ ဧတ္ထ ဟောတီ’’တိ?

‘‘သမတ္တာ၊ ဘန္တေ၊ သမာဒိန္နာ အဟိတာယ ဒုက္ခာယ သံဝတ္တန္တီတိ. ဧဝံ နော ဧတ္ထ ဟောတီ’’တိ.

‘‘ဣတိ ခေါ၊ သာဠှာ၊ ယံ တံ အဝေါစုမှာ – ‘ဧထ တုမှေ၊ သာဠှာ၊ မာ အနုဿဝေန၊ မာ ပရမ္ပရာယ၊ မာ ဣတိကိရာယ၊ မာ ပိဋကသမ္ပဒါနေန၊ မာ တက္ကဟေတု၊ မာ နယဟေတု၊ မာ အာကာရပရိဝိတက္ကေန၊ မာ ဒိဋ္ဌိနိဇ္ဈာနက္ခန္တိယာ၊ မာ ဘဗ္ဗရူပတာယ၊ မာ သမဏော နော ဂရူတိ. ယဒါ တုမှေ၊ သာဠှာ၊ အတ္တနာဝ ဇာနေယျာထ – ဣမေ ဓမ္မာ အကုသလာ၊ ဣမေ ဓမ္မာ သာဝဇ္ဇာ၊ ဣမေ ဓမ္မာ ဝိညုဂရဟိတာ၊ ဣမေ ဓမ္မာ သမတ္တာ သမာဒိန္နာ အဟိတာယ ဒုက္ခာယ သံဝတ္တန္တီတိ၊ အထ တုမှေ၊ သာဠှာ၊ ပဇဟေယျာထာ’တိ၊ ဣတိ ယံ တံ ဝုတ္တံ ဣဒမေတံ ပဋိစ္စ ဝုတ္တံ.

‘‘ဧထ တုမှေ၊ သာဠှာ၊ မာ အနုဿဝေန၊ မာ ပရမ္ပရာယ၊ မာ ဣတိကိရာယ၊ မာ ပိဋကသမ္ပဒါနေန၊ မာ တက္ကဟေတု၊ မာ နယဟေတု၊ မာ အာကာရပရိဝိတက္ကေန၊ မာ ဒိဋ္ဌိနိဇ္ဈာနက္ခန္တိယာ၊ မာ ဘဗ္ဗရူပတာယ၊ မာ သမဏော နော ဂရူတိ. ယဒါ တုမှေ၊ သာဠှာ၊ အတ္တနာဝ ဇာနေယျာထ – ‘ဣမေ ဓမ္မာ ကုသလာ၊ ဣမေ ဓမ္မာ အနဝဇ္ဇာ၊ ဣမေ ဓမ္မာ ဝိညုပ္ပသတ္ထာ၊ ဣမေ ဓမ္မာ သမတ္တာ သမာဒိန္နာ ဟိတာယ သုခါယ သံဝတ္တန္တီ’တိ၊ အထ တုမှေ၊ သာဠှာ၊ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရေယျာထ.

‘‘တံ ကိံ မညထ၊ သာဠှာ၊ အတ္ထိ အလောဘော’’တိ?

‘‘ဧဝံ၊ ဘန္တေ’’.

‘‘အနဘိဇ္ဈာတိ ခေါ အဟံ၊ သာဠှာ၊ ဧတမတ္ထံ ဝဒါမိ. အလုဒ္ဓေါ ခေါ အယံ၊ သာဠှာ၊ အနဘိဇ္ဈာလု နေဝ ပါဏံ ဟနတိ၊ န အဒိန္နံ အာဒိယတိ၊ န ပရဒါရံ ဂစ္ဆတိ၊ န မုသာ ဘဏတိ၊ ပရမ္ပိ န တထတ္တာယ သမာဒပေတိ၊ ယံ သ ဟောတိ ဒီဃရတ္တံ ဟိတာယ သုခါယာ’’တိ.

‘‘ဧဝံ၊ ဘန္တေ’’.

‘‘တံ ကိံ မညထ၊ သာဠှာ၊ အတ္ထိ အဒေါသော’’တိ?

‘‘ဧဝံ၊ ဘန္တေ’’.

‘‘အဗျာပါဒေါတိ ခေါ အဟံ၊ သာဠှာ၊ ဧတမတ္ထံ ဝဒါမိ. အဒုဋ္ဌော ခေါ အယံ၊ သာဠှာ၊ အဗျာပန္နစိတ္တော နေဝ ပါဏံ ဟနတိ၊ န အဒိန္နံ အာဒိယတိ၊ န ပရဒါရံ ဂစ္ဆတိ၊ န မုသာ ဘဏတိ၊ ပရမ္ပိ န တထတ္တာယ သမာဒပေတိ၊ ယံ သ ဟောတိ ဒီဃရတ္တံ ဟိတာယ သုခါယာ’’တိ.

‘‘ဧဝံ၊ ဘန္တေ’’.

‘‘တံ ကိံ မညထ၊ သာဠှာ၊ အတ္ထိ အမောဟော’’တိ?

‘‘ဧဝံ၊ ဘန္တေ’’.

‘‘ဝိဇ္ဇာတိ ခေါ အဟံ၊ သာဠှာ၊ ဧတမတ္ထံ ဝဒါမိ. အမူဠှော ခေါ အယံ၊ သာဠှာ၊ ဝိဇ္ဇာဂတော နေဝ ပါဏံ ဟနတိ၊ န အဒိန္နံ အာဒိယတိ၊ န ပရဒါရံ ဂစ္ဆတိ၊ န မုသာ ဘဏတိ၊ ပရမ္ပိ န တထတ္တာယ သမာဒပေတိ၊ ယံ သ ဟောတိ ဒီဃရတ္တံ ဟိတာယ သုခါယာ’’တိ.

‘‘ဧဝံ၊ ဘန္တေ’’.

‘‘တံ ကိံ မညထ၊ သာဠှာ၊ ဣမေ ဓမ္မာ ကုသလာ ဝါ အကုသလာ ဝါ’’တိ?

‘‘ကုသလာ၊ ဘန္တေ’’.

‘‘သာဝဇ္ဇာ ဝါ အနဝဇ္ဇာ ဝါ’’တိ?

‘‘အနဝဇ္ဇာ၊ ဘန္တေ’’.

‘‘ဝိညုဂရဟိတာ ဝါ ဝိညုပ္ပသတ္ထာ ဝါ’’တိ?