.နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ.
အင်္ဂုတ္တရနိကာယော
ဧကာဒသကနိပါတပါဠိ
၁. နိဿယဝဂ္ဂေါ
၁. ကိမတ္ထိယသုတ္တံ
၁. [အ. နိ. ၁၀.၁] ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ. အထ ခေါ အာယသ္မာ အာနန္ဒော ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ အာယသ္မာ အာနန္ဒော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ကိမတ္ထိယာနိ၊ ဘန္တေ၊ ကုသလာနိ သီလာနိ ကိမာနိသံသာနီ’’တိ? ‘‘အဝိပ္ပဋိသာရတ္ထာနိ ခေါ၊ အာနန္ဒ၊ ကုသလာနိ သီလာနိ အဝိပ္ပဋိသာရာနိသံသာနီ’’တိ.
‘‘အဝိပ္ပဋိသာရော ပန၊ ဘန္တေ၊ ကိမတ္ထိယော ကိမာနိသံသော’’? ‘‘အဝိပ္ပဋိသာရော ခေါ၊ အာနန္ဒ၊ ပါမောဇ္ဇတ္ထော ပါမောဇ္ဇာနိသံသော’’.
‘‘ပါမောဇ္ဇံ ပန၊ ဘန္တေ၊ ကိမတ္ထိယံ ကိမာနိသံသံ’’? ‘‘ပါမောဇ္ဇံ ခေါ၊ အာနန္ဒ၊ ပီတတ္ထံ ပီတာနိသံသံ’’.
‘‘ပီတိ ပန၊ ဘန္တေ၊ ကိမတ္ထိယာ ကိမာနိသံသာ’’? ‘‘ပီတိ ခေါ၊ အာနန္ဒ၊ ပဿဒ္ဓတ္ထာ ပဿဒ္ဓါနိသံသာ’’.
‘‘ပဿဒ္ဓိ ပန၊ ဘန္တေ၊ ကိမတ္ထိယာ ကိမာနိသံသာ’’? ‘‘ပဿဒ္ဓိ ခေါ၊ အာနန္ဒ၊ သုခတ္ထာ သုခါနိသံသာ’’.
‘‘သုခံ ပန၊ ဘန္တေ၊ ကိမတ္ထိယံ ကိမာနိသံသံ’’? ‘‘သုခံ ခေါ၊ အာနန္ဒ၊ သမာဓတ္ထံ သမာဓာနိသံသံ’’.
‘‘သမာဓိ ပန၊ ဘန္တေ၊ ကိမတ္ထိယော ကိမာနိသံသော’’? ‘‘သမာဓိ ခေါ၊ အာနန္ဒ၊ ယထာဘူတဉာဏဒဿနတ္ထော ယထာဘူတဉာဏဒဿနာနိသံသော’’.
‘‘ယထာဘူတဉာဏဒဿနံ ပန၊ ဘန္တေ၊ ကိမတ္ထိယံ ကိမာနိသံသံ’’? ‘‘ယထာဘူတဉာဏဒဿနံ ခေါ၊ အာနန္ဒ၊ နိဗ္ဗိဒတ္ထံ နိဗ္ဗိဒါနိသံသံ’’.
‘‘နိဗ္ဗိဒါ၊ ပန၊ ဘန္တေ၊ ကိမတ္ထိယာ ကိမာနိသံသာ’’? ‘‘နိဗ္ဗိဒါ ခေါ၊ အာနန္ဒ၊ ဝိရာဂတ္ထာ ဝိရာဂါနိသံသာ ’’.
‘‘ဝိရာဂေါ ပန၊ ဘန္တေ၊ ကိမတ္ထိယော ကိမာနိသံသော’’? ‘‘ဝိရာဂေါ ခေါ၊ အာနန္ဒ၊ ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနတ္ထော ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနာနိသံသော.
‘‘ဣတိ ခေါ၊ အာနန္ဒ၊ ကုသလာနိ သီလာနိ အဝိပ္ပဋိသာရတ္ထာနိ အဝိပ္ပဋိသာရာနိသံသာနိ၊ အဝိပ္ပဋိသာရော ပါမောဇ္ဇတ္ထော ပါမောဇ္ဇာနိသံသော၊ ပါမောဇ္ဇံ ပီတတ္ထံ ပီတာနိသံသံ၊ ပီတိ ပဿဒ္ဓတ္ထာ ပဿဒ္ဓါနိသံသာ၊ ပဿဒ္ဓိ သုခတ္ထာ သုခါနိသံသာ၊ သုခံ သမာဓတ္ထံ သမာဓာနိသံသံ၊ သမာဓိ ယထာဘူတဉာဏဒဿနတ္ထော ယထာဘူတဉာဏဒဿနာနိသံသော၊ ယထာဘူတဉာဏဒဿနံ နိဗ္ဗိဒတ္ထံ နိဗ္ဗိဒါနိသံသံ၊ နိဗ္ဗိဒါ ဝိရာဂတ္ထာ ဝိရာဂါနိသံသာ၊ ဝိရာဂေါ ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနတ္ထော ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနာနိသံသော. ဣတိ ခေါ၊ အာနန္ဒ၊ ကုသလာနိ သီလာနိ အနုပုဗ္ဗေန အဂ္ဂါယ ပရေန္တီ’’တိ. ပဌမံ.
၂. စေတနာကရဏီယသုတ္တံ
၂. [အ. နိ. ၁၀.၂] ‘‘သီလဝတော၊ ဘိက္ခဝေ၊ သီလသမ္ပန္နဿ န စေတနာယ ကရဏီယံ – ‘အဝိပ္ပဋိသာရော မေ ဥပ္ပဇ္ဇတူ’တိ. ဓမ္မတာ ဧသာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ယံ သီလဝတော သီလသမ္ပန္နဿ အဝိပ္ပဋိသာရော ဥပ္ပဇ္ဇတိ.
‘‘အဝိပ္ပဋိသာရိဿ၊ ဘိက္ခဝေ၊ န စေတနာယ ကရဏီယံ – ‘ပါမောဇ္ဇံ မေ ဥပ္ပဇ္ဇတူ’တိ. ဓမ္မတာ ဧသာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ယံ အဝိပ္ပဋိသာရိဿ ပါမောဇ္ဇံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ.
‘‘ပမုဒိတဿ၊ ဘိက္ခဝေ၊ န စေတနာယ ကရဏီယံ – ‘ပီတိ မေ ဥပ္ပဇ္ဇတူ’တိ. ဓမ္မတာ ဧသာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ယံ ပမုဒိတဿ ပီတိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ.
‘‘ပီတိမနဿ၊ ဘိက္ခဝေ၊ န စေတနာယ ကရဏီယံ – ‘ကာယော မေ ပဿမ္ဘတူ’တိ. ဓမ္မတာ ဧသာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ယံ ပီတိမနဿ ကာယော ပဿမ္ဘတိ.
‘‘ပဿဒ္ဓကာယဿ၊ ဘိက္ခဝေ၊ န စေတနာယ ကရဏီယံ – ‘သုခံ ဝေဒိယာမီ’တိ. ဓမ္မတာ ဧသာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ယံ ပဿဒ္ဓကာယော သုခံ ဝေဒိယတိ.
‘‘သုခိနော၊ ဘိက္ခဝေ၊ န စေတနာယ ကရဏီယံ – ‘စိတ္တံ မေ သမာဓိယတူ’တိ. ဓမ္မတာ ဧသာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ယံ သုခိနော စိတ္တံ သမာဓိယတိ.
‘‘သမာဟိတဿ၊ ဘိက္ခဝေ၊ န စေတနာယ ကရဏီယံ – ‘ယထာဘူတံ ဇာနာမိ ပဿာမီ’တိ. ဓမ္မတာ ဧသာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ယံ သမာဟိတော ယထာဘူတံ ဇာနာတိ ပဿတိ.
‘‘ယထာဘူတံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဇာနတော ပဿတော န စေတနာယ ကရဏီယံ – ‘နိဗ္ဗိန္ဒာမီ’တိ. ဓမ္မတာ ဧသာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ယံ ယထာဘူတံ ဇာနံ ပဿံ နိဗ္ဗိန္ဒတိ.
‘‘နိဗ္ဗိန္နဿ၊ ဘိက္ခဝေ၊ န စေတနာယ ကရဏီယံ – ‘ဝိရဇ္ဇာမီ’တိ. ဓမ္မတာ ဧသာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ယံ နိဗ္ဗိန္နော ဝိရဇ္ဇတိ.
‘‘ဝိရတ္တဿ၊ ဘိက္ခဝေ၊ န စေတနာယ ကရဏီယံ – ‘ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနံ သစ္ဆိကရောမီ’တိ. ဓမ္မတာ ဧသာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ယံ ဝိရတ္တော ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနံ သစ္ဆိကရောတိ.
‘‘ဣတိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝိရာဂေါ ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနတ္ထော ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနာနိသံသော၊ နိဗ္ဗိဒါ ဝိရာဂတ္ထာ ဝိရာဂါနိသံသာ၊ ယထာဘူတဉာဏဒဿနံ နိဗ္ဗိဒတ္ထံ နိဗ္ဗိဒါနိသံသံ၊ သမာဓိ ယထာဘူတဉာဏဒဿနတ္ထော ယထာဘူတဉာဏဒဿနာနိသံသော၊ သုခံ သမာဓတ္ထံ သမာဓာနိသံသံ၊ ပဿဒ္ဓိ သုခတ္ထာ သုခါနိသံသာ၊ ပီတိ ပဿဒ္ဓတ္ထာ ပဿဒ္ဓါနိသံသာ၊ ပါမောဇ္ဇံ ပီတတ္ထံ ပီတာနိသံသံ၊ အဝိပ္ပဋိသာရော ပါမောဇ္ဇတ္ထော ပါမောဇ္ဇာနိသံသော၊ ကုသလာနိ သီလာနိ အဝိပ္ပဋိသာရတ္ထာနိ အဝိပ္ပဋိသာရာနိသံသာနိ. ဣတိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဓမ္မာ ဓမ္မေ အဘိသန္ဒေန္တိ၊ ဓမ္မာ ဓမ္မေ ပရိပူရေန္တိ အပါရာ ပါရံ ဂမနာယာ’’တိ. ဒုတိယံ.
၃. ပဌမဥပနိသာသုတ္တံ
၃. [အ. နိ. ၅.၂၄၊ ၁၀.၃] ‘‘ဒုဿီလဿ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သီလဝိပန္နဿ ဟတူပနိသော ဟောတိ အဝိပ္ပဋိသာရော. အဝိပ္ပဋိသာရေ အသတိ အဝိပ္ပဋိသာရဝိပန္နဿ ဟတူပနိသံ ဟောတိ ပါမောဇ္ဇံ. ပါမောဇ္ဇေ အသတိ ပါမောဇ္ဇဝိပန္နဿ ဟတူပနိသာ ဟောတိ ပီတိ. ပီတိယာ အသတိ ပီတိဝိပန္နဿ ဟတူပနိသာ ဟောတိ ပဿဒ္ဓိ. ပဿဒ္ဓိယာ အသတိ ပဿဒ္ဓိဝိပန္နဿ ဟတူပနိသံ ဟောတိ သုခံ. သုခေ အသတိ သုခဝိပန္နဿ ဟတူပနိသော ဟောတိ သမ္မာသမာဓိ. သမ္မာသမာဓိမှိ အသတိ သမ္မာသမာဓိဝိပန္နဿ ဟတူပနိသံ ဟောတိ ယထာဘူတဉာဏဒဿနံ. ယထာဘူတဉာဏဒဿနေ အသတိ ယထာဘူတဉာဏဒဿနဝိပန္နဿ ဟတူပနိသာ ဟောတိ နိဗ္ဗိဒါ. နိဗ္ဗိဒါယ အသတိ နိဗ္ဗိဒါဝိပန္နဿ ဟတူပနိသော ဟောတိ ဝိရာဂေါ. ဝိရာဂေ အသတိ ဝိရာဂဝိပန္နဿ ဟတူပနိသံ ဟောတိ ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနံ.
‘‘သေယျထာပိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ရုက္ခော သာခါပလာသဝိပန္နော. တဿ ပပဋိကာပိ န ပါရိပူရိံ ဂစ္ဆတိ၊ တစောပိ။ ဖေဂ္ဂုပိ။ သာရောပိ န ပါရိပူရိံ ဂစ္ဆတိ. ဧဝမေဝံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒုဿီလဿ သီလဝိပန္နဿ ဟတူပနိသော ဟောတိ အဝိပ္ပဋိသာရော၊ အဝိပ္ပဋိသာရေ အသတိ အဝိပ္ပဋိသာရဝိပန္နဿ ဟတူပနိသံ ဟောတိ ပါမောဇ္ဇံ။ပေ။ ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနံ.
‘‘သီလဝတော၊ ဘိက္ခဝေ၊ သီလသမ္ပန္နဿ ဥပနိသသမ္ပန္နော ဟောတိ အဝိပ္ပဋိသာရော၊ အဝိပ္ပဋိသာရေ သတိ အဝိပ္ပဋိသာရသမ္ပန္နဿ ဥပနိသသမ္ပန္နံ ဟောတိ ပါမောဇ္ဇံ၊ ပါမောဇ္ဇေ သတိ ပါမောဇ္ဇသမ္ပန္နဿ ဥပနိသသမ္ပန္နာ ဟောတိ ပီတိ၊ ပီတိယာ သတိ ပီတိသမ္ပန္နဿ ဥပနိသသမ္ပန္နာ ဟောတိ ပဿဒ္ဓိ၊ ပဿဒ္ဓိယာ သတိ ပဿဒ္ဓိသမ္ပန္နဿ ဥပနိသသမ္ပန္နံ ဟောတိ သုခံ၊ သုခေ သတိ သုခသမ္ပန္နဿ ဥပနိသသမ္ပန္နော ဟောတိ သမ္မာသမာဓိ၊ သမ္မာသမာဓိမှိ သတိ သမ္မာသမာဓိသမ္ပန္နဿ ဥပနိသသမ္ပန္နံ ဟောတိ ယထာဘူတဉာဏဒဿနံ၊ ယထာဘူတဉာဏဒဿနေ သတိ ယထာဘူတဉာဏဒဿနသမ္ပန္နဿ ဥပနိသသမ္ပန္နာ ဟောတိ နိဗ္ဗိဒါ၊ နိဗ္ဗိဒါယ သတိ နိဗ္ဗိဒါသမ္ပန္နဿ ဥပနိသသမ္ပန္နော ဟောတိ ဝိရာဂေါ၊ ဝိရာဂေ သတိ ဝိရာဂသမ္ပန္နဿ ဥပနိသသမ္ပန္နံ ဟောတိ ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနံ.
‘‘သေယျထာပိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ရုက္ခော သာခါပလာသသမ္ပန္နော. တဿ ပပဋိကာပိ ပါရိပူရိံ ဂစ္ဆတိ၊ တစောပိ။ ဖေဂ္ဂုပိ။ သာရောပိ ပါရိပူရိံ ဂစ္ဆတိ. ဧဝမေဝံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သီလဝတော သီလသမ္ပန္နဿ ဥပနိသသမ္ပန္နော ဟောတိ အဝိပ္ပဋိသာရော၊ အဝိပ္ပဋိသာရေ သတိ အဝိပ္ပဋိသာရသမ္ပန္နဿ ဥပနိသသမ္ပန္နံ ဟောတိ။ပေ။ ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿန’’န္တိ. တတိယံ.
၄. ဒုတိယဥပနိသာသုတ္တံ
၄. တတြ ခေါ အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ – ‘‘အာဝုသော ဘိက္ခဝေ’’တိ [ဘိက္ခဝေါတိ (သီ. သျာ. ပီ.) ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထ အ. နိ. ၁၀.၄]. ‘‘အာဝုသော’’တိ ခေါ တေ ဘိက္ခူ အာယသ္မတော သာရိပုတ္တဿ ပစ္စဿောသုံ. အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော ဧတဒဝေါစ –
‘‘ဒုဿီလဿ၊ အာဝုသော၊ သီလဝိပန္နဿ ဟတူပနိသော ဟောတိ အဝိပ္ပဋိသာရော၊ အဝိပ္ပဋိသာရေ အသတိ အဝိပ္ပဋိသာရဝိပန္နဿ ဟတူပနိသံ ဟောတိ ပါမောဇ္ဇံ၊ ပါမောဇ္ဇေ အသတိ ပါမောဇ္ဇဝိပန္နဿ ဟတူပနိသာ ဟောတိ ပီတိ၊ ပီတိယာ အသတိ ပီတိဝိပန္နဿ ဟတူပနိသာ ဟောတိ ပဿဒ္ဓိ၊ ပဿဒ္ဓိယာ အသတိ ပဿဒ္ဓိဝိပန္နဿ ဟတူပနိသံ ဟောတိ သုခံ၊ သုခေ အသတိ သုခဝိပန္နဿ ဟတူပနိသော ဟောတိ သမ္မာသမာဓိ၊ သမ္မာသမာဓိမှိ အသတိ သမ္မာသမာဓိဝိပန္နဿ ဟတူပနိသံ ဟောတိ ယထာဘူတဉာဏဒဿနံ၊ ယထာဘူတဉာဏဒဿနေ အသတိ ယထာဘူတဉာဏဒဿနဝိပန္နဿ ဟတူပနိသာ ဟောတိ နိဗ္ဗိဒါ၊ နိဗ္ဗိဒါယ အသတိ နိဗ္ဗိဒါဝိပန္နဿ ဟတူပနိသော ဟောတိ ဝိရာဂေါ၊ ဝိရာဂေ အသတိ ဝိရာဂဝိပန္နဿ ဟတူပနိသံ ဟောတိ ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနံ.
‘‘သေယျထာပိ၊ အာဝုသော၊ ရုက္ခော သာခါပလာသဝိပန္နော. တဿ ပပဋိကာပိ န ပါရိပူရိံ ဂစ္ဆတိ၊ တစောပိ။ ဖေဂ္ဂုပိ။ သာရောပိ န ပါရိပူရိံ ဂစ္ဆတိ. ဧဝမေဝံ ခေါ၊ အာဝုသော၊ ဒုဿီလဿ သီလဝိပန္နဿ ဟတူပနိသော ဟောတိ အဝိပ္ပဋိသာရော၊ အဝိပ္ပဋိသာရေ အသတိ အဝိပ္ပဋိသာရဝိပန္နဿ ဟတူပနိသံ ဟောတိ ပါမောဇ္ဇံ။ပေ။ ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနံ.
‘‘သီလဝတော၊ အာဝုသော၊ သီလသမ္ပန္နဿ ဥပနိသသမ္ပန္နော ဟောတိ အဝိပ္ပဋိသာရော၊ အဝိပ္ပဋိသာရေ သတိ အဝိပ္ပဋိသာရသမ္ပန္နဿ ဥပနိသသမ္ပန္နံ ဟောတိ ပါမောဇ္ဇံ၊ ပါမောဇ္ဇေ သတိ ပါမောဇ္ဇသမ္ပန္နဿ ဥပနိသသမ္ပန္နာ ဟောတိ ပီတိ၊ ပီတိယာ သတိ ပီတိသမ္ပန္နဿ ဥပနိသသမ္ပန္နာ ဟောတိ ပဿဒ္ဓိ၊ ပဿဒ္ဓိယာ သတိ ပဿဒ္ဓိသမ္ပန္နဿ ဥပနိသသမ္ပန္နံ ဟောတိ သုခံ၊ သုခေ သတိ သုခသမ္ပန္နဿ ဥပနိသသမ္ပန္နော ဟောတိ သမ္မာသမာဓိ၊ သမ္မာသမာဓိမှိ သတိ သမ္မာသမာဓိသမ္ပန္နဿ ဥပနိသသမ္ပန္နံ ဟောတိ ယထာဘူတဉာဏဒဿနံ၊ ယထာဘူတဉာဏဒဿနေ သတိ ယထာဘူတဉာဏဒဿနသမ္ပန္နဿ ဥပနိသသမ္ပန္နာ ဟောတိ နိဗ္ဗိဒါ၊ နိဗ္ဗိဒါယ သတိ နိဗ္ဗိဒါသမ္ပန္နဿ ဥပနိသသမ္ပန္နော ဟောတိ ဝိရာဂေါ၊ ဝိရာဂေ သတိ ဝိရာဂသမ္ပန္နဿ ဥပနိသသမ္ပန္နံ ဟောတိ ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနံ.
‘‘သေယျထာပိ၊ အာဝုသော၊ ရုက္ခော သာခါပလာသသမ္ပန္နော. တဿ ပပဋိကာပိ ပါရိပူရိံ ဂစ္ဆတိ၊ တစောပိ။ ဖေဂ္ဂုပိ။ သာရောပိ ပါရိပူရိံ ဂစ္ဆတိ. ဧဝမေဝံ ခေါ၊ အာဝုသော၊ သီလဝတော သီလသမ္ပန္နဿ ဥပနိသသမ္ပန္နော ဟောတိ အဝိပ္ပဋိသာရော၊ အဝိပ္ပဋိသာရေ သတိ အဝိပ္ပဋိသာရသမ္ပန္နဿ ဥပနိသသမ္ပန္နံ ဟောတိ ပါမောဇ္ဇံ။ပေ။ ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿန’’န္တိ. စတုတ္ထံ.
၅. တတိယဥပနိသာသုတ္တံ
၅. [အ. နိ. ၁၀.၅] တတြ ခေါ အာယသ္မာ အာနန္ဒော ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ။ပေ။ ‘‘ဒုဿီလဿ၊ အာဝုသော၊ သီလဝိပန္နဿ ဟတူပနိသော ဟောတိ အဝိပ္ပဋိသာရော၊ အဝိပ္ပဋိသာရေ အသတိ အဝိပ္ပဋိသာရဝိပန္နဿ ဟတူပနိသံ ဟောတိ ပါမောဇ္ဇံ၊ ပါမောဇ္ဇေ အသတိ ပါမောဇ္ဇဝိပန္နဿ ဟတူပနိသာ ဟောတိ ပီတိ၊ ပီတိယာ အသတိ ပီတိဝိပန္နဿ ဟတူပနိသာ ဟောတိ ပဿဒ္ဓိ၊ ပဿဒ္ဓိယာ အသတိ ပဿဒ္ဓိဝိပန္နဿ ဟတူပနိသံ ဟောတိ သုခံ၊ သုခေ အသတိ သုခဝိပန္နဿ ဟတူပနိသော ဟောတိ သမ္မာသမာဓိ၊ သမ္မာသမာဓိမှိ အသတိ သမ္မာသမာဓိဝိပန္နဿ ဟတူပနိသံ ဟောတိ ယထာဘူတဉာဏဒဿနံ၊ ယထာဘူတဉာဏဒဿနေ အသတိ ယထာဘူတဉာဏဒဿနဝိပန္နဿ ဟတူပနိသာ ဟောတိ နိဗ္ဗိဒါ၊ နိဗ္ဗိဒါယ အသတိ နိဗ္ဗိဒါဝိပန္နဿ ဟတူပနိသော ဟောတိ ဝိရာဂေါ၊ ဝိရာဂေ အသတိ ဝိရာဂဝိပန္နဿ ဟတူပနိသံ ဟောတိ ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနံ.
‘‘သေယျထာပိ၊ အာဝုသော၊ ရုက္ခော သာခါပလာသဝိပန္နော. တဿ ပပဋိကာပိ န ပါရိပူရိံ ဂစ္ဆတိ၊ တစောပိ။ ဖေဂ္ဂုပိ။ သာရောပိ န ပါရိပူရိံ ဂစ္ဆတိ. ဧဝမေဝံ ခေါ၊ အာဝုသော၊ ဒုဿီလဿ သီလဝိပန္နဿ ဟတူပနိသော ဟောတိ အဝိပ္ပဋိသာရော၊ အဝိပ္ပဋိသာရေ အသတိ အဝိပ္ပဋိသာရဝိပန္နဿ ဟတူပနိသံ ဟောတိ ပါမောဇ္ဇံ။ပေ။ ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနံ.
‘‘သီလဝတော၊ အာဝုသော၊ သီလသမ္ပန္နဿ ဥပနိသသမ္ပန္နော ဟောတိ အဝိပ္ပဋိသာရော၊ အဝိပ္ပဋိသာရေ သတိ အဝိပ္ပဋိသာရသမ္ပန္နဿ ဥပနိသသမ္ပန္နံ ဟောတိ ပါမောဇ္ဇံ၊ ပါမောဇ္ဇေ သတိ ပါမောဇ္ဇသမ္ပန္နဿ ဥပနိသသမ္ပန္နာ ဟောတိ ပီတိ၊ ပီတိယာ သတိ ပီတိသမ္ပန္နဿ ဥပနိသသမ္ပန္နာ ဟောတိ ပဿဒ္ဓိ၊ ပဿဒ္ဓိယာ သတိ ပဿဒ္ဓိသမ္ပန္နဿ ဥပနိသသမ္ပန္နံ ဟောတိ သုခံ၊ သုခေ သတိ သုခသမ္ပန္နဿ ဥပနိသသမ္ပန္နော ဟောတိ သမ္မာသမာဓိ၊ သမ္မာသမာဓိမှိ သတိ သမ္မာသမာဓိသမ္ပန္နဿ ဥပနိသသမ္ပန္နံ ဟောတိ ယထာဘူတဉာဏဒဿနံ၊ ယထာဘူတဉာဏဒဿနေ သတိ ယထာဘူတဉာဏဒဿနသမ္ပန္နဿ ဥပနိသသမ္ပန္နာ ဟောတိ နိဗ္ဗိဒါ၊ နိဗ္ဗိဒါယ သတိ နိဗ္ဗိဒါသမ္ပန္နဿ ဥပနိသသမ္ပန္နော ဟောတိ ဝိရာဂေါ၊ ဝိရာဂေ သတိ ဝိရာဂသမ္ပန္နဿ ဥပနိသသမ္ပန္နံ ဟောတိ ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနံ.
‘‘သေယျထာပိ၊ အာဝုသော၊ ရုက္ခော သာခါပလာသသမ္ပန္နော. တဿ ပပဋိကာပိ ပါရိပူရိံ ဂစ္ဆတိ၊ တစောပိ။ ဖေဂ္ဂုပိ။ သာရောပိ ပါရိပူရိံ ဂစ္ဆတိ. ဧဝမေဝံ ခေါ၊ အာဝုသော၊ သီလဝတော သီလသမ္ပန္နဿ ဥပနိသသမ္ပန္နော ဟောတိ အဝိပ္ပဋိသာရော၊ အဝိပ္ပဋိသာရေ သတိ အဝိပ္ပဋိသာရသမ္ပန္နဿ ဥပနိသသမ္ပန္နံ ဟောတိ ပါမောဇ္ဇံ။ပေ။ ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿန’’န္တိ. ပဉ္စမံ.
၆. ဗျသနသုတ္တံ
၆. ‘‘ယော သော၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု အက္ကောသကော ပရိဘာသကော အရိယူပဝါဒေါ သဗြဟ္မစာရီနံ၊ ဌာနမေတံ အဝကာသော ယံ သော ဧကာဒသန္နံ ဗျသနာနံ အညတရံ ဗျသနံ နိဂစ္ဆေယျ.
ကတမေသံ ဧကာဒသန္နံ? အနဓိဂတံ နာဓိဂစ္ဆတိ၊ အဓိဂတာ ပရိဟာယတိ၊ သဒ္ဓမ္မဿ န ဝေါဒါယန္တိ၊ သဒ္ဓမ္မေသု ဝါ အဓိမာနိကော ဟောတိ၊ အနဘိရတော ဝါ ဗြဟ္မစရိယံ စရတိ၊ အညတရံ ဝါ သံကိလိဋ္ဌံ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇတိ၊ သိက္ခံ ဝါ ပစ္စက္ခာယ ဟီနာယာဝတ္တတိ၊ ဂါဠှံ ဝါ ရောဂါတင်္ကံ ဖုသတိ၊ ဥမ္မာဒံ ဝါ ပါပုဏာတိ စိတ္တက္ခေပံ ဝါ၊ သမ္မူဠှော ကာလံ ကရောတိ၊ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ အပါယံ ဒုဂ္ဂတိံ ဝိနိပါတံ နိရယံ ဥပပဇ္ဇတိ – ယော သော၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု အက္ကောသကော ပရိဘာသကော အရိယူပဝါဒေါ သဗြဟ္မစာရီနံ၊ ဌာနမေတံ အဝကာသော ယံ သော ဣမေသံ ဧကာဒသန္နံ ဗျသနာနံ အညတရံ ဗျသနံ နိဂစ္ဆေယျ. [( ) ဧတ္ထန္တရေ ပါဌော သီ. သျာ. ကံ. ပီ. ပေါတ္ထကေသု န ဒိဿတိ]
‘‘ယော သော၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု အက္ကောသကော ပရိဘာသကော အရိယူပဝါဒေါ သဗြဟ္မစာရီနံ၊ အဋ္ဌာနမေတံ အနဝကာသော ယံ သော ဧကာဒသန္နံ ဗျသနာနံ အညတရံ ဗျသနံ န နိဂစ္ဆေယျ.
ကတမေသံ ဧကာဒသန္နံ? အနဓိဂတံ နာဓိဂစ္ဆတိ၊ အဓိဂတာ ပရိဟာယတိ၊ သဒ္ဓမ္မဿ န ဝေါဒါယန္တိ၊ သဒ္ဓမ္မေသု ဝါ အဓိမာနိကော ဟောတိ၊ အနဘိရတော ဝါ ဗြဟ္မစရိယံ စရတိ၊ အညတရံ ဝါ သံကိလိဋ္ဌံ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇတိ၊ သိက္ခံ ဝါ ပစ္စက္ခာယ ဟီနာယာဝတ္တတိ၊ ဂါဠှံ ဝါ ရောဂါတင်္ကံ ဖုသတိ၊ ဥမ္မာဒံ ဝါ ပါပုဏာတိ စိတ္တက္ခေပံ ဝါ၊ သမ္မူဠှော ကာလံ ကရောတိ၊ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ အပါယံ ဒုဂ္ဂတိံ ဝိနိပါတံ နိရယံ ဥပပဇ္ဇတိ – ယော သော၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု အက္ကောသကော ပရိဘာသကော အရိယူပဝါဒေါ သဗြဟ္မစာရီနံ၊ အဋ္ဌာနမေတံ အနဝကာသော ယံ သော ဣမေသံ ဧကာဒသန္နံ ဗျသနာနံ အညတရံ ဗျသနံ န နိဂစ္ဆေယျာ’’တိ. ဆဋ္ဌံ.
၇. သညာသုတ္တံ
၇. အထ ခေါ အာယသ္မာ အာနန္ဒော ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ အာယသ္မာ အာနန္ဒော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ –
‘‘သိယာ နု ခေါ၊ ဘန္တေ၊ ဘိက္ခုနော တထာရူပေါ သမာဓိပဋိလာဘော ယထာ နေဝ ပထဝိယံ ပထဝိသညီ အဿ၊ န အာပသ္မိံ အာပေါသညီ အဿ၊ န တေဇသ္မိံ တေဇောသညီ အဿ၊ န ဝါယသ္မိံ ဝါယောသညီ အဿ၊ န အာကာသာနဉ္စာယတနေ အာကာသာနဉ္စာယတနသညီ အဿ၊ န ဝိညာဏဉ္စာယတနေ ဝိညာဏဉ္စာယတနသညီ အဿ၊ န အာကိဉ္စညာယတနေ အာကိဉ္စညာယတနသညီ အဿ၊ န နေဝသညာနာသညာယတနေ နေဝသညာနာသညာယတနသညီ အဿ၊ န ဣဓလောကေ ဣဓလောကသညီ အဿ၊ န ပရလောကေ ပရလောကသညီ အဿ၊ ယမ္ပိဒံ ဒိဋ္ဌံ သုတံ မုတံ ဝိညာတံ ပတ္တံ ပရိယေသိတံ အနုဝိစရိတံ မနသာ၊ တတြာပိ န သညီ အဿ၊ သညီ စ ပန အဿာတိ?
‘‘သိယာ၊ အာနန္ဒ၊ ဘိက္ခုနော တထာရူပေါ သမာဓိပဋိလာဘော ယထာ နေဝ ပထဝိယံ ပထဝိသညီ အဿ၊ န အာပသ္မိံ အာပေါသညီ အဿ၊ န တေဇသ္မိံ တေဇောသညီ အဿ၊ န ဝါယသ္မိံ ဝါယောသညီ အဿ၊ န အာကာသာနဉ္စာယတနေ အာကာသာနဉ္စာယတနသညီ အဿ၊ န ဝိညာဏဉ္စာယတနေ ဝိညာဏဉ္စာယတနသညီ အဿ၊ န အာကိဉ္စညာယတနေ အာကိဉ္စညာယတနသညီ အဿ၊ န နေဝသညာနာသညာယတနေ နေဝသညာနာသညာယတနသညီ အဿ၊ န ဣဓလောကေ ဣဓလောကသညီ အဿ၊ န ပရလောကေ ပရလောကသညီ အဿ၊ ယမ္ပိဒံ ဒိဋ္ဌံ သုတံ မုတံ ဝိညာတံ ပတ္တံ ပရိယေသိတံ အနုဝိစရိတံ မနသာ၊ တတြာပိ န သညီ အဿ၊ သညီ စ ပန အဿာ’’တိ.
‘‘ယထာ ကထံ ပန၊ ဘန္တေ၊ သိယာ ဘိက္ခုနော တထာရူပေါ သမာဓိပဋိလာဘော ယထာ နေဝ ပထဝိယံ ပထဝိသညီ အဿ၊ န အာပသ္မိံ အာပေါသညီ အဿ၊ န တေဇသ္မိံ တေဇောသညီ အဿ၊ န ဝါယသ္မိံ ဝါယောသညီ အဿ၊ န အာကာသာနဉ္စာယတနေ အာကာသာနဉ္စာယတနသညီ အဿ၊ န ဝိညာဏဉ္စာယတနေ ဝိညာဏဉ္စာယတနသညီ အဿ၊ န အာကိဉ္စညာယတနေ အာကိဉ္စညာယတနသညီ အဿ၊ န နေဝသညာနာသညာယတနေ နေဝသညာနာသညာယတနသညီ အဿ၊ န ဣဓလောကေ ဣဓလောကသညီ အဿ၊ န ပရလောကေ ပရလောကသညီ အဿ၊ ယမ္ပိဒံ ဒိဋ္ဌံ သုတံ မုတံ ဝိညာတံ ပတ္တံ ပရိယေသိတံ အနုဝိစရိတံ မနသာ၊ တတြာပိ န သညီ အဿ၊ သညီ စ ပန အဿာတိ.
‘‘ဣဓာနန္ဒ၊ ဘိက္ခု ဧဝံသညီ ဟောတိ – ‘ဧတံ သန္တံ ဧတံ ပဏီတံ၊ ယဒိဒံ သဗ္ဗသင်္ခါရသမထော သဗ္ဗူပဓိပဋိနိဿဂ္ဂေါ တဏှာက္ခယော ဝိရာဂေါ နိရောဓော နိဗ္ဗာန’န္တိ. ဧဝံ ခေါ၊ အာနန္ဒ၊ သိယာ ဘိက္ခုနော တထာရူပေါ သမာဓိပဋိလာဘော ယထာ နေဝ ပထဝိယံ ပထဝိသညီ အဿ၊ န အာပသ္မိံ အာပေါသညီ အဿ၊ န တေဇသ္မိံ တေဇောသညီ အဿ၊ န ဝါယသ္မိံ ဝါယောသညီ အဿ၊ န အာကာသာနဉ္စာယတနေ အာကာသာနဉ္စာယတနသညီ အဿ၊ န ဝိညာဏဉ္စာယတနေ ဝိညာဏဉ္စာယတနသညီ အဿ၊ န အာကိဉ္စညာယတနေ အာကိဉ္စညာယတနသညီ အဿ၊ န နေဝသညာနာသညာယတနေ နေဝသညာနာသညာယတနသညီ အဿ၊ န ဣဓလောကေ ဣဓလောကသညီ အဿ၊ န ပရလောကေ ပရလောကသညီ အဿ၊ ယမ္ပိဒံ ဒိဋ္ဌံ သုတံ မုတံ ဝိညာတံ ပတ္တံ ပရိယေသိတံ အနုဝိစရိတံ မနသာ၊ တတြာပိ န သညီ အဿ၊ သညီ စ ပန အဿာ’’တိ.
အထ ခေါ အာယသ္မာ အာနန္ဒော ဘဂဝတော ဘာသိတံ အဘိနန္ဒိတွာ အနုမောဒိတွာ ဥဋ္ဌာယာသနာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ ယေနာယသ္မာ သာရိပုတ္တော တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ အာယသ္မတာ သာရိပုတ္တေန သဒ္ဓိံ သမ္မောဒိ. သမ္မောဒနီယံ ကထံ သာရဏီယံ ဝီတိသာရေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ အာယသ္မာ အာနန္ဒော အာယသ္မန္တံ သာရိပုတ္တံ ဧတဒဝေါစ –
‘‘သိယာ နု ခေါ၊ အာဝုသော သာရိပုတ္တ၊ ဘိက္ခုနော တထာရူပေါ သမာဓိပဋိလာဘော ယထာ နေဝ ပထဝိယံ ပထဝိသညီ အဿ။ပေ။ ယမ္ပိဒံ ဒိဋ္ဌံ သုတံ မုတံ ဝိညာတံ ပတ္တံ ပရိယေသိတံ အနုဝိစရိတံ မနသာ၊ တတြာပိ န သညီ အဿ၊ သညီ ပန အဿာတိ. ‘‘သိယာ၊ အာဝုသော အာနန္ဒ၊ ဘိက္ခုနော တထာရူပေါ သမာဓိပဋိလာဘော ယထာ နေဝ ပထဝိယံ ပထဝိသညီ အဿ။ပေ။ ယမ္ပိဒံ ဒိဋ္ဌံ သုတံ မုတံ ဝိညာတံ ပတ္တံ ပရိယေသိတံ အနုဝိစရိတံ မနသာ၊ တတြာပိ န သညီ အဿ၊ သညီ စ ပန အဿာ’’တိ.
‘‘ယထာ ကထံ ပနာဝုသော သာရိပုတ္တ၊ သိယာ ဘိက္ခုနော တထာရူပေါ သမာဓိပဋိလာဘော ယထာ နေဝ ပထဝိယံ ပထဝိသညီ အဿ။ပေ။ ယမ္ပိဒံ ဒိဋ္ဌံ သုတံ မုတံ ဝိညာတံ ပတ္တံ ပရိယေသိတံ အနုဝိစရိတံ မနသာ၊ တတြာပိ န သညီ အဿ၊ သညီ စ ပန အဿာ’’တိ?
‘‘ဣဓ၊ အာဝုသော အာနန္ဒ၊ ဘိက္ခု ဧဝံသညီ ဟောတိ – ‘ဧတံ သန္တံ ဧတံ ပဏီတံ၊ ယဒိဒံ သဗ္ဗသင်္ခါရသမထော သဗ္ဗူပဓိပဋိနိဿဂ္ဂေါ တဏှာက္ခယော ဝိရာဂေါ နိရောဓော နိဗ္ဗာန’န္တိ. ဧဝံ ခေါ၊ အာဝုသော အာနန္ဒ၊ သိယာ ဘိက္ခုနော တထာရူပေါ သမာဓိပဋိလာဘော ယထာ နေဝ ပထဝိယံ ပထဝိသညီ အဿ။ပေ။ ယမ္ပိဒံ ဒိဋ္ဌံ သုတံ မုတံ ဝိညာတံ ပတ္တံ ပရိယေသိတံ အနုဝိစရိတံ မနသာ၊ တတြာပိ န သညီ အဿ၊ သညီ စ ပန အဿာ’’တိ.
‘‘အစ္ဆရိယံ၊ အာဝုသော၊ အဗ္ဘုတံ၊ အာဝုသော! ယတြ ဟိ နာမ သတ္ထု စေဝ သာဝကဿ စ အတ္ထေန အတ္ထော ဗျဉ္ဇနေန ဗျဉ္ဇနံ သံသန္ဒိဿတိ သမေဿတိ န ဝိဂ္ဂယှိဿတိ၊ ယဒိဒံ အဂ္ဂပဒသ္မိံ! ဣဒါနာဟံ၊ အာဝုသော၊ ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဧတမတ္ထံ အပုစ္ဆိံ. ဘဂဝါပိ မေ ဧတေဟိ အက္ခရေဟိ ဧတေဟိ ပဒေဟိ ဧတေဟိ ဗျဉ္ဇနေဟိ ဧတမတ္ထံ ဗျာကာသိ၊ သေယျထာပိ အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော. အစ္ဆရိယံ၊ အာဝုသော၊ အဗ္ဘုတံ၊ အာဝုသော၊ ယတြ ဟိ နာမ သတ္ထု စေဝ သာဝကဿ စ အတ္ထေန အတ္ထော ဗျဉ္ဇနေန ဗျဉ္ဇနံ သံသန္ဒိဿတိ သမေဿတိ န ဝိဂ္ဂယှိဿတိ၊ ယဒိဒံ အဂ္ဂပဒသ္မိ’’န္တိ! သတ္တမံ.
၈. မနသိကာရသုတ္တံ
၈. အထ ခေါ အာယသ္မာ အာနန္ဒော ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ အာယသ္မာ အာနန္ဒော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ –
‘‘သိယာ နု ခေါ၊ ဘန္တေ၊ ဘိက္ခုနော တထာရူပေါ သမာဓိပဋိလာဘော ယထာ န စက္ခုံ မနသိ ကရေယျ၊ န ရူပံ မနသိ ကရေယျ၊ န သောတံ မနသိ ကရေယျ၊ န သဒ္ဒံ မနသိ ကရေယျ၊ န ဃာနံ မနသိ ကရေယျ၊ န ဂန္ဓံ မနသိ ကရေယျ၊ န ဇိဝှံ မနသိ ကရေယျ၊ န ရသံ မနသိ ကရေယျ၊ န ကာယံ မနသိ ကရေယျ၊ န ဖောဋ္ဌဗ္ဗံ မနသိ ကရေယျ၊ န ပထဝိံ မနသိ ကရေယျ၊ န အာပံ မနသိ ကရေယျ၊ န တေဇံ မနသိ ကရေယျ၊ န ဝါယံ မနသိ ကရေယျ၊ န အာကာသာနဉ္စာယတနံ မနသိ ကရေယျ၊ န ဝိညာဏဉ္စာယတနံ မနသိ ကရေယျ၊ န အာကိဉ္စညာယတနံ မနသိ ကရေယျ၊ န နေဝသညာနာသညာယတနံ မနသိ ကရေယျ၊ န ဣဓလောကံ မနသိ ကရေယျ၊ န ပရလောကံ မနသိ ကရေယျ၊ ယမ္ပိဒံ ဒိဋ္ဌံ သုတံ မုတံ ဝိညာတံ ပတ္တံ ပရိယေသိတံ အနုဝိစရိတံ မနသာ၊ တမ္ပိ န မနသိ ကရေယျ၊ မနသိ စ ပန ကရေယျာ’’တိ?
‘‘သိယာ၊ အာနန္ဒ၊ ဘိက္ခုနော တထာရူပေါ သမာဓိပဋိလာဘော ယထာ န စက္ခုံ မနသိ ကရေယျ၊ န ရူပံ မနသိ ကရေယျ၊ န သောတံ မနသိ ကရေယျ၊ န သဒ္ဒံ မနသိ ကရေယျ၊ န ဃာနံ မနသိ ကရေယျ၊ န ဂန္ဓံ မနသိ ကရေယျ၊ န ဇိဝှံ မနသိ ကရေယျ၊ န ရသံ မနသိ ကရေယျ၊ န ကာယံ မနသိ ကရေယျ၊ န ဖောဋ္ဌဗ္ဗံ မနသိ ကရေယျ၊ န ပထဝိံ မနသိ ကရေယျ၊ န အာပံ မနသိ ကရေယျ၊ န တေဇံ မနသိ ကရေယျ၊ န ဝါယံ မနသိ ကရေယျ၊ န အာကာသာနဉ္စာယတနံ မနသိ ကရေယျ၊ န ဝိညာဏဉ္စာယတနံ မနသိ ကရေယျ၊ န အာကိဉ္စညာယတနံ မနသိ ကရေယျ၊ န နေဝသညာနာသညာယတနံ မနသိ ကရေယျ၊ န ဣဓလောကံ မနသိ ကရေယျ၊ န ပရလောကံ မနသိ ကရေယျ၊ ယမ္ပိဒံ ဒိဋ္ဌံ သုတံ မုတံ ဝိညာတံ ပတ္တံ ပရိယေသိတံ အနုဝိစရိတံ မနသာ၊ တမ္ပိ န မနသိ ကရေယျ၊ မနသိ စ ပန ကရေယျာ’’တိ.
‘‘ယထာ ကထံ ပန၊ ဘန္တေ၊ သိယာ ဘိက္ခုနော တထာရူပေါ သမာဓိပဋိလာဘော ယထာ န စက္ခုံ မနသိ ကရေယျ၊ န ရူပံ မနသိ ကရေယျ။ ယမ္ပိဒံ ဒိဋ္ဌံ သုတံ မုတံ ဝိညာတံ ပတ္တံ ပရိယေသိတံ အနုဝိစရိတံ မနသာ၊ တမ္ပိ န မနသိ ကရေယျ၊ မနသိ စ ပန ကရေယျာ’’တိ?
‘‘ဣဓာနန္ဒ၊ ဘိက္ခု ဧဝံ မနသိ ကရောတိ – ‘ဧတံ သန္တံ ဧတံ ပဏီတံ၊ ယဒိဒံ သဗ္ဗသင်္ခါရသမထော သဗ္ဗူပဓိပဋိနိဿဂ္ဂေါ တဏှာက္ခယော ဝိရာဂေါ နိရောဓော နိဗ္ဗာန’န္တိ. ဧဝံ ခေါ၊ အာနန္ဒ၊ သိယာ ဘိက္ခုနော တထာရူပေါ သမာဓိပဋိလာဘော ယထာ န စက္ခုံ မနသိ ကရေယျ၊ န ရူပံ မနသိ ကရေယျ။ပေ။ ယမ္ပိဒံ ဒိဋ္ဌံ သုတံ မုတံ ဝိညာတံ ပတ္တံ ပရိယေသိတံ အနုဝိစရိတံ မနသာ၊ တမ္ပိ န မနသိ ကရေယျ၊ မနသိ စ ပန ကရေယျာ’’တိ. အဋ္ဌမံ.
၉. သဒ္ဓသုတ္တံ
၉. ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ နာတိကေ ဝိဟရတိ ဂိဉ္ဇကာဝသထေ. အထ ခေါ အာယသ္မာ သဒ္ဓေါ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နံ ခေါ အာယသ္မန္တံ သဒ္ဓံ ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစ –
‘‘အာဇာနီယဈာယိတံ ခေါ၊ သဒ္ဓ၊ ဈာယ၊ မာ ခဠုင်္ကဈာယိတံ [အာဇာနီယဇ္ဈာယိတံ ခေါ သဒ္ဓ ဈာယထ၊ မာ ခဠုင်္ကဇ္ဈာယိတံ (သီ. ပီ.)]. ကထဉ္စ၊ ခဠုင်္ကဈာယိတံ ဟောတိ? အဿခဠုင်္ကော ဟိ၊ သဒ္ဓ၊ ဒေါဏိယာ ဗဒ္ဓေါ [ဗန္ဓော (သျာ. က.)] ‘ယဝသံ ယဝသ’န္တိ ဈာယတိ. တံ ကိဿ ဟေတု? န ဟိ၊ သဒ္ဓ၊ အဿခဠုင်္ကဿ ဒေါဏိယာ ဗဒ္ဓဿ ဧဝံ ဟောတိ – ‘ကိံ နု ခေါ မံ အဇ္ဇ အဿဒမ္မသာရထိ ကာရဏံ ကာရေဿတိ၊ ကိမဿာဟံ [ကမ္မဿာဟံ (က.)] ပဋိကရောမီ’တိ. သော ဒေါဏိယာ ဗဒ္ဓေါ ‘ယဝသံ ယဝသ’န္တိ ဈာယတိ. ဧဝမေဝံ ခေါ၊ သဒ္ဓ၊ ဣဓေကစ္စော ပုရိသခဠုင်္ကော အရညဂတောပိ ရုက္ခမူလဂတောပိ သုညာဂါရဂတောပိ ကာမရာဂပရိယုဋ္ဌိတေန စေတသာ ဝိဟရတိ ကာမရာဂပရေတေန ဥပ္ပန္နဿ စ ကာမရာဂဿ နိဿရဏံ ယထာဘူတံ နပ္ပဇာနာတိ. သော ကာမရာဂံယေဝ အန္တရံ ကတွာ ဈာယတိ ပဇ္ဈာယတိ နိဇ္ဈာယတိ အဝဇ္ဈာယတိ၊ ဗျာပါဒပရိယုဋ္ဌိတေန စေတသာ ဝိဟရတိ။ ထိနမိဒ္ဓပရိယုဋ္ဌိတေန စေတသာ ဝိဟရတိ။ ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စပရိယုဋ္ဌိတေန စေတသာ ဝိဟရတိ။ ဝိစိကိစ္ဆာပရိယုဋ္ဌိတေန စေတသာ ဝိဟရတိ ဝိစိကိစ္ဆာပရေတေန၊ ဥပ္ပန္နာယ စ ဝိစိကိစ္ဆာယ နိဿရဏံ ယထာဘူတံ နပ္ပဇာနာတိ. သော ဝိစိကိစ္ဆံယေဝ အန္တရံ ကတွာ ဈာယတိ ပဇ္ဈာယတိ နိဇ္ဈာယတိ အဝဇ္ဈာယတိ. သော ပထဝိမ္ပိ နိဿာယ ဈာယတိ၊ အာပမ္ပိ နိဿာယ ဈာယတိ၊ တေဇမ္ပိ နိဿာယ ဈာယတိ၊ ဝါယမ္ပိ နိဿာယ ဈာယတိ၊ အာကာသာနဉ္စာယတနမ္ပိ နိဿာယ ဈာယတိ၊ ဝိညာဏဉ္စာယတနမ္ပိ နိဿာယ ဈာယတိ၊ အာကိဉ္စညာယတနမ္ပိ နိဿာယ ဈာယတိ၊ နေဝသညာနာသညာယတနမ္ပိ နိဿာယ ဈာယတိ၊ ဣဓလောကမ္ပိ နိဿာယ ဈာယတိ၊ ပရလောကမ္ပိ နိဿာယ ဈာယတိ၊ ယမ္ပိဒံ ဒိဋ္ဌံ သုတံ မုတံ ဝိညာတံ ပတ္တံ ပရိယေသိတံ အနုဝိစရိတံ မနသာ၊ တမ္ပိ နိဿာယ ဈာယတိ. ဧဝံ ခေါ၊ သဒ္ဓ၊ ပုရိသခဠုင်္ကဈာယိတံ ဟောတိ.
‘‘ကထဉ္စ၊ သဒ္ဓ၊ အာဇာနီယဈာယိတံ ဟောတိ? ဘဒြော ဟိ၊ သဒ္ဓ၊ အဿာဇာနီယော ဒေါဏိယာ ဗဒ္ဓေါ န ‘ယဝသံ ယဝသ’န္တိ ဈာယတိ. တံ ကိဿ ဟေတု? ဘဒြဿ ဟိ၊ သဒ္ဓ၊ အဿာဇာနီယဿ ဒေါဏိယာ ဗဒ္ဓဿ ဧဝံ ဟောတိ – ‘ကိံ နု ခေါ မံ အဇ္ဇ အဿဒမ္မသာရထိ ကာရဏံ ကာရေဿတိ၊ ကိမဿာဟံ ပဋိကရောမီ’တိ. သော ဒေါဏိယာ ဗဒ္ဓေါ န ‘ယဝသံ ယဝသ’န္တိ ဈာယတိ. ဘဒြော ဟိ၊ သဒ္ဓ၊ အဿာဇာနီယော ယထာ ဣဏံ ယထာ ဗန္ဓံ ယထာ ဇာနိံ ယထာ ကလိံ ဧဝံ ပတောဒဿ အဇ္ဈောဟရဏံ သမနုပဿတိ. ဧဝမေဝံ ခေါ၊ သဒ္ဓ၊ ဘဒြော ပုရိသာဇာနီယော အရညဂတောပိ ရုက္ခမူလဂတောပိ သုညာဂါရဂတောပိ န ကာမရာဂပရိယုဋ္ဌိတေန စေတသာ ဝိဟရတိ န ကာမရာဂပရေတေန၊ ဥပ္ပန္နဿ စ ကာမရာဂဿ နိဿရဏံ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ၊ န ဗျာပါဒပရိယုဋ္ဌိတေန စေတသာ ဝိဟရတိ။ န ထိနမိဒ္ဓပရိယုဋ္ဌိတေန စေတသာ ဝိဟရတိ။ န ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စပရိယုဋ္ဌိတေန စေတသာ ဝိဟရတိ။ န ဝိစိကိစ္ဆာပရိယုဋ္ဌိတေန စေတသာ ဝိဟရတိ န ဝိစိကိစ္ဆာပရေတေန၊ ဥပ္ပန္နာယ စ ဝိစိကိစ္ဆာယ နိဿရဏံ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ. သော နေဝ ပထဝိံ နိဿာယ ဈာယတိ၊ န အာပံ နိဿာယ ဈာယတိ၊ န တေဇံ နိဿာယ ဈာယတိ၊ န ဝါယံ နိဿာယ ဈာယတိ၊ န အာကာသာနဉ္စာယတနံ နိဿာယ ဈာယတိ၊ န ဝိညာဏဉ္စာယတနံ နိဿာယ ဈာယတိ၊ န အာကိဉ္စညာယတနံ နိဿာယ ဈာယတိ၊ န နေဝသညာနာသညာယတနံ နိဿာယ ဈာယတိ၊ န ဣဓလောကံ နိဿာယ ဈာယတိ၊ န ပရလောကံ နိဿာယ ဈာယတိ၊ ယမ္ပိဒံ ဒိဋ္ဌံ သုတံ မုတံ ဝိညာတံ ပတ္တံ ပရိယေသိတံ အနုဝိစရိတံ မနသာ၊ တမ္ပိ နိဿာယ န ဈာယတိ၊ ဈာယတိ စ ပန. ဧဝံ ဈာယိဉ္စ ပန၊ သဒ္ဓ၊ ဘဒြံ ပုရိသာဇာနီယံ သဣန္ဒာ ဒေဝါ သဗြဟ္မကာ သပဇာပတိကာ အာရကာဝ နမဿန္တိ –
‘‘နမော တေ ပုရိသာဇည၊ နမော တေ ပုရိသုတ္တမ၊
ယဿ တေ နာဘိဇာနာမ၊ ယမ္ပိ နိဿာယ ဈာယသီ’’တိ.
ဧဝံ ဝုတ္တေ အာယသ္မာ သဒ္ဓေါ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ကထံ ဈာယီ ပန၊ ဘန္တေ၊ ဘဒြော ပုရိသာဇာနီယော [ပုရိသာဇာနီယော ဈာယတိ၊ သော (သီ. သျာ. ပီ.)၊ ပုရိသာဇာနီယော၊ သော (က.)] နေဝ ပထဝိံ နိဿာယ ဈာယတိ၊ န အာပံ နိဿာယ ဈာယတိ၊ န တေဇံ နိဿာယ ဈာယတိ၊ န ဝါယံ နိဿာယ ဈာယတိ၊ န အာကာသာနဉ္စာယတနံ နိဿာယ ဈာယတိ၊ န ဝိညာဏဉ္စာယတနံ နိဿာယ ဈာယတိ၊ န အာကိဉ္စညာယတနံ နိဿာယ ဈာယတိ၊ န နေဝသညာနာသညာယတနံ နိဿာယ ဈာယတိ၊ န ဣဓလောကံ နိဿာယ ဈာယတိ၊ န ပရလောကံ နိဿာယ ဈာယတိ၊ ယမ္ပိဒံ ဒိဋ္ဌံ သုတံ မုတံ ဝိညာတံ ပတ္တံ ပရိယေသိတံ အနုဝိစရိတံ မနသာ၊ တမ္ပိ နိဿာယ န ဈာယတိ၊ ဈာယတိ စ ပန? ကထံ ဈာယိဉ္စ ပန၊ ဘန္တေ၊ ဘဒြံ ပုရိသာဇာနီယံ သဣန္ဒာ ဒေဝါ သဗြဟ္မကာ သပဇာပတိကာ အာရကာဝ နမဿန္တိ –
‘‘နမော တေ ပုရိသာဇည၊ နမော တေ ပုရိသုတ္တမ၊
ယဿ တေ နာဘိဇာနာမ၊ ယမ္ပိ နိဿာယ ဈာယသီ’’တိ.
‘‘ဣဓ၊ သဒ္ဓ၊ ဘဒြဿ ပုရိသာဇာနီယဿ ပထဝိယံ ပထဝိသညာ ဝိဘူတာ ဟောတိ၊ အာပသ္မိံ အာပေါသညာ ဝိဘူတာ ဟောတိ၊ တေဇသ္မိံ တေဇောသညာ ဝိဘူတာ ဟောတိ၊ ဝါယသ္မိံ ဝါယောသညာ ဝိဘူတာ ဟောတိ၊ အာကာသာနဉ္စာယတနေ အာကာသာနဉ္စာယတနသညာ ဝိဘူတာ ဟောတိ၊ ဝိညာဏဉ္စာယတနေ ဝိညာဏဉ္စာယတနသညာ ဝိဘူတာ ဟောတိ၊ အာကိဉ္စညာယတနေ အာကိဉ္စညာယတနသညာ ဝိဘူတာ ဟောတိ၊ နေဝသညာနာသညာယတနေ နေဝသညာနာသညာယတနသညာ ဝိဘူတာ ဟောတိ၊ ဣဓလောကေ ဣဓလောကသညာ ဝိဘူတာ ဟောတိ၊ ပရလောကေ ပရလောကသညာ ဝိဘူတာ ဟောတိ၊ ယမ္ပိဒံ ဒိဋ္ဌံ သုတံ မုတံ ဝိညာတံ ပတ္တံ ပရိယေသိတံ အနုဝိစရိတံ မနသာ၊ တတြာပိ သညာ ဝိဘူတာ ဟောတိ. ဧဝံ ဈာယီ ခေါ၊ သဒ္ဓ၊ ဘဒြော ပုရိသာဇာနီယော နေဝ ပထဝိံ နိဿာယ ဈာယတိ။ပေ။ ယမ္ပိဒံ ဒိဋ္ဌံ သုတံ မုတံ ဝိညာတံ ပတ္တံ ပရိယေသိတံ အနုဝိစရိတံ မနသာ၊ တမ္ပိ နိဿာယ န ဈာယတိ၊ ဈာယတိ စ ပန. ဧဝံ ဈာယိဉ္စ ပန၊ သဒ္ဓ၊ ဘဒြံ ပုရိသာဇာနီယံ သဣန္ဒာ ဒေဝါ သဗြဟ္မကာ သပဇာပတိကာ အာရကာဝ နမဿန္တိ –
‘‘နမော တေ ပုရိသာဇည၊ နမော တေ ပုရိသုတ္တမ၊
ယဿ တေ နာဘိဇာနာမ၊ ယမ္ပိ နိဿာယ ဈာယသီ’’တိ. နဝမံ၊
၁၀. မောရနိဝါပသုတ္တံ
၁၀. ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ရာဇဂဟေ ဝိဟရတိ မောရနိဝါပေ ပရိဗ္ဗာဇကာရာမေ. တတြ ခေါ ဘဂဝါ ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ – ‘‘ဘိက္ခဝေါ’’တိ. ‘‘ဘဒန္တေ’’တိ တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော ပစ္စဿောသုံ. ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစ –
‘‘တီဟိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု အစ္စန္တနိဋ္ဌော ဟောတိ အစ္စန္တယောဂက္ခေမီ အစ္စန္တဗြဟ္မစာရီ အစ္စန္တပရိယောသာနော သေဋ္ဌော ဒေဝမနုဿာနံ. ကတမေဟိ တီဟိ? အသေခေန သီလက္ခန္ဓေန၊ အသေခေန သမာဓိက္ခန္ဓေန၊ အသေခေန ပညာက္ခန္ဓေန – ဣမေဟိ၊ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တီဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု အစ္စန္တနိဋ္ဌော ဟောတိ အစ္စန္တယောဂက္ခေမီ အစ္စန္တဗြဟ္မစာရီ အစ္စန္တပရိယောသာနော သေဋ္ဌော ဒေဝမနုဿာနံ.
‘‘အပရေဟိပိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တီဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု အစ္စန္တနိဋ္ဌော ဟောတိ အစ္စန္တယောဂက္ခေမီ အစ္စန္တဗြဟ္မစာရီ အစ္စန္တပရိယောသာနော သေဋ္ဌော ဒေဝမနုဿာနံ. ကတမေဟိ တီဟိ? ဣဒ္ဓိပါဋိဟာရိယေန၊ အာဒေသနာပါဋိဟာရိယေန၊ အနုသာသနီပါဋိဟာရိယေန – ဣမေဟိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တီဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု အစ္စန္တနိဋ္ဌော ဟောတိ၊ အစ္စန္တယောဂက္ခေမီ အစ္စန္တဗြဟ္မစာရီ အစ္စန္တပရိယောသာနော သေဋ္ဌော ဒေဝမနုဿာနံ.
‘‘အပရေဟိပိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တီဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု အစ္စန္တနိဋ္ဌော ဟောတိ အစ္စန္တယောဂက္ခေမီ အစ္စန္တဗြဟ္မစာရီ အစ္စန္တပရိယောသာနော သေဋ္ဌော ဒေဝမနုဿာနံ. ကတမေဟိ တီဟိ? သမ္မာဒိဋ္ဌိယာ၊ သမ္မာဉာဏေန၊ သမ္မာဝိမုတ္တိယာ – ဣမေဟိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တီဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု အစ္စန္တနိဋ္ဌော ဟောတိ အစ္စန္တယောဂက္ခေမီ အစ္စန္တဗြဟ္မစာရီ အစ္စန္တပရိယောသာနော သေဋ္ဌော ဒေဝမနုဿာနံ.
‘‘ဒွီဟိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု အစ္စန္တနိဋ္ဌော ဟောတိ အစ္စန္တယောဂက္ခေမီ အစ္စန္တဗြဟ္မစာရီ အစ္စန္တပရိယောသာနော သေဋ္ဌော ဒေဝမနုဿာနံ. ကတမေဟိ ဒွီဟိ? ဝိဇ္ဇာယ၊ စရဏေန – ဣမေဟိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒွီဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဘိက္ခု အစ္စန္တနိဋ္ဌော ဟောတိ အစ္စန္တယောဂက္ခေမီ အစ္စန္တဗြဟ္မစာရီ အစ္စန္တပရိယောသာနော သေဋ္ဌော ဒေဝမနုဿာနံ. ဗြဟ္မုနာ ပေသာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သနင်္ကုမာရေန ဂါထာ ဘာသိတာ –
‘‘ခတ္တိယော သေဋ္ဌော ဇနေတသ္မိံ၊ ယေ ဂေါတ္တပဋိသာရိနော၊
ဝိဇ္ဇာစရဏသမ္ပန္နော၊ သော သေဋ္ဌော ဒေဝမာနုသေ’’တိ [ဒီ. နိ. ၁.၂၇၇၊ သံ. နိ. ၁.၁၈၂၊ ၂.၂၄၅].
‘‘သာ ခေါ ပနေသာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သနင်္ကုမာရေန ဂါထာ ဘာသိတာ သုဘာသိတာ၊ နော ဒုဗ္ဘာသိတာ၊ အတ္ထသံဟိတာ၊ နော အနတ္ထသံဟိတာ၊ အနုမတာ မယာ. အဟမ္ပိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧဝံ ဝဒါမိ –
‘‘ခတ္တိယော သေဋ္ဌော ဇနေတသ္မိံ၊ ယေ ဂေါတ္တပဋိသာရိနော၊
ဝိဇ္ဇာစရဏသမ္ပန္နော၊ သော သေဋ္ဌော ဒေဝမာနုသေ’’တိ. ဒသမံ၊
နိဿယဝဂ္ဂေါ [နိဿာယဝဂ္ဂေါ (သျာ. ကံ.)] ပဌမော.
တဿုဒ္ဒါနံ –
ကိမတ္ထိယာ စေတနာ တယော၊ ဥပနိသာ ဗျသနေန စ၊
ဒွေ သညာ မနသိကာရော၊ သဒ္ဓေါ မောရနိဝါပကန္တိ.
၂. အနုဿတိဝဂ္ဂေါ
၁. ပဌမမဟာနာမသုတ္တံ
၁၁. ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သက္ကေသု ဝိဟရတိ ကပိလဝတ္ထုသ္မိံ နိဂြောဓာရာမေ. တေန ခေါ ပန သမယေန သမ္ဗဟုလာ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော စီဝရကမ္မံ ကရောန္တိ – ‘‘နိဋ္ဌိတစီဝရော ဘဂဝါ တေမာသစ္စယေန စာရိကံ ပက္ကမိဿတီ’’တိ. အဿောသိ ခေါ မဟာနာမော သက္ကော – ‘‘သမ္ဗဟုလာ ကိရ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော စီဝရကမ္မံ ကရောန္တိ – ‘နိဋ္ဌိတစီဝရော ဘဂဝါ တေမာသစ္စယေန စာရိကံ ပက္ကမိဿတီ’’’တိ.
အထ ခေါ မဟာနာမော သက္ကော ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ မဟာနာမော သက္ကော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘သုတံ မေတံ၊ ဘန္တေ – ‘သမ္ဗဟုလာ ကိရ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော စီဝရကမ္မံ ကရောန္တိ – နိဋ္ဌိတစီဝရော ဘဂဝါ တေမာသစ္စယေန စာရိကံ ပက္ကမိဿတီ’တိ. တေသံ နော၊ ဘန္တေ၊ နာနာဝိဟာရေဟိ ဝိဟရတံ ကေနဿ [ကေန (သျာ. ကံ.)] ဝိဟာရေန ဝိဟာတဗ္ဗ’’န္တိ?
‘‘သာဓု သာဓု၊ မဟာနာမ! ဧတံ ခေါ၊ မဟာနာမ၊ တုမှာကံ ပတိရူပံ ကုလပုတ္တာနံ၊ ယံ တုမှေ တထာဂတံ ဥပသင်္ကမိတွာ ပုစ္ဆေယျာထ – ‘တေသံ နော၊ ဘန္တေ၊ နာနာဝိဟာရေဟိ ဝိဟရတံ ကေနဿ ဝိဟာရေန ဝိဟာတဗ္ဗ’’’န္တိ? သဒ္ဓေါ ခေါ၊ မဟာနာမ၊ အာရာဓကော ဟောတိ၊ နော အဿဒ္ဓေါ၊ အာရဒ္ဓဝီရိယော အာရာဓကော ဟောတိ၊ နော ကုသီတော၊ ဥပဋ္ဌိတဿတိ အာရာဓကော ဟောတိ၊ နော မုဋ္ဌဿတိ၊ သမာဟိတော အာရာဓကော ဟောတိ၊ နော အသမာဟိတော၊ ပညဝါ အာရာဓကော ဟောတိ၊ နော ဒုပ္ပညော. ဣမေသု ခေါ တွံ၊ မဟာနာမ၊ ပဉ္စသု ဓမ္မေသု ပတိဋ္ဌာယ ဆ ဓမ္မေ ဥတ္တရိ [ဥတ္တရိံ (သီ. သျာ. ကံ. ပီ.)] ဘာဝေယျာသိ. [အ. နိ. ၆.၁၀] ‘‘ဣဓ တွံ၊ မဟာနာမ၊ တထာဂတံ အနုဿရေယျာသိ – ‘ဣတိပိ သော ဘဂဝါ အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဝိဇ္ဇာစရဏသမ္ပန္နော သုဂတော လောကဝိဒူ အနုတ္တရော ပုရိသဒမ္မသာရထိ သတ္ထာ ဒေဝမနုဿာနံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါ’တိ. ယသ္မိံ၊ မဟာနာမ၊ သမယေ အရိယသာဝကော တထာဂတံ အနုဿရတိ၊ နေဝဿ တသ္မိံ သမယေ ရာဂပရိယုဋ္ဌိတံ စိတ္တံ ဟောတိ၊ န ဒေါသပရိယုဋ္ဌိတံ စိတ္တံ ဟောတိ၊ န မောဟပရိယုဋ္ဌိတံ စိတ္တံ ဟောတိ၊ ဥဇုဂတမေဝဿ တသ္မိံ သမယေ စိတ္တံ ဟောတိ တထာဂတံ အာရဗ္ဘ. ဥဇုဂတစိတ္တော ခေါ ပန၊ မဟာနာမ၊ အရိယသာဝကော လဘတိ အတ္ထဝေဒံ၊ လဘတိ ဓမ္မဝေဒံ၊ လဘတိ ဓမ္မူပသံဟိတံ ပါမောဇ္ဇံ. ပမုဒိတဿ ပီတိ ဇာယတိ၊ ပီတိမနဿ ကာယော ပဿမ္ဘတိ၊ ပဿဒ္ဓကာယော သုခံ ဝေဒိယတိ၊ သုခိနော စိတ္တံ သမာဓိယတိ. အယံ ဝုစ္စတိ၊ မဟာနာမ၊ အရိယသာဝကော ဝိသမဂတာယ ပဇာယ သမပ္ပတ္တော ဝိဟရတိ၊ သဗျာပဇ္ဇာယ ပဇာယ အဗျာပဇ္ဇော ဝိဟရတိ၊ ဓမ္မသောတသမာပန္နော ဗုဒ္ဓါနုဿတိံ ဘာဝေတိ.
‘‘ပုန စပရံ တွံ၊ မဟာနာမ၊ ဓမ္မံ အနုဿရေယျာသိ – ‘သွာက္ခာတော ဘဂဝတာ ဓမ္မော သန္ဒိဋ္ဌိကော အကာလိကော ဧဟိပဿိကော ဩပနေယျိကော [ဩပနယိကော (သီ. သျာ. ကံ. ပီ.)] ပစ္စတ္တံ ဝေဒိတဗ္ဗော ဝိညူဟီ’တိ. ယသ္မိံ၊ မဟာနာမ၊ သမယေ အရိယသာဝကော ဓမ္မံ အနုဿရတိ၊ နေဝဿ တသ္မိံ သမယေ ရာဂပရိယုဋ္ဌိတံ စိတ္တံ ဟောတိ၊ န ဒေါသပရိယုဋ္ဌိတံ စိတ္တံ ဟောတိ၊ န မောဟပရိယုဋ္ဌိတံ စိတ္တံ ဟောတိ၊ ဥဇုဂတမေဝဿ တသ္မိံ သမယေ စိတ္တံ ဟောတိ ဓမ္မံ အာရဗ္ဘ. ဥဇုဂတစိတ္တော ခေါ ပန၊ မဟာနာမ၊ အရိယသာဝကော လဘတိ အတ္ထဝေဒံ၊ လဘတိ ဓမ္မဝေဒံ၊ လဘတိ ဓမ္မူပသံဟိတံ ပါမောဇ္ဇံ. ပမုဒိတဿ ပီတိ ဇာယတိ၊ ပီတိမနဿ ကာယော ပဿမ္ဘတိ၊ ပဿဒ္ဓကာယော သုခံ ဝေဒိယတိ၊ သုခိနော စိတ္တံ သမာဓိယတိ. အယံ ဝုစ္စတိ၊ မဟာနာမ၊ အရိယသာဝကော ဝိသမဂတာယ ပဇာယ သမပ္ပတ္တော ဝိဟရတိ၊ သဗျာပဇ္ဇာယ ပဇာယ အဗျာပဇ္ဇော ဝိဟရတိ၊ ဓမ္မသောတသမာပန္နော ဓမ္မာနုဿတိံ ဘာဝေတိ.
‘‘ပုန စပရံ တွံ၊ မဟာနာမ၊ သံဃံ အနုဿရေယျာသိ – ‘သုပ္ပဋိပန္နော ဘဂဝတော သာဝကသံဃော၊ ဥဇုပ္ပဋိပန္နော ဘဂဝတော သာဝကသံဃော၊ ဉာယပ္ပဋိပန္နော ဘဂဝတော သာဝကသံဃော၊ သာမီစိပ္ပဋိပန္နော ဘဂဝတော သာဝကသံဃော၊ ယဒိဒံ စတ္တာရိ ပုရိသယုဂါနိ အဋ္ဌ ပုရိသပုဂ္ဂလာ၊ ဧသ ဘဂဝတော သာဝကသံဃော အာဟုနေယျော ပါဟုနေယျော ဒက္ခိဏေယျော အဉ္ဇလိကရဏီယော အနုတ္တရံ ပုညက္ခေတ္တံ လောကဿာ’တိ. ယသ္မိံ၊ မဟာနာမ၊ သမယေ အရိယသာဝကော သံဃံ အနုဿရတိ၊ နေဝဿ တသ္မိံ သမယေ ရာဂပရိယုဋ္ဌိတံ စိတ္တံ ဟောတိ၊ န ဒေါသပရိယုဋ္ဌိတံ စိတ္တံ ဟောတိ၊ န မောဟပရိယုဋ္ဌိတံ စိတ္တံ ဟောတိ၊ ဥဇုဂတမေဝဿ တသ္မိံ သမယေ စိတ္တံ ဟောတိ သံဃံ အာရဗ္ဘ. ဥဇုဂတစိတ္တော ခေါ ပန၊ မဟာနာမ၊ အရိယသာဝကော လဘတိ အတ္ထဝေဒံ၊ လဘတိ ဓမ္မဝေဒံ၊ လဘတိ ဓမ္မူပသံဟိတံ ပါမောဇ္ဇံ. ပမုဒိတဿ ပီတိ ဇာယတိ၊ ပီတိမနဿ ကာယော ပဿမ္ဘတိ၊ ပဿဒ္ဓကာယော သုခံ ဝေဒိယတိ၊ သုခိနော စိတ္တံ သမာဓိယတိ. အယံ ဝုစ္စတိ၊ မဟာနာမ၊ အရိယသာဝကော ဝိသမဂတာယ ပဇာယ သမပ္ပတ္တော ဝိဟရတိ၊ သဗျာပဇ္ဇာယ ပဇာယ အဗျာပဇ္ဇော ဝိဟရတိ၊ ဓမ္မသောတသမာပန္နော သံဃာနုဿတိံ ဘာဝေတိ.
‘‘ပုန စပရံ တွံ၊ မဟာနာမ၊ အတ္တနော သီလာနိ အနုဿရေယျာသိ အခဏ္ဍာနိ အစ္ဆိဒ္ဒါနိ အသဗလာနိ အကမ္မာသာနိ ဘုဇိဿာနိ ဝိညုပ္ပသတ္ထာနိ အပရာမဋ္ဌာနိ သမာဓိသံဝတ္တနိကာနိ. ယသ္မိံ၊ မဟာနာမ၊ သမယေ အရိယသာဝကော သီလံ အနုဿရတိ၊ နေဝဿ တသ္မိံ သမယေ ရာဂပရိယုဋ္ဌိတံ စိတ္တံ ဟောတိ၊ န ဒေါသပရိယုဋ္ဌိတံ စိတ္တံ ဟောတိ၊ န မောဟပရိယုဋ္ဌိတံ စိတ္တံ ဟောတိ၊ ဥဇုဂတမေဝဿ တသ္မိံ သမယေ စိတ္တံ ဟောတိ သီလံ အာရဗ္ဘ. ဥဇုဂတစိတ္တော ခေါ ပန၊ မဟာနာမ၊ အရိယသာဝကော လဘတိ အတ္ထဝေဒံ၊ လဘတိ ဓမ္မဝေဒံ၊ လဘတိ ဓမ္မူပသံဟိတံ ပါမောဇ္ဇံ. ပမုဒိတဿ ပီတိ ဇာယတိ၊ ပီတိမနဿ ကာယော ပဿမ္ဘတိ၊ ပဿဒ္ဓကာယော သုခံ ဝေဒိယတိ၊ သုခိနော စိတ္တံ သမာဓိယတိ. အယံ ဝုစ္စတိ၊ မဟာနာမ၊ အရိယသာဝကော ဝိသမဂတာယ ပဇာယ သမပ္ပတ္တော ဝိဟရတိ၊ သဗျာပဇ္ဇာယ ပဇာယ အဗျာပဇ္ဇော ဝိဟရတိ၊ ဓမ္မသောတသမာပန္နော သီလာနုဿတိံ ဘာဝေတိ.
‘‘ပုန စပရံ တွံ၊ မဟာနာမ၊ အတ္တနော စာဂံ အနုဿရေယျာသိ – ‘လာဘာ ဝတ မေ၊ သုလဒ္ဓံ ဝတ မေ၊ ယောဟံ မစ္ဆေရမလပရိယုဋ္ဌိတာယ ပဇာယ ဝိဂတမလမစ္ဆေရေန စေတသာ အဂါရံ အဇ္ဈာဝသာမိ မုတ္တစာဂေါ ပယတပါဏိ ဝေါဿဂ္ဂရတော ယာစယောဂေါ ဒါနသံဝိဘာဂရတော’တိ. ယသ္မိံ၊ မဟာနာမ၊ သမယေ အရိယသာဝကော စာဂံ အနုဿရတိ၊ နေဝဿ တသ္မိံ သမယေ ရာဂပရိယုဋ္ဌိတံ စိတ္တံ ဟောတိ၊ န ဒေါသပရိယုဋ္ဌိတံ စိတ္တံ ဟောတိ၊ န မောဟပရိယုဋ္ဌိတံ စိတ္တံ ဟောတိ၊ ဥဇုဂတမေဝဿ တသ္မိံ သမယေ စိတ္တံ ဟောတိ စာဂံ အာရဗ္ဘ. ဥဇုဂတစိတ္တော ခေါ ပန၊ မဟာနာမ၊ အရိယသာဝကော လဘတိ အတ္ထဝေဒံ၊ လဘတိ ဓမ္မဝေဒံ၊ လဘတိ ဓမ္မူပသံဟိတံ ပါမောဇ္ဇံ. ပမုဒိတဿ ပီတိ ဇာယတိ၊ ပီတိမနဿ ကာယော ပဿမ္ဘတိ၊ ပဿဒ္ဓကာယော သုခံ ဝေဒိယတိ၊ သုခိနော စိတ္တံ သမာဓိယတိ. အယံ ဝုစ္စတိ၊ မဟာနာမ၊ အရိယသာဝကော ဝိသမဂတာယ ပဇာယ သမပ္ပတ္တော ဝိဟရတိ၊ သဗျာပဇ္ဇာယ ပဇာယ အဗျာပဇ္ဇော ဝိဟရတိ၊ ဓမ္မသောတသမာပန္နော စာဂါနုဿတိံ ဘာဝေတိ.
‘‘ပုန စပရံ တွံ၊ မဟာနာမ၊ ဒေဝတာ အနုဿရေယျာသိ – ‘သန္တိ ဒေဝါ စာတုမဟာရာဇိကာ၊ သန္တိ ဒေဝါ တာဝတိံသာ၊ သန္တိ ဒေဝါ ယာမာ၊ သန္တိ ဒေဝါ တုသိတာ၊ သန္တိ ဒေဝါ နိမ္မာနရတိနော၊ သန္တိ ဒေဝါ ပရနိမ္မိတဝသဝတ္တိနော၊ သန္တိ ဒေဝါ ဗြဟ္မကာယိကာ၊ သန္တိ ဒေဝါ တတုတ္တရိ. ယထာရူပါယ သဒ္ဓါယ သမန္နာဂတာ တာ ဒေဝတာ ဣတော စုတာ တတ္ထူပပန္နာ၊ မယှမ္ပိ တထာရူပါ သဒ္ဓါ သံဝိဇ္ဇတိ. ယထာရူပေန သီလေန သမန္နာဂတာ တာ ဒေဝတာ ဣတော စုတာ တတ္ထူပပန္နာ၊ မယှမ္ပိ တထာရူပံ သီလံ သံဝိဇ္ဇတိ. ယထာရူပေန သုတေန သမန္နာဂတာ တာ ဒေဝတာ ဣတော စုတာ တတ္ထူပပန္နာ၊ မယှမ္ပိ တထာရူပံ သုတံ သံဝိဇ္ဇတိ. ယထာရူပေန စာဂေန သမန္နာဂတာ တာ ဒေဝတာ ဣတော စုတာ တတ္ထူပပန္နာ၊ မယှမ္ပိ တထာရူပေါ စာဂေါ သံဝိဇ္ဇတိ. ယထာရူပါယ ပညာယ သမန္နာဂတာ တာ ဒေဝတာ ဣတော စုတာ တတ္ထူပပန္နာ၊ မယှမ္ပိ တထာရူပါ ပညာ သံဝိဇ္ဇတီ’တိ. ယသ္မိံ၊ မဟာနာမ၊ သမယေ အရိယသာဝကော အတ္တနော စ တာသဉ္စ ဒေဝတာနံ သဒ္ဓဉ္စ သီလဉ္စ သုတဉ္စ စာဂဉ္စ ပညဉ္စ အနုဿရတိ၊ နေဝဿ တသ္မိံ သမယေ ရာဂပရိယုဋ္ဌိတံ စိတ္တံ ဟောတိ၊ န ဒေါသပရိယုဋ္ဌိတံ စိတ္တံ ဟောတိ၊ န မောဟပရိယုဋ္ဌိတံ စိတ္တံ ဟောတိ၊ ဥဇုဂတမေဝဿ တသ္မိံ သမယေ စိတ္တံ ဟောတိ ဒေဝတာ အာရဗ္ဘ. ဥဇုဂတစိတ္တော ခေါ ပန၊ မဟာနာမ၊ အရိယသာဝကော လဘတိ အတ္ထဝေဒံ၊ လဘတိ ဓမ္မဝေဒံ၊ လဘတိ ဓမ္မူပသံဟိတံ ပါမောဇ္ဇံ. ပမုဒိတဿ ပီတိ ဇာယတိ၊ ပီတိမနဿ ကာယော ပဿမ္ဘတိ၊ ပဿဒ္ဓကာယော သုခံ ဝေဒိယတိ၊ သုခိနော စိတ္တံ သမာဓိယတိ. အယံ ဝုစ္စတိ၊ မဟာနာမ၊ အရိယသာဝကော ဝိသမဂတာယ ပဇာယ သမပ္ပတ္တော ဝိဟရတိ၊ သဗျာပဇ္ဇာယ ပဇာယ အဗျာပဇ္ဇော ဝိဟရတိ၊ ဓမ္မသောတသမာပန္နော ဒေဝတာနုဿတိံ ဘာဝေတီ’’တိ. ပဌမံ.
၂. ဒုတိယမဟာနာမသုတ္တံ
၁၂. ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သက္ကေသု ဝိဟရတိ ကပိလဝတ္ထုသ္မိံ နိဂြောဓာရာမေ. တေန ခေါ ပန သမယေန မဟာနာမော သက္ကော ဂိလာနာ ဝုဋ္ဌိတော ဟောတိ အစိရဝုဋ္ဌိတော ဂေလညာ. တေန ခေါ ပန သမယေန သမ္ဗဟုလာ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော စီဝရကမ္မံ ကရောန္တိ – ‘‘နိဋ္ဌိတစီဝရော ဘဂဝါ တေမာသစ္စယေန စာရိကံ ပက္ကမိဿတီ’’တိ.
အဿောသိ ခေါ မဟာနာမော သက္ကော – ‘‘သမ္ဗဟုလာ ကိရ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော စီဝရကမ္မံ ကရောန္တိ – ‘နိဋ္ဌိတစီဝရော ဘဂဝါ တေမာသစ္စယေန စာရိကံ ပက္ကမိဿတီ’’’တိ. အထ ခေါ မဟာနာမော သက္ကော ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ မဟာနာမော သက္ကော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘သုတံ မေတံ၊ ဘန္တေ – ‘သမ္ဗဟုလာ ကိရ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော စီဝရကမ္မံ ကရောန္တိ – နိဋ္ဌိတစီဝရော ဘဂဝါ တေမာသစ္စယေန စာရိကံ ပက္ကမိဿတီ’တိ. တေသံ နော၊ ဘန္တေ၊ နာနာဝိဟာရေဟိ ဝိဟရတံ ကေနဿ ဝိဟာရေန ဝိဟာတဗ္ဗ’’န္တိ?
‘‘သာဓု သာဓု၊ မဟာနာမ! ဧတံ ခေါ၊ မဟာနာမ၊ တုမှာကံ ပတိရူပံ ကုလပုတ္တာနံ ယံ တုမှေ တထာဂတံ ဥပသင်္ကမိတွာ ပုစ္ဆေယျာထ – ‘တေသံ နော၊ ဘန္တေ၊ နာနာဝိဟာရေဟိ ဝိဟရတံ ကေနဿ ဝိဟာရေန ဝိဟာတဗ္ဗ’န္တိ? သဒ္ဓေါ ခေါ၊ မဟာနာမ၊ အာရာဓကော ဟောတိ၊ နော အဿဒ္ဓေါ၊ အာရဒ္ဓဝီရိယော အာရာဓကော ဟောတိ၊ နော ကုသီတော၊ ဥပဋ္ဌိတဿတိ အာရာဓကော ဟောတိ၊ နော မုဋ္ဌဿတိ၊ သမာဟိတော အာရာဓကော ဟောတိ၊ နော အသမာဟိတော၊ ပညဝါ အာရာဓကော ဟောတိ၊ နော ဒုပ္ပညော. ဣမေသု ခေါ တွံ၊ မဟာနာမ၊ ပဉ္စသု ဓမ္မေသု ပတိဋ္ဌာယ ဆ ဓမ္မေ ဥတ္တရိ ဘာဝေယျာသိ.
[အ. နိ. ၆.၉] ‘‘ဣဓ တွံ၊ မဟာနာမ၊ တထာဂတံ အနုဿရေယျာသိ – ‘ဣတိပိ သော ဘဂဝါ။ပေ။ သတ္ထာ ဒေဝမနုဿာနံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါ’တိ. ယသ္မိံ၊ မဟာနာမ၊ သမယေ အရိယသာဝကော တထာဂတံ အနုဿရတိ၊ နေဝဿ တသ္မိံ သမယေ ရာဂပရိယုဋ္ဌိတံ စိတ္တံ ဟောတိ၊ န ဒေါသပရိယုဋ္ဌိတံ စိတ္တံ ဟောတိ၊ န မောဟပရိယုဋ္ဌိတံ စိတ္တံ ဟောတိ၊ ဥဇုဂတမေဝဿ တသ္မိံ သမယေ စိတ္တံ ဟောတိ တထာဂတံ အာရဗ္ဘ. ဥဇုဂတစိတ္တော ခေါ ပန၊ မဟာနာမ၊ အရိယသာဝကော လဘတိ အတ္ထဝေဒံ၊ လဘတိ ဓမ္မဝေဒံ၊ လဘတိ ဓမ္မူပသံဟိတံ ပါမောဇ္ဇံ. ပမုဒိတဿ ပီတိ ဇာယတိ၊ ပီတိမနဿ ကာယော ပဿမ္ဘတိ၊ ပဿဒ္ဓကာယော သုခံ ဝေဒိယတိ၊ သုခိနော စိတ္တံ သမာဓိယတိ. ဣမံ ခေါ တွံ၊ မဟာနာမ၊ ဗုဒ္ဓါနုဿတိံ ဂစ္ဆန္တောပိ ဘာဝေယျာသိ၊ ဌိတောပိ ဘာဝေယျာသိ၊ နိသိန္နောပိ ဘာဝေယျာသိ၊ သယာနောပိ ဘာဝေယျာသိ၊ ကမ္မန္တံ အဓိဋ္ဌဟန္တောပိ ဘာဝေယျာသိ၊ ပုတ္တသမ္ဗာဓသယနံ အဇ္ဈာဝသန္တောပိ ဘာဝေယျာသိ.
‘‘ပုန စပရံ တွံ၊ မဟာနာမ၊ ဓမ္မံ အနုဿရေယျာသိ။ပေ။ သံဃံ အနုဿရေယျာသိ။ပေ။ အတ္တနော သီလာနိ အနုဿရေယျာသိ။ပေ။ အတ္တနော စာဂံ အနုဿရေယျာသိ။ပေ။ ဒေဝတာ အနုဿရေယျာသိ – ‘သန္တိ ဒေဝါ စာတုမဟာရာဇိကာ။ပေ။ သန္တိ ဒေဝါ တတုတ္တရိ. ယထာရူပါယ သဒ္ဓါယ သမန္နာဂတာ တာ ဒေဝတာ ဣတော စုတာ တတ္ထူပပန္နာ၊ မယှမ္ပိ တထာရူပါ သဒ္ဓါ သံဝိဇ္ဇတိ. ယထာရူပေန သီလေန။ သုတေန။ စာဂေန။ ပညာယ သမန္နာဂတာ တာ ဒေဝတာ ဣတော စုတာ တတ္ထူပပန္နာ၊ မယှမ္ပိ တထာရူပါ ပညာ သံဝိဇ္ဇတီ’တိ. ယသ္မိံ၊ မဟာနာမ၊ သမယေ အရိယသာဝကော အတ္တနော စ တာသဉ္စ ဒေဝတာနံ သဒ္ဓဉ္စ သီလဉ္စ သုတဉ္စ စာဂဉ္စ ပညဉ္စ အနုဿရတိ၊ နေဝဿ တသ္မိံ သမယေ ရာဂပရိယုဋ္ဌိတံ စိတ္တံ ဟောတိ၊ န ဒေါသပရိယုဋ္ဌိတံ စိတ္တံ ဟောတိ၊ န မောဟပရိယုဋ္ဌိတံ စိတ္တံ ဟောတိ၊ ဥဇုဂတမေဝဿ တသ္မိံ သမယေ စိတ္တံ ဟောတိ ဒေဝတာ အာရဗ္ဘ. ဥဇုဂတစိတ္တော ခေါ ပန၊ မဟာနာမ၊ အရိယသာဝကော လဘတိ အတ္ထဝေဒံ၊ လဘတိ ဓမ္မဝေဒံ၊ လဘတိ ဓမ္မူပသံဟိတံ ပါမောဇ္ဇံ. ပမုဒိတဿ ပီတိ ဇာယတိ၊ ပီတိမနဿ ကာယော ပဿမ္ဘတိ၊ ပဿဒ္ဓကာယော သုခံ ဝေဒိယတိ၊ သုခိနော စိတ္တံ သမာဓိယတိ. ဣမံ ခေါ တွံ၊ မဟာနာမ၊ ဒေဝတာနုဿတိံ ဂစ္ဆန္တောပိ ဘာဝေယျာသိ၊ ဌိတောပိ ဘာဝေယျာသိ၊ နိသိန္နောပိ ဘာဝေယျာသိ၊ သယာနောပိ ဘာဝေယျာသိ၊ ကမ္မန္တံ အဓိဋ္ဌဟန္တောပိ ဘာဝေယျာသိ၊ ပုတ္တသမ္ဗာဓသယနံ အဇ္ဈာဝသန္တောပိ ဘာဝေယျာသီ’’တိ. ဒုတိယံ.
၃. နန္ဒိယသုတ္တံ
၁၃. ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သက္ကေသု ဝိဟရတိ ကပိလဝတ္ထုသ္မိံ နိဂြောဓာရာမေ. တေန ခေါ ပန သမယေန ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝဿာဝါသံ ဥပဂန္တုကာမော ဟောတိ [အဟောသိ (က.)].
အဿောသိ ခေါ နန္ဒိယော သက္ကော – ‘‘ဘဂဝါ ကိရ သာဝတ္ထိယံ ဝဿာဝါသံ ဥပဂန္တုကာမော’’တိ. အထ ခေါ နန္ဒိယဿ သက္ကဿ ဧတဒဟောသိ – ‘‘ယံနူနာဟမ္ပိ သာဝတ္ထိယံ ဝဿာဝါသံ ဥပဂစ္ဆေယျံ. တတ္ထ ကမ္မန္တဉ္စေဝ အဓိဋ္ဌဟိဿာမိ၊ ဘဂဝန္တဉ္စ လစ္ဆာမိ ကာလေန ကာလံ ဒဿနာယာ’’တိ.
အထ ခေါ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝဿာဝါသံ ဥပဂစ္ဆိ [ဥပဂဉ္ဆိ (သီ. ပီ.)]. နန္ဒိယောပိ ခေါ သက္ကော သာဝတ္ထိယံ ဝဿာဝါသံ ဥပဂစ္ဆိ. တတ္ထ ကမ္မန္တဉ္စေဝ အဓိဋ္ဌာသိ [အဓိဋ္ဌာယ (သျာ.)၊ အဓိဋ္ဌာတိ (က.)]၊ ဘဂဝန္တဉ္စ လဘိ [လစ္ဆတိ (သျာ. က.)] ကာလေန ကာလံ ဒဿနာယ. တေန ခေါ ပန သမယေန သမ္ဗဟုလာ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော စီဝရကမ္မံ ကရောန္တိ – ‘‘နိဋ္ဌိတစီဝရော ဘဂဝါ တေမာသစ္စယေန စာရိကံ ပက္ကမိဿတီ’’တိ.
အဿောသိ ခေါ နန္ဒိယော သက္ကော – ‘‘သမ္ဗဟုလာ ကိရ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော စီဝရကမ္မံ ကရောန္တိ – ‘နိဋ္ဌိတစီဝရော ဘဂဝါ တေမာသစ္စယေန စာရိကံ ပက္ကမိဿတီ’’’တိ. အထ ခေါ နန္ဒိယော သက္ကော ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ နန္ဒိယော သက္ကော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘သုတံ မေတံ၊ ဘန္တေ – ‘သမ္ဗဟုလာ ကိရ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော စီဝရကမ္မံ ကရောန္တိ – နိဋ္ဌိတစီဝရော ဘဂဝါ တေမာသစ္စယေန စာရိကံ ပက္ကမိဿတီ’တိ. တေသံ နော၊ ဘန္တေ၊ နာနာဝိဟာရေဟိ ဝိဟရတံ ကေနဿ ဝိဟာရေန ဝိဟာတဗ္ဗ’’န္တိ?
‘‘သာဓု သာဓု၊ နန္ဒိယ! ဧတံ ခေါ၊ နန္ဒိယ၊ တုမှာကံ ပတိရူပံ ကုလပုတ္တာနံ၊ ယံ တုမှေ တထာဂတံ ဥပသင်္ကမိတွာ ပုစ္ဆေယျာထ – ‘တေသံ နော၊ ဘန္တေ၊ နာနာဝိဟာရေဟိ ဝိဟရတံ ကေနဿ ဝိဟာရေန ဝိဟာတဗ္ဗ’န္တိ? သဒ္ဓေါ ခေါ၊ နန္ဒိယ၊ အာရာဓကော ဟောတိ၊ နော အဿဒ္ဓေါ၊ သီလဝါ အာရာဓကော ဟောတိ၊ နော ဒုဿီလော၊ အာရဒ္ဓဝီရိယော အာရာဓကော ဟောတိ၊ နော ကုသီတော၊ ဥပဋ္ဌိတဿတိ အာရာဓကော ဟောတိ၊ နော မုဋ္ဌဿတိ၊ သမာဟိတော အာရာဓကော ဟောတိ၊ နော အသမာဟိတော၊ ပညဝါ အာရာဓကော ဟောတိ၊ နော ဒုပ္ပညော. ဣမေသု ခေါ တေ၊ နန္ဒိယ၊ ဆသု ဓမ္မေသု ပတိဋ္ဌာယ ပဉ္စသု ဓမ္မေသု အဇ္ဈတ္တံ သတိ ဥပဋ္ဌာပေတဗ္ဗာ.
‘‘ဣဓ တွံ၊ နန္ဒိယ၊ တထာဂတံ အနုဿရေယျာသိ – ‘ဣတိပိ သော ဘဂဝါ အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဝိဇ္ဇာစရဏသမ္ပန္နော သုဂတော လောကဝိဒူ အနုတ္တရော ပုရိသဒမ္မသာရထိ၊ သတ္ထာ ဒေဝမနုဿာနံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါ’တိ. ဣတိ ခေါ တေ၊ နန္ဒိယ၊ တထာဂတံ အာရဗ္ဘ အဇ္ဈတ္တံ သတိ ဥပဋ္ဌာပေတဗ္ဗာ.
‘‘ပုန စပရံ တွံ၊ နန္ဒိယ၊ ဓမ္မံ အနုဿရေယျာသိ – ‘သွာက္ခာတော ဘဂဝတာ ဓမ္မော သန္ဒိဋ္ဌိကော အကာလိကော ဧဟိပဿိကော ဩပနေယျိကော ပစ္စတ္တံ ဝေဒိတဗ္ဗော ဝိညူဟီ’တိ. ဣတိ ခေါ တေ၊ နန္ဒိယ၊ ဓမ္မံ အာရဗ္ဘ အဇ္ဈတ္တံ သတိ ဥပဋ္ဌာပေတဗ္ဗာ.
‘‘ပုန စပရံ တွံ၊ နန္ဒိယ၊ ကလျာဏမိတ္တေ အနုဿရေယျာသိ – ‘လာဘာ ဝတ မေ၊ သုလဒ္ဓံ ဝတ မေ၊ ယဿ မေ ကလျာဏမိတ္တာ အနုကမ္ပကာ အတ္ထကာမာ ဩဝါဒကာ အနုသာသကာ’တိ. ဣတိ ခေါ တေ၊ နန္ဒိယ၊ ကလျာဏမိတ္တေ အာရဗ္ဘ အဇ္ဈတ္တံ သတိ ဥပဋ္ဌာပေတဗ္ဗာ.
‘‘ပုန စပရံ တွံ၊ နန္ဒိယ၊ အတ္တနော စာဂံ အနုဿရေယျာသိ – ‘လာဘာ ဝတ မေ၊ သုလဒ္ဓံ ဝတ မေ၊ ယောဟံ မစ္ဆေရမလပရိယုဋ္ဌိတာယ ပဇာယ ဝိဂတမလမစ္ဆေရေန စေတသာ အဂါရံ အဇ္ဈာဝသာမိ မုတ္တစာဂေါ ပယတပါဏိ ဝေါဿဂ္ဂရတော ယာစယောဂေါ ဒါနသံဝိဘာဂရတော’တိ. ဣတိ ခေါ တေ၊ နန္ဒိယ၊ စာဂံ အာရဗ္ဘ အဇ္ဈတ္တံ သတိ ဥပဋ္ဌာပေတဗ္ဗာ.
‘‘ပုန စပရံ တွံ၊ နန္ဒိယ၊ ဒေဝတာ အနုဿရေယျာသိ – ‘ယာ ဒေဝတာ အတိက္ကမ္မေဝ ကဗဠီကာရာဟာရဘက္ခာနံ [ကဗဠိံကာရဘက္ခာနံ (သီ.)၊ ကဗဠီကာရဘက္ခာနံ (သျာ. ကံ. ပီ.)] ဒေဝတာနံ သဟဗျတံ အညတရံ မနောမယံ ကာယံ ဥပပန္နာ၊ တာ ကရဏီယံ အတ္တနော န သမနုပဿန္တိ ကတဿ ဝါ ပတိစယံ. သေယျထာပိ၊ နန္ဒိယ၊ ဘိက္ခု အသမယဝိမုတ္တော ကရဏီယံ အတ္တနော န သမနုပဿတိ ကတဿ ဝါ ပတိစယံ၊ ဧဝမေဝံ ခေါ၊ နန္ဒိယ၊ ယာ တာ ဒေဝတာ အတိက္ကမ္မေဝ ကဗဠီကာရာဟာရဘက္ခာနံ ဒေဝတာနံ သဟဗျတံ အညတရံ မနောမယံ ကာယံ ဥပပန္နာ၊ တာ ကရဏီယံ အတ္တနော န သမနုပဿန္တိ ကတဿ ဝါ ပတိစယံ. ဣတိ ခေါ တေ၊ နန္ဒိယ၊ ဒေဝတာ အာရဗ္ဘ အဇ္ဈတ္တံ သတိ ဥပဋ္ဌာပေတဗ္ဗာ.
‘‘ဣမေဟိ ခေါ၊ နန္ဒိယ၊ ဧကာဒသဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော အရိယသာဝကော ပဇဟတေဝ ပါပကေ အကုသလေ ဓမ္မေ၊ န ဥပါဒိယတိ. သေယျထာပိ၊ နန္ဒိယ၊ ကုမ္ဘော နိက္ကုဇ္ဇော [နိကုဇ္ဇော (က.)] ဝမတေဝ ဥဒကံ၊ နော ဝန္တံ ပစ္စာဝမတိ [ပစ္စာမသတိ (သျာ.)]၊ သေယျထာပိ ဝါ ပန၊ နန္ဒိယ၊ သုက္ခေ တိဏဒါယေ အဂ္ဂိ မုတ္တော ဍဟညေဝ ဂစ္ဆတိ၊ နော ဒဍ္ဎံ ပစ္စုဒါဝတ္တတိ၊ ဧဝမေဝံ ခေါ၊ နန္ဒိယ၊ ဣမေဟိ ဧကာဒသဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော အရိယသာဝကော ပဇဟတေဝ ပါပကေ အကုသလေ ဓမ္မေ၊ န ဥပါဒိယတီ’’တိ. တတိယံ.
၄. သုဘူတိသုတ္တံ
၁၄. အထ ခေါ အာယသ္မာ သုဘူတိ သဒ္ဓေန ဘိက္ခုနာ သဒ္ဓိံ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နံ ခေါ အာယသ္မန္တံ သုဘူတိံ ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ကော နာမာယံ [ကော နာမော အယံ (သီ. က.)၊ ကော နာမ အယံ (သျာ. ကံ.)]၊ သုဘူတိ၊ ဘိက္ခူ’’တိ? ‘‘သဒ္ဓေါ နာမာယံ၊ ဘန္တေ၊ ဘိက္ခု၊ သုဒတ္တဿ [သဒ္ဓဿ (သီ. သျာ. ကံ. ပီ.)] ဥပါသကဿ ပုတ္တော၊ သဒ္ဓါ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇိတော’’တိ.
‘‘ကစ္စိ ပနာယံ၊ သုဘူတိ၊ သဒ္ဓေါ ဘိက္ခု သုဒတ္တဿ ဥပါသကဿ ပုတ္တော သဒ္ဓါ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇိတော သန္ဒိဿတိ သဒ္ဓါပဒါနေသူ’’တိ? ‘‘ဧတဿ၊ ဘဂဝါ၊ ကာလော၊ ဧတဿ၊ သုဂတ၊ ကာလော၊ ယံ ဘဂဝါ သဒ္ဓဿ သဒ္ဓါပဒါနာနိ ဘာသေယျ. ဣဒါနာဟံ ဇာနိဿာမိ ယဒိ ဝါ အယံ ဘိက္ခု သန္ဒိဿတိ သဒ္ဓါပဒါနေသု ယဒိ ဝါ နော’’တိ.
‘‘တေန ဟိ၊ သုဘူတိ၊ သုဏာဟိ၊ သာဓုကံ မနသိ ကရောဟိ၊ ဘာသိဿာမီ’’တိ. ‘‘ဧဝံ၊ ဘန္တေ’’တိ ခေါ အာယသ္မာ သုဘူတိ ဘဂဝတော ပစ္စဿောသိ. ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစ –
‘‘ဣဓ၊ သုဘူတိ၊ ဘိက္ခု သီလဝါ ဟောတိ၊ ပါတိမောက္ခသံဝရသံဝုတော ဝိဟရတိ အာစာရဂေါစရသမ္ပန္နော အဏုမတ္တေသု ဝဇ္ဇေသု ဘယဒဿာဝီ၊ သမာဒါယ သိက္ခတိ သိက္ခာပဒေသု. ယမ္ပိ၊ သုဘူတိ၊ ဘိက္ခု သီလဝါ ဟောတိ။ပေ။ သမာဒါယ သိက္ခတိ သိက္ခာပဒေသု၊ ဣဒမ္ပိ၊ သုဘူတိ၊ သဒ္ဓဿ သဒ္ဓါပဒါနံ ဟောတိ.
‘‘ပုန စပရံ၊ သုဘူတိ၊ ဘိက္ခု ဗဟုဿုတော ဟောတိ သုတဓရော သုတသန္နိစယော၊ ယေ တေ ဓမ္မာ အာဒိကလျာဏာ မဇ္ဈေကလျာဏာ ပရိယောသာနကလျာဏာ သာတ္ထံ သဗျဉ္ဇနံ ကေဝလပရိပုဏ္ဏံ ပရိသုဒ္ဓံ ဗြဟ္မစရိယံ အဘိဝဒန္တိ၊ တထာရူပါဿ ဓမ္မာ ဗဟုဿုတာ ဟောန္တိ ဓာတာ ဝစသာ ပရိစိတာ မနသာနုပေက္ခိတာ ဒိဋ္ဌိယာ သုပ္ပဋိဝိဒ္ဓါ. ယမ္ပိ၊ သုဘူတိ၊ ဘိက္ခု ဗဟုဿုတော ဟောတိ။ပေ။ ဒိဋ္ဌိယာ သုပ္ပဋိဝိဒ္ဓါ၊ ဣဒမ္ပိ၊ သုဘူတိ၊ သဒ္ဓဿ သဒ္ဓါပဒါနံ ဟောတိ.
‘‘ပုန စပရံ၊ သုဘူတိ၊ ဘိက္ခု ကလျာဏမိတ္တော ဟောတိ ကလျာဏသဟာယော ကလျာဏသမ္ပဝင်္ကော. ယမ္ပိ၊ သုဘူတိ၊ ဘိက္ခု ကလျာဏမိတ္တော ဟောတိ ကလျာဏသဟာယော ကလျာဏသမ္ပဝင်္ကော၊ ဣဒမ္ပိ၊ သုဘူတိ၊ သဒ္ဓဿ သဒ္ဓါပဒါနံ ဟောတိ.
‘‘ပုန စပရံ၊ သုဘူတိ၊ ဘိက္ခု သုဝစော ဟောတိ သောဝစဿကရဏေဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ခမော ပဒက္ခိဏဂ္ဂါဟီ အနုသာသနိံ. ယမ္ပိ၊ သုဘူတိ၊ ဘိက္ခု သုဝစော ဟောတိ သောဝစဿကရဏေဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ခမော ပဒက္ခိဏဂ္ဂါဟီ အနုသာသနိံ၊ ဣဒမ္ပိ၊ သုဘူတိ၊ သဒ္ဓဿ သဒ္ဓါပဒါနံ ဟောတိ.
‘‘ပုန စပရံ၊ သုဘူတိ၊ ဘိက္ခု ယာနိ တာနိ သဗြဟ္မစာရီနံ ဥစ္စာဝစာနိ ကိံကရဏီယာနိ တတြ ဒက္ခော ဟောတိ အနလသော တတြုပါယာယ ဝီမံသာယ သမန္နာဂတော အလံ ကာတုံ အလံ သံဝိဓာတုံ. ယမ္ပိ၊ သုဘူတိ၊ ဘိက္ခု ယာနိ တာနိ သဗြဟ္မစာရီနံ ဥစ္စာဝစာနိ ကိံကရဏီယာနိ တတြ ဒက္ခော ဟောတိ အနလသော တတြုပါယာယ ဝီမံသာယ သမန္နာဂတော အလံ ကာတုံ အလံ သံဝိဓာတုံ၊ ဣဒမ္ပိ၊ သုဘူတိ၊ သဒ္ဓဿ သဒ္ဓါပဒါနံ ဟောတိ.
‘‘ပုန စပရံ၊ သုဘူတိ၊ ဘိက္ခု ဓမ္မကာမော ဟောတိ ပိယသမုဒါဟာရော အဘိဓမ္မေ အဘိဝိနယေ ဥဠာရပါမောဇ္ဇော. ယမ္ပိ၊ သုဘူတိ၊ ဘိက္ခု ဓမ္မကာမော ဟောတိ ပိယသမုဒါဟာရော အဘိဓမ္မေ အဘိဝိနယေ ဥဠာရပါမောဇ္ဇော၊ ဣဒမ္ပိ၊ သုဘူတိ၊ သဒ္ဓဿ သဒ္ဓါပဒါနံ ဟောတိ.
‘‘ပုန စပရံ၊ သုဘူတိ၊ ဘိက္ခု အာရဒ္ဓဝီရိယော ဝိဟရတိ အကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ပဟာနာယ၊ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ဥပသမ္ပဒါယ၊ ထာမဝါ ဒဠှပရက္ကမော အနိက္ခိတ္တဓုရော ကုသလေသု ဓမ္မေသု. ယမ္ပိ၊ သုဘူတိ၊ ဘိက္ခု အာရဒ္ဓဝီရိယော ဝိဟရတိ အကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ပဟာနာယ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ဥပသမ္ပဒါယ ထာမဝါ ဒဠှပရက္ကမော အနိက္ခိတ္တဓုရော ကုသလေသု ဓမ္မေသု၊ ဣဒမ္ပိ၊ သုဘူတိ၊ သဒ္ဓဿ သဒ္ဓါပဒါနံ ဟောတိ.
‘‘ပုန စပရံ၊ သုဘူတိ၊ ဘိက္ခု စတုန္နံ ဈာနာနံ အာဘိစေတသိကာနံ ဒိဋ္ဌဓမ္မသုခဝိဟာရာနံ နိကာမလာဘီ ဟောတိ အကိစ္ဆလာဘီ အကသိရလာဘီ. ယမ္ပိ၊ သုဘူတိ၊ ဘိက္ခု စတုန္နံ ဈာနာနံ အာဘိစေတသိကာနံ ဒိဋ္ဌဓမ္မသုခဝိဟာရာနံ နိကာမလာဘီ ဟောတိ အကိစ္ဆလာဘီ အကသိရလာဘီ၊ ဣဒမ္ပိ၊ သုဘူတိ၊ သဒ္ဓဿ သဒ္ဓါပဒါနံ ဟောတိ.
‘‘ပုန စပရံ၊ သုဘူတိ၊ ဘိက္ခု အနေကဝိဟိတံ ပုဗ္ဗေနိဝါသံ အနုဿရတိ၊ သေယျထိဒံ – ဧကမ္ပိ ဇာတိံ ဒွေပိ ဇာတိယော တိဿောပိ ဇာတိယော စတဿောပိ ဇာတိယော ပဉ္စပိ ဇာတိယော ဒသပိ ဇာတိယော ဝီသမ္ပိ ဇာတိယော တိံသမ္ပိ ဇာတိယော စတ္တာရီသမ္ပိ ဇာတိယော ပညာသမ္ပိ ဇာတိယော ဇာတိသတမ္ပိ ဇာတိသဟဿမ္ပိ ဇာတိသတသဟဿမ္ပိ အနေကေပိ သံဝဋ္ဋကပ္ပေ အနေကေပိ ဝိဝဋ္ဋကပ္ပေ အနေကေပိ သံဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋကပ္ပေ – ‘အမုတြာသိံ ဧဝံနာမော ဧဝံဂေါတ္တော ဧဝံဝဏ္ဏော ဧဝမာဟာရော ဧဝံသုခဒုက္ခပ္ပဋိသံဝေဒီ ဧဝမာယုပရိယန္တော၊ သော တတော စုတော အမုတြ ဥဒပါဒိံ၊ တတြာပါသိံ ဧဝံနာမော ဧဝံဂေါတ္တော ဧဝံဝဏ္ဏော ဧဝမာဟာရော ဧဝံသုခဒုက္ခပ္ပဋိသံဝေဒီ ဧဝမာယုပရိယန္တော၊ သော တတော စုတော ဣဓူပပန္နော’တိ. ဣတိ သာကာရံ သဥဒ္ဒေသံ အနေကဝိဟိတံ ပုဗ္ဗေနိဝါသံ အနုဿရတိ. ယမ္ပိ၊ သုဘူတိ၊ ဘိက္ခု အနေကဝိဟိတံ ပုဗ္ဗေနိဝါသံ အနုဿရတိ၊ သေယျထိဒံ၊ ဧကမ္ပိ ဇာတိံ ဒွေပိ ဇာတိယော။ပေ။ ဣတိ သာကာရံ သဥဒ္ဒေသံ အနေကဝိဟိတံ ပုဗ္ဗေနိဝါသံ အနုဿရတိ. ဣဒမ္ပိ၊ သုဘူတိ၊ သဒ္ဓဿ သဒ္ဓါပဒါနံ ဟောတိ.
‘‘ပုန စပရံ၊ သုဘူတိ၊ ဘိက္ခု ဒိဗ္ဗေန စက္ခုနာ ဝိသုဒ္ဓေန အတိက္ကန္တမာနုသကေန သတ္တေ ပဿတိ စဝမာနေ ဥပပဇ္ဇမာနေ ဟီနေ ပဏီတေ သုဝဏ္ဏေ ဒုဗ္ဗဏ္ဏေ၊ သုဂတေ ဒုဂ္ဂတေ ယထာကမ္မူပဂေ သတ္တေ ပဇာနာတိ – ‘ဣမေ ဝတ ဘောန္တော သတ္တာ ကာယဒုစ္စရိတေန သမန္နာဂတာ ဝစီဒုစ္စရိတေန သမန္နာဂတာ မနောဒုစ္စရိတေန သမန္နာဂတာ အရိယာနံ ဥပဝါဒကာ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကာ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကမ္မသမာဒါနာ၊ တေ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ အပါယံ ဒုဂ္ဂတိံ ဝိနိပါတံ နိရယံ ဥပပန္နာ. ဣမေ ဝါ ပန ဘောန္တော သတ္တာ ကာယသုစရိတေန သမန္နာဂတာ ဝစီသုစရိတေန သမန္နာဂတာ မနောသုစရိတေန သမန္နာဂတာ အရိယာနံ အနုပဝါဒကာ သမ္မာဒိဋ္ဌိကာ သမ္မာဒိဋ္ဌိကမ္မသမာဒါနာ၊ တေ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ သုဂတိံ သဂ္ဂံ လောကံ ဥပပန္နာ’တိ. ဣတိ ဒိဗ္ဗေန စက္ခုနာ ဝိသုဒ္ဓေန အတိက္ကန္တမာနုသကေန သတ္တေ ပဿတိ စဝမာနေ ဥပပဇ္ဇမာနေ ဟီနေ ပဏီတေ သုဝဏ္ဏေ ဒုဗ္ဗဏ္ဏေ၊ သုဂတေ ဒုဂ္ဂတေ ယထာကမ္မူပဂေ သတ္တေ ပဇာနာတိ. ယမ္ပိ၊ သုဘူတိ၊ ဘိက္ခု ဒိဗ္ဗေန စက္ခုနာ ဝိသုဒ္ဓေန။ပေ။ ယထာကမ္မူပဂေ သတ္တေ ပဇာနာတိ၊ ဣဒမ္ပိ၊ သုဘူတိ၊ သဒ္ဓဿ သဒ္ဓါပဒါနံ ဟောတိ.
‘‘ပုန စပရံ၊ သုဘူတိ၊ ဘိက္ခု အာသဝါနံ ခယာ အနာသဝံ စေတောဝိမုတ္တိံ ပညာဝိမုတ္တိံ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ. ယမ္ပိ၊ သုဘူတိ၊ ဘိက္ခု အာသဝါနံ ခယာ။ပေ။ သစ္ဆိကတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ၊ ဣဒမ္ပိ၊ သုဘူတိ၊ သဒ္ဓဿ သဒ္ဓါပဒါနံ ဟောတီ’’တိ.
ဧဝံ ဝုတ္တေ အာယသ္မာ သုဘူတိ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ယာနိမာနိ၊ ဘန္တေ၊ ဘဂဝတာ သဒ္ဓဿ သဒ္ဓါပဒါနာနိ ဘာသိတာနိ၊ သံဝိဇ္ဇန္တိ တာနိ ဣမဿ ဘိက္ခုနော၊ အယဉ္စ ဘိက္ခု ဧတေသု သန္ဒိဿတိ.
‘‘အယံ၊ ဘန္တေ၊ ဘိက္ခု သီလဝါ ဟောတိ၊ ပါတိမောက္ခသံဝရသံဝုတော ဝိဟရတိ အာစာရဂေါစရသမ္ပန္နော အဏုမတ္တေသု ဝဇ္ဇေသု ဘယဒဿာဝီ၊ သမာဒါယ သိက္ခတိ သိက္ခာပဒေသု.
‘‘အယံ၊ ဘန္တေ၊ ဘိက္ခု ဗဟုဿုတော ဟောတိ သုတဓရော သုတသန္နိစယော၊ ယေ တေ ဓမ္မာ အာဒိကလျာဏာ မဇ္ဈေကလျာဏာ ပရိယောသာနကလျာဏာ သာတ္ထံ သဗျဉ္ဇနံ ကေဝလပရိပုဏ္ဏံ ပရိသုဒ္ဓံ ဗြဟ္မစရိယံ အဘိဝဒန္တိ၊ တထာရူပါဿ ဓမ္မာ ဗဟုဿုတာ ဟောန္တိ ဓာတာ ဝစသာ ပရိစိတာ မနသာနုပေက္ခိတာ ဒိဋ္ဌိယာ သုပ္ပဋိဝိဒ္ဓါ.
‘‘အယံ၊ ဘန္တေ၊ ဘိက္ခု ကလျာဏမိတ္တော ဟောတိ ကလျာဏသဟာယော ကလျာဏသမ္ပဝင်္ကော.
‘‘အယံ၊ ဘန္တေ၊ ဘိက္ခု သုဝစော ဟောတိ။ပေ။ အနုသာသနိံ.
‘‘အယံ၊ ဘန္တေ၊ ဘိက္ခု ယာနိ တာနိ သဗြဟ္မစာရီနံ ဥစ္စာဝစာနိ ကိံကရဏီယာနိ တတ္ထ ဒက္ခော ဟောတိ အနလသော တတြုပါယာယ ဝီမံသာယ သမန္နာဂတော အလံ ကာတုံ အလံ သံဝိဓာတုံ.
‘‘အယံ၊ ဘန္တေ၊ ဘိက္ခု ဓမ္မကာမော ဟောတိ ပိယသမုဒါဟာရော အဘိဓမ္မေ အဘိဝိနယေ ဥဠာရပါမောဇ္ဇော.
‘‘အယံ၊ ဘန္တေ၊ ဘိက္ခု အာရဒ္ဓဝီရိယော ဝိဟရတိ။ပေ။ ထာမဝါ ဒဠှပရက္ကမော အနိက္ခိတ္တဓုရော ကုသလေသု ဓမ္မေသု.
‘‘အယံ၊ ဘန္တေ၊ ဘိက္ခု စတုန္နံ ဈာနာနံ အာဘိစေတသိကာနံ ဒိဋ္ဌဓမ္မသုခဝိဟာရာနံ နိကာမလာဘီ ဟောတိ အကိစ္ဆလာဘီ အကသိရလာဘီ.
‘‘အယံ၊ ဘန္တေ၊ ဘိက္ခု အနေကဝိဟိတံ ပုဗ္ဗေနိဝါသံ အနုဿရတိ၊ သေယျထိဒံ – ဧကမ္ပိ ဇာတိံ ဒွေပိ ဇာတိယော။ပေ။ ဣတိ သာကာရံ သဥဒ္ဒေသံ အနေကဝိဟိတံ ပုဗ္ဗေနိဝါသံ အနုဿရတိ.
‘‘အယံ၊ ဘန္တေ၊ ဘိက္ခု ဒိဗ္ဗေန စက္ခုနာ ဝိသုဒ္ဓေန အတိက္ကန္တမာနုသကေန။ပေ။ ယထာကမ္မူပဂေ သတ္တေ ပဇာနာတိ.
‘‘အယံ၊ ဘန္တေ၊ ဘိက္ခု အာသဝါနံ ခယာ။ပေ။ သစ္ဆိကတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ. ယာနိမာနိ၊ ဘန္တေ၊ ဘဂဝတာ သဒ္ဓဿ သဒ္ဓါပဒါနာနိ ဘာသိတာနိ၊ သံဝိဇ္ဇန္တိ တာနိ ဣမဿ ဘိက္ခုနော၊ အယဉ္စ ဘိက္ခု ဧတေသု သန္ဒိဿတီ’’တိ.
‘‘သာဓု သာဓု၊ သုဘူတိ! တေန ဟိ တွံ၊ သုဘူတိ၊ ဣမိနာ စ သဒ္ဓေန ဘိက္ခုနာ သဒ္ဓိံ ဝိဟရေယျာသိ. ယဒါ စ တွံ၊ သုဘူတိ၊ အာကင်္ခေယျာသိ တထာဂတံ ဒဿနာယ၊ ဣမိနာ သဒ္ဓေန ဘိက္ခုနာ သဒ္ဓိံ ဥပသင်္ကမေယျာသိ တထာဂတံ ဒဿနာယာ’’တိ. စတုတ္ထံ.