၇. ပဌမသဉ္စေတနိကသုတ္တံ

၂၁၇. ‘‘နာဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သဉ္စေတနိကာနံ ကမ္မာနံ ကတာနံ ဥပစိတာနံ အပ္ပဋိသံဝေဒိတွာ [အပ္ပဋိသံဝိဒိတွာ (သီ. သျာ. ပီ.)] ဗျန္တီဘာဝံ ဝဒါမိ. တဉ္စ ခေါ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ ဥပပဇ္ဇေ ဝါ [ဥပပဇ္ဇံ ဝါ (က.) အ. နိ. ၆.၆၃ ပဿိတဗ္ဗံ၊ ဥပပဇ္ဇ ဝါ (မ. နိ. ၃.၃၀၃)] အပရေ ဝါ ပရိယာယေ. န တွေဝါဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သဉ္စေတနိကာနံ ကမ္မာနံ ကတာနံ ဥပစိတာနံ အပ္ပဋိသံဝေဒိတွာ ဒုက္ခဿန္တကိရိယံ ဝဒါမိ.

‘‘တတြ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တိဝိဓာ ကာယကမ္မန္တသန္ဒောသဗျာပတ္တိ အကုသလသဉ္စေတနိကာ ဒုက္ခုဒြယာ ဒုက္ခဝိပါကာ [အကုသလံ သဉ္စေတနိကံ ဒုက္ခုဒြယံ ဒုက္ခဝိပါကံ (က.)] ဟောတိ၊ စတုဗ္ဗိဓာ ဝစီကမ္မန္တသန္ဒောသဗျာပတ္တိ အကုသလသဉ္စေတနိကာ ဒုက္ခုဒြယာ ဒုက္ခဝိပါကာ ဟောတိ၊ တိဝိဓာ မနောကမ္မန္တသန္ဒောသဗျာပတ္တိ အကုသလသဉ္စေတနိကာ ဒုက္ခုဒြယာ ဒုက္ခဝိပါကာ ဟောတိ.

‘‘ကထဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တိဝိဓာ ကာယကမ္မန္တသန္ဒောသဗျာပတ္တိ အကုသလသဉ္စေတနိကာ ဒုက္ခုဒြယာ ဒုက္ခဝိပါကာ ဟောတိ? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧကစ္စော ပါဏာတိပါတီ ဟောတိ လုဒ္ဒေါ လောဟိတပါဏိ ဟတပဟတေ နိဝိဋ္ဌော အဒယာပန္နော သဗ္ဗပါဏဘူတေသု.

‘‘အဒိန္နာဒါယီ ဟောတိ. ယံ တံ ပရဿ ပရဝိတ္တူပကရဏံ ဂါမဂတံ ဝါ အရညဂတံ ဝါ၊ တံ အဒိန္နံ ထေယျသင်္ခါတံ အာဒါတာ ဟောတိ.

‘‘ကာမေသုမိစ္ဆာစာရီ ဟောတိ. ယာ တာ မာတုရက္ခိတာ။ပေ။ အန္တမသော မာလာဂုဠပရိက္ခိတ္တာပိ၊ တထာရူပါသု စာရိတ္တံ အာပဇ္ဇိတာ ဟောတိ. ဧဝံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တိဝိဓာ ကာယကမ္မန္တသန္ဒောသဗျာပတ္တိ အကုသလသဉ္စေတနိကာ ဒုက္ခုဒြယာ ဒုက္ခဝိပါကာ ဟောတိ.

‘‘ကထဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စတုဗ္ဗိဓာ ဝစီကမ္မန္တသန္ဒောသဗျာပတ္တိ အကုသလသဉ္စေတနိကာ ဒုက္ခုဒြယာ ဒုက္ခဝိပါကာ ဟောတိ? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧကစ္စော မုသာဝါဒီ ဟောတိ. သဘဂ္ဂတော ဝါ ပရိသဂ္ဂတော ဝါ ဉာတိမဇ္ဈဂတော ဝါ ပူဂမဇ္ဈဂတော ဝါ ရာဇကုလမဇ္ဈဂတော ဝါ အဘိနီတော သက္ခိပုဋ္ဌော ‘ဧဟမ္ဘော ပုရိသ၊ ယံ ဇာနာသိ တံ ဝဒေဟီ’တိ၊ သော အဇာနံ ဝါ အာဟ ‘ဇာနာမီ’တိ၊ ဇာနံ ဝါ အာဟ ‘န ဇာနာမီ’တိ၊ အပဿံ ဝါ အာဟ ‘ပဿာမီ’တိ၊ ပဿံ ဝါ အာဟ ‘န ပဿာမီ’တိ၊ ဣတိ အတ္တဟေတု ဝါ ပရဟေတု ဝါ အာမိသကိဉ္စိက္ခဟေတု ဝါ သမ္ပဇာနမုသာ ဘာသိတာ ဟောတိ.

‘‘ပိသုဏဝါစော ဟောတိ. ဣတော သုတွာ အမုတြ အက္ခာတာ ဣမေသံ ဘေဒါယ၊ အမုတြ ဝါ သုတွာ ဣမေသံ အက္ခာတာ အမူသံ ဘေဒါယ. ဣတိ သမဂ္ဂါနံ ဝါ ဘေတ္တာ ဘိန္နာနံ ဝါ အနုပ္ပဒါတာ ဝဂ္ဂါရာမော ဝဂ္ဂရတော ဝဂ္ဂနန္ဒီ၊ ဝဂ္ဂကရဏိံ ဝါစံ ဘာသိတာ ဟောတိ.

‘‘ဖရုသဝါစော ဟောတိ. ယာ သာ ဝါစာ အဏ္ဍကာ ကက္ကသာ ပရကဋုကာ ပရာဘိသဇ္ဇနီ ကောဓသာမန္တာ. အသမာဓိသံဝတ္တနိကာ၊ တထာရူပိံ ဝါစံ ဘာသိတာ ဟောတိ.

‘‘သမ္ဖပ္ပလာပီ ဟောတိ အကာလဝါဒီ အဘူတဝါဒီ အနတ္ထဝါဒီ အဓမ္မဝါဒီ အဝိနယဝါဒီ၊ အနိဓာနဝတိံ ဝါစံ ဘာသိတာ ဟောတိ အကာလေန အနပဒေသံ အပရိယန္တဝတိံ အနတ္ထသံဟိတံ. ဧဝံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စတုဗ္ဗိဓာ ဝစီကမ္မန္တသန္ဒောသဗျာပတ္တိ အကုသလသဉ္စေတနိကာ ဒုက္ခုဒြယာ ဒုက္ခဝိပါကာ ဟောတိ.

‘‘ကထဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တိဝိဓာ မနောကမ္မန္တသန္ဒောသဗျာပတ္တိ အကုသလသဉ္စေတနိကာ ဒုက္ခုဒြယာ ဒုက္ခဝိပါကာ ဟောတိ? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧကစ္စော အဘိဇ္ဈာလု ဟောတိ. ယံ တံ ပရဿ ပရဝိတ္တူပကရဏံ၊ တံ အဘိဇ္ဈာတာ ဟောတိ – ‘အဟော ဝတ၊ ယံ ပရဿ တံ မမ အဿာ’တိ.

‘‘ဗျာပန္နစိတ္တော ဟောတိ ပဒုဋ္ဌမနသင်္ကပ္ပေါ – ‘ဣမေ သတ္တာ ဟညန္တု ဝါ ဗဇ္ဈန္တု ဝါ ဥစ္ဆိဇ္ဇန္တု ဝါ ဝိနဿန္တု ဝါ မာ ဝါ အဟေသု’န္တိ.

မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကော ဟောတိ ဝိပရီတဒဿနော – ‘နတ္ထိ ဒိန္နံ။ပေ. ။ ယေ ဣမဉ္စ လောကံ ပရဉ္စ လောကံ သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ပဝေဒေန္တီ’တိ. ဧဝံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တိဝိဓာ မနောကမ္မန္တသန္ဒောသဗျာပတ္တိ အကုသလသဉ္စေတနိကာ ဒုက္ခုဒြယာ ဒုက္ခဝိပါကာ ဟောတိ.

‘‘တိဝိဓ ကာယကမ္မန္တသန္ဒောသဗျာပတ္တိ အကုသလသဉ္စေတနိကာဟေတု [။ သဉ္စေတနိကဟေတု (က.)] ဝါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သတ္တာ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ အပါယံ ဒုဂ္ဂတိံ ဝိနိပါတံ နိရယံ ဥပပဇ္ဇန္တိ၊ စတုဗ္ဗိဓဝစီကမ္မန္တသန္ဒောသဗျာပတ္တိ အကုသလသဉ္စေတနိကာဟေတု ဝါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သတ္တာ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ အပါယံ ဒုဂ္ဂတိံ ဝိနိပါတံ နိရယံ ဥပပဇ္ဇန္တိ၊ တိဝိဓမနောကမ္မန္တသန္ဒောသဗျာပတ္တိ အကုသလသဉ္စေတနိကာဟေတု ဝါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သတ္တာ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ အပါယံ ဒုဂ္ဂတိံ ဝိနိပါတံ နိရယံ ဥပပဇ္ဇန္တိ.

‘‘သေယျထာပိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အပဏ္ဏကော မဏိ ဥဒ္ဓံခိတ္တော ယေန ယေနေဝ ပတိဋ္ဌာတိ သုပ္ပတိဋ္ဌိတံယေဝ ပတိဋ္ဌာတိ၊ ဧဝမေဝံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တိဝိဓကာယကမ္မန္တသန္ဒောသဗျာပတ္တိ အကုသလသဉ္စေတနိကာဟေတု ဝါ သတ္တာ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ အပါယံ ဒုဂ္ဂတိံ ဝိနိပါတံ နိရယံ ဥပပဇ္ဇန္တိ၊ စတုဗ္ဗိဓဝစီကမ္မန္တသန္ဒောသဗျာပတ္တိ အကုသလသဉ္စေတနိကာဟေတု ဝါ သတ္တာ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ အပါယံ ဒုဂ္ဂတိံ ဝိနိပါတံ နိရယံ ဥပပဇ္ဇန္တိ၊ တိဝိဓမနောကမ္မန္တသန္ဒောသဗျာပတ္တိ အကုသလသဉ္စေတနိကာဟေတု ဝါ သတ္တာ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ အပါယံ ဒုဂ္ဂတိံ ဝိနိပါတံ နိရယံ ဥပပဇ္ဇန္တီတိ.

‘‘နာဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သဉ္စေတနိကာနံ ကမ္မာနံ ကတာနံ ဥပစိတာနံ အပ္ပဋိသံဝေဒိတွာ ဗျန္တီဘာဝံ ဝဒါမိ၊ တဉ္စ ခေါ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ ဥပပဇ္ဇေ ဝါ အပရေ ဝါ ပရိယာယေ. န တွေဝါဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သဉ္စေတနိကာနံ ကမ္မာနံ ကတာနံ ဥပစိတာနံ အပ္ပဋိသံဝေဒိတွာ ဒုက္ခဿန္တကိရိယံ ဝဒါမိ.

‘‘တတြ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တိဝိဓာ ကာယကမ္မန္တသမ္ပတ္တိ ကုသလသဉ္စေတနိကာ သုခုဒြယာ သုခဝိပါကာ ဟောတိ၊ စတုဗ္ဗိဓာ ဝစီကမ္မန္တသမ္ပတ္တိ ကုသလသဉ္စေတနိကာ သုခုဒြယာ သုခဝိပါကာ ဟောတိ၊ တိဝိဓာ မနောကမ္မန္တသမ္ပတ္တိ ကုသလသဉ္စေတနိကာ သုခုဒြယာ သုခဝိပါကာ ဟောတိ.

‘‘ကထဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တိဝိဓာ ကာယကမ္မန္တသမ္ပတ္တိ ကုသလသဉ္စေတနိကာ သုခုဒြယာ သုခဝိပါကာ ဟောတိ? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧကစ္စော ပါဏာတိပါတံ ပဟာယ ပါဏာတိပါတာ ပဋိဝိရတော ဟောတိ နိဟိတဒဏ္ဍော နိဟိတသတ္ထော လဇ္ဇီ ဒယာပန္နော၊ သဗ္ဗပါဏဘူတဟိတာနုကမ္ပီ ဝိဟရတိ။ပေ။.

‘‘အဒိန္နာဒါနံ ပဟာယ၊ အဒိန္နာဒါနာ ပဋိဝိရတော ဟောတိ. ယံ တံ ပရဿ ပရဝိတ္တူပကရဏံ ဂါမဂတံ ဝါ အရညဂတံ ဝါ၊ န တံ အဒိန္နံ ထေယျသင်္ခါတံ အာဒါတာ ဟောတိ.

‘‘ကာမေသုမိစ္ဆာစာရံ ပဟာယ၊ ကာမေသုမိစ္ဆာစာရာ ပဋိဝိရတော ဟောတိ. ယာ တာ မာတုရက္ခိတာ ။ပေ။ အန္တမသော မာလာဂုဠပရိက္ခိတ္တာပိ၊ တထာရူပါသု န စာရိတ္တံ အာပဇ္ဇိတာ ဟောတိ. ဧဝံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တိဝိဓာ ကာယကမ္မန္တသမ္ပတ္တိ ကုသလသဉ္စေတနိကာ သုခုဒြယာ သုခဝိပါကာ ဟောတိ.

‘‘ကထဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စတုဗ္ဗိဓာ ဝစီကမ္မန္တသမ္ပတ္တိ ကုသလသဉ္စေတနိကာ သုခုဒြယာ သုခဝိပါကာ ဟောတိ? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧကစ္စော မုသာဝါဒံ ပဟာယ မုသာဝါဒါ ပဋိဝိရတော ဟောတိ. သဘဂ္ဂတော ဝါ ပရိသဂ္ဂတော ဝါ ဉာတိမဇ္ဈဂတော ဝါ ပူဂမဇ္ဈဂတော ဝါ ရာဇကုလမဇ္ဈဂတော ဝါ အဘိနီတော သက္ခိပုဋ္ဌော ‘ဧဟမ္ဘော ပုရိသ၊ ယံ ဇာနာသိ တံ ဝဒေဟီ’တိ၊ သော အဇာနံ ဝါ အာဟ ‘န ဇာနာမီ’တိ၊ ဇာနံ ဝါ အာဟ ‘ဇာနာမီ’တိ၊ အပဿံ ဝါ အာဟ ‘န ပဿာမီ’တိ၊ ပဿံ ဝါ အာဟ ‘ပဿာမီ’တိ၊ ဣတိ အတ္တဟေတု ဝါ ပရဟေတု ဝါ အာမိသကိဉ္စိက္ခဟေတု ဝါ န သမ္ပဇာနမုသာ ဘာသိတာ ဟောတိ.

‘‘ပိသုဏံ ဝါစံ ပဟာယ၊ ပိသုဏာယ ဝါစာယ ပဋိဝိရတော ဟောတိ – န ဣတော သုတွာ အမုတြ အက္ခာတာ ဣမေသံ ဘေဒါယ၊ အမုတြ ဝါ သုတွာ န ဣမေသံ အက္ခာတာ အမူသံ ဘေဒါယ. ဣတိ ဘိန္နာနံ ဝါ သန္ဓာတာ သဟိတာနံ ဝါ အနုပ္ပဒါတာ သမဂ္ဂါရာမော သမဂ္ဂရတော သမဂ္ဂနန္ဒိံ၊ သမဂ္ဂကရဏိံ ဝါစံ ဘာသိတာ ဟောတိ.

‘‘ဖရုသံ ဝါစံ ပဟာယ၊ ဖရုသာယ ဝါစာယ ပဋိဝိရတော ဟောတိ. ယာ သာ ဝါစာ နေလာ ကဏ္ဏသုခါ ပေမနီယာ ဟဒယင်္ဂမာ ပေါရီ ဗဟုဇနကန္တာ ဗဟုဇနမနာပါ၊ တထာရူပိံ ဝါစံ ဘာသိတာ ဟောတိ.

‘‘သမ္ဖပ္ပလာပံ ပဟာယ၊ သမ္ဖပ္ပလာပါ ပဋိဝိရတော ဟောတိ ကာလဝါဒီ ဘူတဝါဒီ အတ္ထဝါဒီ ဓမ္မဝါဒီ ဝိနယဝါဒီ၊ နိဓာနဝတိံ ဝါစံ ဘာသိတာ ဟောတိ ကာလေန သာပဒေသံ ပရိယန္တဝတိံ အတ္ထသံဟိတံ. ဧဝံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စတုဗ္ဗိဓာ ဝစီကမ္မန္တသမ္ပတ္တိ ကုသလသဉ္စေတနိကာ သုခုဒြယာ သုခဝိပါကာ ဟောတိ.

‘‘ကထဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တိဝိဓာ မနောကမ္မန္တသမ္ပတ္တိ ကုသလသဉ္စေတနိကာ သုခုဒြယာ သုခဝိပါကာ ဟောတိ? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧကစ္စော အနဘိဇ္ဈာလု ဟောတိ. ယံ တံ ပရဿ ပရဝိတ္တူပကရဏံ တံ အနဘိဇ္ဈာတာ ဟောတိ – ‘အဟော ဝတ၊ ယံ ပရဿ တံ မမဿာ’တိ.

‘‘အဗျာပန္နစိတ္တော ဟောတိ အပ္ပဒုဋ္ဌမနသင်္ကပ္ပေါ – ‘ဣမေ သတ္တာ အဝေရာ ဟောန္တု အဗျာပဇ္ဇာ အနီဃာ၊ သုခီ အတ္တာနံ ပရိဟရန္တူ’တိ.

‘‘သမ္မာဒိဋ္ဌိကော ဟောတိ အဝိပရီတဒဿနော – ‘အတ္ထိ ဒိန္နံ၊ အတ္ထိ ယိဋ္ဌံ။ပေ။ ယေ ဣမဉ္စ လောကံ ပရဉ္စ လောကံ သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ပဝေဒေန္တီ’တိ. ဧဝံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တိဝိဓာ မနောကမ္မန္တသမ္ပတ္တိ ကုသလသဉ္စေတနိကာ သုခုဒြယာ သုခဝိပါကာ ဟောတိ.

‘‘တိဝိဓကာယကမ္မန္တသမ္ပတ္တိကုသလသဉ္စေတနိကာဟေတု ဝါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သတ္တာ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ သုဂတိံ သဂ္ဂံ လောကံ ဥပပဇ္ဇန္တိ၊ စတုဗ္ဗိဓဝစီကမ္မန္တသမ္ပတ္တိကုသလသဉ္စေတနိကာဟေတု ဝါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သတ္တာ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ သုဂတိံ သဂ္ဂံ လောကံ ဥပပဇ္ဇန္တိ၊ တိဝိဓမနောကမ္မန္တသမ္ပတ္တိကုသလသဉ္စေတနိကာဟေတု ဝါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သတ္တာ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ သုဂတိံ သဂ္ဂံ လောကံ ဥပပဇ္ဇန္တိ.

‘‘သေယျထာပိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အပဏ္ဏကော မဏိ ဥဒ္ဓံခိတ္တော ယေန ယေနေဝ ပတိဋ္ဌာတိ သုပ္ပတိဋ္ဌိတံယေဝ ပတိဋ္ဌာတိ၊ ဧဝမေဝံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တိဝိဓကာယကမ္မန္တသမ္ပတ္တိကုသလသဉ္စေတနိကာဟေတု ဝါ သတ္တာ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ သုဂတိံ သဂ္ဂံ လောကံ ဥပပဇ္ဇန္တိ၊ စတုဗ္ဗိဓဝစီကမ္မန္တသမ္ပတ္တိကုသလသဉ္စေတနိကာဟေတု ဝါ သတ္တာ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ သုဂတိံ သဂ္ဂံ လောကံ ဥပပဇ္ဇန္တိ၊ တိဝိဓမနောကမ္မန္တသမ္ပတ္တိကုသလသဉ္စေတနိကာဟေတု ဝါ သတ္တာ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ သုဂတိံ သဂ္ဂံ လောကံ ဥပပဇ္ဇန္တိ. နာဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သဉ္စေတနိကာနံ ကမ္မာနံ ကတာနံ ဥပစိတာနံ အပ္ပဋိသံဝေဒိတွာ ဗျန္တီဘာဝံ ဝဒါမိ. တဉ္စ ခေါ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ ဥပပဇ္ဇေ ဝါ အပရေ ဝါ ပရိယာယေ. န တွေဝါဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သဉ္စေတနိကာနံ ကမ္မာနံ ကတာနံ ဥပစိတာနံ အပ္ပဋိသံဝေဒိတွာ ဒုက္ခဿန္တကိရိယံ ဝဒါမီ’’တိ. သတ္တမံ. [အဋ္ဌကထာယံ ပန အဋ္ဌမသုတ္တမ္ပိ ဧတ္ထေဝ ပရိယာပန္နံ ဝိယ သံဝဏ္ဏနာ ဒိဿတိ]