൩. അനിയതകണ്ഡം

൨൧. യം തേന ഭഗവതാ ജാനതാ പസ്സതാ അരഹതാ സമ്മാസമ്ബുദ്ധേന പഠമോ അനിംയതോ കത്ഥ പഞ്ഞത്തോ? കം ആരബ്ഭ? കിസ്മിം വത്ഥുസ്മിം? അത്ഥി തത്ഥ പഞ്ഞത്തി, അനുപഞ്ഞത്തി, അനുപ്പന്നപഞ്ഞത്തി, സബ്ബത്ഥപഞ്ഞത്തി പദേസപഞ്ഞത്തി, സാധാരണപഞ്ഞത്തി അസാധാരണപഞ്ഞത്തി, ഏകതോപഞ്ഞത്തി ഉഭതോപഞ്ഞത്തി, പഞ്ചന്നം പാതിമോക്ഖുദ്ദേസാനം കത്ഥോഗധം കത്ഥ പരിയാപന്നം, കതമേന ഉദ്ദേസേന ഉദ്ദേസം ആഗച്ഛതി, ചതുന്നം വിപത്തീനം കതമാ വിപത്തി, സത്തന്നം ആപത്തിക്ഖന്ധാനം കതമോ ആപത്തിക്ഖന്ധോ, ഛന്നം ആപത്തിസമുട്ഠാനാനം കതിഹി സമുട്ഠാനേഹി സമുട്ഠാതി, ചതുന്നം അധികരണാനം കതമം അധികരണം, സത്തന്നം സമഥാനം കതിഹി സമഥേഹി സമ്മതി, കോ തത്ഥ വിനയോ, കോ തത്ഥ അഭിവിനയോ, കിം തത്ഥ പാതിമോക്ഖം, കിം തത്ഥ അധിപാതിമോക്ഖം, കാ വിപത്തി, കാ സമ്പത്തി, കാ പടിപത്തി, കതി അത്ഥവസേ പടിച്ച ഭഗവതാ പഠമോ അനിയതോ പഞ്ഞത്തോ, കേ സിക്ഖന്തി, കേ സിക്ഖിതസിക്ഖാ, കത്ഥ ഠിതം, കേ ധാരേന്തി, കസ്സ വചനം കേനാഭതന്തി.

൨൨. യം തേന ഭഗവതാ ജാനതാ പസ്സതാ അരഹതാ സമ്മാസമ്ബുദ്ധേന പഠമോ അനിയതോ കത്ഥ പഞ്ഞത്തോതി? സാവത്ഥിയം പഞ്ഞത്തോ. കം ആരബ്ഭാതി? ആയസ്മന്തം ഉദായിം ആരബ്ഭ. കിസ്മിം വത്ഥുസ്മിന്തി? ആയസ്മാ ഉദായീ മാതുഗാമേന സദ്ധിം ഏകോ ഏകായ രഹോ പടിച്ഛന്നേ ആസനേ അലങ്കമ്മനിയേ നിസജ്ജം കപ്പേസി, തസ്മിം വത്ഥുസ്മിം. അത്ഥി തത്ഥ പഞ്ഞത്തി, അനുപഞ്ഞത്തി, അനുപ്പന്നപഞ്ഞത്തീതി? ഏകാ പഞ്ഞത്തി. അനുപഞ്ഞത്തി അനുപ്പന്നപഞ്ഞത്തി തസ്മിം നത്ഥി. സബ്ബത്ഥപഞ്ഞത്തി, പദേസപഞ്ഞത്തീതി? സബ്ബത്ഥപഞ്ഞത്തി. സാധാരണപഞ്ഞത്തി, അസാധാരണപഞ്ഞത്തീതി? അസാധാരണപഞ്ഞത്തി. ഏകതോപഞ്ഞത്തി, ഉഭതോപഞ്ഞത്തീതി? ഏകതോപഞ്ഞത്തി. പഞ്ചന്നം പാതിമോക്ഖുദ്ദേസാനം കത്ഥോഗധം കത്ഥ പരിയാപന്നന്തി? നിദാനോഗധം നിദാനപരിയാപന്നം. കതമേന ഉദ്ദേസേന ഉദ്ദേസം ആഗച്ഛതീതി? ചതുത്ഥേന ഉദ്ദേസേന ഉദ്ദേസം ആഗച്ഛതി. ചതുന്നം വിപത്തീനം കതമാ വിപത്തീതി? സിയാ സീലവിപത്തി സിയാ ആചാരവിപത്തി. സത്തന്നം ആപത്തിക്ഖന്ധാനം കതമോ ആപത്തിക്ഖന്ധോതി? സിയാ പാരാജികാപത്തിക്ഖന്ധോ സിയാ സങ്ഘാദിസേസാപത്തിക്ഖന്ധോ സിയാ പാചിത്തിയാപത്തിക്ഖന്ധോ. ഛന്നം ആപത്തിസമുട്ഠാനാനം കതിഹി സമുട്ഠാനേഹി സമുട്ഠാതീതി? ഏകേ സമുട്ഠാനേന സമുട്ഠാതി – കായതോ ച ചിത്തതോ ച സമുട്ഠാതി, ന വാചതോ. ചതുന്നം അധികരണാനം കതമം അധികരണന്തി? ആപത്താധികരണം. സത്തന്നം സമഥാനം കതിഹി സമഥേഹി സമ്മതീതി? തീഹി സമഥേഹി സമ്മതി – സിയാ സമ്മുഖാവിനയേന ച പടിഞ്ഞാതകരണേന ച, സിയാ സമ്മുഖാവിനയേന ച തിണവത്ഥാരകേന ച. കോ തത്ഥ വിനയോ, കോ തത്ഥ അഭിവിനയോതി? പഞ്ഞത്തി വിനയോ, വിഭത്തി അഭിവിനയോ. കിം തത്ഥ പാതിമോക്ഖം, കിം തത്ഥ അധിപാതിമോക്ഖന്തി? പഞ്ഞത്തി പാതിമോക്ഖം, വിഭത്തി അധിപാതിമോക്ഖം. കാ വിപത്തീതി? അസംവരോ വിപത്തി. കാ സമ്പത്തീതി? സംവരോ സമ്പത്തി. കാ പടിപത്തീതി? ന ഏവരൂപം കരിസ്സാമീതി യാവജീവം ആപാണകോടികം സമാദായ സിക്ഖതി സിക്ഖാപദേസു. [അ. നി. ൧൦.൩൧] കതി അത്ഥവസേ പടിച്ച ഭഗവതാ പഠമോ അനിയതോ പഞ്ഞത്തോതി? ദസ അത്ഥവസേ പടിച്ച ഭഗവതാ പഠമോ അനിയതോ പഞ്ഞത്തോ – സങ്ഘസുട്ഠുതായ, സങ്ഘഫാസുതായ, ദുമ്മങ്കൂനം പുഗ്ഗലാനം നിഗ്ഗഹായ, പേസലാനം ഭിക്ഖൂനം ഫാസുവിഹാരായ, ദിട്ഠധമ്മികാനം ആസവാനം സംവരായ, സമ്പരായികാനം ആസവാനം പടിഘാതായ, അപ്പസന്നാനം പസാദായ, പസന്നാനം ഭിയ്യോഭാവായ, സദ്ധമ്മട്ഠിതിയാ, വിനയാനുഗ്ഗഹായ. കേ സിക്ഖന്തീതി? സേക്ഖാ ച പുഥുജ്ജനകല്യാണകാ ച സിക്ഖന്തി. കേ സിക്ഖിതസിക്ഖാതി? അരഹന്തോ സിക്ഖിതസിക്ഖാ. കത്ഥ ഠിതന്തി? സിക്ഖാകാമേസു ഠിതം. കേ ധാരേന്തീതി? യേസം വത്തതി തേ ധാരേന്തി. കസ്സ വചനന്തി? ഭഗവതോ വചനം അരഹതോ സമ്മാസമ്ബുദ്ധസ്സ. കേനാഭതന്തി? പരമ്പരാഭതം –

ഉപാലി ദാസകോ ചേവ, സോണകോ സിഗ്ഗവോ തഥാ;

മോഗ്ഗലിപുത്തേന പഞ്ചമാ, ഏതേ ജമ്ബുസിരിവ്ഹയേ.

തതോ മഹിന്ദോ ഇട്ടിയോ, ഉത്തിയോ സമ്ബലോ തഥാ;

ഭദ്ദനാമോ ച പണ്ഡിതോ.

ഏതേ നാഗാ മഹാപഞ്ഞാ, ജമ്ബുദീപാ ഇധാഗതാ;

വിനയം തേ വാചയിംസു, പിടകം തമ്ബപണ്ണിയാ.

നികായേ പഞ്ച വാചേസും, സത്ത ചേവ പകരണേ;

തതോ അരിട്ഠോ മേധാവീ, തിസ്സദത്തോ ച പണ്ഡിതോ.

വിസാരദോ കാളസുമനോ, ഥേരോ ച ദീഘനാമകോ;

ദീഘസുമനോ ച പണ്ഡിതോ.

പുനദേവ കാളസുമനോ, നാഗത്ഥേരോ ച ബുദ്ധരക്ഖിതോ;

തിസ്സത്ഥേരോ ച മേധാവീ, ദേവത്ഥേരോ ച പണ്ഡിതോ.

പുനദേവ സുമനോ മേധാവീ, വിനയേ ച വിസാരദോ;

ബഹുസ്സുതോ ചൂളനാഗോ, ഗജോവ ദുപ്പധംസിയോ.

ധമ്മപാലിതനാമോ ച, രോഹണേ സാധുപൂജിതോ;

തസ്സ സിസ്സോ മഹാപഞ്ഞോ, ഖേമനാമോ തിപേടകോ.

ദീപേ താരകരാജാവ പഞ്ഞായ അതിരോചഥ;

ഉപതിസ്സോ ച മേധാവീ, ഫുസ്സദേവോ മഹാകഥീ.

പുനദേവ സുമനോ മേധാവീ, പുപ്ഫനാമോ ബഹുസ്സുതോ;

മഹാകഥീ മഹാസിവോ, പിടകേ സബ്ബത്ഥ കോവിദോ.

പുനദേവ ഉപാലി മേധാവീ, വിനയേ ച വിസാരദോ;

മഹാനാഗോ മഹാപഞ്ഞോ, സദ്ധമ്മവംസകോവിദോ.

പുനദേവ അഭയോ മേധാവീ, പിടകേ സബ്ബത്ഥ കോവിദോ;

തിസ്സത്ഥേരോ ച മേധാവീ, വിനയേ ച വിസാരദോ.

തസ്സ സിസ്സോ മഹാപഞ്ഞോ, പുപ്ഫനാമോ ബഹുസ്സുതോ;

സാസനം അനുരക്ഖന്തോ, ജമ്ബുദീപേ പതിട്ഠിതോ.

ചൂളാഭയോ ച മേധാവീ, വിനയേ ച വിസാരദോ;

തിസ്സത്ഥേരോ ച മേധാവീ, സദ്ധമ്മവംസകോവിദോ.

ചൂളദേവോ ച മേധാവീ, വിനയേ ച വിസാരദോ;

സിവത്ഥേരോ ച മേധാവീ, വിനയേ സബ്ബത്ഥ കോവിദോ.

ഏതേ നാഗാ മഹാപഞ്ഞാ, വിനയഞ്ഞൂ മഗ്ഗകോവിദാ;

വിനയം ദീപേ പകാസേസും, പിടകം തമ്ബപണ്ണിയാതി.

൨൩. യം തേന ഭഗവതാ ജാനതാ പസ്സതാ അരഹതാ സമ്മാസമ്ബുദ്ധേന ദുതിയോ അനിയതോ കത്ഥ പഞ്ഞത്തോതി? സാവത്ഥിയം പഞ്ഞത്തോ. കം ആരബ്ഭാതി? ആയസ്മന്തം ഉദായിം ആരബ്ഭ. കിസ്മിം വത്ഥുസ്മിന്തി? ആയസ്മാ ഉദായീ മാതുഗാമേന സദ്ധിം ഏകോ ഏകായ രഹോ നിസജ്ജം കപ്പേസി, തസ്മിം വത്ഥുസ്മിം. അത്ഥി തത്ഥ പഞ്ഞത്തി, അനുപഞ്ഞത്തി അനുപ്പന്നപഞ്ഞത്തീതി? ഏകാ പഞ്ഞത്തി. അനുപഞ്ഞത്തി അനുപ്പന്നപഞ്ഞത്തി തസ്മിം നത്ഥി. സബ്ബത്ഥപഞ്ഞത്തി, പദേസപഞ്ഞത്തീതി? സബ്ബത്ഥപഞ്ഞത്തി. സാധാരണപഞ്ഞത്തി അസാധാരണപഞ്ഞത്തീതി? അസാധാരണപഞ്ഞത്തി. ഏകതോപഞ്ഞത്തി ഉഭതോപഞ്ഞത്തീതി? ഏകതോപഞ്ഞത്തി. പഞ്ചന്നം പാതിമോക്ഖുദ്ദേസാനം കത്ഥോഗധം കത്ഥ പരിയാപന്നന്തി? നിദാനോഗധം നിദാനപരിയാപന്നം. കതമേന ഉദ്ദേസേന ഉദ്ദേസം ആഗച്ഛതീതി? ചതുത്ഥേന ഉദ്ദേസേന ഉദ്ദേസം ആഗച്ഛതി. ചതുന്നം വിപത്തീനം കതമാ വിപത്തീതി? സിയാ സീലവിപത്തി, സിയാ ആചാരവിപത്തി. സത്തന്നം ആപത്തിക്ഖന്ധാനം കതമോ ആപത്തിക്ഖന്ധോതി? സിയാ സങ്ഘാദിസേസാപത്തിക്ഖന്ധോ, സിയാ പാചിത്തിയാപത്തിക്ഖന്ധോ. ഛന്നം ആപത്തിസമുട്ഠാനാനം കതിഹി സമുട്ഠാനേഹി സമുട്ഠാതീതി? തീഹി സമുട്ഠാനേഹി സമുട്ഠാതി – സിയാ കായതോ ച ചിത്തതോ ച സമുട്ഠാതി, ന വാചതോ; സിയാ വാചതോ ച ചിത്തതോ ച സമുട്ഠാതി, ന കായതോ; സിയാ കായതോ ച വാചതോ ച ചിത്തതോ ച സമുട്ഠാതി. ചതുന്നം അധികരണാനം കതമം അധികരണന്തി? ആപത്താധികരണം. സത്തന്നം സമഥാനം കതിഹി സമഥേഹി സമ്മതീതി? തീഹി സമഥേഹി സമ്മതി – സിയാ സമ്മുഖാവിനയേന ച പടിഞ്ഞാതകരണേന ച, സിയാ സമ്മുഖാവിനയേന ച തിണവത്ഥാരകേന ച…പേ….

ദ്വേ അനിയതാ നിട്ഠിതാ.

തസ്സുദ്ദാനം –

അലങ്കമ്മനിയഞ്ചേവ, തഥേവ ച ന ഹേവ ഖോ;

അനിയതാ സുപഞ്ഞത്താ, ബുദ്ധസേട്ഠേന താദിനാതി.