൧൩. ബിമ്ബിസാരസമാഗമകഥാ

൫൫. അഥ ഖോ ഭഗവാ ഗയാസീസേ യഥാഭിരന്തം വിഹരിത്വാ യേന രാജഗഹം തേന ചാരികം പക്കാമി, മഹതാ ഭിക്ഖുസങ്ഘേന സദ്ധിം ഭിക്ഖുസഹസ്സേന സബ്ബേഹേവ പുരാണജടിലേഹി. അഥ ഖോ ഭഗവാ അനുപുബ്ബേന ചാരികം ചരമാനോ യേന രാജഗഹം തദവസരി. തത്ര സുദം ഭഗവാ രാജഗഹേ വിഹരതി ലട്ഠിവനേ [ലട്ഠിവനുയ്യാനേ (സ്യാ.)] സുപ്പതിട്ഠേ ചേതിയേ. അസ്സോസി ഖോ രാജാ മാഗധോ സേനിയോ ബിമ്ബിസാരോ – സമണോ ഖലു ഭോ ഗോതമോ സക്യപുത്തോ സക്യകുലാ പബ്ബജിതോ രാജഗഹം അനുപ്പത്തോ രാജഗഹേ വിഹരതി ലട്ഠിവനേ സുപ്പതിട്ഠേ ചേതിയേ. തം ഖോ പന ഭഗവന്തം [ഭവന്തം (ക.)] ഗോതമം ഏവം കല്യാണോ കിത്തിസദ്ദോ അബ്ഭുഗ്ഗതോ – ഇതിപി സോ ഭഗവാ അരഹം സമ്മാസമ്ബുദ്ധോ വിജ്ജാചരണസമ്പന്നോ സുഗതോ ലോകവിദൂ അനുത്തരോ പുരിസദമ്മസാരഥി സത്ഥാ ദേവമനുസ്സാനം ബുദ്ധോ ഭഗവാ [ഭഗവാതി (ക.)]. സോ ഇമം ലോകം സദേവകം സമാരകം സബ്രഹ്മകം സസ്സമണബ്രാഹ്മണിം പജം സദേവമനുസ്സം സയം അഭിഞ്ഞാ സച്ഛികത്വാ പവേദേതി. സോ ധമ്മം ദേസേതി ആദികല്യാണം മജ്ഝേകല്യാണം പരിയോസാനകല്യാണം സാത്ഥം സബ്യഞ്ജനം കേവലപരിപുണ്ണം പരിസുദ്ധം ബ്രഹ്മചരിയം പകാസേതി. സാധു ഖോ പന തഥാരൂപാനം അരഹതം ദസ്സനം ഹോതീതി.

അഥ ഖോ രാജാ മാഗധോ സേനിയോ ബിമ്ബിസാരോ ദ്വാദസനഹുതേഹി [ദ്വാദസനിയുതേഹി (യോജനാ)] മാഗധികേഹി ബ്രാഹ്മണഗഹപതികേഹി പരിവുതോ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി, ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. തേപി ഖോ ദ്വാദസനഹുതാ മാഗധികാ ബ്രാഹ്മണഗഹപതികാ അപ്പേകച്ചേ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദിംസു, അപ്പേകച്ചേ ഭഗവതാ സദ്ധിം സമ്മോദിംസു, സമ്മോദനീയം കഥം സാരണീയം വീതിസാരേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദിംസു, അപ്പേകച്ചേ യേന ഭഗവാ തേനഞ്ജലിം പണാമേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദിംസു, അപ്പേകച്ചേ ഭഗവതോ സന്തികേ നാമഗോത്തം സാവേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദിംസു, അപ്പേകച്ചേ തുണ്ഹീഭൂതാ ഏകമന്തം നിസീദിംസു. അഥ ഖോ തേസം ദ്വാദസനഹുതാനം [ദ്വാദസനിയുതാനം (യോജനാ)] മാഗധികാനം ബ്രാഹ്മണഗഹപതികാനം ഏതദഹോസി – ‘‘കിം നു ഖോ മഹാസമണോ ഉരുവേലകസ്സപേ ബ്രഹ്മചരിയം ചരതി, ഉദാഹു ഉരുവേലകസ്സപോ മഹാസമണേ ബ്രഹ്മചരിയം ചരതീ’’തി? അഥ ഖോ ഭഗവാ തേസം ദ്വാദസനഹുതാനം മാഗധികാനം ബ്രാഹ്മണഗഹപതികാനം ചേതസാ ചേതോപരിവിതക്കമഞ്ഞായ ആയസ്മന്തം ഉരുവേലകസ്സപം ഗാഥായ അജ്ഝഭാസി –

‘‘കിമേവ ദിസ്വാ ഉരുവേലവാസി, പഹാസി അഗ്ഗിം കിസകോവദാനോ;

പുച്ഛാമി തം കസ്സപ, ഏതമത്ഥം കഥം പഹീനം തവ അഗ്ഗിഹുത്തന്തി.

‘‘രൂപേ ച സദ്ദേ ച അഥോ രസേ ച;

കാമിത്ഥിയോ ചാഭിവദന്തി യഞ്ഞാ;

ഏതം മലന്തി ഉപധീസു ഞത്വാ;

തസ്മാ ന യിട്ഠേ ന ഹുതേ അരഞ്ജിന്തി.

‘‘ഏത്ഥേവ തേ മനോ ന രമിത്ഥ (കസ്സപാതി ഭഗവാ);

രൂപേസു സദ്ദേസു അഥോ രസേസു;

അഥ കോ ചരഹി ദേവമനുസ്സലോകേ;

രതോ മനോ കസ്സപ, ബ്രൂഹി മേതന്തി.

‘‘ദിസ്വാ പദം സന്തമനൂപധീകം;

അകിഞ്ചനം കാമഭവേ അസത്തം;

അനഞ്ഞഥാഭാവിമനഞ്ഞനേയ്യം;

തസ്മാ ന യിട്ഠേ ന ഹുതേ അരഞ്ജി’’ന്തി.

൫൬. അഥ ഖോ ആയസ്മാ ഉരുവേലകസ്സപോ ഉട്ഠായാസനാ ഏകംസം ഉത്തരാസങ്ഗം കരിത്വാ ഭഗവതോ പാദേസു സിരസാ നിപതിത്വാ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘സത്ഥാ മേ, ഭന്തേ, ഭഗവാ, സാവകോഹമസ്മി; സത്ഥാ മേ, ഭന്തേ, ഭഗവാ, സാവകോഹമസ്മീ’’തി. അഥ ഖോ തേസം ദ്വാദസനഹുതാനം മാഗധികാനം ബ്രാഹ്മണഗഹപതികാനം ഏതദഹോസി – ‘‘ഉരുവേലകസ്സപോ മഹാസമണേ ബ്രഹ്മചരിയം ചരതീ’’തി. അഥ ഖോ ഭഗവാ തേസം ദ്വാദസനഹുതാനം മാഗധികാനം ബ്രാഹ്മണഗഹപതികാനം ചേതസാ ചേതോപരിവിതക്കമഞ്ഞായ അനുപുബ്ബിം കഥം കഥേസി, സേയ്യഥിദം – ദാനകഥം സീലകഥം സഗ്ഗകഥം കാമാനം ആദീനവം ഓകാരം സംകിലേസം നേക്ഖമ്മേ ആനിസംസം പകാസേസി. യദാ തേ ഭഗവാ അഞ്ഞാസി കല്ലചിത്തേ മുദുചിത്തേ വിനീവരണചിത്തേ ഉദഗ്ഗചിത്തേ പസന്നചിത്തേ, അഥ യാ ബുദ്ധാനം സാമുക്കംസികാ ധമ്മദേസനാ, തം പകാസേസി – ദുക്ഖം, സമുദയം, നിരോധം, മഗ്ഗം. സേയ്യഥാപി നാമ സുദ്ധം വത്ഥം അപഗതകാളകം സമ്മദേവ രജനം പടിഗ്ഗണ്ഹേയ്യ, ഏവമേവ ഏകാദസനഹുതാനം മാഗധികാനം ബ്രാഹ്മണഗഹപതികാനം ബിമ്ബിസാരപ്പമുഖാനം തസ്മിം യേവ ആസനേ വിരജം വീതമലം ധമ്മചക്ഖും ഉദപാദി – യം കിഞ്ചി സമുദയധമ്മം, സബ്ബം തം നിരോധധമ്മന്തി. ഏകനഹുതം ഉപാസകത്തം പടിവേദേസി.

൫൭. അഥ ഖോ രാജാ മാഗധോ സേനിയോ ബിമ്ബിസാരോ ദിട്ഠധമ്മോ പത്തധമ്മോ വിദിതധമ്മോ പരിയോഗാള്ഹധമ്മോ തിണ്ണവിചികിച്ഛോ വിഗതകഥംകഥോ വേസാരജ്ജപ്പത്തോ അപരപ്പച്ചയോ സത്ഥുസാസനേ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘പുബ്ബേ മേ, ഭന്തേ, കുമാരസ്സ സതോ പഞ്ച അസ്സാസകാ അഹേസും, തേ മേ ഏതരഹി സമിദ്ധാ. പുബ്ബേ മേ, ഭന്തേ, കുമാരസ്സ സതോ ഏതദഹോസി – ‘അഹോ വത മം രജ്ജേ അഭിസിഞ്ചേയ്യു’ന്തി, അയം ഖോ മേ, ഭന്തേ, പഠമോ അസ്സാസകോ അഹോസി, സോ മേ ഏതരഹി സമിദ്ധോ. ‘തസ്സ ച മേ വിജിതം അരഹം സമ്മാസമ്ബുദ്ധോ ഓക്കമേയ്യാ’തി, അയം ഖോ മേ, ഭന്തേ, ദുതിയോ അസ്സാസകോ അഹോസി, സോ മേ ഏതരഹി സമിദ്ധോ. ‘തഞ്ചാഹം ഭഗവന്തം പയിരുപാസേയ്യ’ന്തി, അയം ഖോ മേ, ഭന്തേ, തതിയോ അസ്സാസകോ അഹോസി, സോ മേ ഏതരഹി സമിദ്ധോ. ‘സോ ച മേ ഭഗവാ ധമ്മം ദേസേയ്യാ’തി, അയം ഖോ മേ, ഭന്തേ, ചതുത്ഥോ അസ്സാസകോ അഹോസി, സോ മേ ഏതരഹി സമിദ്ധോ. ‘തസ്സ ചാഹം ഭഗവതോ ധമ്മം ആജാനേയ്യ’ന്തി, അയം ഖോ മേ, ഭന്തേ, പഞ്ചമോ അസ്സാസകോ അഹോസി, സോ മേ ഏതരഹി സമിദ്ധോ. പുബ്ബേ മേ, ഭന്തേ, കുമാരസ്സ സതോ ഇമേ പഞ്ച അസ്സാസകാ അഹേസും, തേ മേ ഏതരഹി സമിദ്ധാ. അഭിക്കന്തം, ഭന്തേ, അഭിക്കന്തം, ഭന്തേ, സേയ്യഥാപി, ഭന്തേ, നിക്കുജ്ജിതം വാ ഉക്കുജ്ജേയ്യ, പടിച്ഛന്നം വാ വിവരേയ്യ, മൂള്ഹസ്സ വാ മഗ്ഗം ആചിക്ഖേയ്യ, അന്ധകാരേ വാ തേലപജ്ജോതം ധാരേയ്യ ചക്ഖുമന്തോ രൂപാനി ദക്ഖന്തീതി – ഏവമേവം ഭഗവതാ അനേകപരിയായേന ധമ്മോ പകാസിതോ. ഏസാഹം, ഭന്തേ, ഭഗവന്തം സരണം ഗച്ഛാമി, ധമ്മഞ്ച, ഭിക്ഖുസങ്ഘഞ്ച. ഉപാസകം മം [മം ഭന്തേ (ക.)], ഭഗവാ ധാരേതു അജ്ജതഗ്ഗേ പാണുപേതം സരണം ഗതം, അധിവാസേതു ച മേ, ഭന്തേ, ഭഗവാ, സ്വാതനായ ഭത്തം സദ്ധിം ഭിക്ഖുസങ്ഘേനാ’’തി. അധിവാസേസി ഭഗവാ തുണ്ഹീഭാവേന. അഥ ഖോ രാജാ മാഗധോ സേനിയോ ബിമ്ബിസാരോ ഭഗവതോ അധിവാസനം വിദിത്വാ ഉട്ഠായാസനാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ പദക്ഖിണം കത്വാ പക്കാമി. അഥ ഖോ രാജാ മാഗധോ സേനിയോ ബിമ്ബിസാരോ തസ്സാ രത്തിയാ അച്ചയേന പണീതം ഖാദനീയം ഭോജനീയം പടിയാദാപേത്വാ ഭഗവതോ കാലം ആരോചാപേസി – ‘‘കാലോ, ഭന്തേ, നിട്ഠിതം ഭത്ത’’ന്തി.

൫൮. അഥ ഖോ ഭഗവാ പുബ്ബണ്ഹസമയം നിവാസേത്വാ പത്തചീവരമാദായ രാജഗഹം പാവിസി മഹതാ ഭിക്ഖുസങ്ഘേന സദ്ധിം ഭിക്ഖുസഹസ്സേന സബ്ബേഹേവ പുരാണജടിലേഹി. തേന ഖോ പന സമയേന സക്കോ ദേവാനമിന്ദോ മാണവകവണ്ണം അഭിനിമ്മിനിത്വാ ബുദ്ധപ്പമുഖസ്സ ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സ പുരതോ പുരതോ ഗച്ഛതി ഇമാ ഗാഥായോ ഗായമാനോ –

‘‘ദന്തോ ദന്തേഹി സഹ പുരാണജടിലേഹി, വിപ്പമുത്തോ വിപ്പമുത്തേഹി;

സിങ്ഗീനിക്ഖസവണ്ണോ, രാജഗഹം പാവിസി ഭഗവാ.

‘‘മുത്തോ മുത്തേഹി സഹ പുരാണജടിലേഹി, വിപ്പമുത്തോ വിപ്പമുത്തേഹി;

സിങ്ഗീനിക്ഖസവണ്ണോ, രാജഗഹം പാവിസി ഭഗവാ.

‘‘തിണ്ണോ തിണ്ണേഹി സഹ പുരാണജടിലേഹി;

വിപ്പമുത്തോ വിപ്പമുത്തേഹി;

സിങ്ഗീനിക്ഖസുവണ്ണോ;

രാജഗഹം പാവിസി ഭഗവാ.

‘‘സന്തോ സന്തേഹി സഹ പുരാണജടിലേഹി;

വിപ്പമുത്തോ വിപ്പമുത്തേഹി;

സിങ്ഗീനിക്ഖസവണ്ണോ;

രാജഗഹം പാവിസി ഭഗവാ.

‘‘ദസവാസോ ദസബലോ, ദസധമ്മവിദൂ ദസഭി ചുപേതോ;

സോ ദസസതപരിവാരോ [പരിവാരകോ (ക.)] രാജഗഹം, പാവിസി ഭഗവാ’’തി.

മനുസ്സാ സക്കം ദേവാനമിന്ദം പസ്സിത്വാ ഏവമാഹംസു – ‘‘അഭിരൂപോ വതായം മാണവകോ, ദസ്സനീയോ വതായം മാണവകോ, പാസാദികോ വതായം മാണവകോ. കസ്സ നു ഖോ അയം മാണവകോ’’തി? ഏവം വുത്തേ സക്കോ ദേവാനമിന്ദോ തേ മനുസ്സേ ഗാഥായ അജ്ഝഭാസി –

‘‘യോ ധീരോ സബ്ബധി ദന്തോ, സുദ്ധോ അപ്പടിപുഗ്ഗലോ;

അരഹം സുഗതോ ലോകേ, തസ്സാഹം പരിചാരകോ’’തി.

൫൯. അഥ ഖോ ഭഗവാ യേന രഞ്ഞോ മാഗധസ്സ സേനിയസ്സ ബിമ്ബിസാരസ്സ നിവേസനം തേനുപസങ്കമി, ഉപസങ്കമിത്വാ പഞ്ഞത്തേ ആസനേ നിസീദി സദ്ധിം ഭിക്ഖുസങ്ഘേന. അഥ ഖോ രാജാ മാഗധോ സേനിയോ ബിമ്ബിസാരോ ബുദ്ധപ്പമുഖം ഭിക്ഖുസങ്ഘം പണീതേന ഖാദനീയേന ഭോജനീയേന സഹത്ഥാ സന്തപ്പേത്വാ സമ്പവാരേത്വാ ഭഗവന്തം ഭുത്താവിം ഓനീതപത്തപാണിം ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നസ്സ ഖോ രഞ്ഞോ മാഗധസ്സ സേനിയസ്സ ബിമ്ബിസാരസ്സ ഏതദഹോസി [ചൂളവ. ൩൦൭] – ‘‘കത്ഥ നു ഖോ ഭഗവാ വിഹരേയ്യ? യം അസ്സ ഗാമതോ നേവ അവിദൂരേ ന അച്ചാസന്നേ, ഗമനാഗമനസമ്പന്നം, അത്ഥികാനം അത്ഥികാനം മനുസ്സാനം അഭിക്കമനീയം, ദിവാ അപ്പാകിണ്ണം [അപ്പകിണ്ണം (സീ. സ്യാ.), അബ്ഭോകിണ്ണം (ക.)], രത്തിം അപ്പസദ്ദം അപ്പനിഗ്ഘോസം വിജനവാതം, മനുസ്സരാഹസ്സേയ്യകം, പടിസല്ലാനസാരുപ്പ’’ന്തി. അഥ ഖോ രഞ്ഞോ മാഗധസ്സ സേനിയസ്സ ബിമ്ബിസാരസ്സ ഏതദഹോസി – ‘‘ഇദം ഖോ അമ്ഹാകം വേളുവനം ഉയ്യാനം ഗാമതോ നേവ അവിദൂരേ ന അച്ചാസന്നേ ഗമനാഗമനസമ്പന്നം അത്ഥികാനം അത്ഥികാനം മനുസ്സാനം അഭിക്കമനീയം ദിവാ അപ്പാകിണ്ണം രത്തിം അപ്പസദ്ദം അപ്പനിഗ്ഘോസം വിജനവാതം മനുസ്സരാഹസ്സേയ്യകം പടിസല്ലാനസാരുപ്പം. യംനൂനാഹം വേളുവനം ഉയ്യാനം ബുദ്ധപ്പമുഖസ്സ ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സ ദദേയ്യ’’ന്തി. അഥ ഖോ രാജാ മാഗധോ സേനിയോ ബിമ്ബിസാരോ സോവണ്ണമയം ഭിങ്കാരം ഗഹേത്വാ ഭഗവതോ ഓണോജേസി – ‘‘ഏതാഹം, ഭന്തേ, വേളുവനം ഉയ്യാനം ബുദ്ധപ്പമുഖസ്സ ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സ ദമ്മീ’’തി. പടിഗ്ഗഹേസി ഭഗവാ ആരാമം. അഥ ഖോ ഭഗവാ രാജാനം മാഗധം സേനിയം ബിമ്ബിസാരം ധമ്മിയാ കഥായ സന്ദസ്സേത്വാ സമാദപേത്വാ സമുത്തേജേത്വാ സമ്പഹംസേത്വാ ഉട്ഠായാസനാ പക്കാമി. അഥ ഖോ ഭഗവാ ഏതസ്മിം നിദാനേ ഏതസ്മിം പകരണേ ധമ്മിം കഥം കത്വാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, ആരാമ’’ന്തി.

ബിമ്ബിസാരസമാഗമകഥാ നിട്ഠിതാ.