൧. കമ്മക്ഖന്ധകം

തജ്ജനീയകമ്മകഥാവണ്ണനാ

൧. ചൂളവഗ്ഗസ്സ പഠമേ കമ്മക്ഖന്ധകേ താവ ‘‘യട്ഠിം പവേസയ, കുന്തേ പവേസയാ’’തിആദീസു വിയ സഹചരണഞായേന ‘‘മഞ്ചാ ഉക്കുട്ഠിം കരോന്തീ’’തിആദീസു വിയ നിസ്സിതേസു നിസ്സയവോഹാരവസേന വാ പണ്ഡുകലോഹിതകനിസ്സിതാ പണ്ഡുകലോഹിതകസദ്ദേന വുത്താതി ആഹ ‘‘തേസം നിസ്സിതകാപി പണ്ഡുകലോഹിതകാത്വേവ പഞ്ഞായന്തീ’’തി. പടിവദഥാതി പടിവചനം ദേഥ.

അധമ്മകമ്മദ്വാദസകകഥാവണ്ണനാ

൪. തീഹി അങ്ഗേഹി സമന്നാഗതന്തി പച്ചേകം സമുദിതേഹി വാ തീഹി അങ്ഗേഹി സമന്നാഗതം. ന ഹി തിണ്ണം ഏവ അങ്ഗാനം സമോധാനേന അധമ്മകമ്മം ഹോതി, ഏകേനപി ഹോതിയേവ. ‘‘അപ്പടിഞ്ഞായ കതം ഹോതീതി ലജ്ജിം സന്ധായ വുത്ത’’ന്തി ഗണ്ഠിപദേസു കഥിതം.

നനു ച ‘‘അദേസനാഗാമിനിയാ ആപത്തിയാ കതം ഹോതീ’’തി ഇദം പരതോ ‘‘തീഹി, ഭിക്ഖവേ, അങ്ഗേഹി സമന്നാഗതസ്സ ഭിക്ഖുനോ ആകങ്ഖമാനോ സങ്ഘോ തജ്ജനീയകമ്മം കരേയ്യ, അധിസീലേ സീലവിപന്നോ ഹോതീ’’തി ഇമിനാ വിരുജ്ഝതി. അദേസനാഗാമിനിം ആപന്നോ ഹി ‘‘അധിസീലേ സീലവിപന്നോ’’തി വുച്ചതീതി? തത്ഥ കേചി വദന്തി ‘‘തജ്ജനീയകമ്മസ്സ ഹി വിസേസേന ഭണ്ഡനകാരകത്തം അങ്ഗ’ന്തി അട്ഠകഥായം വുത്തം, തം പാളിയാ ആഗതനിദാനേന സമേതി, തസ്മാ സബ്ബതികേസുപി ഭണ്ഡനം ആരോപേത്വാ ഭണ്ഡനപച്ചയാ ആപന്നാപത്തിവസേന ഇദം കമ്മം കാതബ്ബം. തസ്മാ ‘അധിസീലേ സീലവിപന്നോ’തി ഏത്ഥാപി പുബ്ബഭാഗേ വാ പരഭാഗേ വാ ചോദനാസാരണാദികാലേ ഭണ്ഡനപച്ചയാ ആപന്നാപത്തിവസേനേവ കാതബ്ബം, ന കേവലം സങ്ഘാദിസേസപച്ചയാ കാതബ്ബ’’ന്തി. അപരേ പന വദന്തി ‘‘അദേസനാഗാമിനിയാതി ഇദം പാരാജികാപത്തിംയേവ സന്ധായ വുത്തം, ന സങ്ഘാദിസേസം. അട്ഠകഥായം പന ‘അദേസനാഗാമിനിയാതി പാരാജികാപത്തിയാ വാ സങ്ഘാദിസേസാപത്തിയാ വാ’തി വുത്തം. തത്ഥ സങ്ഘാദിസേസാപത്തിയാ വാതി അത്ഥുദ്ധാരവസേന വുത്തം, ‘അധിസീലേ സീലവിപന്നോ’തി ച ഇദം സങ്ഘാദിസേസംയേവ സന്ധായ വുത്തം, ന പാരാജികം. തസ്മാ പാരാജികാപത്തിപച്ചയാ ന തജ്ജനീയകമ്മം കാതബ്ബം പയോജനാഭാവാ, സങ്ഘാദിസേസപച്ചയാ കാതബ്ബന്തി അയമത്ഥോ സിദ്ധോ ഹോതി. സുക്കപക്ഖേ ‘ദേസനാഗാമിനിയാ ആപത്തിയാ കതം ഹോതീ’തി ഇമിനാ വിരുജ്ഝതീതി ചേ? ന ഏകേന പരിയായേന സങ്ഘാദിസേസസ്സപി ദേസനാഗാമിനീവോഹാരസമ്ഭവതോ’’തി, തം യുത്തം വിയ ദിസ്സതി.

നപ്പടിപ്പസ്സമ്ഭേതബ്ബഅട്ഠാരസകകഥാവണ്ണനാ

൮. ലോമം പാതേന്തീതിആദി സമ്മാവത്തനായ പരിയായവചനം.

നിയസ്സകമ്മകഥാവണ്ണനാ

൧൧. നിയസ്സകമ്മേ ‘‘നിസ്സായ തേ വത്ഥബ്ബന്തി ഗരുനിസ്സയം സന്ധായ വുത്തം, ന ഇതര’’ന്തി കേനചി ലിഖിതം. ഗണ്ഠിപദേ പന ‘‘നിയസ്സകമ്മം യസ്മാ ബാലവസേന കരീയതി, തസ്മാ നിസ്സായ വത്ഥബ്ബന്തി നിസ്സയം ഗാഹാപേതബ്ബോ’’തി വുത്തം, വീമംസിത്വാ യുത്തതരം ഗഹേതബ്ബം. അപിസ്സൂതി ഏത്ഥ സുഇതി നിപാതമത്തം, ഭിക്ഖൂ അപി നിച്ചബ്യാവടാ ഹോന്തീതി വുത്തം ഹോതി.

പബ്ബാജനീയകമ്മകഥാവണ്ണനാ

൨൯. പബ്ബാജനീയകമ്മേ തേന ഹി, ഭിക്ഖവേ, സങ്ഘോ പബ്ബാജനീയകമ്മം പടിപ്പസ്സമ്ഭേതൂതി ഇദം തേസു വിബ്ഭമന്തേസുപി പക്കമന്തേസുപി സമ്മാവത്തന്തേയേവ സന്ധായ വുത്തം.

പടിസാരണീയകമ്മകഥാവണ്ണനാ

൩൩. സുധമ്മവത്ഥുസ്മിം മച്ഛികാസണ്ഡേതി ഏവംനാമകേ നഗരേ. തത്ഥ കിര (ധ. പ. അട്ഠ. ൧.൭൨ ചിത്തഗഹപതിവത്ഥു) ചിത്തോ ഗഹപതി പഞ്ചവഗ്ഗിയാനം അബ്ഭന്തരം മഹാനാമത്ഥേരം പിണ്ഡായ ചരമാനം ദിസ്വാ തസ്സ ഇരിയാപഥേ പസീദിത്വാ പത്തം ആദായ ഗേഹം പവേസേത്വാ ഭോജേത്വാ ഭത്തകിച്ചാവസാനേ ധമ്മകഥം സുണന്തോ സോതാപത്തിഫലം പത്വാ അചലസദ്ധോ ഹുത്വാ അമ്ബാടകവനം നാമ അത്തനോ ഉയ്യാനം സങ്ഘാരാമം കാതുകാമോ ഥേരസ്സ ഹത്ഥേ ഉദകം പാതേത്വാ നിയ്യാതേസി. തസ്മിം ഖണേ ‘‘പതിട്ഠിതം ബുദ്ധസാസന’’ന്തി ഉദകപരിയന്തം കത്വാ മഹാപഥവീ കമ്പി, മഹാസേട്ഠി ഉയ്യാനേ മഹാവിഹാരം കാരേസി. തത്ഥായം സുധമ്മോ ഭിക്ഖു ആവാസികോ അഹോസി. തം സന്ധായ വുത്തം ‘‘ആയസ്മാ സുധമ്മോ മച്ഛികാസണ്ഡേ ചിത്തസ്സ ഗഹപതിനോ ആവാസികോ ഹോതീ’’തിആദി. തത്ഥ ധുവഭത്തികോതി നിച്ചഭത്തികോ.

അപരേന സമയേന ചിത്തസ്സ ഗുണകഥം സുത്വാ ഭിക്ഖുസഹസ്സേന സദ്ധിം ദ്വേ അഗ്ഗസാവകാ തസ്സ സങ്ഗഹം കത്തുകാമാ മച്ഛികാസണ്ഡം അഗമംസു. തം സന്ധായ വുത്തം ‘‘തേന ഖോ പന സമയേന സമ്ബഹുലാ ഥേരാ’’തിആദി. ചിത്തോ ഗഹപതി തേസം ആഗമനം സുത്വാ അദ്ധയോജനമത്തം പച്ചുഗ്ഗന്ത്വാ തേ ആദായ അത്തനോ വിഹാരം പവേസേത്വാ ആഗന്തുകവത്തം കത്വാ ‘‘ഭന്തേ, ഥോകം ധമ്മകഥം സോതുകാമോമ്ഹീ’’തി ധമ്മസേനാപതിം യാചി. അഥ നം ഥേരോ ‘‘ഉപാസക, അദ്ധാനേനാമ്ഹാ കിലന്തരൂപാ, അപിച ഥോകം സുണാഹീ’’തി തസ്സ ധമ്മകഥം കഥേസി. തേന വുത്തം ‘‘ഏകമന്തം നിസിന്നം ഖോ ചിത്തം ഗഹപതിം ആയസ്മാ സാരിപുത്തോ ധമ്മിയാ കഥായ സന്ദസ്സേസീ’’തിആദി. സോ ഥേരസ്സ ധമ്മകഥം സുണന്തോവ അനാഗാമിഫലം പാപുണി.

൪൧. നാസക്ഖി ചിത്തം ഗഹപതിം ഖമാപേതുന്തി സോ തത്ഥ ഗന്ത്വാ ‘‘ഗഹപതി, മയ്ഹമേവ സോ ദോസോ, ഖമാഹി മേ’’തി വത്വാപി ‘‘നാഹം ഖമാമീ’’തി തേന പടിക്ഖിത്തോ മങ്കുഭൂതോ തം ഖമാപേതും നാസക്ഖി. പുനദേവ സത്ഥു സന്തികം പച്ചാഗമാസി. സത്ഥാ ‘‘നാസ്സ ഉപാസകോ ഖമിസ്സതീ’’തി ജാനന്തോപി ‘‘മാനഥദ്ധോ ഏസ തിംസയോജനം ഗന്ത്വാവ പച്ചാഗച്ഛതൂ’’തി ഖമനുപായം അനാചിക്ഖിത്വാവ ഉയ്യോജേസി. അഥസ്സ പുന ആഗതകാലേ നിഹതമാനസ്സ അനുദൂതം ദത്വാ ‘‘ഗച്ഛ, ഇമിനാ സദ്ധിം ഗന്ത്വാ ഉപാസകം ഖമാപേഹീ’’തി വത്വാ ‘‘സമണേന നാമ ‘മയ്ഹം വിഹാരോ, മയ്ഹം നിവാസട്ഠാനം, മയ്ഹം ഉപാസകോ, മയ്ഹം ഉപാസികാ’തി മാനം വാ ഇസ്സം വാ കാതും ന വട്ടതി. ഏവം കരോന്തസ്സ ഹി ഇച്ഛാമാനാദയോ കിലേസാ വഡ്ഢന്തീ’’തി ഓവദന്തോ –

‘‘അസന്തം ഭാവനമിച്ഛേയ്യ, പുരേക്ഖാരഞ്ച ഭിക്ഖുസു;

ആവാസേസു ച ഇസ്സരിയം, പൂജാ പരകുലേസു ച.

‘‘മമേവ കത മഞ്ഞന്തു, ഗിഹീ പബ്ബജിതാ ഉഭോ;

മമേവാതിവസാ അസ്സു, കിച്ചാകിച്ചേസു കിസ്മിചി;

ഇതി ബാലസ്സ സങ്കപ്പോ, ഇച്ഛാ മാനോ ച വഡ്ഢതീ’’തി. (ധ. പ. ൭൩-൭൪) –

ധമ്മപദേ ഇമാ ഗാഥാ അഭാസി.

സുധമ്മത്ഥേരോപി ഇമം ഓവാദം സുത്വാ സത്ഥാരം വന്ദിത്വാ ഉട്ഠായാസനാ പദക്ഖിണം കത്വാ തേന അനുദൂതേന ഭിക്ഖുനാ സദ്ധിം ഗന്ത്വാ ഉപാസകസ്സ ചക്ഖുപഥേ ആപത്തിം പടികരിത്വാ ഉപാസകം ഖമാപേസി. സോ ഉപാസകേന ‘‘ഖമാമഹം ഭന്തേ, സചേ മയ്ഹം ദോസോ അത്ഥി, ഖമഥ മേ’’തി പടിഖമാപിതോ സത്ഥാരാ ദിന്നഓവാദേ ഠത്വാ കതിപാഹേനേവ സഹ പടിസമ്ഭിദാഹി അരഹത്തം പാപുണി.

ആപത്തിയാ അദസ്സനേ ഉക്ഖേപനീയകമ്മകഥാവണ്ണനാ

൫൦. തസ്സാ അദസ്സനേയേവ കമ്മം കാതബ്ബന്തി തസ്സാ അദസ്സനേയേവ ഉക്ഖേപനീയകമ്മം കാതബ്ബം. തജ്ജനീയാദികമ്മം പന ആപത്തിം ആരോപേത്വാ തസ്സാ അദസ്സനേ അപ്പടികമ്മേ വാ ഭണ്ഡനകാരകാദിഅങ്ഗേഹി കാതബ്ബം. സേസമേത്ഥ ഉത്താനമേവ.

കമ്മക്ഖന്ധകവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.