൧൩. ദാനലക്ഖണാദിവിനിച്ഛയകഥാ

൬൯. ദാനവിസ്സാസഗ്ഗാഹേഹി ലാഭസ്സ പരിണാമനന്തി ഏത്ഥ താവ ദാനന്തി അത്തനോ സന്തകസ്സ ചീവരാദിപരിക്ഖാരസ്സ സദ്ധിവിഹാരികാദീസു യസ്സ കസ്സചി ദാനം. തത്രിദം ദാനലക്ഖണം – ‘‘ഇദം തുയ്ഹം ദേമി ദദാമി ദജ്ജാമി ഓണോജേമി പരിച്ചജാമി വിസ്സജ്ജാമീ’’തി വാ ‘‘ഇത്ഥന്നാമസ്സ ദേമി…പേ… വിസ്സജ്ജാമീ’’തി വാ വദതി, സമ്മുഖാപി പരമ്മുഖാപി ദിന്നംയേവ ഹോതി. ‘‘തുയ്ഹം ഗണ്ഹാഹീ’’തി വുത്തേ ‘‘മയ്ഹം ഗണ്ഹാമീ’’തി വദതി, സുദിന്നം സുഗ്ഗഹിതഞ്ച. ‘‘തവ സന്തകം കരോഹി, തവ സന്തകം ഹോതു, തവ സന്തകം ഹോതീ’’തി വുത്തേ ‘‘മമ സന്തകം കരോമി, മമ സന്തകം ഹോതു, മമ സന്തകം കരിസ്സാമീ’’തി വദതി, ദുദിന്നം ദുഗ്ഗഹിതഞ്ച. നേവ ദാതാ ദാതും ജാനാതി, ന ഇതരോ ഗഹേതും, സചേ പന ‘‘തവ സന്തകം കരോഹീ’’തി വുത്തേ ‘‘സാധു, ഭന്തേ, മയ്ഹം ഗണ്ഹാമീ’’തി ഗണ്ഹാതി, സുഗ്ഗഹിതം. സചേ പന ഏകോ ‘‘ഇദം ചീവരം ഗണ്ഹാഹീ’’തി വദതി, ഇതരോ ‘‘ന ഗണ്ഹാമീ’’തി വദതി, പുന സോ ‘‘ദിന്നം മയാ തുയ്ഹം, ഗണ്ഹാഹീ’’തി വദതി, ഇതരോപി ‘‘ന മയ്ഹം ഇമിനാ അത്ഥോ’’തി വദതി, തതോ പുരിമോപി ‘‘മയാ ദിന്ന’’ന്തി ദസാഹം അതിക്കാമേതി, പച്ഛിമോപി ‘‘മയാ പടിക്ഖിത്ത’’ന്തി, കസ്സ ആപത്തീതി? ന കസ്സചി. യസ്സ പന രുച്ചതി, തേന അധിട്ഠഹിത്വാ പരിഭുഞ്ജിതബ്ബം. ‘‘ഇത്ഥന്നാമസ്സ ദേഹീ’’തി ദിന്നം യാവ പരസ്സ ഹത്ഥം ന പാപുണാതി, താവ യോ പഹിണതി, തസ്സേവ സന്തകം, ‘‘ഇത്ഥന്നാമസ്സ ദമ്മീ’’തി ദിന്നം പന യസ്സ പഹീയതി, തസ്സ സന്തകം. തസ്മാ ഭിക്ഖു ഭിക്ഖുസ്സ ഹത്ഥേ ചീവരം പഹിണതി ‘‘ഇദം ചീവരം ഇത്ഥന്നാമസ്സ ദേഹീ’’തി. സോ അന്തരാമഗ്ഗേ യോ പഹിണതി, തസ്സ വിസ്സാസാ ഗണ്ഹാതി, സുഗ്ഗഹിതം. യസ്സ പഹീയതി, തസ്സ വിസ്സാസാ ഗണ്ഹാതി, ദുഗ്ഗഹിതം.

ഭിക്ഖു (മഹാവ. ൩൭൮-൩൭൯) ഭിക്ഖുസ്സ ഹത്ഥേ ചീവരം പഹിണതി ‘‘ഇമം ചീവരം ഇത്ഥന്നാമസ്സ ദേഹീ’’തി. സോ അന്തരാമഗ്ഗേ സുണാതി ‘‘യോ പഹിണതി, സോ കാലകതോ’’തി, തസ്സ മതകചീവരം അധിട്ഠാതി, സ്വാധിട്ഠിതം. യസ്സ പഹീയതി, തസ്സ വിസ്സാസാ ഗണ്ഹാതി, ദുഗ്ഗഹിതം. ഭിക്ഖു ഭിക്ഖുസ്സ ഹത്ഥേ ചീവരം പഹിണതി ‘‘ഇമം ചീവരം ഇത്ഥന്നാമസ്സ ദേഹീ’’തി. സോ അന്തരാമഗ്ഗേ സുണാതി ‘‘യസ്സ പഹീയതി, സോ കാലകതോ’’തി, തസ്സ മതകചീവരം അധിട്ഠാതി, ദ്വാധിട്ഠിതം. യോ പഹിണതി, തസ്സ വിസ്സാസാ ഗണ്ഹാതി, സുഗ്ഗഹിതം. ഭിക്ഖു ഭിക്ഖുസ്സ ഹത്ഥേ ചീവരം പഹിണതി ‘‘ഇമം ചീവരം ഇത്ഥന്നാമസ്സ ദേഹീ’’തി. സോ അന്തരാമഗ്ഗേ സുണാതി ‘‘ഉഭോ കാലകതാ’’തി, യോ പഹിണതി, തസ്സ മതകചീവരം അധിട്ഠാതി, സ്വാധിട്ഠിതം. യസ്സ പഹീയതി, തസ്സ മതകചീവരം അധിട്ഠാതി, ദ്വാധിട്ഠിതം. ഭിക്ഖു ഭിക്ഖുസ്സ ഹത്ഥേ ചീവരം പഹിണതി ‘‘ഇമം ചീവരം ഇത്ഥന്നാമസ്സ ദമ്മീ’’തി. സോ അന്തരാമഗ്ഗേ യോ പഹിണതി, തസ്സ വിസ്സാസാ ഗണ്ഹാതി, ദുഗ്ഗഹിതം. യസ്സ പഹീയതി, തസ്സ വിസ്സാസാ ഗണ്ഹാതി, സുഗ്ഗഹിതം. ഭിക്ഖു ഭിക്ഖുസ്സ ഹത്ഥേ ചീവരം പഹിണതി ‘‘ഇമം ചീവരം ഇത്ഥന്നാമസ്സ ദമ്മീ’’തി. സോ അന്തരാമഗ്ഗേ സുണാതി ‘‘യോ പഹിണതി, സോ കാലകതോ’’തി, തസ്സ മതകചീവരം അധിട്ഠാതി, ദ്വാധിട്ഠിതം. യസ്സ പഹീയതി, തസ്സ വിസ്സാസാ ഗണ്ഹാതി, സുഗ്ഗഹിതം. ഭിക്ഖു ഭിക്ഖുസ്സ ഹത്ഥേ ചീവരം പഹിണതി ‘‘ഇമം ചീവരം ഇത്ഥന്നാമസ്സ ദമ്മീ’’തി. സോ അന്തരാമഗ്ഗേ സുണാതി ‘‘യസ്സ പഹീയതി, സോ കാലകതോ’’തി, തസ്സ മതകചീവരം അധിട്ഠാതി, സ്വാധിട്ഠിതം. യോ പഹിണതി, തസ്സ വിസ്സാസാ ഗണ്ഹാതി, ദുഗ്ഗഹിതം. ഭിക്ഖു ഭിക്ഖുസ്സ ഹത്ഥേ ചീവരം പഹിണതി ‘‘ഇമം ചീവരം ഇത്ഥന്നാമസ്സ ദമ്മീ’’തി. സോ അന്തരാമഗ്ഗേ സുണാതി ‘‘ഉഭോ കാലകതാ’’തി. യോ പഹിണതി, തസ്സ മതകചീവരം അധിട്ഠാതി, ദ്വാധിട്ഠിതം. യസ്സ പഹീയതി, തസ്സ മതകചീവരം അധിട്ഠാതി, സ്വാധിട്ഠിതം.

പരിച്ചജിത്വാ ദിന്നം പുന കേനചി കാരണേന കുപിതോ ആഹരാപേതും ന ലഭതി. അത്തനാ ദിന്നമ്പി ഹി ചീവരം സകസഞ്ഞായ അച്ഛിന്ദതോ നിസ്സഗ്ഗിയം, അഞ്ഞം പരിക്ഖാരം അന്തമസോ സൂചിമ്പി അച്ഛിന്ദതോ ദുക്കടം. സചേ പന ‘‘ഭന്തേ, തുമ്ഹാകം ഇദം സാരുപ്പ’’ന്തി സയമേവ ദേതി, ഗഹേതും വട്ടതി. അഥ പന ‘‘ആവുസോ, മയം തുയ്ഹം ‘വത്തപടിവത്തം കരിസ്സതി, അമ്ഹാകം സന്തികേ ഉപജ്ഝം ഗണ്ഹിസ്സതി, ധമ്മം പരിയാപുണിസ്സതീ’തി ചീവരം അദമ്ഹാ, സോ ദാനി ത്വം ന വത്തം കരോസി, ന ഉപജ്ഝം ഗണ്ഹാസി, ന ധമ്മം പരിയാപുണാസീ’’തി ഏവമാദീനി വുത്തോ ‘‘ഭന്തേ, ചീവരത്ഥായ മഞ്ഞേ ഭണഥ, ഇദം വോ ചീവര’’ന്തി ദേതി, ഏവമ്പി വട്ടതി. ദിസാപക്കമന്തം വാ പന ദഹരം ‘‘നിവത്തേഥ ന’’ന്തി ഭണതി, സോ ന നിവത്തതി, ചീവരേ ഗഹേത്വാ നിരുന്ധഥാതി, ഏവഞ്ചേ നിവത്തതി, സാധു. സചേ ‘‘പത്തചീവരത്ഥായ മഞ്ഞേ തുമ്ഹേ ഭണഥ, ഗണ്ഹഥ ന’’ന്തി ദേതി, ഏവമ്പി വട്ടതി. വിബ്ഭമന്തം വാ ദിസ്വാ ‘‘മയം തുയ്ഹം ‘വത്തം കരിസ്സതീ’തി പത്തചീവരം അദമ്ഹാ, സോ ദാനി ത്വം വിബ്ഭമിത്വാ ചരസീ’’തി വദതി, ഇതരോ ‘‘ഗണ്ഹഥ തുമ്ഹാകം പത്തചീവര’’ന്തി ദേതി, ഏവമ്പി വട്ടതി. ‘‘മമ സന്തികേ ഉപജ്ഝം ഗണ്ഹന്തസ്സേവ ദേമി, അഞ്ഞത്ഥ ഗണ്ഹന്തസ്സ ന ദേമി, വത്തം കരോന്തസ്സേവ ദേമി, അകരോന്തസ്സ ന ദേമി, ധമ്മം പരിയാപുണന്തസ്സേവ ദേമി, അപരിയാപുണന്തസ്സ ന ദേമി, അവിബ്ഭമന്തസ്സേവ ദേമി, വിബ്ഭമന്തസ്സ ന ദേമീ’’തി ഏവം പന ദാതും ന വട്ടതി, ദദതോ ദുക്കടം, ആഹരാപേതും പന വട്ടതി, വിസ്സജ്ജേത്വാ ദിന്നം അച്ഛിന്ദിത്വാ ഗണ്ഹന്തോ ഭണ്ഡഗ്ഘേന കാരേതബ്ബോ. അയം താവ ദാനേ വിനിച്ഛയോ.

൭൦. വിസ്സാസഗ്ഗാഹലക്ഖണം പന ഇമിനാ സുത്തേന ജാനിതബ്ബം –

‘‘അനുജാനാമി, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതസ്സ വിസ്സാസം ഗഹേതും സന്ദിട്ഠോ ച ഹോതി, സമ്ഭത്തോ ച, ആലപിതോ ച, ജീവതി ച, ഗഹിതേ ച അത്തമനോ ഹോതീ’’തി (മഹാവ. ൩൫൬).

തത്ഥ (പാരാ. അട്ഠ. ൧.൧൩൧) സന്ദിട്ഠോതി ദിട്ഠമത്തകമിത്തോ. സമ്ഭത്തോതി ദള്ഹമിത്തോ. ആലപിതോതി ‘‘മമ സന്തകം യം ഇച്ഛസി, തം ഗണ്ഹേയ്യാസി, ആപുച്ഛിത്വാ ഗഹണേ കാരണം നത്ഥീ’’തി വുത്തോ. ജീവതീതി അനുട്ഠാനസേയ്യായ സയിതോപി യാവജീവിതിന്ദ്രിയുപച്ഛേദം ന പാപുണാതി. ഗഹിതേ ച അത്തമനോതി ഗഹിതേ തുട്ഠചിത്തോ ഹോതി. ‘‘ഏവരൂപസ്സ സന്തകം ഗഹിതേ മേ അത്തമനോ ഭവിസ്സതീ’’തി ജാനന്തേന ഗഹേതും വട്ടതി. അനവസേസപരിയാദാനവസേന ചേതാനി പഞ്ചങ്ഗാനി വുത്താനി, വിസ്സാസഗ്ഗാഹോ പന തീഹി അങ്ഗേഹി രുഹതി സന്ദിട്ഠോ, ജീവതി, ഗഹിതേ അത്തമനോ, സമ്ഭത്തോ, ജീവതി, ഗഹിതേ അത്തമനോ, ആലപിതോ, ജീവതി, ഗഹിതേ അത്തമനോതി. യോ പന ന ജീവതി, ന ച ഗഹിതേ അത്തമനോ ഹോതി, തസ്സ സന്തകം വിസ്സാസഗ്ഗാഹേന ഗഹിതമ്പി പുന ദാതബ്ബം. ദദമാനേന ച മതകധനം താവ യേ തസ്സ ധനേ ഇസ്സരാ ഗഹട്ഠാ വാ പബ്ബജിതാ വാ, തേസം ദാതബ്ബം. അനത്തമനസ്സ സന്തകം തസ്സേവ ദാതബ്ബം, യോ പന പഠമംയേവ ‘‘സുട്ഠു കതം തയാ മമ സന്തകം ഗണ്ഹന്തേനാ’’തി വചീഭേദേന വാ ചിത്തുപ്പാദമത്തേന വാ അനുമോദിത്വാ പച്ഛാ കേനചി കാരണേന കുപിതോ, പച്ചാഹരാപേതും ന ലഭതി, യോപി അദാതുകാമോ, ചിത്തേന പന അധിവാസേതി, ന കിഞ്ചി വദതി, സോപി പുന പച്ചാഹരാപേതും ന ലഭതി. യോ പന ‘‘മയാ തുമ്ഹാകം സന്തകം ഗഹിതം വാ പരിഭുത്തം വാ’’തി വുത്തേ ‘‘ഗഹിതം വാ ഹോതു പരിഭുത്തം വാ, മയാ പന തം കേനചിദേവ കരണീയേന ഠപിതം, തം പാകതികം കാതും വട്ടതീ’’തി വദതി, അയം പച്ചാഹരാപേതും ലഭതി. അയം വിസ്സാസഗ്ഗാഹേ വിനിച്ഛയോ.

൭൧. ലാഭസ്സ പരിണാമനന്തി ഇദം പന അഞ്ഞേസം അത്ഥായ പരിണതലാഭസ്സ അത്തനോ അഞ്ഞസ്സ വാ പരിണാമനം സന്ധായ വുത്തം. തത്രായം വിനിച്ഛയോ (പാരാ. അട്ഠ. ൨.൬൫൯-൬൬൦) – സങ്ഘസ്സ പരിണതം സഹധമ്മികാനം വാ ഗിഹീനം വാ അന്തമസോ മാതുസന്തകമ്പി ‘‘ഇദം മയ്ഹം ദേഹീ’’തി സങ്ഘസ്സ പരിണതഭാവം ഞത്വാ അത്തനോ പരിണാമേത്വാ ഗണ്ഹന്തസ്സ നിസ്സഗ്ഗിയം പാചിത്തിയം, ‘‘ഇമസ്സ ഭിക്ഖുനോ ദേഹീ’’തി ഏവം അഞ്ഞസ്സ പരിണാമേന്തസ്സ സുദ്ധികപാചിത്തിയം. തസ്മാ യോപി വസ്സികസാടികസമയേ മാതുഘരേപി സങ്ഘസ്സ പരിണതം വസ്സികസാടികം ഞത്വാ അത്തനോ പരിണാമേതി, നിസ്സഗ്ഗിയം പാചിത്തിയം, പരസ്സ പരിണാമേതി, സുദ്ധികപാചിത്തിയം. മനുസ്സാ ‘‘സങ്ഘഭത്തം കരിസ്സാമാ’’തി സപ്പിതേലാദീനി ആഹരന്തി, ഗിലാനോ ചേപി ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സ പരിണതഭാവം ഞത്വാ കിഞ്ചി യാചതി, നിസ്സഗ്ഗിയം പാചിത്തിയമേവ. സചേ പന സോ ‘‘തുമ്ഹാകം സപ്പിആദീനി ആഭതാനി അത്ഥീ’’തി പുച്ഛിത്വാ ‘‘ആമ, അത്ഥീ’’തി വുത്തേ ‘‘മയ്ഹമ്പി ദേഥാ’’തി വദതി, വട്ടതി. അഥാപി നം കുക്കുച്ചായന്തം ഉപാസകാ വദന്തി ‘‘സങ്ഘോപി അമ്ഹേഹി ദിന്നമേവ ലഭതി, ഗണ്ഹഥ, ഭന്തേ’’തി, ഏവമ്പി വട്ടതി.

ഏകസ്മിം വിഹാരേ സങ്ഘസ്സ പരിണതം അഞ്ഞവിഹാരം ഉദ്ദിസിത്വാ ‘‘അസുകസ്മിം നാമ വിഹാരേ സങ്ഘസ്സ ദേഥാ’’തി പരിണാമേതി, ‘‘കിം സങ്ഘസ്സ ദാനേന, ചേതിയസ്സ പൂജം കരോഥാ’’തി ഏവം ചേതിയസ്സ വാ പരിണാമേതി, ദുക്കടം. ചേതിയസ്സ പരിണതം അഞ്ഞചേതിയസ്സ വാ സങ്ഘസ്സ വാ ഗണസ്സ വാ പുഗ്ഗലസ്സ വാ പരിണാമേതി, ദുക്കടമേവ. നിയമേത്വാ അഞ്ഞചേതിയസ്സ അത്ഥായ രോപിതമാലാവച്ഛതോ അഞ്ഞചേതിയമ്ഹി പുപ്ഫമ്പി ആരോപേതും ന വട്ടതി, ഏകസ്സ ചേതിയസ്സ പന ഛത്തം വാ പടാകം വാ ആരോപേത്വാ ഠിതം ദിസ്വാ സേസം അഞ്ഞചേതിയസ്സ ദാപേതും വട്ടതി. അന്തമസോ സുനഖസ്സപി പരിണതം ‘‘ഇമസ്സ സുനഖസ്സ മാ ദേഹി, ഏതസ്സ ദേഹീ’’തി ഏവം അഞ്ഞപുഗ്ഗലസ്സ പരിണാമേതി, ദുക്കടം. സചേ പന ദായകാ ‘‘മയം സങ്ഘഭത്തം കാതുകാമാ, ചേതിയപൂജം കാതുകാമാ, ഏകസ്സ ഭിക്ഖുനോ പരിക്ഖാരം ദാതുകാമാ, തുമ്ഹാകം രുചിയാ ദസ്സാമ, ഭണഥ കത്ഥ ദേമാ’’തി വദന്തി, ഏവം വുത്തേ തേന ഭിക്ഖുനാ ‘‘യത്ഥ ഇച്ഛഥ, തത്ഥ ദേഥാ’’തി വത്തബ്ബാ. സചേ പന കേവലം ‘‘കത്ഥ ദേമാ’’തി പുച്ഛന്തി, ‘‘യത്ഥ തുമ്ഹാകം ദേയ്യധമ്മോ പരിഭോഗം വാ ലഭേയ്യ, പടിസങ്ഖാരം വാ ലഭേയ്യ, ചിരട്ഠിതികോ വാ അസ്സ, യത്ഥ വാ പന തുമ്ഹാകം ചിത്തം പസീദതി, തത്ഥ ദേഥാ’’തി വത്തും വട്ടതി.

ഇതി പാളിമുത്തകവിനയവിനിച്ഛയസങ്ഗഹേ

ദാനലക്ഖണാദിവിനിച്ഛയകഥാ സമത്താ.