൪. പാചിത്തിയകണ്ഡം

൧. ലസുണവഗ്ഗോ

൧. പഠമലസുണാദിസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൭൯൭. പാചിത്തിയേസു ലസുണവഗ്ഗസ്സ പഠമേ ബദരസാളവം നാമ ബദരഫലാനി സുക്ഖാപേത്വാ തേഹി കത്തബ്ബബ്യഞ്ജനവികതി. ആമകമാഗധലസുണഞ്ചേവ, അജ്ഝോഹരണഞ്ചാതി ദ്വേ അങ്ഗാനി.

൭൯൯-൮൧൨. ദുതിയാദീനി ഉത്താനത്ഥാനി.

൮൧൫. ഛട്ഠേ പാളിയം ആസുമ്ഭിത്വാതി പാതേത്വാ.

൮൧൭. ദധിമത്ഥൂതി ദധിമ്ഹി പസന്നോദകം. രസഖീരാദീനന്തി മംസരസഖീരാദീനം. ഭുഞ്ജന്തസ്സ ഭിക്ഖുനോ ഹത്ഥപാസേ ഠാനം, പാനീയസ്സ വാ വിധൂപനസ്സ വാ ഗഹണന്തി ദ്വേ അങ്ഗാനി.

൮൨൨. സത്തമേ അവിഞ്ഞത്തിയാ ലദ്ധന്തി അത്തനോ വിഞ്ഞത്തിം വിനാ ലദ്ധം. പുബ്ബാപരവിരുദ്ധന്തി സയം കരണേ പാചിത്തിയന്തി ഇദം കാരാപനേ ദുക്കടവചനേന വിരുജ്ഝനം സന്ധായ വുത്തം. തേനാഹ ‘‘ന ഹീ’’തിആദി, ‘‘അവിഞ്ഞത്തിയാ ലദ്ധ’’ന്തിആദിവചനേന വാ വിരുജ്ഝനം സന്ധായ വുത്തം. അഞ്ഞായ വിഞ്ഞത്തിപി ഹി ഇമിസ്സാ അവിഞ്ഞത്തിയാ ലദ്ധമേവാതി. ആമകധഞ്ഞവിഞ്ഞാപനാദി, തം ഭജ്ജനാദിനാ അജ്ഝോഹരണന്തി ദ്വേ അങ്ഗാനി.

൮൨൪. അട്ഠമേ നിബ്ബിട്ഠോതി ലദ്ധോ. കേണീതി രഞ്ഞോ ദാതബ്ബോ ആയോ, ആയുപ്പത്തിട്ഠാനന്തി അത്ഥോ. തേനാഹ ‘‘ഏകം ഠാനന്തര’’ന്തിആദി. ഠാനന്തരന്തി ച ഗാമജനപദാണായത്തം. വളഞ്ജിയമാനതിരോകുട്ടാദിതാ, അനപലോകേത്വാ ഉച്ചാരാദീനം ഛഡ്ഡനാദീതി ദ്വേ അങ്ഗാനി.

൮൩൦. നവമേ ‘‘മത്ഥകച്ഛിന്നനാളികേരമ്പീ’’തി വുത്തത്താ ഹരിതൂപരി ഛഡ്ഡനമേവ പടിക്ഖിത്തം. തേനാഹ ‘‘അനിക്ഖിത്തബീജേസൂ’’തിആദി. യത്ഥ ച ഛഡ്ഡേതും വട്ടതി, തത്ഥ ഹരിതേ വച്ചാദിം കാതുമ്പി വട്ടതി ഏവ. സബ്ബേസന്തി ഭിക്ഖുഭിക്ഖുനീനം.

൮൩൬-൭. ദസമേ തേസംയേവാതി യേസം നിച്ചം പസ്സതി. ആരാമേ ഠത്വാതി ഠിതനിസന്നട്ഠാനേ ഏവ ഠത്വാ സമന്തതോ ഗീവം പരിവത്തേത്വാപി പസ്സതി, അനാപത്തി. ഠിതട്ഠാനതോ ഗന്ത്വാ പസ്സിതും ന വട്ടതി. കേചി പന ‘‘വട്ടതീ’’തി വദന്തി. തം പന ‘‘ദസ്സനായ ഗച്ഛേയ്യ, പാചിത്തിയ’’ന്തി സാമഞ്ഞതോ ഗമനസ്സ പടിക്ഖിത്തത്താ, അനാപത്തിയമ്പി ഗമനായ അവുത്തത്താ ച ന ഗഹേതബ്ബം. നച്ചാദിതാ, അനനുഞ്ഞാതകാരണാ ഗമനം, ദസ്സനാദി ചാതി തീണി അങ്ഗാനി.

നിട്ഠിതോ ലസുണവഗ്ഗോ പഠമോ.

൨. അന്ധകാരവഗ്ഗോ

൧. പഠമാദിസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൮൪൧. ദുതിയവഗ്ഗസ്സ പഠമേ ദാനേ വാതി ദാനനിമിത്തം. രത്തന്ധകാരേ പുരിസസ്സ ഹത്ഥപാസേ ഠാനാദി, രഹോപേക്ഖാ, സഹായാഭാവോതി തീണി അങ്ഗാനി.

൮൪൨-൮൫൦. ദുതിയാദീനി ഉത്താനാനി.

൮൫൪. പഞ്ചമേ പല്ലങ്കസ്സ അനോകാസേതി ഊരുബദ്ധാസനസ്സ അപ്പഹോനകേ. പുരേഭത്തം അന്തരഘരേ പല്ലങ്കപ്പഹോനകാസനേ നിസജ്ജാ, അനനുഞ്ഞാതകാരണാ അനാപുച്ഛാ വുത്തപരിച്ഛേദാതിക്കമോതി ദ്വേ അങ്ഗാനി.

൮൬൦-൮൭൯. ഛട്ഠാദീനി ഉത്താനാനി.

നിട്ഠിതോ അന്ധകാരവഗ്ഗോ ദുതിയോ.

൩. നഗ്ഗവഗ്ഗോ

൧. പഠമാദിസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൮൮൩-൮൮൭. തതിയവഗ്ഗസ്സ പഠമദുതിയാനി ഉത്താനാനി.

൮൯൩. തതിയേ വിസിബ്ബേത്വാതി വിജടേത്വാ. ധുരം നിക്ഖിത്തമത്തേതി വിസിബ്ബനദിവസതോ പഞ്ച ദിവസേ അതിക്കാമേത്വാ ധുരം നിക്ഖിത്തമത്തേ. അന്തോപഞ്ചാഹേ പന ധുരനിക്ഖേപേപി അനാപത്തി ഏവ ‘‘അഞ്ഞത്ര ചതൂഹപഞ്ചാഹാ’’തി വുത്തത്താ. ഉപസമ്പന്നായ ചീവരം സിബ്ബനത്ഥായ വിസിബ്ബേത്വാ പഞ്ചഹാതിക്കമോ, അനനുഞ്ഞാതകാരണാ ധുരനിക്ഖേപോതി ദ്വേ അങ്ഗാനി.

൯൦൦. ചതുത്ഥേ പഞ്ചന്നം ചീവരാനം അപരിവത്തനം, അനനുഞ്ഞാതകാരണാ പഞ്ചാഹാതിക്കമോതി ദ്വേ അങ്ഗാനി.

൯൦൩. പഞ്ചമം ഉത്താനമേവ.

൯൦൯. ഛട്ഠേ വികപ്പനുപഗസ്സ സങ്ഘേ പരിണതതാ, വിനാ ആനിസംസദസ്സനേന അന്തരായകരണന്തി ദ്വേ അങ്ഗാനി.

൯൧൧. സത്തമം ഉത്താനമേവ.

൯൧൬. അട്ഠമേ കുമ്ഭഥൂണം നാമ കുമ്ഭസദ്ദോ, തേന കീളന്തീതി കുമ്ഭഥൂണികാ. തേനാഹ ‘‘ഘടകേന കീളനകാ’’തി. ദീഘനികായട്ഠകഥായം പന ‘‘ചതുരസ്സഅമ്ബണകതാള’’ന്തി വുത്തം. തഞ്ഹി രുക്ഖസാരാദിമയം അന്തോഛിദ്ദം ചതൂസു പസ്സേസു ചമ്മോനദ്ധം വാദിതഭണ്ഡം, യം ‘‘ബിമ്ബിസക’’ന്തിപി വുച്ചതി, തം വാദേന്താപി കുമ്ഭഥൂണികാ. തേനാഹ ‘‘ബിമ്ബിസകവാദിതകാതിപി വദന്തീ’’തി.

൯൧൮. പാളിയം കപ്പകതന്തി കപ്പകതം നിവാസനപാരുപനൂപഗം. സമണചീവരതാ, അനനുഞ്ഞാതാനം ദാനന്തി ദ്വേ അങ്ഗാനി.

൯൨൧-൯൩൧. നവമദസമാനി ഉത്താനാനേവ.

നിട്ഠിതോ നഗ്ഗവഗ്ഗോ തതിയോ.

൪. തുവട്ടവഗ്ഗോ

൧൦. ദസമസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൯൭൬. തുവട്ടവഗ്ഗസ്സ ദസമേ ചാരികായ അപക്കമനം പണ്ണത്തിവജ്ജമേവ. പണ്ണത്തിവിജാനനചിത്തേന സചിത്തകതം സന്ധായ പനേത്ഥ ‘‘ലോകവജ്ജ’’ന്തി ദട്ഠബ്ബം. സേസം സബ്ബത്ഥ ഉത്താനമേവ.

നിട്ഠിതോ തുവട്ടവഗ്ഗോ ചതുത്ഥോ.

൫. ചിത്താഗാരവഗ്ഗോ

൧. പഠമാദിസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൯൭൮. ചിത്താഗാരവഗ്ഗസ്സ പഠമേ പാടേക്കാ ആപത്തിയോതി ഗീവായ പരിവത്തനപ്പയോഗഗണനായ.

൧൦൧൫. നവമേ ഹത്ഥിആദീസു സിപ്പ-സദ്ദോ പച്ചേകം യോജേതബ്ബോ, തഥാ ആഥബ്ബണാദീസു മന്ത-സദ്ദോ. തത്ഥ ആഥബ്ബണമന്തോ നാമ ആഥബ്ബണവേദവിഹിതോ പരൂപഘാതകരോ മന്തോ. ഖീലനമന്തോ നാമ വേരിമാരണത്ഥായ സാരദാരുമയം ഖീലം മന്തേത്വാ പഥവിയം ആകോടനമന്തോ. അഗദപ്പയോഗോ വിസപ്പയോജനം. നാഗമണ്ഡലന്തി സപ്പാനം പവേസനിവാരണത്ഥം മണ്ഡലബന്ധമന്തോ. സേസം സബ്ബത്ഥ ഉത്താനമേവ.

നിട്ഠിതോ ചിത്താഗാരവഗ്ഗോ പഞ്ചമോ.

൧൦൨൫-൧൧൧൬. ആരാമവഗ്ഗേ, ഗബ്ഭിനിവഗ്ഗേ ച സബ്ബം ഉത്താനമേവ.

൮. കുമാരിഭൂതവഗ്ഗോ

൧. പഠമാദിസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

൧൧൧൯. അട്ഠമവഗ്ഗസ്സ പഠമേ സബ്ബപഠമാ ദ്വേ മഹാസിക്ഖമാനാതി ഗബ്ഭിനിവഗ്ഗേ (പാചി. ൧൦൬൭ ആദയോ) സബ്ബപഠമം വുത്താ ദ്വേ. സിക്ഖമാനാ ഇച്ചേവ വത്തബ്ബാതി സമ്മുതികമ്മാദീസു അഞ്ഞഥാ വുത്തേ കമ്മം കുപ്പതീതി അധിപ്പായോ.

൧൧൬൭. ഏകാദസമേ പാരിവാസിയേന ഛന്ദദാനേനാതി പരിവുത്ഥേന നവികപ്പവുത്ഥേന വിഗതേന ഛന്ദദാനേനാതി അത്ഥോ, ഛന്ദവിസ്സജ്ജനമത്തേന വാ.

൧൧൬൮. ‘‘വുട്ഠിതായാ’’തി ഏതേന ‘‘ഇദാനി കമ്മം ന കരിസ്സാമാ’’തി ധുരം നിക്ഖിപിത്വാ കായേന അവുട്ഠഹിത്വാ നിസിന്നായപി പരിസായ കമ്മം കാതും ന വട്ടതീതി ദസ്സേതി. തേനാഹ ‘‘ഛന്ദം അവിസ്സജ്ജേത്വാ അവുട്ഠിതായാ’’തി. പാളിയം പന ‘‘അനാപത്തി അവുട്ഠിതായ പരിസായാ’’തി സാമഞ്ഞതോ വുത്തത്താ, ഉപോസഥക്ഖന്ധകേ ച ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, പാരിവാസികപാരിസുദ്ധിദാനേന ഉപോസഥോ കാതബ്ബോ അഞ്ഞത്ര അവുട്ഠിതായ പരിസായാ’’തി (മഹാവ. ൧൮൩) വുത്തത്താ, തദട്ഠകഥായമ്പി ‘‘പാരിവാസിയപാരിസുദ്ധിദാനം നാമ പരിസായ വുട്ഠിതകാലതോ പട്ഠായ ന വട്ടതി, അവുട്ഠിതായ പന വട്ടതീ’’തി (മഹാവ. അട്ഠ. ൧൮൩) വുത്തത്താ ച ‘‘കമ്മം ന കരിസ്സാമീ’’തി ധുരം നിക്ഖിപിത്വാ നിസിന്നായപി കമ്മം കാതും വട്ടതീതി ഗഹേതബ്ബം. സേസം ഉത്താനമേവ.

നിട്ഠിതോ കുമാരിഭൂതവഗ്ഗോ അട്ഠമോ.

൧൧൮൧. ഛത്തവഗ്ഗോ ഉത്താനോ ഏവ.

ഖുദ്ദകവണ്ണനാനയോ നിട്ഠിതോ.