സേഖിയകണ്ഡോ

൧. പരിമണ്ഡലസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

സേഖിയേസു പഠമേ പരിമണ്ഡലന്തി സമന്തതോ മണ്ഡലം. സിക്ഖാ കരണീയാതി ‘‘ഏവം നിവാസേസ്സാമീ’’തി ആരാമേപി അന്തരഘരേപി സബ്ബത്ഥ സിക്ഖാ കാതബ്ബാ, ഏത്ഥ ച യസ്മാ വത്തക്ഖന്ധകേ വുത്തവത്താനിപി സിക്ഖിതബ്ബത്താ സേഖിയാനേവ ഹോന്തി, തസ്മാ പാരാജികാദീസു വിയ പരിച്ഛേദോ ന കതോ. ചാരിത്തവിനയദസ്സനത്ഥഞ്ച ‘‘യോ പന ഭിക്ഖു ഓലമ്ബേന്തോ നിവാസേയ്യ, ദുക്കട’’ന്തി ഏവം ആപത്തിനാമേന അവത്വാ ‘‘സിക്ഖാ കരണീയാ’’തി ഏവം സബ്ബസിക്ഖാപദേസു പാളി ആരോപിതാ, പദഭാജനേ (പാചി. ൫൭൬) പന ‘‘ആപത്തി ദുക്കടസ്സാ’’തി വുത്തത്താ സബ്ബത്ഥ അനാദരിയകരണേ ദുക്കടം വേദിതബ്ബം.

ഇദാനി പരിമണ്ഡലന്തി ഏത്ഥ നാഭിമണ്ഡലം പടിച്ഛാദേത്വാ ജാണുമണ്ഡലസ്സ ഹേട്ഠാ ജങ്ഘട്ഠികതോ പട്ഠായ അട്ഠങ്ഗുലമത്തം നിവാസനം ഓതാരേത്വാ നിവാസേന്തേന പരിമണ്ഡലം നിവത്ഥം നാമ ഹോതി, ഏവം അനിവാസേത്വാ അനാദരിയേന പുരതോ വാ പച്ഛതോ വാ ഓലമ്ബേത്വാ നിവാസേന്തസ്സ ദുക്കടം. ന കേവലഞ്ച തസ്സേവ, യേ ചഞ്ഞേ ‘‘തേന ഖോ പന സമയേന ഛബ്ബഗ്ഗിയാ ഗിഹിനിവത്ഥം നിവാസേന്തി, ഹത്ഥിസോണ്ഡകം മച്ഛവാലകം ചതുക്കണ്ണകം താലവണ്ടകം സതവലികം നിവാസേന്തി, സംവല്ലിയം നിവാസേന്തീ’’തി ഖന്ധകേ (ചൂളവ. ൨൮൦) നിവാസനദോസാ വുത്താ, തഥാ നിവാസേന്തസ്സപി ദുക്കടമേവ.

തത്ഥ ഹത്ഥിസോണ്ഡകം നാമ നാഭിമൂലതോ ഹത്ഥിസോണ്ഡസണ്ഠാനം ഓലമ്ബകം കത്വാ നിവത്ഥം ചോളികഇത്ഥീനം നിവാസനം വിയ. മച്ഛവാലകം നാമ ഏകതോദസന്തം ഏകതോ പാസന്തം ഓലമ്ബേത്വാ നിവത്ഥം. ചതുക്കണ്ണകം നാമ ഉപരി ദ്വേ, ഹേട്ഠതോ ദ്വേതി ഏവം ചത്താരോ കണ്ണേ ദസ്സേത്വാ നിവത്ഥം. താലവണ്ടകം നാമ താലവണ്ടാകാരേന സാടകം ഓലമ്ബേത്വാ നിവത്ഥം. സതവലികം നാമ ദീഘസാടകം അനേകക്ഖത്തും ഓഭുജിത്വാ ഓവട്ടികം കരോന്തേന നിവത്ഥം, വാമദക്ഖിണപസ്സേസു വാ നിരന്തരം വലിയോ ദസ്സേത്വാ നിവത്ഥം. സചേ പന ജാണുതോ പട്ഠായ ഏകാ വാ ദ്വേ വാ വലിയോ പഞ്ഞായന്തി, വട്ടതി. സംവല്ലിയന്തി മല്ലകമ്മകാരാദീഹി വിയ കച്ഛം ബന്ധിത്വാ നിവത്ഥം. ഏവം നിവാസേതും ഗിലാനസ്സാപി മഗ്ഗപ്പടിപന്നസ്സാപി ന വട്ടതി. യമ്പി മഗ്ഗം ഗച്ഛന്താ ഏകം വാ ദ്വേ വാ കണ്ണേ ഉക്ഖിപിത്വാ അന്തരവാസകസ്സ ഉപരി ലഗ്ഗന്തി, അന്തോ വാ ഏകം കാസാവം തഥാ നിവാസേത്വാ ബഹി അപരം നിവാസേന്തി, സബ്ബം ന വട്ടതി.

ഗിലാനോ പന അന്തോകാസാവസ്സ ഓവട്ടികം ദസ്സേത്വാ അപരം ഉപരി നിവാസേതും ലഭതി, അഗിലാനേന ദ്വേ നിവാസേന്തേന സഗുണം കത്വാ നിവാസേതബ്ബാനി. ഇതി ഇമം ഖന്ധകേ പടിക്ഖിത്തഞ്ച ഓലമ്ബകഞ്ച സബ്ബം വിവജ്ജേത്വാ വുത്തലക്ഖണസമ്പന്നം നിബ്ബികാരം പരിമണ്ഡലം നിവാസേതബ്ബം, തഥാ അനിവാസേത്വാ യംകിഞ്ചി വികാരം കരോന്തസ്സ ദുക്കടം.

‘‘നിദാനം പുഗ്ഗലം വത്ഥു’’ന്തിആദികേ (കങ്ഖാ. അട്ഠ. പഠമപാരാജികവണ്ണനാ ) പന വിനിച്ഛയേ സുരുസുരുകാരകം കോസമ്ബിയം പഞ്ഞത്തം, സാമിസേന ഹത്ഥേന പാനീയഥാലകസസിത്ഥകപത്തധോവനപടിസംയുത്തദ്വയം ഭഗ്ഗേസു സമ്ബഹുലേ ഭിക്ഖൂ ആരബ്ഭ, സേസാനി സബ്ബാനേവ സാവത്ഥിയം ഛബ്ബഗ്ഗിയേ ആരബ്ഭ ഓലമ്ബേത്വാ നിവാസനാദിവത്ഥുസ്മിം പഞ്ഞത്താനി. സൂപോദനവിഞ്ഞത്തിയം ധമ്മദേസനാദീസു ച ഗിലാനവസേന ഏകാ അനുപഞ്ഞത്തി, സബ്ബാനി സാധാരണപഞ്ഞത്തിയോ, അനാണത്തികാനി, സബ്ബേസു ദുക്കടമേവ, അഞ്ഞോ ആപത്തിഭേദോ നത്ഥി, വിപത്തിവിചാരണാ വുത്തായേവ, സമുട്ഠാനാദീനി സബ്ബേസം അവസാനേ ദസ്സയിസ്സാമ. അനാപത്തിമത്തം പന അങ്ഗഞ്ച സബ്ബത്ഥ വത്തബ്ബം, തയിദം വുച്ചതി. ഇമസ്മിം താവ സിക്ഖാപദേ അസഞ്ചിച്ച, അസ്സതിയാ, അജാനന്തസ്സ, ഗിലാനസ്സ, ആപദാസു, ഉമ്മത്തകാദീനഞ്ച അനാപത്തി.

തത്ഥ അസഞ്ചിച്ചാതി ‘‘അപരിമണ്ഡലം നിവാസേസ്സാമീ’’തി ഏവം അസഞ്ചിച്ച, അഥ ഖോ ‘‘പരിമണ്ഡലംയേവ നിവാസേസ്സാമീ’’തി വിരജ്ഝിത്വാ അപരിമണ്ഡലം നിവാസേന്തസ്സ അനാപത്തി. അസ്സതിയാതി അഞ്ഞാവിഹിതസ്സാപി തഥാ നിവാസേന്തസ്സ അനാപത്തി. അജാനന്തസ്സാതി പരിമണ്ഡലം നിവാസേതും അജാനന്തസ്സ അനാപത്തി, അപിച നിവാസനവത്തം ഉഗ്ഗഹേതബ്ബം. യോ പന സുക്ഖജങ്ഘോ വാ ഹോതി മഹാപിണ്ഡികമംസോ വാ, തസ്സ സാരുപ്പത്ഥായ അട്ഠങ്ഗുലാധികമ്പി ഓതാരേത്വാ നിവാസേതും വട്ടതി. ഗിലാനസ്സാതി യസ്സ ജങ്ഘായ വാ പാദേ വാ വണോ ഹോതി, തസ്സ ഉക്ഖിപിത്വാ വാ ഓതാരേത്വാ വാ നിവാസേതും വട്ടതി. ആപദാസൂതി വാളാ വാ ചോരാ വാ അനുബന്ധന്തി, ഏവരൂപാസു ആപദാസു അനാപത്തി. ഉമ്മത്തകാദയോ വുത്തനയാ ഏവ. അനാദരിയം, അനാപത്തികാരണാഭാവോ, അപരിമണ്ഡലനിവാസനന്തി ഇമാനേത്ഥ തീണി അങ്ഗാനി. യഥാ ചേത്ഥ, ഏവം സബ്ബത്ഥ പുരിമാനി ദ്വേ തത്ഥ തത്ഥ വുത്തപ്പടിപക്ഖകരണഞ്ചാതി തീണിയേവ ഹോന്തി, തസ്മാ ഇതോ പരം താനിപി അവത്വാ അനാപത്തിമത്തമേവ വക്ഖാമാതി.

൨. ദുതിയപരിമണ്ഡലസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

ദുതിയേ ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, ഗിഹിപാരുതം പാരുപിതബ്ബ’’ന്തി (ചൂളവ. ൨൮൦) ഏവം പടിക്ഖിത്തം ഗിഹിപാരുതം അപാരുപിത്വാ ഉഭോ കണ്ണേ സമം കത്വാ പാരുപനം പരിമണ്ഡലപാരുപനം നാമ, തത്ഥ യംകിഞ്ചി സേതപടപാരുതം പരിബ്ബാജകപാരുതം ഏകസാടകപാരുതം സുരാസോണ്ഡപാരുതം അന്തേപുരികപാരുതം മഹാജേട്ഠപാരുതം കുടിപ്പവേസകപാരുതം ബ്രാഹ്മണപാരുതം പാളികാരകപാരുതന്തി ഏവമാദി പരിമണ്ഡലലക്ഖണതോ അഞ്ഞഥാ പാരുതം, സബ്ബമേതം ഗിഹിപാരുതം നാമ. തസ്മാ യഥാ സേതപടാ അഡ്ഢപാലകനിഗണ്ഠാ പാരുപന്തി, യഥാ ച ഏകച്ചേ പരിബ്ബാജകാ ഉരം വിവരിത്വാ ദ്വീസു അംസകൂടേസു പാവുരണം ഠപേന്തി, യഥാ ച ഏകസാടകാ മനുസ്സാ നിവത്ഥസാടകസ്സ ഏകേന അന്തേന പിട്ഠിം പാരുപിത്വാ ഉഭോ കണ്ണേ ഉഭോസു അംസകൂടേസു ഠപേന്തി, യഥാ ച സുരാസോണ്ഡാദയോ സാടകേന ഗീവം പരിക്ഖിപിത്വാ ഉഭോ അന്തേ ഉരേ വാ ഓലമ്ബേന്തി, പിട്ഠിയം വാ ഖിപന്തി, യഥാ ച അന്തേപുരികായോ അക്ഖിതാരകമത്തം ദസ്സേത്വാ ഓഗുണ്ഠിതം പാരുപന്തി, യഥാ ച മഹാജേട്ഠാ ദീഘസാടകം നിവാസേത്വാ തസ്സേവ ഏകേനന്തേന സകലസരീരം പാരുപന്തി, യഥാ ച കസ്സകാ ഖേത്തകുടിം പവിസന്താ സാടകം പലിവേഠേത്വാ ഉപകച്ഛകേ പക്ഖിപിത്വാ തസ്സേവ ഏകേനന്തേന സരീരം പാരുപന്തി, യഥാ ച ബ്രാഹ്മണാ ഉഭിന്നം ഉപകച്ഛകാനം അന്തരേ സാടകം പവേസേത്വാ അംസകൂടേസു പക്ഖിപന്തി, യഥാ ച പാളികാരകോ ഭിക്ഖു ഏകംസപാരുപനേന പാരുതം വാമബാഹും വിവരിത്വാ ചീവരം അംസകൂടേ ആരോപേതി, ഏവം അപാരുപിത്വാ സബ്ബേപി ഏതേ, അഞ്ഞേ ച ഏവരൂപേ പാരുപനദോസേ വജ്ജേത്വാ നിബ്ബികാരം പരിമണ്ഡലം പാരുപിതബ്ബം. തഥാ അപാരുപിത്വാ ആരാമേ വാ അന്തരഘരേ വാ അനാദരേന യംകിഞ്ചി വികാരം കരോന്തസ്സ ദുക്കടം, അനാപത്തി പുരിമസദിസായേവ, യഥാ ചേത്ഥ, ഏവം സബ്ബത്ഥ. യത്ഥ പന വിസേസോ ഭവിസ്സതി, തത്ഥ വക്ഖാമാതി.

൩-൪. സുപ്പടിച്ഛന്നസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

തതിയേ സുപ്പടിച്ഛന്നോതി സുട്ഠു പടിച്ഛന്നോ, ഗണ്ഠികം പടിമുഞ്ചിത്വാ അനുവാതന്തേന ഗീവം പടിച്ഛാദേത്വാ ഉഭോ കണ്ണേ സമം കത്വാ പടിസങ്ഘരിത്വാ യാവ മണിബന്ധം പടിച്ഛാദേത്വാ അന്തരഘരേ ഗമിസ്സാമീതി അത്ഥോ, തഥാ അകത്വാ പന ജാണും വാ ഉരം വാ വിവരിത്വാ ഗച്ഛന്തസ്സ ദുക്കടം.

ചതുത്ഥേ ഗലവാടകതോ പട്ഠായ സീസം, മണിബന്ധതോ പട്ഠായ ഹത്ഥേ, പിണ്ഡികമംസതോ പട്ഠായ പാദേ വിവരിത്വാ സേസം ഛാദേത്വാ നിസിന്നോ സുപ്പടിച്ഛന്നോ നാമ ഹോതി, ഏത്ഥ പന വാസൂപഗതസ്സ അനാപത്തി.

൫-൬. സുസംവുതസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

പഞ്ചമേ സുസംവുതോതി ഹത്ഥം വാ പാദം വാ അകീളാപേന്തോ സുവിനീതോതി അത്ഥോ. ഛട്ഠേപി ഏസേവ നയോ.

൭-൮. ഓക്ഖിത്തചക്ഖുസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

സത്തമേ ഓക്ഖിത്തചക്ഖൂതി ഹേട്ഠാ ഖിത്തചക്ഖു ഹുത്വാ പുരതോ യുഗമത്തം ഭൂമിഭാഗം പേക്ഖമാനോ, ഏകസ്മിം പന ഠാനേ ഠത്വാ ഹത്ഥിഅസ്സാദിപരിസ്സയാഭാവം ഓലോകേതും വട്ടതി. അട്ഠമേപി ഏസേവ നയോ.

൯-൧൦. ഉക്ഖിത്തകസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

നവമേ ഉക്ഖിത്തകായാതി ഉക്ഖേപേന, ഇത്ഥമ്ഭൂതലക്ഖണേ കരണവചനം, ഏകതോ വാ ഉഭതോ വാ ഉക്ഖിത്തചീവരോ ഹുത്വാതി അത്ഥോ, അന്തോ ഇന്ദഖീലതോ പട്ഠായ ഏവം ന ഗന്തബ്ബം.

ദസമേ നിസിന്നകാലേ ധമകരണം നീഹരന്തേനാപി ചീവരം അനുക്ഖിപിത്വാവ നീഹരിതബ്ബം, വാസൂപഗതസ്സ പന അനാപത്തി.

൧൧-൧൨. ഉജ്ജഗ്ഘികസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

ഏകാദസമേ ഉജ്ജഗ്ഘികായാതി മഹാഹസിതം ഹസന്തോതി അത്ഥോ. ഇധാപി ഹി ഇത്ഥമ്ഭൂതലക്ഖണേയേവ കരണവചനം.

ദ്വാദസമേപി ഏസേവ നയോ. ഉഭയത്ഥ ഹസനീയസ്മിം വത്ഥുസ്മിം മിഹിതമത്തം കരോന്തസ്സ അനാപത്തി.

൧൩-൧൪. ഉച്ചസദ്ദസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

തേരസമേ അപ്പസദ്ദോതി ന ഉച്ചാസദ്ദമഹാസദ്ദോ ഹുത്വാ. ചുദ്ദസമേപി ഏസേവ നയോ. അയം പനേത്ഥ അപ്പസദ്ദതാപരിച്ഛേദോ – സചേ ദ്വാദസഹത്ഥേ ഗേഹേ ആദിമ്ഹി സങ്ഘത്ഥേരോ, മജ്ഝേ ദുതിയത്ഥേരോ, അന്തേ തതിയത്ഥേരോതി ഏവം നിസിന്നേസു യം സങ്ഘത്ഥേരോ ദുതിയത്ഥേരേന സദ്ധിം മന്തേതി, ദുതിയത്ഥേരോ ച തസ്സ സദ്ദം സുണാതി, കഥഞ്ച വവത്ഥപേതി. തതിയത്ഥേരോ പന സദ്ദമേവ സുണാതി, കഥം ന വവത്ഥപേതി, ഏത്താവതാ അപ്പസദ്ദോ ഹോതി. സചേ പന തതിയത്ഥേരോ കഥഞ്ച വവത്ഥപേതി, മഹാസദ്ദോ നാമ ഹോതി.

൧൫…പേ…൨൦. കായപ്പചാലകാദിസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

ഇതോ പരേസു ഛസു കായപ്പചാലകന്തി കായം ചാലേത്വാ ചാലേത്വാ, ഏസ നയോ സബ്ബത്ഥ. തസ്മാ കായാദീനി പഗ്ഗഹേത്വാ നിച്ചലാനി ഉജുകാനി ഠപേത്വാ ഗന്തബ്ബഞ്ചേവ നിസീദിതബ്ബഞ്ച, നിസീദനപ്പടിസംയുത്തേസു തീസു വാസൂപഗതസ്സ അനാപത്തി.

൨൧-൨൨. ഖമ്ഭകതസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

ഏകവീസദ്വാവീസേസു ഖമ്ഭകതോതി കടിയം ഹത്ഥം ഠപേത്വാ കതഖമ്ഭോ.

൨൩-൨൪. ഓഗുണ്ഠിതസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

തേവീസചതുവീസേസു ഓഗുണ്ഠിതോതി സസീസം പാരുതോ.

൨൫. ഉക്കുടികസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

പഞ്ചവീസേ ഉക്കുടികാ വുച്ചതി പണ്ഹിയോ ഉക്ഖിപിത്വാ അഗ്ഗപാദേഹേവ, അഗ്ഗപാദേ വാ ഉക്ഖിപിത്വാ പണ്ഹീഹിയേവ ഭൂമിയം ഫുസന്തസ്സ ഗമനം, കരണവചനം പനേത്ഥ വുത്തലക്ഖണമേവ.

൨൬. പല്ലത്ഥികസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

ഛബ്ബീസേ ന പല്ലത്ഥികായാതി ഹത്ഥപല്ലത്ഥികായ വാ ദുസ്സപല്ലത്ഥികായ വാ ന നിസീദിതബ്ബം. അനാദരേന നിസീദന്തസ്സ ദുക്കടം, വാസൂപഗതസ്സ പന ഇധാപി പുരിമേസു ച ദ്വാവീസചതുവീസേസു അനാപത്തി.

ഛബ്ബീസതിസാരുപ്പസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൨൭. സക്കച്ചപടിഗ്ഗഹണസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

ഭോജനപ്പടിസംയുത്തേസു പഠമേ സക്കച്ചന്തി സതിം ഉപട്ഠാപേത്വാ.

൨൮. പത്തസഞ്ഞീപടിഗ്ഗഹണസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

ദുതിയേ പത്തേ സഞ്ഞാ പത്തസഞ്ഞാ, സാ അസ്സ അത്ഥീതി പത്തസഞ്ഞീ, അത്തനോ ഭാജനേ ഉപനിബദ്ധസഞ്ഞീ ഹുത്വാതി അത്ഥോ.

൨൯. സമസൂപകപടിഗ്ഗഹണസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

തതിയേ സമസൂപകോ നാമ യത്ഥ മുഗ്ഗമാസേഹി വാ കുലത്ഥാദീഹി വാ കതോ ഹത്ഥഹാരിയോ സൂപോ ഭത്തസ്സ ചതുത്ഥഭാഗപ്പമാണോ ഹോതി, തതോ ഹി അധികം ഗണ്ഹന്തസ്സ ദുക്കടം. ഠപേത്വാ പന സൂപം അവസേസാ സബ്ബാപി സൂപേയ്യബ്യഞ്ജനവികതി രസരസോ നാമ ഹോതി, തസ്മിം രസരസേ, ഞാതകാനം വാ പവാരിതാനം വാ അഞ്ഞസ്സത്ഥായ വാ അത്തനോ ധനേന വാ ഇധ അനാപത്തി.

൩൦…പേ…൩൨. സമതിത്തികസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

ചതുത്ഥേ സമതിത്തികന്തി സമപുണ്ണം സമഭരിതം അധിട്ഠാനുപഗപത്തസ്സ അന്തോമുഖവട്ടിലേഖം അനതിക്കമിത്വാ രചിതം. പിണ്ഡപാതന്തി യംകിഞ്ചി യാവകാലികം. അനധിട്ഠാനുപഗേ പന യാവകാലികം യാമകാലികാദീനി ച യത്ഥകത്ഥചി ഥൂപീകതാനിപി വട്ടന്തി, യം പന ദ്വീസു പത്തേസു ഗഹേത്വാ ഏകം പൂരേത്വാ വിഹാരം ഹരതി, യം വാ പക്ഖിപിയമാനം പൂവഉച്ഛുക്ഖണ്ഡഫലാഫലാദി ഹേട്ഠാ ഓരോഹതി, തക്കോലവടംസകാദയോ വാ ഉപരി ഠപേത്വാ ദിയ്യന്തി, യഞ്ച പണ്ണേ വാ ഥാലകേ വാ പക്ഖിപിത്വാ പത്തമത്ഥകേ ഠപിതം ഹോതി, ന തം ഥൂപീകതം നാമ, തസ്മാ തം സബ്ബം വട്ടതി. ഇധ പന ഗിലാനസ്സാപി അനാപത്തി നത്ഥി, തസ്മാ തേനപി സമതിത്തികോയേവ ഗഹേതബ്ബോ. സബ്ബത്ഥ പന പടിഗ്ഗഹേതുമേവ ന വട്ടതി, പടിഗ്ഗഹിതം പന സുപ്പടിഗ്ഗഹിതം പരിഭുഞ്ജിതും വട്ടതി. പഞ്ചമഛട്ഠാനി വുത്തനയാനേവ.

൩൩-൩൪. സപദാനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

സത്തമേ സപദാനന്തി തത്ഥ തത്ഥ ഓധിം അകത്വാ അനുപടിപാടിയാ. യോ പന അഞ്ഞേസം വാ ദേന്തോ, അഞ്ഞഭാജനേ വാ ആകിരന്തോ തതോ തതോ ഓമസതി, തസ്സ, ഉത്തരിഭങ്ഗഞ്ച ഉപ്പടിപാടിയാ ഗണ്ഹന്തസ്സാപി ഇധ അനാപത്തി. അട്ഠമം വുത്തനയമേവ.

൩൫. ഥൂപകതസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

നവമേ ഥൂപകതോതി മത്ഥകതോ വേമജ്ഝതോതി അത്ഥോ. യോ പന പരിത്തകേ സേസേ ഏകതോ സങ്കഡ്ഢിത്വാ ഓമദ്ദിത്വാ ഭുഞ്ജതി, തസ്സാപി അനാപത്തി.

൩൬. ഓദനപ്പടിച്ഛാദനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

ദസമേ യസ്സ ഭത്തസാമികാ മാഘാതസമയാദീസു ബ്യഞ്ജനം പടിച്ഛാദേത്വാ ദേന്തി, യോ ച ന ഭിയ്യോകമ്യതായ പടിച്ഛാദേതി, തേസം അനാപത്തി, ഗിലാനസ്സ പന അനാഗതത്താ ആപത്തിയേവ.

൩൭. സൂപോദനവിഞ്ഞത്തിസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

ഏകാദസമേ ഞാതകാനം വാ പവാരിതാനം വാ അഞ്ഞസ്സത്ഥായ അത്തനോ ധനേനാതി ഇദം അനാപത്തിയം അധികം.

൩൮. ഉജ്ഝാനസഞ്ഞീസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

ദ്വാദസമേ ഉജ്ഝാനേ സഞ്ഞാ ഉജ്ഝാനസഞ്ഞാ, സാ അസ്സ അത്ഥീതി ഉജ്ഝാനസഞ്ഞീ. ഇധാപി ഗിലാനോ ന മുച്ചതി, ‘‘ദസ്സാമീ’’തി വാ, ‘‘ദാപേസ്സാമീ’’തി വാ ഓലോകേന്തസ്സ പന, ന ഉജ്ഝാനസഞ്ഞിസ്സ ച അനാപത്തി.

൩൯. കബളസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

തേരസമേ നാതിമഹന്തന്തി മയൂരണ്ഡം അതിമഹന്തം, കുക്കുടണ്ഡം അതിഖുദ്ദകം, തേസം വേമജ്ഝപ്പമാണം. മൂലഖാദനീയാദിഭേദേ പന സബ്ബഖജ്ജകേ ഫലാഫലേ ച അനാപത്തി.

൪൦. ആലോപസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

ചുദ്ദസമേ പരിമണ്ഡലന്തി അദീഘം. ഇധ പന ഖജ്ജകഫലാഫലേഹി സദ്ധിം ഉത്തരിഭങ്ഗേപി അനാപത്തി.

൪൧-൪൨. അനാഹടസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

പന്നരസമേ അനാഹടേതി അനാഹരിതേ, മുഖദ്വാരം അസമ്പത്തേതി അത്ഥോ. സോളസമേ സബ്ബഹത്ഥന്തി സകലം ഹത്ഥം.

൪൩. സകബളസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

സത്തരസമേ സകബളേനാതി ഏത്ഥ യത്തകേന വചനം അപരിപുണ്ണം ഹോതി, തത്തകേ സതി കഥേന്തസ്സ ആപത്തി. യോ പന ധമ്മം കഥേന്തോ ഹരിടകാദീനി മുഖേ പക്ഖിപിത്വാ കഥേതി, യത്തകേന വചനം അപരിപുണ്ണം ന ഹോതി, തത്തകേ മുഖമ്ഹി സതി വട്ടതി.

൪൪. പിണ്ഡുക്ഖേപകസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

അട്ഠാരസമേ പിണ്ഡുക്ഖേപകന്തി പിണ്ഡം ഉക്ഖിപിത്വാ ഉക്ഖിപിത്വാ, ഇധാപി ഖജ്ജകഫലാഫലേസു അനാപത്തി.

൪൫. കബളാവച്ഛേദകസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

ഏകൂനവീസതിമേ കബളാവച്ഛേദകന്തി കബളം അവച്ഛിന്ദിത്വാ അവച്ഛിന്ദിത്വാ, ഇധ ഖജ്ജകഫലാഫലേഹി സദ്ധിം ഉത്തരിഭങ്ഗേപി അനാപത്തി.

൪൬. അവഗണ്ഡകാരകസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

വീസതിമേ അവഗണ്ഡകാരകന്തി മക്കടോ വിയ ഗണ്ഡേ കത്വാ കത്വാ, ഇധ ഫലാഫലമത്തകേ അനാപത്തി.

൪൭. ഹത്ഥനിദ്ധുനകസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

ഏകവീസതിമേ ഹത്ഥനിദ്ധുനകന്തി ഹത്ഥം നിദ്ധുനിത്വാ നിദ്ധുനിത്വാ, അനാപത്തിയം പനേത്ഥ ‘‘കചവരം ഛഡ്ഡേന്തോ ഹത്ഥം നിദ്ധുനാതീ’’തി (പാചി. ൬൨൩) ഇദം അധികം.

൪൮. സിത്ഥാവകാരകസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

ദ്വാവീസതിമേ സിത്ഥാവകാരകന്തി സിത്ഥാനി അവകിരിത്വാ അവകിരിത്വാ, ഇധാപി ‘‘കചവരം ഛഡ്ഡേന്തോ സിത്ഥം ഛഡ്ഡയതീ’’തി (പാചി. ൬൨൩) ഇദം അനാപത്തിയം അധികം.

൪൯. ജിവ്ഹാനിച്ഛാരകസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

തേവീസതിമേ ജിവ്ഹാനിച്ഛാരകന്തി ജിവ്ഹം നിച്ഛാരേത്വാ നിച്ഛാരേത്വാ.

൫൦-൫൧. ചപുചപുകാരകസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

ചതുവീസതിമേ ചപുചപുകാരകന്തി ചപു ചപൂതി ഏവം സദ്ദം കത്വാ കത്വാ. പഞ്ചവീസതിമേപി ഏസേവ നയോ.

൫൨…പേ…൫൪. ഹത്ഥനില്ലേഹകാദിസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

ഛബ്ബീസതിമേ ഹത്ഥനില്ലേഹകന്തി ഹത്ഥം നില്ലേഹിത്വാ നില്ലേഹിത്വാ. ഭുഞ്ജന്തേന ഹി അങ്ഗുലിമത്തമ്പി നില്ലേഹിതും ന വട്ടതി. ഘനയാഗുഫാണിതപായാസാദികേ പന അങ്ഗുലീഹി ഗഹേത്വാ അങ്ഗുലിയോ മുഖേ പവേസേത്വാ ഭുഞ്ജിതും വട്ടതി, സത്തവീസതിമഅട്ഠവീസതിമേസുപി ഏസേവ നയോ. തസ്മാ ഏകങ്ഗുലിയാപി പത്തോ ന നില്ലേഹിതബ്ബോ, ഏകഓട്ഠോപി ച ജിവ്ഹായ ന നില്ലേഹിതബ്ബോ, ഓട്ഠമംസേഹി ഏവ പന ഗഹേത്വാ അന്തോ പവേസേതും വട്ടതി.

൫൫. സാമിസസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

ഏകൂനതിംസതിമേ ന സാമിസേനാതി ഏതം പടികൂലവസേന പടിക്ഖിത്തം, തസ്മാ സങ്ഘികമ്പി പുഗ്ഗലികമ്പി ഗിഹിസന്തകമ്പി അത്തനോ സന്തകമ്പി സങ്ഖോപി സരാവകമ്പി ഥാലകമ്പി ന ഗഹേതബ്ബമേവ, ഗണ്ഹന്തസ്സ ദുക്കടം. സചേ പന ഹത്ഥസ്സ ഏകദേസോ ആമിസമക്ഖിതോ ന ഹോതി, തേന പദേസേന ഗഹേതും വട്ടതി, ഇധ ‘‘ധോവിസ്സാമീതി വാ, ധോവാപേസ്സാമീതി വാ പടിഗ്ഗണ്ഹാതീ’’തി (പാചി. ൬൩൧) ഇദം അനാപത്തിയം അധികം.

൫൬. സസിത്ഥകസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

തിംസതിമേ ‘‘ഉദ്ധരിത്വാ വാ ഭിന്ദിത്വാ വാ പടിഗ്ഗഹേ വാ നീഹരിത്വാ വാ ഛഡ്ഡേതീ’’തി ഇദം അനാപത്തിയം അധികം. തത്ഥ ഉദ്ധരിത്വാ വാതി സിത്ഥാനി ഉദകതോ ഉദ്ധരിത്വാ, ഏകസ്മിം ഠാനേ രാസിം കത്വാ ഉദകം ഛഡ്ഡേതി. ഭിന്ദിത്വാ വാതി സിത്ഥാനി ഭിന്ദിത്വാ ഉദകഗതികാനി കത്വാ ഛഡ്ഡേതി. പടിഗ്ഗഹേ വാതി പടിഗ്ഗഹേന പടിച്ഛന്താനം പടിഗ്ഗഹേ ഛഡ്ഡേതി. നീഹരിത്വാതി ബഹി നീഹരിത്വാ ഛഡ്ഡേതി, ഏവം ഛഡ്ഡേന്തസ്സ അനാപത്തി.

തിംസഭോജനപ്പടിസംയുത്തസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൫൭. ഛത്തപാണിസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

ധമ്മദേസനാപടിസംയുത്തേസു പഠമേ യംകിഞ്ചി ഛത്തം പാണിമ്ഹി അസ്സാതി ഛത്തപാണി. സോ തം ഛത്തം യത്ഥകത്ഥചി സരീരാവയവേ ഠപേത്വാപി യാവ ഹത്ഥേന ന മുഞ്ചതി, താവസ്സ ധമ്മം ദേസേതും ന വട്ടതി. സചേ പനസ്സ അഞ്ഞോ ഛത്തം ധാരേതി, പസ്സേ വാ ഠിതം ഹോതി, ഹത്ഥതോ അപഗതമത്തേ ഛത്തപാണി നാമ ന ഹോതി, തസ്സ ദേസേതും വട്ടതി. ധമ്മപരിച്ഛേദോ ചേത്ഥ പദസോധമ്മേ വുത്തനയേനേവ വേദിതബ്ബോ.

൫൮-൫൯. ദണ്ഡപാണിസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

ദുതിയേ ദണ്ഡോ നാമ മജ്ഝിമസ്സ പുരിസസ്സ ചതുഹത്ഥപ്പമാണോ, ദണ്ഡപാണിഭാവോ പനസ്സ ഛത്തപാണിമ്ഹി വുത്തനയേനേവ വേദിതബ്ബോ. തതിയേപി ഏസേവ നയോ. അസിം സന്നഹിത്വാ ഠിതോപി ഹി സത്ഥപാണിസങ്ഖ്യം ന ഗച്ഛതി.

൬൦. ആവുധപാണിസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

ചതുത്ഥേ സബ്ബാപി ധനുവികതി സദ്ധിം സരവികതിയാ ആവുധന്തി വേദിതബ്ബാ, തസ്മാ സദ്ധിം വാ സരേന ധനും ഗഹേത്വാ, സുദ്ധധനും വാ സുദ്ധസരം വാ സജിയധനും വാ നിജ്ജിയധനും വാ ഗഹേത്വാ ഠിതസ്സ വാ നിസിന്നസ്സ വാ ധമ്മം ദേസേതും ന വട്ടതി. സചേ പനസ്സ ധനു ഖന്ധേപി പടിമുക്കം ഹോതി, യാവ ന ഗണ്ഹാതി, താവ വട്ടതി.

൬൧-൬൨. പാദുകസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

പഞ്ചമേ പാദുകാരുള്ഹസ്സാതി ഛത്തദണ്ഡകേ അങ്ഗുലന്തരികം അപ്പവേസേത്വാ കേവലം അക്കന്തസ്സ വാ, പവേസേത്വാ ഠാനവസേന പടിമുക്കസ്സ വാ. ഛട്ഠേപി ഏസേവ നയോ. ഇധ പന യ്വായം പണ്ഹികബന്ധം ഓമുഞ്ചിത്വാ ഠാനവസേന ‘‘ഓമുക്കോ’’തി വുച്ചതി, തസ്സാപി ന വട്ടതി.

൬൩. യാനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

സത്തമേ സചേപി ദ്വീഹി ജനേഹി ഹത്ഥസങ്ഘാടേന ഗഹിതോ, സാടകേ വാ ഠപേത്വാ വംസേന വയ്ഹതി, അയുത്തേ വാ വയ്ഹാദികേ യാനേ വിസങ്ഖരിത്വാ വാ ഠപിതേ ചക്കമത്തേപി നിസിന്നോ ഹോതി, യാനഗതോത്വേവ സങ്ഖം ഗച്ഛതി. സചേ പന ദ്വേപി ഏകയാനേ നിസിന്നാ ഹോന്തി, വട്ടതി. വിസും നിസിന്നേസുപി ഉച്ചേ യാനേ നിസിന്നേന നീചേ നിസിന്നസ്സ ദേസേതും വട്ടതി, സമപ്പമാണേപി വട്ടതി, തഥാ പുരിമേ നിസിന്നേന പച്ഛിമേ നിസിന്നസ്സ. പച്ഛിമേ പന ഉച്ചതരേപി നിസിന്നേന ദേസേതും ന വട്ടതി.

൬൪. സയനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

അട്ഠമേ സയനഗതസ്സാതി അന്തമസോ കടസാരകേപി പകതിഭൂമിയമ്പി നിപന്നസ്സ ഉച്ചേപി മഞ്ചേ വാ പീഠേ വാ ഭൂമിപ്പദേസേ വാ ഠിതേന നിസിന്നേന വാ ദേസേതും ന വട്ടതി. സയനഗതേന പന സയനഗതസ്സ ഉച്ചതരേ വാ സമപ്പമാണേ വാ നിപന്നേന ദേസേതും വട്ടതി. നിപന്നേന പന ഠിതസ്സ വാ നിസിന്നസ്സ വാ നിപന്നസ്സ വാ, നിസിന്നേന ച ഠിതസ്സ വാ നിസിന്നസ്സ വാ, ഠിതേന ഠിതസ്സേവ വട്ടതി.

൬൫. പല്ലത്ഥികസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

നവമേ ഹത്ഥപല്ലത്ഥികാദീസു യായ കായചി നിസിന്നസ്സ ദേസേതും ന വട്ടതി.

൬൬. വേഠിതസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

ദസമേ വേഠിതസീസസ്സാതി ദുസ്സവേഠേന വാ മോളിആദീഹി വാ യഥാ കേസന്തോ ന ദിസ്സതി, ഏവം വേഠിതസീസസ്സ, തേനേവസ്സ അനാപത്തിയം ‘‘കേസന്തം വിവരാപേത്വാ ദേസേതീ’’തി (പാചി. ൬൪൩) വുത്തം.

൬൭. ഓഗുണ്ഠിതസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

ഏകാദസമേ ഓഗുണ്ഠിതസീസസ്സാതി സസീസം പാരുതസ്സ, അനാപത്തിയം പനേത്ഥ ‘‘സീസം വിവരാപേത്വാ ദേസേതീ’’തി (പാചി. ൬൪൪) അധികം.

൬൮. ഛമാസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

ദ്വാദസമേ ഛമായം നിസീദിത്വാതി ഭൂമിയം നിസീദിത്വാ. ആസനേതി അന്തമസോ വത്ഥമ്പി തിണാനിപി സന്ഥരിത്വാ നിസിന്നസ്സ.

൬൯. നീചാസനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

തേരസമേ ഉച്ചേ ആസനേതി അന്തമസോ ഭൂമിപ്പദേസേപി ഉന്നതപ്പദേസേ നിസിന്നസ്സ.

൭൦. ഠിതസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

ചുദ്ദസമേ ന ഠിതോ നിസിന്നസ്സാതി സചേ ഥേരസ്സ ഉപട്ഠാനം ഗന്ത്വാ ഠിതം ദഹരം ആസനേ നിസിന്നോ മഹാഥേരോ പഞ്ഹം പുച്ഛതി, ന കഥേതബ്ബം. ഗാരവേന പന ഥേരം ‘‘ഉട്ഠഹിത്വാ പുച്ഛാ’’തി വത്തും ന സക്കാ, തസ്മാ ‘‘പസ്സേ ഠിതസ്സ ഭിക്ഖുനോ കഥേസ്സാമീ’’തി കഥേതും വട്ടതി.

൭൧. പച്ഛതോഗമനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

പന്നരസമേ സചേ പുരതോ ഗച്ഛന്തോ പഞ്ഹം പുച്ഛതി, തസ്സ തം അകഥേത്വാ ‘‘പച്ഛിമസ്സ ഭിക്ഖുനോ കഥേസ്സാമീ’’തി കഥേതബ്ബം. സദ്ധിം ഉഗ്ഗഹിതധമ്മം പന സജ്ഝായിതും, സമധുരേന വാ ഗച്ഛന്തസ്സ കഥേതും വട്ടതി.

൭൨. ഉപ്പഥേനഗമനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

സോളസമേ ന ഉപ്പഥേനാതി ഏത്ഥ സചേ ദ്വേപി സകടമഗ്ഗസ്മിം ഏകേകചക്കപഥേന വാ ഉപ്പഥേന വാ സമധുരം ഗച്ഛന്തി, വട്ടതി.

൭൩. ഠിതോഉച്ചാരസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

സത്തരസമേ ‘‘അസഞ്ചിച്ചാ’’തി അനാപത്തിയം സചേ പടിച്ഛന്നട്ഠാനം ഗച്ഛന്തസ്സ സഹസാ ഉച്ചാരോ വാ പസ്സാവോ വാ നിക്ഖമതി, അസഞ്ചിച്ച കതോ നാമ ഹോതി.

൭൪. ഹരിതേഉച്ചാരസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

അട്ഠാരസമേ യമ്പി ജീവമാനരുക്ഖസ്സ മൂലം പഥവിയം ദിസ്സമാനം ഗച്ഛതി, സാഖാ വാ ഭൂമിലഗ്ഗാ ഗച്ഛതി, സബ്ബം ഹരിതസങ്ഖാതമേവ. ഖന്ധേ നിസീദിത്വാ പന അപ്പഹരിതട്ഠാനേ പാതേതും വട്ടതി. സചേ അപ്പഹരിതട്ഠാനം ഓലോകേന്തസ്സേവ സഹസാ നിക്ഖമതി, ഗിലാനട്ഠാനേ ഠിതോ ഹോതി, ‘‘അപ്പഹരിതേ കതോ ഹരിതം ഓത്ഥരതീ’’തി (പാചി. ൬൫൨) ഇദമേത്ഥ അനാപത്തിയം അധികം. തത്ഥ സചേപി അപ്പഹരിതം അലഭന്തേന തിണണ്ഡുപകം വാ പലലണ്ഡുപകം വാ ഠപേത്വാ കതോ പച്ഛാ ഹരിതം ഓത്ഥരതി, വട്ടതിയേവ. ഖേളേന ചേത്ഥ സിങ്ഘാണികാപി സങ്ഗഹിതാ.

൭൫. ഉദകേഉച്ചാരസിക്ഖാപദവണ്ണനാ

ഏകൂനവീസതിമേ ന ഉദകേതി ഏതം പരിഭോഗഉദകമേവ സന്ധായ വുത്തം, വച്ചകുടിസമുദ്ദാദിഉദകേസു പന അപരിഭോഗേസു അനാപത്തി. ദേവേ വസ്സന്തേ സമന്തതോ ഉദകോഘേ ജാതേ അനുദകട്ഠാനം അലഭന്തേന ഉദകേ കാതും വട്ടതി, ഇധാപി ‘‘ഥലേ കതോ ഉദകം ഓത്ഥരതീ’’തി (പാചി. ൬൫൪) ഇദം അനാപത്തിയം അധികം, സേസം സബ്ബസിക്ഖാപദേസു ഉത്താനമേവ.

സമുട്ഠാനാദിദീപനത്ഥായ പനേത്ഥ ഇദം പകിണ്ണകം – ഉജ്ജഗ്ഘികഉച്ചാസദ്ദപ്പടിസംയുത്താനി ചത്താരി, സകബളേന മുഖേന ബ്യാഹരണം ഏകം, ഛമാനീചാസനനിസിന്നഠിതപച്ഛതോഗമനഉപ്പഥഗമനപ്പടിസംയുത്താനി പഞ്ചാതി ഇമാനി ദസ സിക്ഖാപദാനി സമനുഭാസനസമുട്ഠാനാനി, ഏകേകമേത്ഥ കിരിയം, സഞ്ഞാവിമോക്ഖം, സചിത്തകം, ലോകവജ്ജം, കായകമ്മം, വചീകമ്മം, അകുസലചിത്തം, ദുക്ഖവേദനം. സൂപോദനവിഞ്ഞത്തിസിക്ഖാപദം ഥേയ്യസത്ഥസമുട്ഠാനം, കിരിയം, സഞ്ഞാവിമോക്ഖം, സചിത്തകം, ലോകവജ്ജം, കായകമ്മം, വചീകമ്മം, അകുസലചിത്തം, ദുക്ഖവേദനം. ഛത്തപാണിദണ്ഡപാണിസത്ഥപാണിആവുധപാണിപാദുകാഉപാഹനയാനസയനപല്ലത്ഥികവേഠിതഓഗുണ്ഠിതനാമകാനി ഏകാദസ ധമ്മദേസനാസമുട്ഠാനാനി, കിരിയാകിരിയാനി, സഞ്ഞാവിമോക്ഖാനി, സചിത്തകാനി, ലോകവജ്ജാനി, വചീകമ്മാനി, അകുസലചിത്താനി, ദുക്ഖവേദനാനി. സേസാനി തേപണ്ണാസ പഠമപാരാജികസമഉട്ഠാനാദിഭേദാനീതി.

ഏകൂനവീസതിധമ്മദേസനാപടിസംയുത്തസിക്ഖാപദവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

കങ്ഖാവിതരണിയാ പാതിമോക്ഖവണ്ണനായ

സേഖിയവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

അധികരണസമഥവണ്ണനാ

അധികരണസമഥേസു സത്താതി തേസം ഗണനപരിച്ഛേദോ. അധികരണാനി സമേന്തി വൂപസമേന്തീതി അധികരണസമഥാ. ഉദ്ദേസം ആഗച്ഛന്തീതി ആപത്താധികരണസങ്ഖാതാസു ച അവസേസാധികരണത്തയപച്ചയാസു ച ആപത്തീസു പരിസുദ്ധഭാവം പുച്ഛനത്ഥം ഉദ്ദിസിതബ്ബതം ആഗച്ഛന്തി. ഉപ്പന്നുപ്പന്നാനന്തി ഉപ്പന്നാനം ഉപ്പന്നാനം. അധികരണാനന്തി വിവാദാധികരണം അനുവാദാധികരണം ആപത്താധികരണം കിച്ചാധികരണന്തി ഇമേസം ചതുന്നം. സമഥായ വൂപസമായാതി സമനത്ഥഞ്ചേവ വൂപസമനത്ഥഞ്ച സമ്മുഖാവിനയോ ദാതബ്ബോ…പേ… തിണവത്ഥാരകോതി ഇമേ സത്ത സമഥാ ദാതബ്ബാ. തത്രായം വിനിച്ഛയോ – അധികരണേസു താവ ‘‘ധമ്മോ’’തി വാ, ‘‘അധമ്മോ’’തി വാ അട്ഠാരസഹി വത്ഥൂഹി വിവദന്താനം ഭിക്ഖൂനം യോ വിവാദോ, ഇദം വിവാദാധികരണം നാമ. സീലവിപത്തിയാ വാ ആചാരദിട്ഠിആജീവവിപത്തിയാ വാ അനുവദന്താനം യോ അനുവാദോ ഉപവദനാ ചേവ ചോദനാ ച, ഇദം അനുവാദാധികരണം നാമ. മാതികായ ആഗതാ പഞ്ച, വിഭങ്ഗേ ദ്വേതി സത്തപി ആപത്തിക്ഖന്ധാ ആപത്താധികരണം, നാമ. യം സങ്ഘസ്സ അപലോകനാദീനം ചതുന്നം കമ്മാനം കരണം, ഇദം കിച്ചാധികരണം നാമ.

തത്ഥ വിവാദാധികരണം (ചൂളവ. ൨൨൮) ദ്വീഹി സമഥേഹി സമ്മതി സമ്മുഖാവിനയേന ച യേഭുയ്യസികായ ച, സമ്മുഖാവിനയേനേവ സമ്മമാനം യസ്മിം വിഹാരേ ഉപ്പന്നം, തസ്മിംയേവ വാ, അഞ്ഞത്ഥ വൂപസമേതും ഗച്ഛന്താനം അന്തരാമഗ്ഗേ വാ, യത്ഥ ഗന്ത്വാ സങ്ഘസ്സ നിയ്യാതിതം, തത്ഥ സങ്ഘേന വാ വൂപസമേതും അസക്കോന്തേ തത്ഥേവ ഉബ്ബാഹികായ സമ്മതപുഗ്ഗലേഹി വാ വിനിച്ഛിതം സമ്മതി, ഏവം സമ്മമാനേ ച പന തസ്മിം യാ സങ്ഘസമ്മുഖതാ ധമ്മസമ്മുഖതാ വിനയസമ്മുഖതാ പുഗ്ഗലസമ്മുഖതാ അയം സമ്മുഖാവിനയോ നാമ. തത്ഥ ച കാരകസങ്ഘസ്സ സങ്ഘസാമഗ്ഗിവസേന സമ്മുഖീഭാവോ സങ്ഘസമ്മുഖതാ, സമേതബ്ബസ്സ വത്ഥുനോ ഭൂതതാ ധമ്മസമ്മുഖതാ, യഥാ തം സമേതബ്ബം, തഥേവസ്സ സമനം വിനയസമ്മുഖതാ, യോ ച വിവദതി, യേന ച വിവദതി, തേസം ഉഭിന്നം അത്ഥപച്ചത്ഥികാനം സമ്മുഖീഭാവോ പുഗ്ഗലസമ്മുഖതാ. ഉബ്ബാഹികായ വൂപസമനേ പനേത്ഥ സങ്ഘസമ്മുഖതാ പരിഹായതി, ഏവം താവ സമ്മുഖാവിനയേനേവ സമ്മതി.

സചേ പനേവമ്പി ന സമ്മതി, അഥ നം ഉബ്ബാഹികായ സമ്മതാ ഭിക്ഖൂ ‘‘ന മയം സക്കോമ വൂപസമേതു’’ന്തി സങ്ഘസ്സേവ നിയ്യാതേന്തി, തതോ സങ്ഘോ പഞ്ചങ്ഗസമന്നാഗതം ഭിക്ഖും സലാകഗ്ഗാഹാപകം സമ്മന്നിത്വാ തേന ഗുള്ഹകവിവട്ടകസകണ്ണജപ്പകേസു തീസു സലാകഗ്ഗാഹേസു അഞ്ഞതരവസേന സലാകം ഗാഹേത്വാ സന്നിപതിതപരിസായ ധമ്മവാദീനം യേഭുയ്യതായ യഥാ തേ ധമ്മവാദിനോ വദന്തി, ഏവം വൂപസന്തം അധികരണം സമ്മുഖാവിനയേന ച യേഭുയ്യസികായ ച വൂപസന്തം ഹോതി. തത്ഥ സമ്മുഖാവിനയോ വുത്തനയോ ഏവ, യം പന യേഭുയ്യസികകമ്മസ്സ കരണം. അയം യേഭുയ്യസികാ നാമ, ഏവം വിവാദാധികരണം ദ്വീഹി സമഥേഹി സമ്മതി.

അനുവാദാധികരണം (ചൂളവ. ൨൩൬) ചതൂഹി സമഥേഹി സമ്മതി സമ്മുഖാവിനയേന ച സതിവിനയേന ച അമൂള്ഹവിനയേന ച തസ്സപാപിയസികായ ച. സമ്മുഖാവിനയേനേവ സമ്മമാനം യോ ച അനുവദതി, യഞ്ച അനുവദതി, തേസം വചനം സുത്വാ സചേ കാചി ആപത്തി നത്ഥി, ഉഭോ ഖമാപേത്വാ, സചേ അത്ഥി, ‘‘അയം നാമേത്ഥ ആപത്തീ’’തി ഏവം വിനിച്ഛിതം വൂപസമ്മതി, തത്ഥ സമ്മുഖാവിനയലക്ഖണം വുത്തനയമേവ. യദാ പന ഖീണാസവസ്സ ഭിക്ഖുനോ അമൂലികായ സീലവിപത്തിയാ അനുദ്ധംസിതസ്സ സതിവിനയം യാചമാനസ്സ സങ്ഘോ ഞത്തിചതുത്ഥേന കമ്മേന സതിവിനയം ദേതി, തദാ സമ്മുഖാവിനയേന ച സതിവിനയേന ച വൂപസന്തം ഹോതി, ദിന്നേ പന സതിവിനയേ പുന തസ്മിം പുഗ്ഗലേ കസ്സചി അനുവാദോ ന രുഹതി. യദാ ഉമ്മത്തകോ ഭിക്ഖു ഉമ്മാദവസേന ഗതേ അസ്സാമണകേ അജ്ഝാചാരേ ‘‘സരതായസ്മാ ഏവരൂപിം ആപത്തി’’ന്തി ഭിക്ഖൂഹി ചോദിയമാനോ ‘‘ഉമ്മത്തകേന മേ, ആവുസോ, ഏതം കതം, നാഹം തം സരാമീ’’തി ഭണന്തോപി ഭിക്ഖൂഹി ചോദിയമാനോവ പുന അചോദനത്ഥായ അമൂള്ഹവിനയം യാചതി, സങ്ഘോ ചസ്സ ഞത്തിചതുത്ഥേന കമ്മേന അമൂള്ഹവിനയം ദേതി. തദാ സമ്മുഖാവിനയേന ച അമൂള്ഹവിനയേന ച വൂപസന്തം ഹോതി, ദിന്നേ പന അമൂള്ഹവിനയേ പുന തസ്മിം പുഗ്ഗലേ കസ്സചി തപ്പച്ചയാ അനുവാദോ ന രുഹതി.

യദാ പന പാരാജികേന വാ പാരാജികസാമന്തേന വാ ചോദിയമാനസ്സ അഞ്ഞേനഞ്ഞം പടിചരതോ പാപുസ്സന്നതായ പാപിയസ്സ പുഗ്ഗലസ്സ ‘‘സചായം അച്ഛിന്നമൂലോ ഭവിസ്സതി, സമ്മാ വത്തിത്വാ ഓസാരണം ലഭിസ്സതി, സചേ ഛിന്നമൂലോ, സയമേവസ്സ നാസനാ ഭവിസ്സതീ’’തി മഞ്ഞമാനോ സങ്ഘോ ഞത്തിചതുത്ഥേന കമ്മേന തസ്സപാപിയസികം കമ്മം കരോതി, തദാ സമ്മുഖാവിനയേന ച തസ്സപാപിയസികായ ച വൂപസന്തം ഹോതി, ഏവം അനുവാദാധികരണം ചതൂഹി സമഥേഹി സമ്മതി.

ആപത്താധികരണം (ചൂളവ. ൨൩൯) തീഹി സമഥേഹി സമ്മതി സമ്മുഖാവിനയേന ച പടിഞ്ഞാതകരണേന ച തിണവത്ഥാരകേന ച. തസ്സ സമ്മുഖാവിനയേനേവ വൂപസമോ നത്ഥി, യദാ പന ഏകസ്സ വാ ഭിക്ഖുനോ, നിസ്സഗ്ഗിയവണ്ണനായം വുത്തനയേന സങ്ഘഗണമജ്ഝേസു വാ ഭിക്ഖു ലഹുകം ആപത്തിം ദേസേതി, തദാ ആപത്താധികരണം സമ്മുഖാവിനയേന ച പടിഞ്ഞാതകരണേന ച വൂപസമ്മതി. തത്ഥ സമ്മുഖാവിനയേ താവ യോ ച ദേസേതി, യസ്സ ച ദേസേതി, തേസം സമ്മുഖീഭാവോ പുഗ്ഗലസമ്മുഖതാ, സേസം വുത്തനയമേവ. പുഗ്ഗലസ്സ ച ഗണസ്സ ച ദേസനാകാലേ സങ്ഘസമ്മുഖതാ പരിഹായതി.

യാ പനേത്ഥ ‘‘അഹം, ഭന്തേ, ഇത്ഥന്നാമം ആപത്തിം ആപന്നോ’’തി ച, ‘‘പസ്സസീ’’തി, ‘‘ആമ പസ്സാമീ’’തി ച പടിഞ്ഞാ, തായ ‘‘ആയതിം സംവരേയ്യാസീ’’തി കരണം പടിഞ്ഞാതകരണം നാമ. സങ്ഘാദിസേസേ പരിവാസാദിയാചനാ പടിഞ്ഞാ, പരിവാസാദീനം ദാനം പടിഞ്ഞാതകരണം നാമ. ദ്വേപക്ഖജാതാ പന ഭണ്ഡനകാരകാ ഭിക്ഖൂ ബഹും അസ്സാമണകം അജ്ഝാചാരം ചരിത്വാ പുന ലജ്ജിധമ്മേ ഉപ്പന്നേ ‘‘സചേ മയം ഇമാഹി ആപത്തീഹി അഞ്ഞമഞ്ഞം കരിസ്സാമ, സിയാപി തം അധികരണം കക്ഖളത്ഥായ വാളത്ഥായ സംവത്തേയ്യാ’’തി അഞ്ഞമഞ്ഞം ആപത്തിയാ കാരാപനേ ദോസം ദിസ്വാ യദാ തിണവത്ഥാരകകമ്മം കരോന്തി, തദാ ആപത്താധികരണം സമ്മുഖാവിനയേന ച തിണവത്ഥാരകേന ച സമ്മതി. തത്ര ഹി യത്തകാ ഹത്ഥപാസൂപഗതാ ‘‘ന മേതം ഖമതീ’’തി ഏവം ദിട്ഠാവികമ്മം അകത്വാ നിദ്ദമ്പി ഓക്കമന്താ ഹോന്തി, സബ്ബേസം ഠപേത്വാ ഥുല്ലവജ്ജഞ്ച ഗിഹിപ്പടിസംയുത്തഞ്ച സബ്ബാപത്തിയോ വുട്ഠഹന്തി, ഏവം ആപത്താധികരണം തീഹി സമഥേഹി സമ്മതി.

കിച്ചാധികരണം (ചൂളവ. ൨൪൨) ഏകേന സമഥേന സമ്മതി സമ്മുഖാവിനയേനേവ. ഇതി ഇമാനി ചത്താരി അധികരണാനി യഥാനുരൂപം ഇമേഹി സത്തഹി സമഥേഹി സമ്മന്തി, തേന വുത്തം ‘‘ഉപ്പന്നുപ്പന്നാനം അധികരണാനം സമഥായ വൂപസമായ സമ്മുഖാവിനയോ ദാതബ്ബോ…പേ… തിണവത്ഥാരകോ’’തി. അയമേത്ഥ വിനിച്ഛയനയോ, വിത്ഥാരോ പന സമഥക്ഖന്ധകേ ആഗതോയേവ, വിനിച്ഛയോപിസ്സ സമന്തപാസാദികായം വുത്തോ.

തത്ഥായസ്മന്തേ പുച്ഛാമി, കച്ചിത്ഥ പരിസുദ്ധാതി തേസു സത്തസു അധികരണസമഥേസു കച്ചിത്ഥ പരിസുദ്ധാ, നത്ഥി വോ കിഞ്ചി സമഥേഹി വൂപസമേതബ്ബന്തി പുച്ഛാമി, ഏതേന സബ്ബാപത്തീഹി പരിസുദ്ധഭാവോ പുച്ഛിതോ ഹോതി.

ഉദ്ദിട്ഠം ഖോ ആയസ്മന്തോ നിദാനന്തിആദി നിഗമനവചനം. തത്ഥ ഏത്തകന്തി ഏത്തകം സിക്ഖാപദം. സുത്താഗതന്തി സുത്തേ പാതിമോക്ഖേ ആഗതം. സുത്തപരിയാപന്നന്തി തത്ഥേവ അന്തോഗധം. അന്വദ്ധമാസം ഉദ്ദേസം ആഗച്ഛതീതി അദ്ധമാസേ അദ്ധമാസേ ഉപോസഥവസേന ഉദ്ദിസിതബ്ബതം ആഗച്ഛതി. സമഗ്ഗേഹീതി കായസാമഗ്ഗിവസേന സമഗ്ഗേഹി. സമ്മോദമാനേഹീതി ചിത്തസാമഗ്ഗിവസേന ഏകജ്ഝാസയതായ സുട്ഠു മോദമാനേഹി. അവിവദമാനേഹീതി അട്ഠാരസസു വിവാദവത്ഥൂസു അഞ്ഞതരവസേനാപി അവിവദമാനേഹി. സിക്ഖിതബ്ബന്തി തം തം സിക്ഖാപദം അവീതിക്കമന്തേഹി അധിസീലസിക്ഖാ സമ്പാദേതബ്ബാ. അന്തരന്തരാ പന യം ന വുത്തം, തം സബ്ബം പുരിമേ പുരിമേ സിക്ഖാപദേ വുത്തത്താ ചേവ ഉത്താനത്ഥത്താ ചാതി.

അധികരണസമഥവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

കങ്ഖാവിതരണിയാ പാതിമോക്ഖവണ്ണനായ

ഭിക്ഖുപാതിമോക്ഖവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

നമോ തസ്സ ഭഗവതോ അരഹതോ സമ്മസമ്ബുദ്ധസ്സ