൨. അഭിധമ്മഭാജനീയവണ്ണനാ

൧൬൭. നാമരൂപപരിച്ഛേദകഥാ അഭിധമ്മകഥാതി സുത്തന്തേ വിയ പച്ചയയുഗളവസേന അകഥേത്വാ അജ്ഝത്തികബാഹിരവസേന അഭിഞ്ഞേയ്യാനി ആയതനാനി അബ്ബോകാരതോ അഭിധമ്മഭാജനീയേ കഥിതാനി. ആഗമ്മാതി സബ്ബസങ്ഖാരേഹി നിബ്ബിന്ദസ്സ വിസങ്ഖാരനിന്നസ്സ ഗോത്രഭുനാ വിവട്ടിതമാനസസ്സ മഗ്ഗേന സച്ഛികരണേനാതി അത്ഥോ. സച്ഛികിരിയമാനഞ്ഹി തം അധിഗന്ത്വാ ആരമ്മണപച്ചയഭൂതഞ്ച പടിച്ച അധിപതിപച്ചയഭൂതേ ച തമ്ഹി പരമസ്സാസഭാവേന വിനിമുത്തസങ്ഖാരസ്സ ച ഗതിഭാവേന പതിട്ഠാനഭൂതേ പതിട്ഠായ ഖയസങ്ഖാതോ മഗ്ഗോ രാഗാദയോ ഖേപേതീതി തംസച്ഛികരണാഭാവേ രാഗാദീനം അനുപ്പത്തിനിരോധഗമനാഭാവാ ‘‘തം ആഗമ്മ രാഗാദയോ ഖീയന്തീ’’തി വുത്തം. സുത്തതോ മുഞ്ചിത്വാതി സുത്തപദാനി മുഞ്ചിത്വാ. അഞ്ഞോ സുത്തസ്സ അത്ഥോ ‘‘മാതരം പിതരം ഹന്ത്വാ’’തിആദീസു (ധ. പ. ൨൯൪-൨൯൫) വിയ ആഹരിതബ്ബോ, നത്ഥി സുത്തപദേഹേവ നീതോ അത്ഥോതി അത്ഥോ.

ഏകം നാനന്തി ചുണ്ണിതം ഖുദ്ദകം വാ കരണം, ചുണ്ണീകരണന്തി അബഹുമാനേന വദതി. ന ത്വം ഏകം നാനം ജാനാസീതി കിം ഏത്തകം ത്വമേവ ന ജാനാസീതി അത്ഥോ. നനു ഞാതേതി ‘‘യദിപി പുബ്ബേ ന ഞാതം, അധുനാപി ഞാതേ നനു സാധു ഹോതീ’’തി അത്തനോ ജാനനം പടിച്ഛാദേത്വാ വിക്ഖേപം കരോന്തം നിബന്ധതി. വിഭജിത്വാതി അക്ഖരത്ഥമത്തേ അട്ഠത്വാ ലീനം അത്ഥം വിഭജിത്വാ ഉദ്ധരിത്വാ നീഹരിത്വാ കഥിതന്തി അത്ഥോ. രാഗാദീനം ഖയോ നാമ അഭാവമത്തോ, ന ച അഭാവസ്സ ബഹുഭാവോ അത്ഥി അത്തനോ അഭാവത്താതി വദന്തസ്സ വചനപച്ഛിന്ദനത്ഥം പുച്ഛതി ‘‘രാഗക്ഖയോ നാമ രാഗസ്സേവ ഖയോ’’തിആദി. യദി ഹി രാഗക്ഖയോ ദോസാദീനം ഖയോ ന ഹോതി, ദോസക്ഖയാദയോ ച രാഗാദീനം ഖയാ, അഞ്ഞമഞ്ഞവിസിട്ഠാ ഭിന്നാ ആപന്നാ ഹോന്തീതി ബഹുനിബ്ബാനതാ ആപന്നാ ഏവ ഹോതി, അഞ്ഞമഞ്ഞവിസേസോ ച നാമ നിസ്സഭാവസ്സ നത്ഥീതി സസഭാവതാ ച നിബ്ബാനസ്സ. നവ തണ്ഹാമൂലകാ ‘‘തണ്ഹം പടിച്ച പരിയേസനാ’’തി (ദീ. നി. ൨.൧൦൩; ൩.൩൫൯; അ. നി. ൯.൨൩; വിഭ. ൯൬൩) ആദയോ, തേസു പരിയേസനാദയോ ച പരിയേസനാദികരകിലേസാ ദട്ഠബ്ബാ. ദിയഡ്ഢകിലേസസഹസ്സം നിദാനകഥായം വുത്തം.

ഓളാരികതായ കാരേതബ്ബോതി അതിസുഖുമസ്സ നിബ്ബാനസ്സ ഓളാരികഭാവദോസാപത്തിയാ ബോധേതബ്ബോ, നിഗ്ഗഹേതബ്ബോ വാ. വത്ഥുന്തി ഉപാദിന്നകഫോട്ഠബ്ബം മേഥുനം. അച്ഛാദീനമ്പി നിബ്ബാനപ്പത്തി കസ്മാ വുത്താ, നനു ‘‘കിലേസാനം അച്ചന്തം അനുപ്പത്തിനിരോധോ നിബ്ബാന’’ന്തി ഇച്ഛന്തസ്സ കിലേസാനം വിനാസോ കഞ്ചി കാലം അപ്പവത്തി നിബ്ബാനം ന ഹോതീതി? ന, അഭാവസാമഞ്ഞതോ. അച്ചന്താപവത്തി ഹി കഞ്ചി കാലഞ്ച അപ്പവത്തി അഭാവോയേവാതി നത്ഥി വിസേസോ. സവിസേസം വാ വദന്തസ്സ അഭാവതാ ആപജ്ജതീതി. തിരച്ഛാനഗതേഹിപി പാപുണിതബ്ബത്താ തേസമ്പി പാകടം പിളന്ധനം വിയ ഓളാരികം ഥൂലം. കേവലം പന കണ്ണേ പിളന്ധിതും ന സക്കോതി, പിളന്ധനതോപി വാ ഥൂലത്താ ന സക്കാതി ഉപ്പണ്ഡേന്തോ വിയ നിഗ്ഗണ്ഹാതി.

നിബ്ബാനാരമ്മണകരണേന ഗോത്രഭുക്ഖണേ കിലേസക്ഖയപ്പത്തി പനസ്സ ആപന്നാതി മഞ്ഞമാനോ ആഹ ‘‘ത്വം അഖീണേസുയേവാ’’തിആദി. നനു ആരമ്മണകരണമത്തേന കിലേസക്ഖയോ അനുപ്പത്തോതി ന സക്കാ വത്തും. ചിത്തഞ്ഹി അതീതാനാഗതാദിസബ്ബം ആലമ്ബേതി, ന നിപ്ഫന്നമേവാതി ഗോത്രഭുപി മഗ്ഗേന കിലേസാനം യാ അനുപ്പത്തിധമ്മതാ കാതബ്ബാ, തം ആരബ്ഭ പവത്തിസ്സതീതി? ന, അപ്പത്തനിബ്ബാനസ്സ നിബ്ബാനാരമ്മണഞാണാഭാവതോ. ന ഹി അഞ്ഞധമ്മാ വിയ നിബ്ബാനം, തം പന അതിഗമ്ഭീരത്താ അപ്പത്തേന ആലമ്ബിതും ന സക്കാ. തസ്മാ തേന ഗോത്രഭുനാ പത്തബ്ബേന തികാലികസഭാവാതിക്കന്തഗമ്ഭീരഭാവേന ഭവിതബ്ബം, കിലേസക്ഖയമത്തതം വാ ഇച്ഛതോ ഗോത്രഭുതോ പുരേതരം നിപ്ഫന്നേന കിലേസക്ഖയേന. തേനാഹ ‘‘ത്വം അഖീണേസുയേവ കിലേസേസു കിലേസക്ഖയം നിബ്ബാനം പഞ്ഞപേസീ’’തി. അപ്പത്തകിലേസക്ഖയാരമ്മണകരണേ ഹി സതി ഗോത്രഭുതോ പുരേതരചിത്താനിപി ആലമ്ബേയ്യുന്തി.

മഗ്ഗസ്സ കിലേസക്ഖയം നിബ്ബാനന്തി മഗ്ഗസ്സ ആരമ്മണഭൂതം നിബ്ബാനം കതമന്തി അത്ഥോ. മഗ്ഗോതിആദിനാ പുരിമപുച്ഛാദ്വയമേവ വിവരതി.

ന ച കിഞ്ചീതി രൂപാദീസു നിബ്ബാനം കിഞ്ചി ന ഹോതി, ന ച കദാചി ഹോതി, അതീതാദിഭാവേന ന വത്തബ്ബന്തി വദന്തി, തം ആഗമ്മ അവിജ്ജാതണ്ഹാനം കിഞ്ചി ഏകദേസമത്തമ്പി ന ഹോതി, തദേവ തം ആഗമ്മ കദാചി ന ച ഹോതീതി അത്ഥോ യുത്തോ.

അഭിധമ്മഭാജനീയവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.