൩. അകമ്മനിയവഗ്ഗവണ്ണനാ

൨൧. തതിയസ്സ പഠമേ അഭാവിതന്തി സമഥവിപസ്സനാഭാവനാവസേന ന ഭാവിതം തഥാ അഭാവിതത്താ. തഞ്ഹി ‘‘അവഡ്ഢിത’’ന്തി വുച്ചതി പടിപക്ഖാഭിഭവേന പരിബ്രൂഹനാഭാവതോ. തേനാഹ ഭഗവാ – ‘‘അകമ്മനിയം ഹോതീ’’തി.

൨൨. ദുതിയേ വുത്തവിപരിയായേന അത്ഥോ വേദിതബ്ബോ. പഠമേതി തതിയവഗ്ഗസ്സ പഠമസുത്തേ. വട്ടവസേനാതി വിപാകവട്ടവസേന. തേഭൂമകവട്ടന്തി തേഭൂമകവിപാകവട്ടം. വട്ടപടിലാഭായ കമ്മന്തി വിപാകവട്ടസ്സ പടിലാഭായ ഉപനിസ്സയഭൂതം കമ്മം, തസ്സ സഹായഭൂതം കിലേസവട്ടമ്പി കമ്മഗ്ഗഹണേനേവ സങ്ഗഹിതന്തി ദട്ഠബ്ബം. വിവട്ടപടിലാഭായ കമ്മന്തി വിവട്ടാധിഗമസ്സ ഉപനിസ്സയഭൂതം കമ്മം. യം പന ചരിമഭവനിബ്ബത്തകം കമ്മം, തം വിവട്ടപ്പടിലാഭായ കമ്മം ഹോതി, ന ഹോതീതി? ന ഹോതി വട്ടപാദകഭാവതോ. ചരിമഭവപടിസന്ധി വിയ പന വിവട്ടൂപനിസ്സയോതി സക്കാ വിഞ്ഞാതും. ന ഹി കദാചി തിഹേതുകപടിസന്ധിയാ വിനാ വിസേസാധിഗമോ സമ്ഭവതി. ഇമേസു സുത്തേസൂതി ഇമേസു പന പഠമദുതിയസുത്തേസു യഥാക്കമം വട്ടവിവട്ടമേവ കഥിതം.

൨൩. തതിയേ അഭാവിതന്തി ഏത്ഥ ഭാവനാ നാമ സമാധിഭാവനാ. സാ യത്ഥ ആസങ്കിതബ്ബാ, തം കാമാവചരപഠമമഹാകുസലചിത്താദിഅഭാവിതന്തി അധിപ്പേതന്തി ആഹ – ‘‘ദേവമനുസ്സസമ്പത്തിയോ’’തിആദി.

൨൪. ചതുത്ഥേ യസ്മാ ചിത്തന്തി വിവട്ടവസേനേവ ഉപ്പന്നചിത്തം അധിപ്പേതം, തസ്മാ ജാതിജരാബ്യാധിമരണസോകാദിദുക്ഖസ്സ അനിബ്ബത്തനതോ മഹതോ അത്ഥായ സംവത്തതീതി യോജനാ വേദിതബ്ബാ.

൨൫-൨൬. പഞ്ചമഛട്ഠേസു ഉപ്പന്നന്തി അവിഗതുപ്പാദാദിഖണത്തയമ്പി അഭാവിതം ഭാവനാരഹിതം അപാതുഭൂതമേവ പണ്ഡിതസമ്മതസ്സ ഉപ്പന്നകിച്ചസ്സ അസാധനതോ യഥാ ‘‘അപുത്തോ’’തി. സോ ഹി സമത്ഥോ ഹുത്വാ പിതു പുത്തകിച്ചം അസാധേന്തോ അപുത്തോതി ലോകേ വുച്ചതി, ഏവം സമ്പദമിദം. തേനാഹ – ‘‘കസ്മാ’’തിആദി. തേസു ധമ്മേസൂതി ലോകുത്തരപാദകജ്ഝാനാദീസു. ഥേരോ പന മത്ഥകപ്പത്തമേവ ഭാവിതം ചിത്തം ദസ്സേന്തോ ‘‘മഗ്ഗചിത്തമേവാ’’തി ആഹ.

൨൭-൨൮. സത്തമട്ഠമേസു പുനപ്പുനം അകതന്തി ഭാവനാബഹുലീകാരവസേന പുനപ്പുനം ന കതം. ഇമാനിപി ദ്വേതി ഇമേസു ദ്വീസു സുത്തേസു ആഗതാനി ഇമാനിപി ദ്വേ ചിത്താനി.

൨൯-൩൦. നവമേ അധിവഹതീതി ആനേതി. ദുക്ഖേനാതി കിച്ഛേന. ദുപ്പേസനതോതി ദുക്ഖേന പേസേതബ്ബതോ. മത്ഥകപ്പത്തം വിപസ്സനാസുഖം പാകതികജ്ഝാനസുഖതോ സന്തതരപണീതതരമേവാതി ആഹ – ‘‘ഝാനസുഖതോ വിപസ്സനാസുഖ’’ന്തി. തേനാഹ ഭഗവാ –

‘‘സുഞ്ഞാഗാരം പവിട്ഠസ്സ, സന്തചിത്തസ്സ ഭിക്ഖുനോ;

അമാനുസീ രതി ഹോതി, സമ്മാ ധമ്മം വിപസ്സതോ.

‘‘യതോ യതോ സമ്മസതി, ഖന്ധാനം ഉദയബ്ബയം;

ലഭതീ പീതിപാമോജ്ജം, അമതം തം വിജാനത’’ന്തി. (ധ. പ. ൩൭൪);

തഞ്ഹി ചിത്തം വിസ്സട്ഠഇന്ദവജിരസദിസം അമോഘഭാവതോ.

അകമ്മനിയവഗ്ഗവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.