൨. ദുതിയോ പരിച്ഛേദോ

ചേതസികനിദ്ദേസവണ്ണനാ

൬൭. ചിത്താനന്തരമുദ്ദിട്ഠാ, യേ ച ചേതസികാ മയാ യേ ച ചേതസികാ ചിത്താനന്തരം മയാ ഉദ്ദിട്ഠാ, ഇതോ പരം ഇദാനി തേസം ചേതസികാനം വിഭാജനം കരിസ്സാമി അഹം.

ഇമേസു പന കരുണാമുദിതാവസേന ഭാവനാകാലേ കരുണാപുബ്ബഭാഗോ വാ, അപ്പനാപത്തായ കരുണായ പുബ്ബഭാഗോ, തസ്മിം പുബ്ബഭാഗേ, കരുണാതോ പുബ്ബഭാഗേ കാമാവചരചിത്തേതി അത്ഥോ. ഏകാ കരുണാ ഉപ്പജ്ജതി. മുദിതാപുബ്ബഭാഗേ വാ അപ്പനാപത്തായ മുദിതായ പുബ്ബഭാഗേ ഏകാ മുദിതാ ഉപ്പജ്ജതി. ഇമിനാ കാമാവചരചിത്തേന യോഗീ മിച്ഛാകമ്മന്താദീഹി ധമ്മേഹി വിരമതി. രമു-ധാതു കീളായം, വി-സദ്ദോ വിരമണത്ഥോ.

൬൮. ആദിനാ പുഞ്ഞചിത്തേന, തേത്തിംസ നിയതാ മതാ ആദിനാ പുഞ്ഞചിത്തേന പഠമമഹാകുസലചിത്തേന സഹ നിയതാ തേത്തിംസ ചേതസികാ ഭഗവതാ മതാതി, അഥ വാ കരുണാമുദിതാ അനിയതാ ഏകേന ധമ്മേന സഹ ചതുത്തിംസ ധമ്മാ ഭവന്തി.

൬൯. കസ്മാ പനേത്ഥ മേത്താ ച, ഉപേക്ഖാ ച ന ഉദ്ധടാ ഏത്ഥ ഏതേസു യേവാപനകധമ്മേസു, നിദ്ധാരണം, മേത്താ ച ഉപേക്ഖാ ച ധമ്മരാജേന സത്ഥുനാ ന ഉദ്ധടാ ന വുത്താ കസ്മാ കാരണാ.

൭൦. അബ്യാപാദേന മേത്താപി അബ്യാപാദേന മേത്താ ഗഹിതാ, ഉപേക്ഖാതി തത്രമജ്ഝത്തതായ ച ഗഹിതാ യസ്മാ കാരണാ, തസ്മാ ഉഭോപേതാ ഭഗവതാ ന ഗഹിതാ.

൭൧. കസ്മാ യേവാപനാ ധമ്മാ, ബുദ്ധേനാദിച്ചബന്ധുനാ സബ്ബേ തേ യേവാപനാ ധമ്മാ യേവാപനനാമകാ പാളിയം സരൂപേന ഏവ. ബന്ധതി സ്നേഹേന ഏതസ്മിന്തി ബന്ധു, ആദിച്ചസ്സ ബന്ധു ആദിച്ചബന്ധു, തേന ആദിച്ചബന്ധുനാ ബുദ്ധേന ന ച ഉദ്ധടാ ന ദേസിതാ.

൭൨. കസ്മാ കാരണാ? യസ്മാ അനിയതാ കേചി യേവാപനകാ അനിയതാ, യസ്മാ കാരണാ രാസിം ദുകവഗ്ഗാദിരാസിം ന ഭജന്തി ന സേവന്തി, യസ്മാ കാരണാ കേചി യേവാപനകാ ദുബ്ബലാ, തസ്മാ പാളിയം ഭഗവതാ ന വുത്താ.

൭൩. ഛന്ദാധിമോക്ഖമുദിതാ മനസി ച കാരോ,

മജ്ഝത്തതാ ച കരുണാ വിരതിത്തയഞ്ച;

പുഞ്ഞേസു തേന നിയതാനിയതാ ച സബ്ബേ,

യേവാപനാ മുനിവരേന ന ചേവ വുത്താ.

ഛന്ദാധിമോക്ഖോ മുദിതാ മനസികാരോ മജ്ഝത്തതാ കരുണാ വിരതിത്തയഞ്ച പുഞ്ഞേസുകുസലേസു നിയതാ ചത്താരോ അനിയതാ പഞ്ച സബ്ബേ യേവാപനാ ന ച ഏവ തേന മുനിവരേന വുത്താ.

൭൪-൮൦. കസ്മാ പനേത്ഥ ഫസ്സോവ, പഠമം സമുദീരിതോ ഏത്ഥ ഏതേസു ചേതസികേസു, ജാതിനിദ്ധാരണം, ഫസ്സോവ പഠമം സമുദീരിതോ കഥിതോ. കസ്മാ കാരണാ? കിര മയാ സുതം, ആരമ്മണേ ചിത്തസ്സ പഠമം അഭിനിപാതത്താ ഫസ്സോ പഠമം സമുദീരിതോ, ഫുസിത്വാ പന ഫസ്സേന ഫസ്സേന ആരമ്മണം ഫുസിത്വാ യോഗിനോ വേദനായ ആരമ്മണം വേദയേ, സഞ്ഞായ സഞ്ജാനാതി, ചേതനായ ആരമ്മണം ചേതയേ. സഹജാതാനം ചേതസികാനം ഫസ്സോവ ഇധ ഇമസ്മിം ചിത്തേ മഹേസിനാ പഠമം വുത്തോ. ഹി കസ്മാ കാരണാ? യസ്മാ ബലവപച്ചയത്താ, തസ്മാ വുത്തോ. അകാരണമിദം സബ്ബം, ചിത്താനം തു സഹേവ ച ‘‘പഠമാഭിനിപാതത്താ’’തി ച ‘‘ബലവപച്ചയത്താ’’തി ച ഇദം സബ്ബം വചനം അകാരണം അഹേതുകം അയുത്തം, കസ്മാ കാരണാ? ചിത്തജാനം ചിത്തേഹി സഹപ്പവത്താനം ചേതസികാനം ഏകുപ്പാദാദിഭാവേന സമാനുപ്പാദസമാനനിരോധസമാനാലമ്ബണസമാനവത്ഥുകഭാവേന പവത്തിതോ അകാരണം അയുത്തം. അയം തു പഠമുപ്പന്നോ, അയം പച്ഛാതി നത്ഥിദം അയം ധമ്മോ പഠമുപ്പന്നോ, അയം ധമ്മോ പച്ഛാകാലേ ഉപ്പന്നോ ഇതി ഇദം വചനം നത്ഥി. ബലവപച്ചയത്തേപി കാരണം ന ച ദിസ്സതി. ദേസനാക്കമതോ ചേവ പഠമം സമുദീരിതോ ഇച്ചേവം ഇതി ഏവം ഇതി ഇമിനാ മയാ വുത്തപ്പകാരേന ഫസ്സസ്സ പഠമം സമുദീരിതതം വിഞ്ഞുനാ വിഭാവിനാ വിഞ്ഞേയ്യം, വിസേസതോ വിസേസേന അഞ്ഞഥാ ന വിഞ്ഞേയ്യം. ന ച പരിയേസിതബ്ബോയം, തസ്മാ പുബ്ബാപരക്കമോ യസ്മാ കാരണാ അയം പുബ്ബാപരക്കമോ വിഞ്ഞുനാ ന ച പരിയേസിതബ്ബോ ന ഗവേസിതബ്ബോ, ധമ്മാ ഏവ വചനത്ഥലക്ഖണാദീഹി വിജാനതാ പണ്ഡിതേന പരിയേസിതബ്ബാ.

ഇട്ഠാകാരാനുഭവനരസാ ഇട്ഠാരമ്മണാനുഭവനകിച്ചാ സുഭോജനരസം അനുഭവന്തോ രാജാ വിയ. ചേതസികഅസ്സാദപച്ചുപട്ഠാനാ ചേതസികപസ്സദ്ധിപദട്ഠാനാ.

പച്ചാഭിഞ്ഞാണകരണരസാ പടിജാനനകിച്ചാ വഡ്ഢകിസ്സ അഭിഞ്ഞാണകരണമിവ വഡ്ഢകിനോ സകിം സഞ്ജാനിത്വാപി ദാരുഹരേസു സുത്തസ്സ പടിപസാരണം വിയാതി അധിപ്പായോ. യഥാഗഹിതനിമിത്തവസേനാതി യഥാപവത്തിതനിമിത്തസ്സ വസേന. മനസി അഭിനിവേസകരണം ഗയ്ഹാകാരാ.

ആയൂഹനരസാ പവത്തനകിച്ചസാധകാ. മഹാവഡ്ഢകിആദയോ വിയ യഥാ മഹാവഡ്ഢകീ സയമ്പി ദാരും തച്ഛതി, പരേപി ദാരും തച്ഛാപേതി, ഏവം സയമ്പി ആരമ്മണേ സന്ദഹതി, സമ്പയുത്തധമ്മേപി അഭിസന്ദഹാപേതി.

ആഹനനം ഭുസോ ഹനനം, പരിയാഹനനം സമന്താ ഹനനം, തം രസോ ഏതസ്സാതി ആഹനനപരിയാഹനനരസോ.

ആരമ്മണാനുമജ്ജനലക്ഖണോ ആരമ്മണപരിമദ്ദനലക്ഖണോ.

പിനയതീതി പീതി, സഹജാതധമ്മേ ആരമ്മണേ പിനയതീതി അത്ഥോ. കായചിത്തഫരണരസാ. ഉദഗ്ഗസ്സ ചിത്തസ്സ ഭാവോ ഓദഗ്യം, തം പച്ചുപട്ഠാനം ഏതസ്സാതി ഓദഗ്യപച്ചുപട്ഠാനാ.

സദ്ദഹന്തി വത്ഥുത്തയം സദ്ദഹന്തി. അകാലുസിയപച്ചുപട്ഠാനാ അനാവിലഭാവപച്ചുപട്ഠാനാ. സദ്ധേയ്യവത്ഥുപദട്ഠാനാ സദ്ദഹിതബ്ബവത്ഥുത്തയാസന്നകാരണാ.

അരഞ്ഞഗതസുദേസകോ വിയ അരഞ്ഞേ ഗതോ മഗ്ഗസുദേസകോ വിയ.

അത്തനാ അവിനിബ്ഭുത്താനം ധമ്മാനന്തി അവിഗതാനം ചേതസികാനം. തേസന്തി തേസം ചേതസികാനം ധമ്മാനം. സന്തേപി ച തേസം ചേതസികാനം അനുപാലനലക്ഖണാദിമ്ഹി വിധാനേ അത്ഥിക്ഖണേയേവ തം തേസം പാലേതബ്ബാനം ചേതസികാനം പവത്തക്ഖണേയേവ തം ജീവിതം തേ ധമ്മേ പാലേതബ്ബേ ചേതസികേ അനുപാലേതി. ഉദകം വിയാതി യഥാ ഉദകം അത്തനി ഉപ്പലാദീനി അനുപാലേതി, തഥാ അനുപാലനലക്ഖണാദിമ്ഹി വിധാനേ സന്തേപി തേസം അത്ഥിക്ഖണേയേവ അനുപാലേതി, വിജ്ജമാനക്ഖണേവ അനുപാലേതീതി അധിപ്പായോ. പച്ചയുപ്പന്നേപി ച ധമ്മേ അനുപാലേതി, ധാതി വിയ കുമാരം അഞ്ഞായ ജനിതം കുമാരം രക്ഖന്തീ ധാതി വിയ, പരസ്സ പുത്തം അങ്കാദിനാ ധാരേതീതി ധാതി. സയംപവത്തിതധമ്മസമ്ബന്ധേനേവ പവത്തതി അത്തനാ പവത്തിതേഹി ധമ്മേഹി സമ്പവത്തതി. നിയാമകോ വിയ യഥാ നിയാമകോ ഏകനാവായ വുത്ഥേഹി ജനേഹി സഹ പവത്തതി, ഭങ്ഗതോ ഉദ്ധം തം ജീവിതം ന പവത്തയതി, അത്തനോ ച അഭാവാ ഠപയിതബ്ബാനം ചേതസികാനഞ്ച അഭാവാ, ഭങ്ഗക്ഖണേ ചേതസികേ ന ഠപേതി സയം ഭിജ്ജമാനത്താ, വട്ടിസ്നേഹോ ഖീയമാനോ പദീപസിഖം ന കരോതി യഥാ.

സോമ്മഭാവപച്ചുപട്ഠാനോതി മുദുഭാവപച്ചുപട്ഠാനോ, സീതലഭാവപച്ചുപട്ഠാനോ വാ.

കായോതി ചേത്ഥ വേദനാദയോ തയോ ഖന്ധാ വേദനാക്ഖന്ധോ സഞ്ഞാക്ഖന്ധോ സങ്ഖാരക്ഖന്ധോ ഇമേ ഖന്ധാ ഗഹിതാ.

നിമ്മദ്ദനരസാതി നിമ്മദ്ദനകിച്ചാ. കായചിത്താനം അവൂപസമതാഉദ്ധച്ചാദികിലേസപടിപക്ഖഭൂതാതി ആദിഗ്ഗഹണേന കുക്കുച്ചം ഗഹേതബ്ബം.

ഇതി അഭിധമ്മാവതാരടീകായ

ചേതസികനിദ്ദേസവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

ദുതിയോ പരിച്ഛേദോ.