൧൭. സത്തരസമോ പരിച്ഛേദോ

അഭിഞ്ഞാരമ്മണനിദ്ദേസവണ്ണനാ

൧൧൦൪. അനാഗതംസഞാണഞ്ചാതി ന ആഗതോ അനാഗതോ, ന താവ സമ്പത്തോതി അത്ഥോ, അനാഗതേ അംസാ കോട്ഠാസാ തേസം ഞാണം അനാഗതംസഞാണം. യം യം കമ്മം യഥാകമ്മം, തം ഉപഗച്ഛതി ജാനാതീതി യഥാകമ്മുപഗം, വിപാകചേതനാജാനനകഞാണം.

൧൧൦൭-൯. തത്ഥ തേസു ആരമ്മണത്തികേസു. ചിത്തസന്നിസ്സിതം കത്വാതി തം കായം ചിത്തം സന്നിസ്സിതം കരിത്വാ തമേവ കായചിത്തചേതസികവസേന മഹഗ്ഗതേ ചിത്തസ്മിം സമാരോപേതി ഞാണം ഇദ്ധിവിധഞാണം, തതോ കായാരമ്മണതോ കായസ്സ പരിത്തത്താ കാമാവചരത്താ പരിത്താരമ്മണം ഞാണം സിയാ.

൧൧൧൦-൩. ദിസ്സമാനേന കായേന, ഗന്തുകാമോ യദാ ഭവേ യോ യോഗീ ദിസ്സമാനേന കായേന ഗന്തുകാമോ യദാ ഭവേയ്യ, സോ യോഗീ തദാ ചിത്തം കായസന്നിസ്സിതം കത്വാ രൂപകായേ സന്നിസ്സിതം കത്വാ തം പാദകജ്ഝാനചിത്തം കായവസേന കായേ ആരോപേതി, തദാ ഝാനാരമ്മണതോ തം ഞാണം മഹഗ്ഗതഗോചരം ഹോതി, യം ഞാണം യദാ അനാഗതഞ്ച ധമ്മജാതം, അതീതഞ്ച ധമ്മജാതം വിസയം ആരമ്മണം കരോതി, തദാ തം ഞാണം അതീതാരമ്മണം ഹോതി, തദാ അനാഗതാരമ്മണം ആരമ്മണകരണകാലേ അനാഗതഗോചരം ഹോതി. ദിസ്സമാനേന കായേന തസ്സ ഭിക്ഖുനോ ഗമനേ പന സതി തസ്സ യോഗിനോ ഞാണസ്സ ഗോചരോ പച്ചുപ്പന്നോ നാമ ഹോതി, ഇതി വിനിദ്ദിസേ.

൧൧൧൪. കായം ചിത്തസ്സ വസേന ചിത്തേ ആരോപേതി, ചിത്തം കായസ്സ വസേന കായേ ആരോപേതി, ഇതി പരിണാമനകാലസ്മിം തസ്സ യോഗിനോ ഞാണം അജ്ഝത്താരമ്മണം സിയാ. സമ്പവത്തതി സത്തസൂതി പരിത്തമഹഗ്ഗതഅതീതഅനാഗതപച്ചുപ്പന്നഅജ്ഝത്തബഹിദ്ധാരമ്മണസങ്ഖാതേസു സത്തസു ആരമ്മണേസു സമ്പവത്തതി.

൧൧൨൦. ജാനനേ മജ്ഝിമാനന്തി മഹഗ്ഗതാനം ജാനനേ.

൧൧൨൨. ഏതസ്സ ചേതോപരിയഞാണസ്സ മഗ്ഗാരമ്മണതാ പരിയായേന ഏവ മതാ ഞാതാ.

൧൧൨൬-൭. തത്ഥ തിക്ഖണസമ്പത്തം, പച്ചുപ്പന്നം ഖണാദികം.

തത്ഥ തേസു പച്ചുപ്പന്നേസു യം പച്ചുപ്പന്നം ഖണാദികം തിക്ഖണസമ്പത്തം ഉപ്പാദട്ഠിതിഭങ്ഗക്ഖണസമ്പത്തം ഖണാദികം ഖണായേവ തം ഖണാവയവം പച്ചുപ്പന്നം നാമ. ഏകദ്വേസന്തതിവാരപരിയാപന്നന്തി ഏകചിത്തദ്വിചിത്തവീഥിവാരപരിയാപന്നം സന്തതിപച്ചുപ്പന്നം നാമ. പച്ചുപ്പന്നന്തി പച്ഛിമന്തി അദ്ധാപച്ചുപ്പന്നന്തി അത്ഥോ.

൧൧൩൧-൨. യേന ആവജ്ജനചിത്തേന ധമ്മേ ആവജ്ജതി, യേന ചേതസാ ജാനാതി, തേസം ദ്വിന്നം ആവജ്ജനജവനചിത്താനം സഹട്ഠാനസ്സ അഭാവാ തം ‘‘ഖണാദികത്തയം പച്ചുപ്പന്ന’’ന്തിആദികം ‘‘ഏകസ്സ ചിത്തമേകേന, അവസ്സം പന വിജ്ഝതി’’ഇതി പരിയോസാനം വചനം ന യുജ്ജതി. ആവജ്ജനജവനാനം നാനാരമ്മണഭാവം പത്തിതോ ആപജ്ജനതോ ച ന യുജ്ജതി. അനിട്ഠേ പന ഠാനേ തേസം ആവജ്ജനജവനാനം ഏകാരമ്മണഭാവേ അനിച്ഛിതേ തസ്മിം ഠാനേ ന യുജ്ജതി, അഞ്ഞസ്മിം പന ഠാനേ മഗ്ഗവീഥിയം ആവജ്ജനപരികമ്മജവനാനം കസിണാദികം ആരമ്മണം ഹോതി, ഗോത്രഭുലോകുത്തരചിത്താനഞ്ച നിബ്ബാനം ആരമ്മണം ഹോതി, ഏത്ഥ ആരമ്മണജവനാനം ഏകാരമ്മണതാ അനിച്ഛതാ.

൧൧൩൪-൪൧. ‘‘ഏകബ്ഭവപരിച്ഛിന്നം, പച്ചുപ്പന്നന്തി പച്ഛിമ’’ന്തി വത്വാ പുന അഞ്ഞേന പരിയായേന തം പച്ചുപ്പന്നം ദസ്സേതും ഇദം അദ്ധാഖ്യം അദ്ധാനാമ പച്ചുപ്പന്നം ജവനവാരതോ ദീപേതബ്ബം. ഇതി വചനം നിദ്ദിട്ഠം. യദാ ഇദ്ധിമാ യോഗീ പരസ്സ ചിത്തം ഞാതും ആവജ്ജതി, തസ്സ ആവജ്ജനമനോ പച്ചുപ്പന്നഖണവ്ഹയം പച്ചുപ്പന്നം മനോദ്വാരാവജ്ജനചിത്തം ആരമ്മണം കത്വാ തേന ചിത്തേന സദ്ധിം നിരുജ്ഝതി, തേസു നിരുദ്ധേസു തസ്സ യോഗിനോ ചത്താരി, പഞ്ച വാ ജവനാനി ജായന്തി. ഏതേസം ചതുന്നം, പഞ്ചന്നം ജവനാനം യം പച്ഛിമം ചിത്തം ഇദ്ധിചിത്തമുദീരിതം. ഇദ്ധിചിത്തതോ സേസാനി കാമാവചരചിത്താനി. ഏതേസം കാമാവചരേ ഇദ്ധിജവനാനം തദേവ ച പരചിത്തം ആരമ്മണം ഹോതി യസ്മാ, തസ്മാ സബ്ബാനി താനി ജവനാനി ഏകാരമ്മണതം യന്തി, തേസം ജവനാനം നാനാരമ്മണതാ അദ്ധാവസാ ന ഭവേയ്യ, പച്ചുപ്പന്നാരമ്മണതോ തേസം ജവനാനം ഏകാരമ്മണഭാവേപി ഇദ്ധിമാനസമേവ ച പരസ്സ ചിത്തം ജാനാതി. ഇതരാനി കാമാവചരാനി പന ചിത്താനി പരസ്സ ചിത്തം ന ജാനന്തി. യഥാ ചക്ഖുദ്വാരേ തു വിഞ്ഞാണന്തി ചക്ഖുവിഞ്ഞാണം രൂപം പസ്സതി, തഥാ ഇതരം ചിത്തം ന പസ്സതി.

൧൧൬൧. അനാഗതംസഞാണസ്സാതി അനാഗതംസഞാണസ്സ അനാഗതം ധമ്മം അഗോചരം, ഗോചരം ന ഹോതിയേവാതി അത്ഥോ.

൧൧൬൯. വിവിധത്ഥാനി വണ്ണപദാനി യസ്മിം സോ വിവിധത്ഥവണ്ണപദോ, തം മധുരത്ഥമതിനീഹരം ഉത്തമം സോതുജനസ്സ ഹദയം പീതികരം സചേതനോ കോ നാമ മനുജോ ന സുണേയ്യ.

ഇതി അഭിധമ്മാവതാരടീകായ

അഭിഞ്ഞാരമ്മണനിദ്ദേസവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

സത്തരസമോ പരിച്ഛേദോ.