൧൪. ചുദ്ദസമോ പരിച്ഛേദോ

രൂപാവചരസമാധിഭാവനാനിദ്ദേസവണ്ണനാ

൭൮൯-൯൩. ഹിതാനയന്തി ഹിതാവഹം. മാനസഞ്ച സുഗതന്തി സുട്ഠു പവത്തമാനസഞ്ച. മധുരാ അത്ഥവണ്ണനാ ഏതസ്സാതി മധുരത്ഥവണ്ണനം. ഉത്തരം തു മനുസ്സാനം, ധമ്മതോ ഞാണദസ്സനന്തി മനുസ്സാനം ലോകിയധമ്മതോ ഉത്തരിഭൂതഞാണദസ്സനലോകുത്തരം. സങ്കസ്സരസമാചാരേതി സങ്കായ കങ്ഖായ സരിതബ്ബസമാചാരേ. അച്ഛിദ്ദം അക്ഖണ്ഡം അകമ്മാസം. അത്ഥകാമേനാതി അത്തനോ ഹിതകാമേന.

൭൯൭. ദുവിധലക്ഖണം ചാരിത്തവാരിത്തലക്ഖണം.

൮൦൫. തേസം ചരിതാനം വോമിസ്സകനയാ.

൮൦൭. സവണ്ണകസിണാതി നീലപീതഓദാതലോഹിതവണ്ണകസിണാ.

൮൦൮. തം ഏകകം ആനാപാനം അസ്സാസപസ്സാസോ.

൮൦൯-൧൦. മരണൂപസമായുത്താ സതീതി മരണാനുസ്സതി ഉപസമാനുസ്സതി. ആഹാരനിസ്സിതസഞ്ഞാതി ആഹാരേ പടികൂലസഞ്ഞാ. ധാതുവവത്ഥാനന്തി ചതുധാതുവവത്ഥാനം.

൮൧൧-൨. അനുകൂലാ ഇമേ സബ്ബ-ചരിതാനന്തി വണ്ണിതാതി യം കമ്മട്ഠാനം സദ്ധാചരിതസ്സ അനുകൂലം, തമേവ പഞ്ഞാചരിതസ്സ അനുകൂലന്തി അധിപ്പായോ. ഇദം സബ്ബം പന വചനം ഏകന്തവിപച്ചനീകഭാവതോ ഏകന്തപടിപക്ഖഭാവതോ അതിസപ്പായതോ വുത്തം, ഇതി വിഭാവിനാ ഞേയ്യം.

൮൩൫. വിപസ്സനാഭവസമ്പത്തി-സുഖാനം പച്ചയാ സിയും വിപസ്സനാസമ്പത്തിസുഖാനം ഭവസമ്പത്തിസുഖാനം പച്ചയാ സിയും.

൮൩൮. സമ്മട്ഠാനം മനോഭുനോതി മനോഭുഹദയോ തസ്സ ഹദയസ്സ സമ്മട്ഠാനം.

൮൪൪. പത്തുകാമേന ധീമതാ കസിണം കത്തബ്ബം.

൮൪൫. സംഹാരിമന്തി ഇതോ ചിതോ ച ഹരിതബ്ബകസിണം. തത്രട്ഠകന്തി തസ്മിം ഠാനേ ഠിതം ഇതോ ചിതോ ച അനാഹരിതബ്ബം കസിണം.

൮൪൯. വിവട്ടം പന മിച്ഛതാതി നിബ്ബാനം ഇച്ഛന്തേന വിദത്ഥിചതുരങ്ഗുലം വട്ടം കാതും തം കസിണം വട്ടതി.

൮൫൧-൨. ഹത്ഥപാസപ്പമാണസ്മിം, തമ്ഹാ കസിണമണ്ഡലാതി തതോ കസിണമണ്ഡലതോ ഹത്ഥപാസപ്പമാണസ്മിം പദേസേ വിദത്ഥിചതുരങ്ഗുലേ ഉച്ചേ. പരിമുഖം സതിന്തി കമ്മട്ഠാനാഭിമുഖം സതിം.

൮൫൩-൪. നേക്ഖമ്മന്തി ഝാനം. ഖേമതോ ദട്ഠും ദിസ്വാ അഹം ഇമായ പടിപത്തിയാ അദ്ധാ ഏകന്തേന പവിവേകസുഖസ്സ നിബ്ബാനസുഖസ്സ ഭാഗീ അസ്സം ഭവേയ്യം.

൮൫൬. സോ കസിണസ്സ വണ്ണോ തേന യോഗിനാ ന പേക്ഖിതബ്ബോ, കസിണസ്സ ലക്ഖണം ന പേക്ഖിതബ്ബം ഉസ്സദസ്സ വസേന വണ്ണം അമുഞ്ചിത്വാ.

൮൬൦. ഏവം ഇമിനാ വുത്തപ്പകാരേന ഏകഗ്ഗചേതസോ ഏകഗ്ഗചിത്തസ്സ യോഗിനോ നിമീലേത്വാ ആവജ്ജന്തസ്സ യഥാ യേന പകാരേന കമ്മട്ഠാനം ഹോതി ഉമ്മീലിതേ കാലേപി, തഥാ തേന പകാരേന തം കമ്മട്ഠാനം ആപാഥം യാതി ചേ യദി ആഗച്ഛതി, ഉഗ്ഗഹമേവ ഉഗ്ഗഹനിമിത്തം.

൮൬൪. പാദാനം ധോവനേ പപഞ്ചപരിഹാരത്ഥം. ഏകതലികാതി ഏകതലമത്താ.

൮൬൫. തം സംഹാരിമം കസിണമാദായ.

൮൬൬. സമന്നാഹരിതബ്ബന്തി കമ്മട്ഠാനം സുമനേന ആഹരിതബ്ബം, മനസികാതബ്ബന്തി അത്ഥോ. തക്കാഹടന്തി വിതക്കേന ആഹടം ഫുസിതം കരേ കരേയ്യ.

൮൬൮. തന്തി തം നിമിത്തം.

൮൭൧-൪. ഇമസ്സാതി പടിഭാഗനിമിത്തസ്സ. പുരിമസ്സാതി ഉഗ്ഗഹനിമിത്തസ്സ. കോ പന അയം വിസേസോ? ഥവികാ നീഹരിതം ആദാസമണ്ഡലം മജ്ജിതം വിയ. തോയദേ കാളമേഘേ സേതബലാകാ വിയ. തദാ തം ഉഗ്ഗഹനിമിത്തം പദാലേത്വാവ നിഗ്ഗതം പടിഭാഗനിമിത്തം. തതോ ഉഗ്ഗഹനിമിത്തതോ. തന്തി തം പടിഭാഗനിമിത്തം. സണ്ഠാനവന്തഞ്ച വണ്ണവന്തഞ്ച ന ച ഉപട്ഠാകാരമത്തം. പഞ്ഞജന്തി പഞ്ഞായ ജാതം.

൮൭൭-൮. ഉപചാരക്ഖണേ തസ്സാതി തസ്സ സമാധിനോ ഉപചാരക്ഖണേ. നീവരണപ്പഹാനേന സമാധിനോ പടിലാഭക്ഖണേ പന അങ്ഗാനം വിതക്കാദീനം പാതുഭാവേന ഇതി ദ്വീഹി ആകാരേഹി.

൮൭൯. ദ്വിന്നം സമാധീനന്തി ഉപചാരപ്പനാസമാധീനം.

൮൮൨. ചക്കവത്തിയഗബ്ഭോവ രതനം വിയ അസ്സ അനേന സുദുല്ലഭം.

൮൮൪. അയന്തി പടിസന്ധിസന്ഥാരോ.

൮൯൧-൨. സമതം വീരിയസ്സേവാതി വീരിയസമഭാവം. ലയം ലീനഭാവം ഈസകമ്പി യന്തം ഗച്ഛന്തം മാനസം ആവജ്ജനചിത്തം.

൮൯൫-൯. ഭവങ്ഗം പന പച്ഛിജ്ജ ഉച്ഛിന്ദിത്വാ തദേവ പഥവീകസിണം ആരമ്മണം കത്വാ യോഗിനോ മനോദ്വാരമ്ഹി ജായതി. തതോതി ആവജ്ജനതോ തത്രേവാരമ്മണേ തസ്മിം പഥവീകസിണസങ്ഖാതേ ആരമ്മണേ തസ്സ യോഗിനോ ജവനാനി ചത്താരി വാ പഞ്ച വാ ജായന്തേ. അവസാനേ ഏകം ജവനമാനസം രൂപാവചരികം ഹോതി, തസ്മിം രൂപാവചരികേ വിതക്കാദയോ അങ്ഗാ. അഞ്ഞേഹി അഞ്ഞേസം ചിത്താനം അഞ്ഞേഹി വിതക്കാദീഹി ബലവതരാ ഹോന്തി. താനി അപ്പനാഭാവം അപ്പത്താനി അപ്പനാചേതസോ പരികമ്മോപചാരതോ പരികമ്മഭാവതോ പരികമ്മാനീതി വുച്ചന്തേ, ഉപചാരഭാവതോ ഉപചാരാനീതി ച വുച്ചന്തേ. താനി ജവനാനി അപ്പനായാനുലോമത്താ അനുലോമാനി ഏവ ച വുച്ചന്തി. ഏത്ഥ അനുലോമകേസു യം സബ്ബന്തിമം ജവനം, തം ഗോത്രഭൂതി പവുച്ചതി.

൯൦൧. ഗോത്രഭു ദിട്ഠന്തി ഗോത്രഭു നാമ ഉദ്ദിട്ഠം.

൯൦൪-൫. പുരിമേഹി ജവനേഹി യം ആസേവനം, തം ബലവപച്ചയം ലദ്ധാ ലഭിത്വാ ഛട്ഠം ജവനം, സത്തമം വാ ജവനം അപ്പേതി. ഇതി വചനം പവുച്ചതി, ഏത്ഥ വാദേ ഗോദത്തോ നാമ ആഭിധമ്മികോ ആചരിയോ ആഹ. ഛിന്നതടേ മുഖം യസ്സ ഛിന്നതടമുഖോ.

൯൦൮. പച്ചവേക്ഖണാ ഹേതു യസ്സ ആവജ്ജനസ്സാതി പച്ചവേക്ഖണഹേതുകം.

൯൧൧-൨. കാമച്ഛന്ദസ്സ നാനാവിസയേ പലുദ്ധസ്സ. ചേതസോ ഏകസ്മിം വിസയേ സമാധാനേന സമാധി.

൯൧൫. സയഞ്ച അതിസന്തതോ സുഖം അവൂപസന്തസഭാവസ്സ ഉദ്ധച്ചകുക്കുച്ചദ്വയസ്സ പടിപക്ഖതോ വുത്തം.

൯൧൭. പഞ്ചങ്ഗവിപ്പയുത്തന്തി പഞ്ചനീവരണവിപ്പയുത്തം. പഞ്ചങ്ഗസംയുതന്തി വിതക്കാദീഹി യുത്തം.

൯൨൦-൧. വേപുല്ലന്തി കമ്മട്ഠാനസ്സ വിപുലഭാവം. തഞ്ച പടിഭാഗനിമിത്തം ഉപചാരം വിചാരേത്വാ വഡ്ഢേതും വട്ടതി.

൯൨൮-൩൧. പമാദയോഗിനോതി പമാദവസേന യോഗിസമ്പന്നസ്സ കാമസഹഗതാ സഞ്ഞാമനക്കാരാ മനസികാരാ ചേ ചരന്തി, തസ്സ യോഗിനോ തം ഝാനം ഹാനഭാഗിയം ഹോതി. സതി സന്തിട്ഠതേ തസ്മിം, സന്താ തദനുധമ്മതാ തസ്മിം പഠമജ്ഝാനേ തദനുധമ്മതാ തസ്സ പഠമജ്ഝാനസ്സ അനുരൂപാ സതി നികന്തി സന്താ സംവിജ്ജമാനാ സന്തിട്ഠതേ സന്തിട്ഠതി, തം ഝാനം മന്ദസ്സ യോഗിനോ ഠിതിഭാഗിയം ഹോതി, ഠിതിം ഭജതി. വിസേസഭാഗിയം ഹോതി, വിസേസം ദുതിയാദിഭാവനം പാപുണാതീതി അത്ഥോ. നിബ്ബിദാസംയുതാ സഞ്ഞാ, മനക്കാരാതി നിബ്ബിദാവിപസ്സനാസംയുത്താ സഞ്ഞാമനക്കാരാ. നിബ്ബേധഭാഗിയന്തി ലോകുത്തരഭാഗിയം, ലോകുത്തരമഗ്ഗഭാഗിയന്തി അത്ഥോ.

൯൩൩. അയം സമാപത്തി ആസന്നാകുസലാരയോ ആസന്നാകുസലാരികാ യസ്മാ തക്കചാരാനം ഥൂലത്താ ച, തസ്മാ കാരണാ അയം സമാപത്തി അങ്ഗദുബ്ബലാ.

൯൩൫. നികന്തിന്തി തണ്ഹം. പരിയാദായാതി സോസാപേത്വാ.

൯൩൬. വിധിനാതി പുബ്ബേ വുത്തവിധിനാ. സതസ്സാതി സതിസമ്പന്നസ്സ.

൯൩൮. നിമിത്തം തു തദേവ ചാതി തമേവ പഠമനിമിത്തം ‘‘പഥവീ പഥവീ’’ഇതി ഏവം മനസാ കരോന്തസ്സ.

൯൪൩. സമ്പസാദനന്തി സദ്ധാ. മജ്ഝത്തന്തി തത്രമജ്ഝത്തതാ.

൯൪൪. ദുവങ്ഗഹീനന്തി വിതക്കവിചാരഹീനം.

൯൪൮. പീതി നാമ ചേതസോ ചിത്തസ്സ ഉപ്പിലാപനം ഉപ്പിലാപിതത്തം യതോ യസ്മാ കാരണാ.

൯൬൧-൨. ആസന്നപീതിദോസാതി പീതിയേവ ദോസാ. ഏത്ഥ ഏതസ്മിം തതിയജ്ഝാനേ യദേവ യം ഏവ സുഖം ഇതി ഏവം സുഖം ചേതസോ ആഭോഗോ മനസികാരോ. ഏവം ഇമിനാ പകാരേന സുഖസ്സ ഥൂലത്താ അയം സമാപത്തി അങ്ഗദുബ്ബലാ ഹോതി.

൯൭൪-൫. സുഖം ഉപേക്ഖായ ആസേവനം പന ന ഹോതി യസ്മാ ഉപേക്ഖായ ആസേവനം പന ന ഹോതി, യസ്മാ ഉപേക്ഖാസഹഗതാനി ജവനാനി ജവന്തി, തസ്മാ ചതുത്ഥജ്ഝാനം ഉപേക്ഖാസഹഗതം സമുദീരിതം.

൯൭൬. ദുതിയജ്ഝാനം ദ്വിധാ ദ്വീഹി കോട്ഠാസേഹി ഠിതം.

൯൭൯. അയം അഭിധമ്മാവതാരോ സുമധുരവരതരവചനോ കം നു ജനം നേവ രഞ്ജയതി, അതിനിസിതവിസദോ ബുദ്ധിപ്പചാരോ യസ്സ സോ അതിനിസിതവിസദബുദ്ധിപ്പചാരോ, സോ തേന ജനേന വേദനീയോ ജാനിതബ്ബോ.

ഇതി അഭിധമ്മാവതാരടീകായ

രൂപാവചരസമാധിഭാവനാനിദ്ദേസവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

ചുദ്ദസമോ പരിച്ഛേദോ.