൨. മഹാസീഹനാദസുത്തം
൧൪൬. ഏവം മേ സുതം – ഏകം സമയം ഭഗവാ വേസാലിയം വിഹരതി ബഹിനഗരേ അപരപുരേ വനസണ്ഡേ. തേന ഖോ പന സമയേന സുനക്ഖത്തോ ലിച്ഛവിപുത്തോ അചിരപക്കന്തോ ഹോതി ഇമസ്മാ ധമ്മവിനയാ. സോ വേസാലിയം പരിസതി [പരിസതിം (സീ. പീ.)] ഏവം [ഏതം (പീ. ക.)] വാചം ഭാസതി – ‘‘നത്ഥി സമണസ്സ ഗോതമസ്സ ഉത്തരി [ഉത്തരിം (പീ.)] മനുസ്സധമ്മാ അലമരിയഞാണദസ്സനവിസേസോ. തക്കപരിയാഹതം സമണോ ഗോതമോ ധമ്മം ദേസേതി വീമംസാനുചരിതം സയംപടിഭാനം. യസ്സ ച ഖ്വാസ്സ അത്ഥായ ധമ്മോ ദേസിതോ സോ നിയ്യാതി തക്കരസ്സ സമ്മാ ദുക്ഖക്ഖയായാ’’തി.
അഥ ഖോ ആയസ്മാ സാരിപുത്തോ പുബ്ബണ്ഹസമയം നിവാസേത്വാ പത്തചീവരമാദായ വേസാലിം പിണ്ഡായ പാവിസി. അസ്സോസി ഖോ ആയസ്മാ സാരിപുത്തോ സുനക്ഖത്തസ്സ ലിച്ഛവിപുത്തസ്സ വേസാലിയം പരിസതി ഏവം വാചം ഭാസമാനസ്സ – ‘‘നത്ഥി സമണസ്സ ഗോതമസ്സ ഉത്തരിമനുസ്സധമ്മാ അലമരിയഞാണദസ്സനവിസേസോ. തക്കപരിയാഹതം സമണോ ഗോതമോ ധമ്മം ദേസേതി വീമംസാനുചരിതം സയംപടിഭാനം. യസ്സ ച ഖ്വാസ്സ അത്ഥായ ധമ്മോ ദേസിതോ സോ നിയ്യാതി തക്കരസ്സ സമ്മാ ദുക്ഖക്ഖയായാ’’തി.
അഥ ഖോ ആയസ്മാ സാരിപുത്തോ വേസാലിയം പിണ്ഡായ ചരിത്വാ പച്ഛാഭത്തം പിണ്ഡപാതപടിക്കന്തോ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ ആയസ്മാ സാരിപുത്തോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘സുനക്ഖത്തോ, ഭന്തേ, ലിച്ഛവിപുത്തോ അചിരപക്കന്തോ ഇമസ്മാ ധമ്മവിനയാ. സോ വേസാലിയം പരിസതി ഏവം വാചം ഭാസതി – ‘നത്ഥി സമണസ്സ ഗോതമസ്സ ഉത്തരിമനുസ്സധമ്മാ അലമരിയഞാണദസ്സനവിസേസോ. തക്കപരിയാഹതം സമണോ ഗോതമോ ധമ്മം ദേസേതി വീമംസാനുചരിതം സയംപടിഭാനം. യസ്സ ച ഖ്വാസ്സ അത്ഥായ ധമ്മോ ദേസിതോ സോ നിയ്യാതി തക്കരസ്സ സമ്മാ ദുക്ഖക്ഖയായാ’’’തി.
൧൪൭. ‘‘കോധനോ ഹേസോ, സാരിപുത്ത, സുനക്ഖത്തോ മോഘപുരിസോ. കോധാ ച പനസ്സ ഏസാ വാചാ ഭാസിതാ. ‘അവണ്ണം ഭാസിസ്സാമീ’തി ഖോ, സാരിപുത്ത, സുനക്ഖത്തോ മോഘപുരിസോ വണ്ണംയേവ തഥാഗതസ്സ ഭാസതി. വണ്ണോ ഹേസോ, സാരിപുത്ത, തഥാഗതസ്സ യോ ഏവം വദേയ്യ – ‘യസ്സ ച ഖ്വാസ്സ അത്ഥായ ധമ്മോ ദേസിതോ സോ നിയ്യാതി തക്കരസ്സ സമ്മാ ദുക്ഖക്ഖയായാ’തി.
‘‘അയമ്പി ഹി നാമ, സാരിപുത്ത, സുനക്ഖത്തസ്സ മോഘപുരിസസ്സ മയി ധമ്മന്വയോ ന ഭവിസ്സതി – ‘ഇതിപി സോ ഭഗവാ അരഹം സമ്മാസമ്ബുദ്ധോ വിജ്ജാചരണസമ്പന്നോ സുഗതോ ലോകവിദൂ അനുത്തരോ പുരിസദമ്മസാരഥി, സത്ഥാ ദേവമനുസ്സാനം, ബുദ്ധോ ഭഗവാ’തി.
‘‘അയമ്പി ഹി നാമ, സാരിപുത്ത, സുനക്ഖത്തസ്സ മോഘപുരിസസ്സ മയി ധമ്മന്വയോ ന ഭവിസ്സതി – ‘ഇതിപി സോ ഭഗവാ അനേകവിഹിതം ഇദ്ധിവിധം പച്ചനുഭോതി – ഏകോപി ഹുത്വാ ബഹുധാ ഹോതി, ബഹുധാപി ഹുത്വാ ഏകോ ഹോതി; ആവിഭാവം, തിരോഭാവം; തിരോകുട്ടം തിരോപാകാരം തിരോപബ്ബതം അസജ്ജമാനോ ഗച്ഛതി, സേയ്യഥാപി ആകാസേ; പഥവിയാപി ഉമ്മുജ്ജനിമുജ്ജം കരോതി, സേയ്യഥാപി ഉദകേ; ഉദകേപി അഭിജ്ജമാനോ ഗച്ഛതി, സേയ്യഥാപി പഥവിയം; ആകാസേപി പല്ലങ്കേന കമതി, സേയ്യഥാപി പക്ഖീ സകുണോ; ഇമേപി ചന്ദിമസൂരിയേ ഏവംമഹിദ്ധികേ ഏവംമഹാനുഭാവേ പാണിനാ പരിമസതി പരിമജ്ജതി; യാവ ബ്രഹ്മലോകാപി കായേന വസം വത്തേതീ’തി.
‘‘അയമ്പി ഹി നാമ, സാരിപുത്ത, സുനക്ഖത്തസ്സ മോഘപുരിസസ്സ മയി ധമ്മന്വയോ ന ഭവിസ്സതി – ‘ഇതിപി സോ ഭഗവാ ദിബ്ബായ സോതധാതുയാ വിസുദ്ധായ അതിക്കന്തമാനുസികായ ഉഭോ സദ്ദേ സുണാതി – ദിബ്ബേ ച മാനുസേ ച, യേ ദൂരേ സന്തികേ ചാ’തി.
‘‘അയമ്പി ഹി നാമ, സാരിപുത്ത, സുനക്ഖത്തസ്സ മോഘപുരിസസ്സ മയി ധമ്മന്വയോ ന ഭവിസ്സതി – ‘ഇതിപി സോ ഭഗവാ പരസത്താനം പരപുഗ്ഗലാനം ചേതസാ ചേതോ പരിച്ച പജാനാതി – സരാഗം വാ ചിത്തം സരാഗം ചിത്തന്തി പജാനാതി, വീതരാഗം വാ ചിത്തം വീതരാഗം ചിത്തന്തി പജാനാതി; സദോസം വാ ചിത്തം സദോസം ചിത്തന്തി പജാനാതി, വീതദോസം വാ ചിത്തം വീതദോസം ചിത്തന്തി പജാനാതി; സമോഹം വാ ചിത്തം സമോഹം ചിത്തന്തി പജാനാതി, വീതമോഹം വാ ചിത്തം വീതമോഹം ചിത്തന്തി പജാനാതി; സംഖിത്തം വാ ചിത്തം സംഖിത്തം ചിത്തന്തി പജാനാതി, വിക്ഖിത്തം വാ ചിത്തം വിക്ഖിത്തം ചിത്തന്തി പജാനാതി; മഹഗ്ഗതം വാ ചിത്തം മഹഗ്ഗതം ചിത്തന്തി പജാനാതി, അമഹഗ്ഗതം വാ ചിത്തം അമഹഗ്ഗതം ചിത്തന്തി പജാനാതി; സഉത്തരം വാ ചിത്തം സഉത്തരം ചിത്തന്തി പജാനാതി, അനുത്തരം വാ ചിത്തം അനുത്തരം ചിത്തന്തി പജാനാതി; സമാഹിതം വാ ചിത്തം സമാഹിതം ചിത്തന്തി പജാനാതി, അസമാഹിതം വാ ചിത്തം അസമാഹിതം ചിത്തന്തി പജാനാതി; വിമുത്തം വാ ചിത്തം വിമുത്തം ചിത്തന്തി പജാനാതി, അവിമുത്തം വാ ചിത്തം അവിമുത്തം ചിത്തന്തി പജാനാതീ’തി.
൧൪൮. ‘‘ദസ ഖോ പനിമാനി, സാരിപുത്ത, തഥാഗതസ്സ തഥാഗതബലാനി യേഹി ബലേഹി സമന്നാഗതോ തഥാഗതോ ആസഭം ഠാനം പടിജാനാതി, പരിസാസു സീഹനാദം നദതി, ബ്രഹ്മചക്കം പവത്തേതി. കതമാനി ദസ?
‘‘ഇധ, സാരിപുത്ത, തഥാഗതോ ഠാനഞ്ച ഠാനതോ അട്ഠാനഞ്ച അട്ഠാനതോ യഥാഭൂതം പജാനാതി. യമ്പി, സാരിപുത്ത, തഥാഗതോ ഠാനഞ്ച ഠാനതോ അട്ഠാനഞ്ച അട്ഠാനതോ യഥാഭൂതം പജാനാതി, ഇദമ്പി, സാരിപുത്ത, തഥാഗതസ്സ തഥാഗതബലം ഹോതി യം ബലം ആഗമ്മ തഥാഗതോ ആസഭം ഠാനം പടിജാനാതി, പരിസാസു സീഹനാദം നദതി, ബ്രഹ്മചക്കം പവത്തേതി.
‘‘പുന ചപരം, സാരിപുത്ത, തഥാഗതോ അതീതാനാഗതപച്ചുപ്പന്നാനം കമ്മസമാദാനാനം ഠാനസോ ഹേതുസോ വിപാകം യഥാഭൂതം പജാനാതി. യമ്പി, സാരിപുത്ത, തഥാഗതോ അതീതാനാഗതപച്ചുപ്പന്നാനം കമ്മസമാദാനാനം ഠാനസോ ഹേതുസോ വിപാകം യഥാഭൂതം പജാനാതി, ഇദമ്പി, സാരിപുത്ത, തഥാഗതസ്സ തഥാഗതബലം ഹോതി യം ബലം ആഗമ്മ തഥാഗതോ ആസഭം ഠാനം പടിജാനാതി, പരിസാസു സീഹനാദം നദതി, ബ്രഹ്മചക്കം പവത്തേതി.
‘‘പുന ചപരം, സാരിപുത്ത, തഥാഗതോ സബ്ബത്ഥഗാമിനിം പടിപദം യഥാഭൂതം പജാനാതി. യമ്പി, സാരിപുത്ത, തഥാഗതോ സബ്ബത്ഥഗാമിനിം പടിപദം യഥാഭൂതം പജാനാതി, ഇദമ്പി, സാരിപുത്ത, തഥാഗതസ്സ തഥാഗതബലം ഹോതി യം ബലം ആഗമ്മ തഥാഗതോ ആസഭം ഠാനം പടിജാനാതി, പരിസാസു സീഹനാദം നദതി, ബ്രഹ്മചക്കം പവത്തേതി.
‘‘പുന ചപരം, സാരിപുത്ത, തഥാഗതോ അനേകധാതുനാനാധാതുലോകം യഥാഭൂതം പജാനാതി. യമ്പി, സാരിപുത്ത, തഥാഗതോ അനേകധാതുനാനാധാതുലോകം യഥാഭൂതം പജാനാതി, ഇദമ്പി, സാരിപുത്ത, തഥാഗതസ്സ തഥാഗതബലം ഹോതി യം ബലം ആഗമ്മ തഥാഗതോ ആസഭം ഠാനം പടിജാനാതി, പരിസാസു സീഹനാദം നദതി, ബ്രഹ്മചക്കം പവത്തേതി.
‘‘പുന ചപരം, സാരിപുത്ത, തഥാഗതോ സത്താനം നാനാധിമുത്തികതം യഥാഭൂതം പജാനാതി. യമ്പി, സാരിപുത്ത, തഥാഗതോ സത്താനം നാനാധിമുത്തികതം യഥാഭൂതം പജാനാതി, ഇദമ്പി, സാരിപുത്ത, തഥാഗതസ്സ തഥാഗതബലം ഹോതി യം ബലം ആഗമ്മ തഥാഗതോ ആസഭം ഠാനം പടിജാനാതി, പരിസാസു സീഹനാദം നദതി, ബ്രഹ്മചക്കം പവത്തേതി.
‘‘പുന ചപരം, സാരിപുത്ത, തഥാഗതോ പരസത്താനം പരപുഗ്ഗലാനം ഇന്ദ്രിയപരോപരിയത്തം യഥാഭൂതം പജാനാതി. യമ്പി, സാരിപുത്ത, തഥാഗതോ പരസത്താനം പരപുഗ്ഗലാനം ഇന്ദ്രിയപരോപരിയത്തം യഥാഭൂതം പജാനാതി, ഇദമ്പി, സാരിപുത്ത, തഥാഗതസ്സ തഥാഗതബലം ഹോതി യം ബലം ആഗമ്മ തഥാഗതോ ആസഭം ഠാനം പടിജാനാതി, പരിസാസു സീഹനാദം നദതി, ബ്രഹ്മചക്കം പവത്തേതി.
‘‘പുന ചപരം, സാരിപുത്ത, തഥാഗതോ ഝാനവിമോക്ഖസമാധിസമാപത്തീനം സംകിലേസം വോദാനം വുട്ഠാനം യഥാഭൂതം പജാനാതി. യമ്പി, സാരിപുത്ത, തഥാഗതോ ഝാനവിമോക്ഖസമാധിസമാപത്തീനം സംകിലേസം വോദാനം വുട്ഠാനം യഥാഭൂതം പജാനാതി, ഇദമ്പി, സാരിപുത്ത, തഥാഗതസ്സ തഥാഗതബലം ഹോതി യം ബലം ആഗമ്മ തഥാഗതോ ആസഭം ഠാനം പടിജാനാതി, പരിസാസു സീഹനാദം നദതി, ബ്രഹ്മചക്കം പവത്തേതി.
‘‘പുന ചപരം, സാരിപുത്ത, തഥാഗതോ അനേകവിഹിതം പുബ്ബേനിവാസം അനുസ്സരതി, സേയ്യഥിദം – ഏകമ്പി ജാതിം ദ്വേപി ജാതിയോ തിസ്സോപി ജാതിയോ ചതസ്സോപി ജാതിയോ പഞ്ചപി ജാതിയോ ദസപി ജാതിയോ വീസമ്പി ജാതിയോ തിംസമ്പി ജാതിയോ ചത്താലീസമ്പി ജാതിയോ പഞ്ഞാസമ്പി ജാതിയോ ജാതിസതമ്പി ജാതിസഹസ്സമ്പി ജാതിസതസഹസ്സമ്പി അനേകേപി സംവട്ടകപ്പേ അനേകേപി വിവട്ടകപ്പേ അനേകേപി സംവട്ടവിവട്ടകപ്പേ – ‘അമുത്രാസിം ഏവംനാമോ ഏവംഗോത്തോ ഏവംവണ്ണോ ഏവമാഹാരോ ഏവംസുഖദുക്ഖപ്പടിസംവേദീ ഏവമായുപരിയന്തോ, സോ തതോ ചുതോ അമുത്ര ഉദപാദിം; തത്രാപാസിം ഏവംനാമോ ഏവംഗോത്തോ ഏവംവണ്ണോ ഏവമാഹാരോ ഏവംസുഖദുക്ഖപ്പടിസംവേദീ ഏവമായുപരിയന്തോ, സോ തതോ ചുതോ ഇധൂപപന്നോ’തി. ഇതി സാകാരം സഉദ്ദേസം അനേകവിഹിതം പുബ്ബേനിവാസം അനുസ്സരതി. യമ്പി, സാരിപുത്ത, തഥാഗതോ അനേകവിഹിതം പുബ്ബേനിവാസം അനുസ്സരതി, സേയ്യഥിദം – ഏകമ്പി ജാതിം ദ്വേപി ജാതിയോ…പേ… ഇതി സാകാരം സഉദ്ദേസം അനേകവിഹിതം പുബ്ബേനിവാസം അനുസ്സരതി, ഇദമ്പി, സാരിപുത്ത, തഥാഗതസ്സ തഥാഗതബലം ഹോതി യം ബലം ആഗമ്മ തഥാഗതോ ആസഭം ഠാനം പടിജാനാതി, പരിസാസു സീഹനാദം നദതി, ബ്രഹ്മചക്കം പവത്തേതി.
‘‘പുന ചപരം, സാരിപുത്ത, തഥാഗതോ ദിബ്ബേന ചക്ഖുനാ വിസുദ്ധേന അതിക്കന്തമാനുസകേന സത്തേ പസ്സതി ചവമാനേ ഉപപജ്ജമാനേ ഹീനേ പണീതേ സുവണ്ണേ ദുബ്ബണ്ണേ സുഗതേ ദുഗ്ഗതേ യഥാകമ്മൂപഗേ സത്തേ പജാനാതി – ‘ഇമേ വത ഭോന്തോ സത്താ കായദുച്ചരിതേന സമന്നാഗതാ വചീദുച്ചരിതേന സമന്നാഗതാ മനോദുച്ചരിതേന സമന്നാഗതാ അരിയാനം ഉപവാദകാ മിച്ഛാദിട്ഠികാ മിച്ഛാദിട്ഠികമ്മസമാദാനാ, തേ കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ അപായം ദുഗ്ഗതിം വിനിപാതം നിരയം ഉപപന്നാ. ഇമേ വാ പന ഭോന്തോ സത്താ കായസുചരിതേന സമന്നാഗതാ വചീസുചരിതേന സമന്നാഗതാ മനോസുചരിതേന സമന്നാഗതാ അരിയാനം അനുപവാദകാ സമ്മാദിട്ഠികാ സമ്മാദിട്ഠികമ്മസമാദാനാ, തേ കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ സുഗതിം സഗ്ഗം ലോകം ഉപപന്നാ’തി. ഇതി ദിബ്ബേന ചക്ഖുനാ വിസുദ്ധേന അതിക്കന്തമാനുസകേന സത്തേ പസ്സതി ചവമാനേ ഉപപജ്ജമാനേ ഹീനേ പണീതേ സുവണ്ണേ ദുബ്ബണ്ണേ സുഗതേ ദുഗ്ഗതേ യഥാകമ്മൂപഗേ സത്തേ പജാനാതി. യമ്പി, സാരിപുത്ത, തഥാഗതോ ദിബ്ബേന ചക്ഖുനാ വിസുദ്ധേന അതിക്കന്തമാനുസകേന സത്തേ പസ്സതി ചവമാനേ ഉപപജ്ജമാനേ ഹീനേ പണീതേ സുവണ്ണേ ദുബ്ബണ്ണേ സുഗതേ ദുഗ്ഗതേ യഥാകമ്മൂപഗേ സത്തേ പജാനാതി – ‘ഇമേ വത ഭോന്തോ സത്താ കായദുച്ചരിതേന സമന്നാഗതാ വചീദുച്ചരിതേന സമന്നാഗതാ മനോദുച്ചരിതേന സമന്നാഗതാ അരിയാനം ഉപവാദകാ മിച്ഛാദിട്ഠികാ മിച്ഛാദിട്ഠികമ്മസമാദാനാ, തേ കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ അപായം ദുഗ്ഗതിം വിനിപാതം നിരയം ഉപപന്നാ. ഇമേ വാ പന ഭോന്തോ സത്താ കായസുചരിതേന സമന്നാഗതാ വചീസുചരിതേന സമന്നാഗതാ മനോസുചരിതേന സമന്നാഗതാ അരിയാനം അനുപവാദകാ സമ്മാദിട്ഠികാ സമ്മാദിട്ഠികമ്മസമാദാനാ, തേ കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ സുഗതിം സഗ്ഗം ലോകം ഉപപന്നാ’തി. ഇതി ദിബ്ബേന ചക്ഖുനാ വിസുദ്ധേന അതിക്കന്തമാനുസകേന സത്തേ പസ്സതി ചവമാനേ ഉപപജ്ജമാനേ ഹീനേ പണീതേ സുവണ്ണേ ദുബ്ബണ്ണേ സുഗതേ ദുഗ്ഗതേ യഥാകമ്മൂപഗേ സത്തേ പജാനാതി. ഇദമ്പി, സാരിപുത്ത, തഥാഗതസ്സ തഥാഗതബലം ഹോതി യം ബലം ആഗമ്മ തഥാഗതോ ആസഭം ഠാനം പടിജാനാതി, പരിസാസു സീഹനാദം നദതി, ബ്രഹ്മചക്കം പവത്തേതി.
‘‘പുന ചപരം, സാരിപുത്ത, തഥാഗതോ ആസവാനം ഖയാ അനാസവം ചേതോവിമുത്തിം പഞ്ഞാവിമുത്തിം ദിട്ഠേവ ധമ്മേ സയം അഭിഞ്ഞാ സച്ഛികത്വാ ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി. യമ്പി, സാരിപുത്ത, തഥാഗതോ ആസവാനം ഖയാ അനാസവം ചേതോവിമുത്തിം പഞ്ഞാവിമുത്തിം ദിട്ഠേവ ധമ്മേ സയം അഭിഞ്ഞാ സച്ഛികത്വാ ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി, ഇദമ്പി, സാരിപുത്ത, തഥാഗതസ്സ തഥാഗതബലം ഹോതി യം ബലം ആഗമ്മ തഥാഗതോ ആസഭം ഠാനം പടിജാനാതി, പരിസാസു സീഹനാദം നദതി, ബ്രഹ്മചക്കം പവത്തേതി.
‘‘ഇമാനി ഖോ, സാരിപുത്ത, ദസ തഥാഗതസ്സ തഥാഗതബലാനി യേഹി ബലേഹി സമന്നാഗതോ തഥാഗതോ ആസഭം ഠാനം പടിജാനാതി, പരിസാസു സീഹനാദം നദതി, ബ്രഹ്മചക്കം പവത്തേതി.
൧൪൯. ‘‘യോ ഖോ മം, സാരിപുത്ത, ഏവം ജാനന്തം ഏവം പസ്സന്തം ഏവം വദേയ്യ – ‘നത്ഥി സമണസ്സ ഗോതമസ്സ ഉത്തരിമനുസ്സധമ്മാ അലമരിയഞാണദസ്സനവിസേസോ; തക്കപരിയാഹതം സമണോ ഗോതമോ ധമ്മം ദേസേതി വീമംസാനുചരിതം സയംപടിഭാന’ന്തി, തം, സാരിപുത്ത, വാചം അപ്പഹായ തം ചിത്തം അപ്പഹായ തം ദിട്ഠിം അപ്പടിനിസ്സജ്ജിത്വാ യഥാഭതം നിക്ഖിത്തോ ഏവം നിരയേ. സേയ്യഥാപി, സാരിപുത്ത, ഭിക്ഖു സീലസമ്പന്നോ സമാധിസമ്പന്നോ പഞ്ഞാസമ്പന്നോ ദിട്ഠേവ ധമ്മേ അഞ്ഞം ആരാധേയ്യ, ഏവം സമ്പദമിദം, സാരിപുത്ത, വദാമി. തം വാചം അപ്പഹായ, തം ചിത്തം അപ്പഹായ തം ദിട്ഠിം അപ്പടിനിസ്സജ്ജിത്വാ യഥാഭതം നിക്ഖിത്തോ ഏവം നിരയേ.
൧൫൦. ‘‘ചത്താരിമാനി, സാരിപുത്ത, തഥാഗതസ്സ വേസാരജ്ജാനി യേഹി വേസാരജ്ജേഹി സമന്നാഗതോ തഥാഗതോ ആസഭം ഠാനം പടിജാനാതി, പരിസാസു സീഹനാദം നദതി, ബ്രഹ്മചക്കം പവത്തേതി. കതമാനി ചത്താരി?
‘‘‘സമ്മാസമ്ബുദ്ധസ്സ തേ പടിജാനതോ ഇമേ ധമ്മാ അനഭിസമ്ബുദ്ധാ’തി. തത്ര വത മം സമണോ വാ ബ്രാഹ്മണോ വാ ദേവോ വാ മാരോ വാ ബ്രഹ്മാ വാ കോചി വാ ലോകസ്മിം സഹധമ്മേന പടിചോദേസ്സതീതി നിമിത്തമേതം, സാരിപുത്ത, ന സമനുപസ്സാമി. ഏതമഹം [ഏതമ്പഹം (സീ. പീ.)], സാരിപുത്ത, നിമിത്തം അസമനുപസ്സന്തോ ഖേമപ്പത്തോ അഭയപ്പത്തോ വേസാരജ്ജപ്പത്തോ വിഹരാമി.
‘‘‘ഖീണാസവസ്സ തേ പടിജാനതോ ഇമേ ആസവാ അപരിക്ഖീണാ’തി. തത്ര വത മം സമണോ വാ ബ്രാഹ്മണോ വാ ദേവോ വാ മാരോ വാ ബ്രഹ്മാ വാ കോചി വാ ലോകസ്മിം സഹധമ്മേന പടിചോദേസ്സതീതി നിമിത്തമേതം, സാരിപുത്ത, ന സമനുപസ്സാമി. ഏതമഹം, സാരിപുത്ത, നിമിത്തം അസമനുപസ്സന്തോ ഖേമപ്പത്തോ അഭയപ്പത്തോ വേസാരജ്ജപ്പത്തോ വിഹരാമി.
‘‘‘യേ ഖോ പന തേ അന്തരായികാ ധമ്മാ വുത്താ, തേ പടിസേവതോ നാലം അന്തരായായാ’തി. തത്ര വത മം സമണോ വാ ബ്രാഹ്മണോ വാ ദേവോ വാ മാരോ വാ ബ്രഹ്മാ വാ കോചി വാ ലോകസ്മിം സഹധമ്മേന പടിചോദേസ്സതീതി നിമിത്തമേതം, സാരിപുത്ത, ന സമനുപസ്സാമി. ഏതമഹം, സാരിപുത്ത, നിമിത്തം അസമനുപസ്സന്തോ ഖേമപ്പത്തോ അഭയപ്പത്തോ വേസാരജ്ജപ്പത്തോ വിഹരാമി.
‘‘‘യസ്സ ഖോ പന തേ അത്ഥായ ധമ്മോ ദേസിതോ, സോ ന നിയ്യാതി തക്കരസ്സ സമ്മാ ദുക്ഖക്ഖയായാ’തി. തത്ര വത മം സമണോ വാ ബ്രാഹ്മണോ വാ ദേവോ വാ മാരോ വാ ബ്രഹ്മാ വാ കോചി വാ ലോകസ്മിം സഹധമ്മേന പടിചോദേസ്സതീ’തി നിമിത്തമേതം, സാരിപുത്ത, ന സമനുപസ്സാമി. ഏതമഹം, സാരിപുത്ത, നിമിത്തം അസമനുപസ്സന്തോ ഖേമപ്പത്തോ അഭയപ്പത്തോ വേസാരജ്ജപ്പത്തോ വിഹരാമി.
‘‘ഇമാനി ഖോ, സാരിപുത്ത, ചത്താരി തഥാഗതസ്സ വേസാരജ്ജാനി യേഹി വേസാരജ്ജേഹി സമന്നാഗതോ തഥാഗതോ ആസഭം ഠാനം പടിജാനാതി, പരിസാസു സീഹനാദം നദതി, ബ്രഹ്മചക്കം പവത്തേതി.
‘‘യോ ഖോ മം, സാരിപുത്ത, ഏവം ജാനന്തം ഏവം പസ്സന്തം ഏവം വദേയ്യ – ‘നത്ഥി സമണസ്സ ഗോതമസ്സ ഉത്തരിമനുസ്സധമ്മാ അലമരിയഞാണദസ്സനവിസേസോ, തക്കപരിയാഹതം സമണോ ഗോതമോ ധമ്മം ദേസേതി വീമംസാനുചരിതം സയംപടിഭാന’ന്തി, തം, സാരിപുത്ത, വാചം അപ്പഹായ തം ചിത്തം അപ്പഹായ തം ദിട്ഠിം അപ്പടിനിസ്സജ്ജിത്വാ യഥാഭതം നിക്ഖിത്തോ ഏവം നിരയേ. സേയ്യഥാപി, സാരിപുത്ത, ഭിക്ഖു സീലസമ്പന്നോ സമാധിസമ്പന്നോ പഞ്ഞാസമ്പന്നോ ദിട്ഠേവ ധമ്മേ അഞ്ഞം ആരാധേയ്യ, ഏവം സമ്പദമിദം, സാരിപുത്ത, വദാമി. തം വാചം അപ്പഹായ തം ചിത്തം അപ്പഹായ തം ദിട്ഠിം അപ്പടിനിസ്സജ്ജിത്വാ യഥാഭതം നിക്ഖിത്തോ ഏവം നിരയേ.
൧൫൧. ‘‘അട്ഠ ഖോ ഇമാ, സാരിപുത്ത, പരിസാ. കതമാ അട്ഠ? ഖത്തിയപരിസാ, ബ്രാഹ്മണപരിസാ, ഗഹപതിപരിസാ, സമണപരിസാ, ചാതുമഹാരാജികപരിസാ [ചാതുമ്മഹാരാജികാ (സീ. സ്യാ. പീ.)], താവതിംസപരിസാ, മാരപരിസാ, ബ്രഹ്മപരിസാ – ഇമാ ഖോ, സാരിപുത്ത, അട്ഠ പരിസാ. ഇമേഹി ഖോ, സാരിപുത്ത, ചതൂഹി വേസാരജ്ജേഹി സമന്നാഗതോ തഥാഗതോ ഇമാ അട്ഠ പരിസാ ഉപസങ്കമതി അജ്ഝോഗാഹതി. അഭിജാനാമി ഖോ പനാഹം, സാരിപുത്ത, അനേകസതം ഖത്തിയപരിസം ഉപസങ്കമിതാ. തത്രപി മയാ സന്നിസിന്നപുബ്ബഞ്ചേവ, സല്ലപിതപുബ്ബഞ്ച, സാകച്ഛാ ച സമാപജ്ജിതപുബ്ബാ. തത്ര വത മം ഭയം വാ സാരജ്ജം വാ ഓക്കമിസ്സതീതി നിമിത്തമേതം, സാരിപുത്ത, ന സമനുപസ്സാമി. ഏതമഹം, സാരിപുത്ത, നിമിത്തം അസമനുപസ്സന്തോ ഖേമപ്പത്തോ അഭയപ്പത്തോ വേസാരജ്ജപ്പത്തോ വിഹരാമി.
‘‘അഭിജാനാമി ഖോ പനാഹം, സാരിപുത്ത, അനേകസതം ബ്രാഹ്മണപരിസം…പേ… ഗഹപതിപരിസം… സമണപരിസം… ചാതുമഹാരാജികപരിസം… താവതിംസപരിസം… മാരപരിസം… ബ്രഹ്മപരിസം ഉപസങ്കമിതാ. തത്രപി മയാ സന്നിസിന്നപുബ്ബഞ്ചേവ, സല്ലപിതപുബ്ബഞ്ച, സാകച്ഛാ ച സമാപജ്ജിതപുബ്ബാ. തത്ര വത മം ഭയം വാ സാരജ്ജം വാ ഓക്കമിസ്സതീതി നിമിത്തമേതം, സാരിപുത്ത, ന സമനുപസ്സാമി. ഏതമഹം, സാരിപുത്ത, നിമിത്തം അസമനുപസ്സന്തോ ഖേമപ്പത്തോ അഭയപ്പത്തോ വേസാരജ്ജപ്പത്തോ വിഹരാമി.
‘‘യോ ഖോ മം, സാരിപുത്ത, ഏവം ജാനന്തം ഏവം പസ്സന്തം ഏവം വദേയ്യ – ‘നത്ഥി സമണസ്സ ഗോതമസ്സ ഉത്തരിമനുസ്സധമ്മാ അലമരിയഞാണദസ്സനവിസേസോ, തക്കപരിയാഹതം സമണോ ഗോതമോ ധമ്മം ദേസേതി വീമംസാനുചരിതം സയംപടിഭാന’ന്തി, തം, സാരിപുത്ത, വാചം അപ്പഹായ തം ചിത്തം അപ്പഹായ തം ദിട്ഠിം അപ്പടിനിസ്സജ്ജിത്വാ യഥാഭതം നിക്ഖിത്തോ ഏവം നിരയേ. സേയ്യഥാപി, സാരിപുത്ത, ഭിക്ഖു സീലസമ്പന്നോ സമാധിസമ്പന്നോ പഞ്ഞാസമ്പന്നോ ദിട്ഠേവ ധമ്മേ അഞ്ഞം ആരാധേയ്യ, ഏവം സമ്പദമിദം, സാരിപുത്ത, വദാമി. തം വാചം അപ്പഹായ തം ചിത്തം അപ്പഹായ തം ദിട്ഠിം അപ്പടിനിസ്സജ്ജിത്വാ യഥാഭതം നിക്ഖിത്തോ ഏവം നിരയേ.
൧൫൨. ‘‘ചതസ്സോ ഖോ ഇമാ, സാരിപുത്ത, യോനിയോ. കതമാ ചതസ്സോ? അണ്ഡജാ യോനി, ജലാബുജാ യോനി, സംസേദജാ യോനി, ഓപപാതികാ യോനി. കതമാ ച, സാരിപുത്ത, അണ്ഡജാ യോനി? യേ ഖോ തേ, സാരിപുത്ത, സത്താ അണ്ഡകോസം അഭിനിബ്ഭിജ്ജ ജായന്തി – അയം വുച്ചതി, സാരിപുത്ത, അണ്ഡജാ യോനി. കതമാ ച, സാരിപുത്ത, ജലാബുജാ യോനി? യേ ഖോ തേ, സാരിപുത്ത, സത്താ വത്ഥികോസം അഭിനിബ്ഭിജ്ജ ജായന്തി – അയം വുച്ചതി, സാരിപുത്ത, ജലാബുജാ യോനി. കതമാ ച, സാരിപുത്ത, സംസേദജാ യോനി? യേ ഖോ തേ, സാരിപുത്ത, സത്താ പൂതിമച്ഛേ വാ ജായന്തി പൂതികുണപേ വാ പൂതികുമ്മാസേ വാ ചന്ദനികായേ വാ ഓളിഗല്ലേ വാ ജായന്തി – അയം വുച്ചതി, സാരിപുത്ത, സംസേദജാ യോനി. കതമാ ച, സാരിപുത്ത, ഓപപാതികാ യോനി? ദേവാ, നേരയികാ, ഏകച്ചേ ച മനുസ്സാ, ഏകച്ചേ ച വിനിപാതികാ – അയം വുച്ചതി, സാരിപുത്ത, ഓപപാതികാ യോനി. ഇമാ ഖോ, സാരിപുത്ത, ചതസ്സോ യോനിയോ.
‘‘യോ ഖോ മം, സാരിപുത്ത, ഏവം ജാനന്തം ഏവം പസ്സന്തം ഏവം വദേയ്യ – ‘നത്ഥി സമണസ്സ ഗോതമസ്സ ഉത്തരിമനുസ്സധമ്മാ അലമരിയഞാണദസ്സനവിസേസോ, തക്കപരിയാഹതം സമണോ ഗോതമോ ധമ്മം ദേസേതി വീമംസാനുചരിതം സയംപടിഭാന’ന്തി, തം, സാരിപുത്ത, വാചം അപ്പഹായ തം ചിത്തം അപ്പഹായ തം ദിട്ഠിം അപ്പടിനിസ്സജ്ജിത്വാ യഥാഭതം നിക്ഖിത്തോ ഏവം നിരയേ. സേയ്യഥാപി, സാരിപുത്ത, ഭിക്ഖു സീലസമ്പന്നോ സമാധിസമ്പന്നോ പഞ്ഞാസമ്പന്നോ ദിട്ഠേവ ധമ്മേ അഞ്ഞം ആരാധേയ്യ, ഏവം സമ്പദമിദം, സാരിപുത്ത, വദാമി. തം വാചം അപ്പഹായ തം ചിത്തം അപ്പഹായ തം ദിട്ഠിം അപ്പടിനിസ്സജ്ജിത്വാ യഥാഭതം നിക്ഖിത്തോ ഏവം നിരയേ.
൧൫൩. ‘‘പഞ്ച ഖോ ഇമാ, സാരിപുത്ത, ഗതിയോ. കതമാ പഞ്ച? നിരയോ, തിരച്ഛാനയോനി, പേത്തിവിസയോ, മനുസ്സാ, ദേവാ. നിരയഞ്ചാഹം, സാരിപുത്ത, പജാനാമി, നിരയഗാമിഞ്ച മഗ്ഗം, നിരയഗാമിനിഞ്ച പടിപദം; യഥാ പടിപന്നോ ച കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ അപായം ദുഗ്ഗതിം വിനിപാതം നിരയം ഉപപജ്ജതി തഞ്ച പജാനാമി. തിരച്ഛാനയോനിഞ്ചാഹം, സാരിപുത്ത, പജാനാമി, തിരച്ഛാനയോനിഗാമിഞ്ച മഗ്ഗം, തിരച്ഛാനയോനിഗാമിനിഞ്ച പടിപദം; യഥാ പടിപന്നോ ച കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ തിരച്ഛാനയോനിം ഉപപജ്ജതി തഞ്ച പജാനാമി. പേത്തിവിസയം ചാഹം, സാരിപുത്ത, പജാനാമി, പേത്തിവിസയഗാമിഞ്ച മഗ്ഗം, പേത്തിവിസയഗാമിനിഞ്ച പടിപദം; യഥാ പടിപന്നോ ച കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ പേത്തിവിസയം ഉപപജ്ജതി തഞ്ച പജാനാമി. മനുസ്സേ ചാഹം, സാരിപുത്ത, പജാനാമി, മനുസ്സലോകഗാമിഞ്ച മഗ്ഗം, മനുസ്സലോകഗാമിനിഞ്ച പടിപദം; യഥാ പടിപന്നോ ച കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ മനുസ്സേസു ഉപപജ്ജതി തഞ്ച പജാനാമി. ദേവേ ചാഹം, സാരിപുത്ത, പജാനാമി, ദേവലോകഗാമിഞ്ച മഗ്ഗം, ദേവലോകഗാമിനിഞ്ച പടിപദം; യഥാ പടിപന്നോ ച കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ സുഗതിം സഗ്ഗം ലോകം ഉപപജ്ജതി തഞ്ച പജാനാമി. നിബ്ബാനഞ്ചാഹം, സാരിപുത്ത, പജാനാമി, നിബ്ബാനഗാമിഞ്ച മഗ്ഗം, നിബ്ബാനഗാമിനിഞ്ച പടിപദം; യഥാ പടിപന്നോ ച ആസവാനം ഖയാ അനാസവം ചേതോവിമുത്തിം പഞ്ഞാവിമുത്തിം ദിട്ഠേവ ധമ്മേ സയം അഭിഞ്ഞാ സച്ഛികത്വാ ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി തഞ്ച പജാനാമി.
൧൫൪. ‘‘ഇധാഹം, സാരിപുത്ത, ഏകച്ചം പുഗ്ഗലം ഏവം ചേതസാ ചേതോ പരിച്ച പജാനാമി – തഥായം പുഗ്ഗലോ പടിപന്നോ തഥാ ച ഇരിയതി തഞ്ച മഗ്ഗം സമാരൂള്ഹോ, യഥാ കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ അപായം ദുഗ്ഗതിം വിനിപാതം നിരയം ഉപപജ്ജിസ്സതീതി. തമേനം പസ്സാമി അപരേന സമയേന ദിബ്ബേന ചക്ഖുനാ വിസുദ്ധേന അതിക്കന്തമാനുസകേന കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ അപായം ദുഗ്ഗതിം വിനിപാതം നിരയം ഉപപന്നം, ഏകന്തദുക്ഖാ തിബ്ബാ കടുകാ വേദനാ വേദയമാനം. സേയ്യഥാപി, സാരിപുത്ത, അങ്ഗാരകാസു സാധികപോരിസാ പൂരാ അങ്ഗാരാനം വീതച്ചികാനം വീതധൂമാനം. അഥ പുരിസോ ആഗച്ഛേയ്യ ഘമ്മാഭിതത്തോ ഘമ്മപരേതോ കിലന്തോ തസിതോ പിപാസിതോ ഏകായനേന മഗ്ഗേന തമേവ അങ്ഗാരകാസും പണിധായ. തമേനം ചക്ഖുമാ പുരിസോ ദിസ്വാ ഏവം വദേയ്യ – ‘തഥായം ഭവം പുരിസോ പടിപന്നോ തഥാ ച ഇരിയതി തഞ്ച മഗ്ഗം സമാരൂള്ഹോ, യഥാ ഇമംയേവ അങ്ഗാരകാസും ആഗമിസ്സതീ’തി. തമേനം പസ്സേയ്യ അപരേന സമയേന തസ്സാ അങ്ഗാരകാസുയാ പതിതം, ഏകന്തദുക്ഖാ തിബ്ബാ കടുകാ വേദനാ വേദയമാനം. ഏവമേവ ഖോ അഹം, സാരിപുത്ത, ഇധേകച്ചം പുഗ്ഗലം ഏവം ചേതസാ ചേതോ പരിച്ച പജാനാമി – തഥായം പുഗ്ഗലോ പടിപന്നോ തഥാ ച ഇരിയതി തഞ്ച മഗ്ഗം സമാരൂള്ഹോ യഥാ കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ അപായം ദുഗ്ഗതിം വിനിപാതം നിരയം ഉപപജ്ജിസ്സതീതി. തമേനം പസ്സാമി അപരേന സമയേന ദിബ്ബേന ചക്ഖുനാ വിസുദ്ധേന അതിക്കന്തമാനുസകേന കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ അപായം ദുഗ്ഗതിം വിനിപാതം നിരയം ഉപപന്നം, ഏകന്തദുക്ഖാ തിബ്ബാ കടുകാ വേദനാ വേദയമാനം.
‘‘ഇധ പനാഹം, സാരിപുത്ത, ഏകച്ചം പുഗ്ഗലം ഏവം ചേതസാ ചേതോ പരിച്ച പജാനാമി – തഥായം പുഗ്ഗലോ പടിപന്നോ തഥാ ച ഇരിയതി തഞ്ച മഗ്ഗം സമാരൂള്ഹോ, യഥാ കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ തിരച്ഛാനയോനിം ഉപപജ്ജിസ്സതീതി. തമേനം പസ്സാമി അപരേന സമയേന ദിബ്ബേന ചക്ഖുനാ വിസുദ്ധേന അതിക്കന്തമാനുസകേന കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ തിരച്ഛാനയോനിം ഉപപന്നം, ദുക്ഖാ തിബ്ബാ കടുകാ വേദനാ വേദയമാനം. സേയ്യഥാപി, സാരിപുത്ത, ഗൂഥകൂപോ സാധികപോരിസോ, പൂരോ ഗൂഥസ്സ. അഥ പുരിസോ ആഗച്ഛേയ്യ ഘമ്മാഭിതത്തോ ഘമ്മപരേതോ കിലന്തോ തസിതോ പിപാസിതോ ഏകായനേന മഗ്ഗേന തമേവ ഗൂഥകൂപം പണിധായ. തമേനം ചക്ഖുമാ പുരിസോ ദിസ്വാ ഏവം വദേയ്യ – ‘തഥായം ഭവം പുരിസോ പടിപന്നോ തഥാ ച ഇരിയതി തഞ്ച മഗ്ഗം സമാരൂള്ഹോ യഥാ ഇമംയേവ ഗൂഥകൂപം ആഗമിസ്സതീ’തി. തമേനം പസ്സേയ്യ അപരേന സമയേന തസ്മിം ഗൂഥകൂപേ പതിതം, ദുക്ഖാ തിബ്ബാ കടുകാ വേദനാ വേദയമാനം. ഏവമേവ ഖോ അഹം, സാരിപുത്ത, ഇധേകച്ചം പുഗ്ഗലം ഏവം ചേതസാ ചേതോ പരിച്ച പജാനാമി – തഥായം പുഗ്ഗലോ പടിപന്നോ തഥാ ച ഇരിയതി തഞ്ച മഗ്ഗം സമാരൂള്ഹോ, യഥാ കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ തിരച്ഛാനയോനിം ഉപപജ്ജിസ്സതീതി. തമേനം പസ്സാമി അപരേന സമയേന ദിബ്ബേന ചക്ഖുനാ വിസുദ്ധേന അതിക്കന്തമാനുസകേന കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ തിരച്ഛാനയോനിം ഉപപന്നം, ദുക്ഖാ തിബ്ബാ കടുകാ വേദനാ വേദയമാനം.
‘‘ഇധ പനാഹം, സാരിപുത്ത, ഏകച്ചം പുഗ്ഗലം ഏവം ചേതസാ ചേതോ പരിച്ച പജാനാമി – തഥായം പുഗ്ഗലോ പടിപന്നോ തഥാ ച ഇരിയതി തഞ്ച മഗ്ഗം സമാരൂള്ഹോ, യഥാ കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ പേത്തിവിസയം ഉപപജ്ജിസ്സതീതി. തമേനം പസ്സാമി അപരേന സമയേന ദിബ്ബേന ചക്ഖുനാ വിസുദ്ധേന അതിക്കന്തമാനുസകേന കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ പേത്തിവിസയം ഉപപന്നം, ദുക്ഖബഹുലാ വേദനാ വേദയമാനം. സേയ്യഥാപി, സാരിപുത്ത, രുക്ഖോ വിസമേ ഭൂമിഭാഗേ ജാതോ തനുപത്തപലാസോ കബരച്ഛായോ. അഥ പുരിസോ ആഗച്ഛേയ്യ ഘമ്മാഭിതത്തോ ഘമ്മപരേതോ കിലന്തോ തസിതോ പിപാസിതോ ഏകായനേന മഗ്ഗേന തമേവ രുക്ഖം പണിധായ. തമേനം ചക്ഖുമാ പുരിസോ ദിസ്വാ ഏവം വദേയ്യ – ‘തഥായം ഭവം പുരിസോ പടിപന്നോ തഥാ ച ഇരിയതി തഞ്ച മഗ്ഗം സമാരൂള്ഹോ, യഥാ ഇമംയേവ രുക്ഖം ആഗമിസ്സതീ’തി. തമേനം പസ്സേയ്യ, അപരേന സമയേന തസ്സ രുക്ഖസ്സ ഛായായ നിസിന്നം വാ നിപന്നം വാ ദുക്ഖബഹുലാ വേദനാ വേദയമാനം. ഏവമേവ ഖോ അഹം, സാരിപുത്ത, ഇധേകച്ചം പുഗ്ഗലം ഏവം ചേതസാ ചേതോ പരിച്ച പജാനാമി – തഥായം പുഗ്ഗലോ പടിപന്നോ തഥാ ച ഇരിയതി തഞ്ച മഗ്ഗം സമാരൂള്ഹോ, യഥാ കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ പേത്തിവിസയം ഉപപജ്ജിസ്സതീതി. തമേനം പസ്സാമി അപരേന സമയേന ദിബ്ബേന ചക്ഖുനാ വിസുദ്ധേന അതിക്കന്തമാനുസകേന കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ പേത്തിവിസയം ഉപപന്നം, ദുക്ഖബഹുലാ വേദനാ വേദയമാനം.
‘‘ഇധ പനാഹം, സാരിപുത്ത, ഏകച്ചം പുഗ്ഗലം ഏവം ചേതസാ ചേതോ പരിച്ച പജാനാമി – തഥായം പുഗ്ഗലോ പടിപന്നോ തഥാ ച ഇരിയതി തഞ്ച മഗ്ഗം സമാരൂള്ഹോ യഥാ കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ മനുസ്സേസു ഉപപജ്ജിസ്സതീതി. തമേനം പസ്സാമി അപരേന സമയേന ദിബ്ബേന ചക്ഖുനാ വിസുദ്ധേന അതിക്കന്തമാനുസകേന കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ മനുസ്സേസു ഉപപന്നം, സുഖബഹുലാ വേദനാ വേദയമാനം. സേയ്യഥാപി, സാരിപുത്ത, രുക്ഖോ സമേ ഭൂമിഭാഗേ ജാതോ ബഹലപത്തപലാസോ സന്ദച്ഛായോ [സണ്ഡച്ഛായോ (സ്യാ.), സന്തച്ഛായോ (ക.)]. അഥ പുരിസോ ആഗച്ഛേയ്യ ഘമ്മാഭിതത്തോ ഘമ്മപരേതോ കിലന്തോ തസിതോ പിപാസിതോ ഏകായനേന മഗ്ഗേന തമേവ രുക്ഖം പണിധായ. തമേനം ചക്ഖുമാ പുരിസോ ദിസ്വാ ഏവം വദേയ്യ – ‘തഥായം ഭവം പുരിസോ പടിപന്നോ തഥാ ച ഇരിയതി തഞ്ച മഗ്ഗം സമാരൂള്ഹോ, യഥാ ഇമമേവ രുക്ഖം ആഗമിസ്സതീ’തി. തമേനം പസ്സേയ്യ അപരേന സമയേന തസ്സ രുക്ഖസ്സ ഛായായ നിസിന്നം വാ നിപന്നം വാ സുഖബഹുലാ വേദനാ വേദയമാനം. ഏവമേവ ഖോ അഹം, സാരിപുത്ത, ഇധേകച്ചം പുഗ്ഗലം ഏവം ചേതസാ ചേതോ പരിച്ച പജാനാമി – തഥായം പുഗ്ഗലോ പടിപന്നോ തഥാ ച ഇരിയതി തഞ്ച മഗ്ഗം സമാരൂള്ഹോ യഥാ കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ മനുസ്സേസു ഉപപജ്ജിസ്സതീതി. തമേനം പസ്സാമി അപരേന സമയേന ദിബ്ബേന ചക്ഖുനാ വിസുദ്ധേന അതിക്കന്തമാനുസകേന കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ മനുസ്സേസു ഉപപന്നം, സുഖബഹുലാ വേദനാ വേദയമാനം.
‘‘ഇധ പനാഹം, സാരിപുത്ത, ഏകച്ചം പുഗ്ഗലം ഏവം ചേതസാ ചേതോ പരിച്ച പജാനാമി – തഥായം പുഗ്ഗലോ പടിപന്നോ തഥാ ച ഇരിയതി തഞ്ച മഗ്ഗം സമാരൂള്ഹോ, യഥാ കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ സുഗതിം സഗ്ഗം ലോകം ഉപപജ്ജിസ്സതീ’തി. തമേനം പസ്സാമി അപരേന സമയേന ദിബ്ബേന ചക്ഖുനാ വിസുദ്ധേന അതിക്കന്തമാനുസകേന കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ സുഗതിം സഗ്ഗം ലോകം ഉപപന്നം, ഏകന്തസുഖാ വേദനാ വേദയമാനം. സേയ്യഥാപി, സാരിപുത്ത, പാസാദോ, തത്രാസ്സ കൂടാഗാരം ഉല്ലിത്താവലിത്തം നിവാതം ഫുസിതഗ്ഗളം പിഹിതവാതപാനം. തത്രാസ്സ പല്ലങ്കോ ഗോനകത്ഥതോ പടികത്ഥതോ പടലികത്ഥതോ കദലിമിഗപവരപച്ചത്ഥരണോ സഉത്തരച്ഛദോ ഉഭതോലോഹിതകൂപധാനോ. അഥ പുരിസോ ആഗച്ഛേയ്യ ഘമ്മാഭിതത്തോ ഘമ്മപരേതോ കിലന്തോ തസിതോ പിപാസിതോ ഏകായനേന മഗ്ഗേന തമേവ പാസാദം പണിധായ. തമേനം ചക്ഖുമാ പുരിസോ ദിസ്വാ ഏവം വദേയ്യ – ‘തഥായം ഭവം പുരിസോ പടിപന്നോ തഥാ ച ഇരിയതി തഞ്ച മഗ്ഗം സമാരൂള്ഹോ, യഥാ ഇമംയേവ പാസാദം ആഗമിസ്സതീ’തി. തമേനം പസ്സേയ്യ അപരേന സമയേന തസ്മിം പാസാദേ തസ്മിം കൂടാഗാരേ തസ്മിം പല്ലങ്കേ നിസിന്നം വാ നിപന്നം വാ ഏകന്തസുഖാ വേദനാ വേദയമാനം. ഏവമേവ ഖോ അഹം, സാരിപുത്ത, ഇധേകച്ചം പുഗ്ഗലം ഏവം ചേതസാ ചേതോ പരിച്ച പജാനാമി – തഥായം പുഗ്ഗലോ പടിപന്നോ തഥാ ച ഇരിയതി തഞ്ച മഗ്ഗം സമാരൂള്ഹോ യഥാ കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ സുഗതിം സഗ്ഗം ലോകം ഉപപജ്ജിസ്സതീതി. തമേനം പസ്സാമി അപരേന സമയേന ദിബ്ബേന ചക്ഖുനാ വിസുദ്ധേന അതിക്കന്തമാനുസകേന കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ സുഗതിം സഗ്ഗം ലോകം ഉപപന്നം, ഏകന്തസുഖാ വേദനാ വേദയമാനം.
‘‘ഇധ പനാഹം, സാരിപുത്ത, ഏകച്ചം പുഗ്ഗലം ചേതസാ ചേതോ പരിച്ച പജാനാമി – തഥായം പുഗ്ഗലോ പടിപന്നോ തഥാ ച ഇരിയതി തഞ്ച മഗ്ഗം സമാരൂള്ഹോ, യഥാ ആസവാനം ഖയാ അനാസം ചേതോവിമുത്തിം പഞ്ഞാവിമുത്തിം ദിട്ഠേവ ധമ്മേ സയം അഭിഞ്ഞാ സച്ഛികത്വാ ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരിസ്സതീതി. തമേനം പസ്സാമി അപരേന സമയേന ആസവാനം ഖയാ അനാസവം ചേതോവിമുത്തിം പഞ്ഞാവിമുത്തിം ദിട്ഠേവ ധമ്മേ സയം അഭിഞ്ഞാ സച്ഛികത്വാ ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരന്തം, ഏകന്തസുഖാ വേദനാ വേദയമാനം. സേയ്യഥാപി, സാരിപുത്ത, പോക്ഖരണീ അച്ഛോദകാ സാതോദകാ സീതോദകാ സേതകാ സുപതിത്ഥാ രമണീയാ. അവിദൂരേ ചസ്സാ തിബ്ബോ വനസണ്ഡോ. അഥ പുരിസോ ആഗച്ഛേയ്യ ഘമ്മാഭിതത്തോ ഘമ്മപരേതോ കിലന്തോ തസിതോ പിപാസിതോ ഏകായനേന മഗ്ഗേന തമേവ പോക്ഖരണിം പണിധായ. തമേനം ചക്ഖുമാ പുരിസോ ദിസ്വാ ഏവം വദേയ്യ – ‘തഥാ ഭവം പുരിസോ പടിപന്നോ തഥാ ച ഇരിയതി തഞ്ച മഗ്ഗം സമാരൂള്ഹോ, യഥാ ഇമംയേവ പോക്ഖരണിം ആഗമിസ്സതീ’തി. തമേനം പസ്സേയ്യ അപരേന സമയേന തം പോക്ഖരണിം ഓഗാഹേത്വാ ന്ഹായിത്വാ ച പിവിത്വാ ച സബ്ബദരഥകിലമഥപരിളാഹം പടിപ്പസ്സമ്ഭേത്വാ പച്ചുത്തരിത്വാ തസ്മിം വനസണ്ഡേ നിസിന്നം വാ നിപന്നം വാ, ഏകന്തസുഖാ വേദനാ വേദയമാനം. ഏവമേവ ഖോ അഹം, സാരിപുത്ത, ഇധേകച്ചം പുഗ്ഗലം ഏവം ചേതസാ ചേതോ പരിച്ച പജാനാമി – തഥായം പുഗ്ഗലോ പടിപന്നോ തഥാ ച ഇരിയതി തഞ്ച മഗ്ഗം സമാരൂള്ഹോ, യഥാ ആസവാനം ഖയാ അനാസവം ചേതോവിമുത്തിം പഞ്ഞാവിമുത്തിം ദിട്ഠേവ ധമ്മേ സയം അഭിഞ്ഞാ സച്ഛികത്വാ ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരിസ്സതീ’തി. തമേനം പസ്സാമി അപരേന സമയേന ആസവാനം ഖയാ അനാസവം ചേതോവിമുത്തിം പഞ്ഞാവിമുത്തിം ദിട്ഠേവ ധമ്മേ സയം അഭിഞ്ഞാ സച്ഛികത്വാ ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരന്തം, ഏകന്തസുഖാ വേദനാ വേദയമാനം. ഇമാ ഖോ, സാരിപുത്ത, പഞ്ച ഗതിയോ.
‘‘യോ ഖോ മം, സാരിപുത്ത, ഏവം ജാനന്തം ഏവം പസ്സന്തം ഏവം വദേയ്യ – ‘നത്ഥി സമണസ്സ ഗോതമസ്സ ഉത്തരിമനുസ്സധമ്മാ അലമരിയഞാണദസ്സനവിസേസോ; തക്കപരിയാഹതം സമണോ ഗോതമോ ധമ്മം ദേസേതി വീമംസാനുചരിതം സയംപടിഭാന’ന്തി തം, സാരിപുത്ത, വാചം അപ്പഹായ തം ചിത്തം അപ്പഹായ തം ദിട്ഠിം അപ്പടിനിസ്സജ്ജിത്വാ യഥാഭതം നിക്ഖിത്തോ ഏവം നിരയേ. സേയ്യഥാപി, സാരിപുത്ത, ഭിക്ഖു സീലസമ്പന്നോ സമാധിസമ്പന്നോ പഞ്ഞാസമ്പന്നോ ദിട്ഠേവ ധമ്മേ അഞ്ഞം ആരാധേയ്യ, ഏവം സമ്പദമിദം, സാരിപുത്ത, വദാമി ‘തം വാചം അപ്പഹായ തം ചിത്തം അപ്പഹായ തം ദിട്ഠിം അപ്പടിനിസ്സജ്ജിത്വാ യഥാഭതം നിക്ഖിത്തോ ഏവം നിരയേ’.
൧൫൫. ‘‘അഭിജാനാമി ഖോ പനാഹം, സാരിപുത്ത, ചതുരങ്ഗസമന്നാഗതം ബ്രഹ്മചരിയം ചരിതാ [ചരിത്വാ (ക.)] – തപസ്സീ സുദം ഹോമി പരമതപസ്സീ, ലൂഖോ സുദം [ലൂഖസ്സുദം (സീ. പീ.)] ഹോമി പരമലൂഖോ, ജേഗുച്ഛീ സുദം ഹോമി പരമജേഗുച്ഛീ, പവിവിത്തോ സുദം [പവിവിത്തസ്സുദം (സീ. പീ.)] ഹോമി പരമപവിവിത്തോ. തത്രാസ്സു മേ ഇദം, സാരിപുത്ത, തപസ്സിതായ ഹോതി – അചേലകോ ഹോമി മുത്താചാരോ ഹത്ഥാപലേഖനോ [ഹത്ഥാവലേഖനോ (സ്യാ.)], ന ഏഹിഭദ്ദന്തികോ ന തിട്ഠഭദ്ദന്തികോ; നാഭിഹടം ന ഉദ്ദിസ്സകതം ന നിമന്തനം സാദിയാമി. സോ ന കുമ്ഭിമുഖാ പടിഗ്ഗണ്ഹാമി, ന കളോപിമുഖാ പടിഗ്ഗണ്ഹാമി, ന ഏളകമന്തരം, ന ദണ്ഡമന്തരം, ന മുസലമന്തരം, ന ദ്വിന്നം ഭുഞ്ജമാനാനം, ന ഗബ്ഭിനിയാ, ന പായമാനായ [പായന്തിയാ (ക.)], ന പുരിസന്തരഗതായ, ന സങ്കിത്തീസു, ന യത്ഥ സാ ഉപട്ഠിതോ ഹോതി, ന യത്ഥ മക്ഖികാ സണ്ഡസണ്ഡചാരിനീ; ന മച്ഛം ന മംസം ന സുരം ന മേരയം ന ഥുസോദകം പിവാമി; സോ ഏകാഗാരികോ വാ ഹോമി ഏകാലോപികോ, ദ്വാഗാരികോ വാ ഹോമി ദ്വാലോപികോ…പേ… സത്താഗാരികോ വാ ഹോമി സത്താലോപികോ; ഏകിസ്സാപി ദത്തിയാ യാപേമി, ദ്വീഹിപി ദത്തീഹി യാപേമി…പേ… സത്തഹിപി ദത്തീഹി യാപേമി; ഏകാഹികമ്പി ആഹാരം ആഹാരേമി, ദ്വീഹികമ്പി ആഹാരം ആഹാരേമി…പേ… സത്താഹികമ്പി ആഹാരം ആഹാരേമി; ഇതി ഏവരൂപം അദ്ധമാസികമ്പി പരിയായഭത്തഭോജനാനുയോഗമനുയുത്തോ വിഹരാമി.
‘‘സോ സാകഭക്ഖോ വാ ഹോമി, സാമാകഭക്ഖോ വാ ഹോമി, നീവാരഭക്ഖോ വാ ഹോമി, ദദ്ദുലഭക്ഖോ വാ ഹോമി, ഹടഭക്ഖോ വാ ഹോമി, കണഭക്ഖോ വാ ഹോമി, ആചാമഭക്ഖോ വാ ഹോമി, പിഞ്ഞാകഭക്ഖോ വാ ഹോമി, തിണഭക്ഖോ വാ ഹോമി, ഗോമയഭക്ഖോ വാ ഹോമി, വനമൂലഫലാഹാരോ യാപേമി പവത്തഫലഭോജീ.
‘‘സോ സാണാനിപി ധാരേമി, മസാണാനിപി ധാരേമി, ഛവദുസ്സാനിപി ധാരേമി, പംസുകൂലാനിപി ധാരേമി, തിരീടാനിപി ധാരേമി, അജിനമ്പി ധാരേമി, അജിനക്ഖിപമ്പി ധാരേമി, കുസചീരമ്പി ധാരേമി, വാകചീരമ്പി ധാരേമി, ഫലകചീരമ്പി ധാരേമി, കേസകമ്ബലമ്പി ധാരേമി, വാളകമ്ബലമ്പി ധാരേമി, ഉലൂകപക്ഖമ്പി ധാരേമി; കേസമസ്സുലോചകോപി ഹോമി കേസമസ്സുലോചനാനുയോഗമനുയുത്തോ; ഉബ്ഭട്ഠകോപി ഹോമി ആസനപടിക്ഖിത്തോ; ഉക്കുടികോപി ഹോമി ഉക്കുടികപ്പധാനമനുയുത്തോ; കണ്ടകാപസ്സയികോപി ഹോമി കണ്ടകാപസ്സയേ സേയ്യം കപ്പേമി [ഇമസ്സാനന്തരേ അഞ്ഞോപി കോചി പാഠപദേസോ അഞ്ഞേസു ആജീവകവതദീപകസുത്തേസു ദിസ്സതി]; സായതതിയകമ്പി ഉദകോരോഹനാനുയോഗമനുയുത്തോ വിഹരാമി – ഇതി ഏവരൂപം അനേകവിഹിതം കായസ്സ ആതാപനപരിതാപനാനുയോഗമനുയുത്തോ വിഹരാമി. ഇദംസു മേ, സാരിപുത്ത, തപസ്സിതായ ഹോതി.
൧൫൬. ‘‘തത്രാസ്സു മേ ഇദം, സാരിപുത്ത, ലൂഖസ്മിം ഹോതി – നേകവസ്സഗണികം രജോജല്ലം കായേ സന്നിചിതം ഹോതി പപടികജാതം. സേയ്യഥാപി, സാരിപുത്ത, തിന്ദുകഖാണു നേകവസ്സഗണികോ സന്നിചിതോ ഹോതി പപടികജാതോ, ഏവമേവാസ്സു മേ, സാരിപുത്ത, നേകവസ്സഗണികം രജോജല്ലം കായേ സന്നിചിതം ഹോതി പപടികജാതം. തസ്സ മയ്ഹം, സാരിപുത്ത, ന ഏവം ഹോതി – ‘അഹോ വതാഹം ഇമം രജോജല്ലം പാണിനാ പരിമജ്ജേയ്യം, അഞ്ഞേ വാ പന മേ ഇമം രജോജല്ലം പാണിനാ പരിമജ്ജേയ്യു’ന്തി. ഏവമ്പി മേ, സാരിപുത്ത, ന ഹോതി. ഇദംസു മേ, സാരിപുത്ത, ലൂഖസ്മിം ഹോതി.
‘‘തത്രാസ്സു മേ ഇദം, സാരിപുത്ത, ജേഗുച്ഛിസ്മിം ഹോതി – സോ ഖോ അഹം, സാരിപുത്ത, സതോവ അഭിക്കമാമി, സതോവ പടിക്കമാമി, യാവ ഉദകബിന്ദുമ്ഹിപി മേ ദയാ പച്ചുപട്ഠിതാ ഹോതി – ‘മാഹം ഖുദ്ദകേ പാണേ വിസമഗതേ സങ്ഘാതം ആപാദേസി’ന്തി. ഇദംസു മേ, സാരിപുത്ത, ജേഗുച്ഛിസ്മിം ഹോതി.
‘‘തത്രാസ്സു മേ ഇദം, സാരിപുത്ത, പവിവിത്തസ്മിം ഹോതി – സോ ഖോ അഹം, സാരിപുത്ത, അഞ്ഞതരം അരഞ്ഞായതനം അജ്ഝോഗാഹേത്വാ വിഹരാമി. യദാ പസ്സാമി ഗോപാലകം വാ പസുപാലകം വാ തിണഹാരകം വാ കട്ഠഹാരകം വാ വനകമ്മികം വാ, വനേന വനം ഗഹനേന ഗഹനം നിന്നേന നിന്നം ഥലേന ഥലം സംപതാമി [പപതാമി (സീ. സ്യാ. പീ.)]. തം കിസ്സ ഹേതു? മാ മം തേ അദ്ദസംസു അഹഞ്ച മാ തേ അദ്ദസന്തി. സേയ്യഥാപി, സാരിപുത്ത, ആരഞ്ഞകോ മഗോ മനുസ്സേ ദിസ്വാ വനേന വനം ഗഹനേന ഗഹനം നിന്നേന നിന്നം ഥലേന ഥലം സംപതതി, ഏവമേവ ഖോ അഹം, സാരിപുത്ത, യദാ പസ്സാമി ഗോപാലകം വാ പസുപാലകം വാ തിണഹാരകം വാ കട്ഠഹാരകം വാ വനകമ്മികം വാ വനേന വനം ഗഹനേന ഗഹനം നിന്നേന നിന്നം ഥലേന ഥലം സംപതാമി. തം കിസ്സ ഹേതു? മാ മം തേ അദ്ദസംസു അഹഞ്ച മാ തേ അദ്ദസന്തി. ഇദംസു മേ, സാരിപുത്ത, പവിവിത്തസ്മിം ഹോതി.
‘‘സോ ഖോ അഹം, സാരിപുത്ത, യേ തേ ഗോട്ഠാ പട്ഠിതഗാവോ അപഗതഗോപാലകാ, തത്ഥ ചതുക്കുണ്ഡികോ ഉപസങ്കമിത്വാ യാനി താനി വച്ഛകാനം തരുണകാനം ധേനുപകാനം ഗോമയാനി താനി സുദം ആഹാരേമി. യാവകീവഞ്ച മേ, സാരിപുത്ത, സകം മുത്തകരീസം അപരിയാദിന്നം ഹോതി, സകംയേവ സുദം മുത്തകരീസം ആഹാരേമി. ഇദംസു മേ, സാരിപുത്ത, മഹാവികടഭോജനസ്മിം ഹോതി.
൧൫൭. ‘‘സോ ഖോ അഹം, സാരിപുത്ത, അഞ്ഞതരം ഭിംസനകം വനസണ്ഡം അജ്ഝോഗാഹേത്വാ വിഹരാമി. തത്രാസ്സുദം, സാരിപുത്ത, ഭിംസനകസ്സ വനസണ്ഡസ്സ ഭിംസനകതസ്മിം ഹോതി – യോ കോചി അവീതരാഗോ തം വനസണ്ഡം പവിസതി, യേഭുയ്യേന ലോമാനി ഹംസന്തി. സോ ഖോ അഹം, സാരിപുത്ത, യാ താ രത്തിയോ സീതാ ഹേമന്തികാ അന്തരട്ഠകാ ഹിമപാതസമയാ [അന്തരട്ഠകേ ഹിമപാതസമയേ (സീ. പീ.)] തഥാരൂപാസു രത്തീസു രത്തിം അബ്ഭോകാസേ വിഹരാമി, ദിവാ വനസണ്ഡേ; ഗിമ്ഹാനം പച്ഛിമേ മാസേ ദിവാ അബ്ഭോകാസേ വിഹരാമി, രത്തിം വനസണ്ഡേ. അപിസ്സു മം, സാരിപുത്ത, അയം അനച്ഛരിയഗാഥാ പടിഭാസി പുബ്ബേ അസ്സുതപുബ്ബാ –
‘‘സോതത്തോ സോസിന്നോ [സോസീനോ (സീ. പീ. ക.), സോസിനോ (സ്യാ.), സോസിന്ദോ (സദ്ദനീതി)] ചേവ, ഏകോ ഭിംസനകേ വനേ;
നഗ്ഗോ ന ചഗ്ഗിമാസീനോ, ഏസനാപസുതോ മുനീ’’തി.
‘‘സോ ഖോ അഹം, സാരിപുത്ത, സുസാനേ സേയ്യം കപ്പേമി ഛവട്ഠികാനി ഉപധായ. അപിസ്സു മം, സാരിപുത്ത, ഗാമണ്ഡലാ [ഗോമണ്ഡലാ (ബഹൂസു) ചരിയാപിടകഅട്ഠകഥാ ഓലോകേതബ്ബാ] ഉപസങ്കമിത്വാ ഓട്ഠുഭന്തിപി, ഓമുത്തേന്തിപി, പംസുകേനപി ഓകിരന്തി, കണ്ണസോതേസുപി സലാകം പവേസേന്തി. ന ഖോ പനാഹം, സാരിപുത്ത, അഭിജാനാമി തേസു പാപകം ചിത്തം ഉപ്പാദേതാ. ഇദംസു മേ, സാരിപുത്ത, ഉപേക്ഖാവിഹാരസ്മിം ഹോതി.
൧൫൮. ‘‘സന്തി ഖോ പന, സാരിപുത്ത, ഏകേ സമണബ്രാഹ്മണാ ഏവംവാദിനോ ഏവംദിട്ഠിനോ – ‘ആഹാരേന സുദ്ധീ’തി. തേ ഏവമാഹംസു – ‘കോലേഹി യാപേമാ’തി. തേ കോലമ്പി ഖാദന്തി, കോലചുണ്ണമ്പി ഖാദന്തി, കോലോദകമ്പി പിവന്തി – അനേകവിഹിതമ്പി കോലവികതിം പരിഭുഞ്ജന്തി. അഭിജാനാമി ഖോ പനാഹം, സാരിപുത്ത, ഏകംയേവ കോലം ആഹാരം ആഹാരിതാ. സിയാ ഖോ പന തേ, സാരിപുത്ത, ഏവമസ്സ – ‘മഹാ നൂന തേന സമയേന കോലോ അഹോസീ’തി. ന ഖോ പനേതം, സാരിപുത്ത, ഏവം ദട്ഠബ്ബം. തദാപി ഏതപരമോയേവ കോലോ അഹോസി സേയ്യഥാപി ഏതരഹി. തസ്സ മയ്ഹം, സാരിപുത്ത, ഏകംയേവ കോലം ആഹാരം ആഹാരയതോ അധിമത്തകസിമാനം പത്തോ കായോ ഹോതി. സേയ്യഥാപി നാമ ആസീതികപബ്ബാനി വാ കാളപബ്ബാനി വാ, ഏവമേവസ്സു മേ അങ്ഗപച്ചങ്ഗാനി ഭവന്തി തായേവപ്പാഹാരതായ. സേയ്യഥാപി നാമ ഓട്ഠപദം, ഏവമേവസ്സു മേ ആനിസദം ഹോതി തായേവപ്പാഹാരതായ. സേയ്യഥാപി നാമ വട്ടനാവളീ, ഏവമേവസ്സു മേ പിട്ഠികണ്ടകോ ഉന്നതാവനതോ ഹോതി തായേവപ്പാഹാരതായ. സേയ്യഥാപി നാമ ജരസാലായ ഗോപാനസിയോ ഓലുഗ്ഗവിലുഗ്ഗാ ഭവന്തി, ഏവമേവസ്സു മേ ഫാസുളിയോ ഓലുഗ്ഗവിലുഗ്ഗാ ഭവന്തി തായേവപ്പാഹാരതായ. സേയ്യഥാപി നാമ ഗമ്ഭീരേ ഉദപാനേ ഉദകതാരകാ ഗമ്ഭീരഗതാ ഓക്ഖായികാ ദിസ്സന്തി, ഏവമേവസ്സു മേ അക്ഖികൂപേസു അക്ഖിതാരകാ ഗമ്ഭീരഗതാ ഓക്ഖായികാ ദിസ്സന്തി തായേവപ്പാഹാരതായ. സേയ്യഥാപി നാമ തിത്തകാലാബുആമകച്ഛിന്നോ വാതാതപേന സംഫുടിതോ [സമ്ഫുസിതോ (സ്യാ.), സംപുടിതോ (പീ. ക.) ഏത്ഥ സംഫുടിതോതി സങ്കുചിതോതി അത്ഥോ] ഹോതി സമ്മിലാതോ, ഏവമേവസ്സു മേ സീസച്ഛവി സംഫുടിതാ ഹോതി സമ്മിലാതാ തായേവപ്പാഹാരതായ. സോ ഖോ അഹം, സാരിപുത്ത, ‘ഉദരച്ഛവിം പരിമസിസ്സാമീ’തി പിട്ഠികണ്ടകംയേവ പരിഗ്ഗണ്ഹാമി, ‘പിട്ഠികണ്ടകം പരിമസിസ്സാമീ’തി ഉദരച്ഛവിംയേവ പരിഗ്ഗണ്ഹാമി, യാവസ്സു മേ, സാരിപുത്ത, ഉദരച്ഛവി പിട്ഠികണ്ടകം അല്ലീനാ ഹോതി തായേവപ്പാഹാരതായ. സോ ഖോ അഹം, സാരിപുത്ത, ‘വച്ചം വാ മുത്തം വാ കരിസ്സാമീ’തി തത്ഥേവ അവകുജ്ജോ പപതാമി തായേവപ്പാഹാരതായ. സോ ഖോ അഹം, സാരിപുത്ത, തമേവ കായം അസ്സാസേന്തോ പാണിനാ ഗത്താനി അനോമജ്ജാമി. തസ്സ മയ്ഹം, സാരിപുത്ത, പാണിനാ ഗത്താനി അനോമജ്ജതോ പൂതിമൂലാനി ലോമാനി കായസ്മാ പതന്തി തായേവപ്പാഹാരതായ.
൧൫൯. ‘‘സന്തി ഖോ പന, സാരിപുത്ത, ഏകേ സമണബ്രാഹ്മണാ ഏവംവാദിനോ ഏവംദിട്ഠിനോ – ‘ആഹാരേന സുദ്ധീ’തി. തേ ഏവമാഹംസു – ‘മുഗ്ഗേഹി യാപേമ…പേ… തിലേഹി യാപേമ…പേ… തണ്ഡുലേഹി യാപേമാ’തി. തേ തണ്ഡുലമ്പി ഖാദന്തി, തണ്ഡുലചുണ്ണമ്പി ഖാദന്തി, തണ്ഡുലോദകമ്പി പിവന്തി – അനേകവിഹിതമ്പി തണ്ഡുലവികതിം പരിഭുഞ്ജന്തി. അഭിജാനാമി ഖോ പനാഹം, സാരിപുത്ത, ഏകംയേവ തണ്ഡുലം ആഹാരം ആഹാരിതാ. സിയാ ഖോ പന തേ, സാരിപുത്ത, ഏവമസ്സ – ‘മഹാ നൂന തേന സമയേന തണ്ഡുലോ അഹോസീ’തി. ന ഖോ പനേതം, സാരിപുത്ത, ഏവം ദട്ഠബ്ബം. തദാപി ഏതപരമോയേവ തണ്ഡുലോ അഹോസി, സേയ്യഥാപി ഏതരഹി. തസ്സ മയ്ഹം, സാരിപുത്ത, ഏകംയേവ തണ്ഡുലം ആഹാരം ആഹാരയതോ അധിമത്തകസിമാനം പത്തോ കായോ ഹോതി. സേയ്യഥാപി നാമ ആസീതികപബ്ബാനി വാ കാളപബ്ബാനി വാ, ഏവമേവസ്സു മേ അങ്ഗപച്ചങ്ഗാനി ഭവന്തി തായേവപ്പാഹാരതായ. സേയ്യഥാപി നാമ ഓട്ഠപദം, ഏവമേവസ്സു മേ ആനിസദം ഹോതി തായേവപ്പാഹാരതായ. സേയ്യഥാപി നാമ വട്ടനാവളീ, ഏവമേവസ്സു മേ പിട്ഠികണ്ടകോ ഉന്നതാവനതോ ഹോതി തായേവപ്പാഹാരതായ. സേയ്യഥാപി നാമ ജരസാലായ ഗോപാനസിയോ ഓലുഗ്ഗവിലുഗ്ഗാ ഭവന്തി, ഏവമേവസ്സു മേ ഫാസുളിയോ ഓലുഗ്ഗവിലുഗ്ഗാ ഭവന്തി തായേവപ്പാഹാരതായ. സേയ്യഥാപി നാമ ഗമ്ഭീരേ ഉദപാനേ ഉദകതാരകാ ഗമ്ഭീരഗതാ ഓക്ഖായികാ ദിസ്സന്തി, ഏവമേവസ്സു മേ അക്ഖികൂപേസു അക്ഖിതാരകാ ഗമ്ഭീരഗതാ ഓക്ഖായികാ ദിസ്സന്തി തായേവപ്പാഹാരതായ. സേയ്യഥാപി നാമ തിത്തകാലാബു ആമകച്ഛിന്നോ വാതാതപേന സംഫുടിതോ ഹോതി സമ്മിലാതോ, ഏവമേവസ്സു മേ സീസച്ഛവി സംഫുടിതാ ഹോതി സമ്മിലാതാ തായേവപ്പാഹാരതായ. സോ ഖോ അഹം, സാരിപുത്ത, ‘ഉദരച്ഛവിം പരിമസിസ്സാമീ’തി പിട്ഠികണ്ടകംയേവ പരിഗ്ഗണ്ഹാമി, ‘പിട്ഠികണ്ടകം പരിമസിസ്സാമീ’തി ഉദരച്ഛവിംയേവ പരിഗ്ഗണ്ഹാമി. യാവസ്സു മേ, സാരിപുത്ത, ഉദരച്ഛവി പിട്ഠികണ്ടകം അല്ലീനാ ഹോതി തായേവപ്പാഹാരതായ. സോ ഖോ അഹം, സാരിപുത്ത, ‘വച്ചം വാ മുത്തം വാ കരിസ്സാമീ’തി തത്ഥേവ അവകുജ്ജോ പപതാമി തായേവപ്പാഹാരതായ. സോ ഖോ അഹം, സാരിപുത്ത, തമേവ കായം അസ്സാസേന്തോ പാണിനാ ഗത്താനി അനോമജ്ജാമി. തസ്സ മയ്ഹം, സാരിപുത്ത, പാണിനാ ഗത്താനി അനോമജ്ജതോ പൂതിമൂലാനി ലോമാനി കായസ്മാ പതന്തി തായേവപ്പാഹാരതായ.
‘‘തായപി ഖോ അഹം, സാരിപുത്ത, ഇരിയായ തായ പടിപദായ തായ ദുക്കരകാരികായ നാജ്ഝഗമം ഉത്തരിം മനുസ്സധമ്മാ അലമരിയഞാണദസ്സനവിസേസം. തം കിസ്സ ഹേതു? ഇമിസ്സായേവ അരിയായ പഞ്ഞായ അനധിഗമാ, യായം അരിയാ പഞ്ഞാ അധിഗതാ അരിയാ നിയ്യാനികാ, നിയ്യാതി തക്കരസ്സ സമ്മാ ദുക്ഖക്ഖയായ.
൧൬൦. ‘‘സന്തി ഖോ പന, സാരിപുത്ത, ഏകേ സമണബ്രാഹ്മണാ ഏവംവാദിനോ ഏവംദിട്ഠിനോ – ‘സംസാരേന സുദ്ധീ’തി. ന ഖോ പന സോ [ന ഖോ പനേസോ (സീ. സ്യാ.)], സാരിപുത്ത, സംസാരോ സുലഭരൂപോ യോ മയാ അസംസരിതപുബ്ബോ ഇമിനാ ദീഘേന അദ്ധുനാ, അഞ്ഞത്ര സുദ്ധാവാസേഹി ദേവേഹി. സുദ്ധാവാസേ ചാഹം, സാരിപുത്ത, ദേവേ സംസരേയ്യം, നയിമം ലോകം പുനരാഗച്ഛേയ്യം.
‘‘സന്തി ഖോ പന, സാരിപുത്ത, ഏകേ സമണബ്രാഹ്മണാ ഏവംവാദിനോ ഏവംദിട്ഠിനോ – ‘ഉപപത്തിയാ സുദ്ധീ’തി. ന ഖോ പന സാ, സാരിപുത്ത, ഉപപത്തി സുലഭരൂപാ യാ മയാ അനുപപന്നപുബ്ബാ ഇമിനാ ദീഘേന അദ്ധുനാ, അഞ്ഞത്ര സുദ്ധാവാസേഹി ദേവേഹി. സുദ്ധാവാസേ ചാഹം, സാരിപുത്ത, ദേവേ ഉപപജ്ജേയ്യം, നയിമം ലോകം പുനരാഗച്ഛേയ്യം.
‘‘സന്തി ഖോ പന, സാരിപുത്ത, ഏകേ സമണബ്രാഹ്മണാ ഏവംവാദിനോ ഏവംദിട്ഠിനോ – ‘ആവാസേന സുദ്ധീ’തി. ന ഖോ പന സോ, സാരിപുത്ത, ആവാസോ സുലഭരൂപോ യോ മയാ അനാവുട്ഠപുബ്ബോ [അനാവുത്ഥപുബ്ബോ (സീ. പീ.)] ഇമിനാ ദീഘേന അദ്ധുനാ, അഞ്ഞത്ര സുദ്ധാവാസേഹി ദേവേഹി. സുദ്ധാവാസേ ചാഹം, സാരിപുത്ത, ദേവേ ആവസേയ്യം, നയിമം ലോകം പുനരാഗച്ഛേയ്യം.
‘‘സന്തി ഖോ പന, സാരിപുത്ത, ഏകേ സമണബ്രാഹ്മണാ ഏവംവാദിനോ ഏവംദിട്ഠിനോ – ‘യഞ്ഞേന സുദ്ധീ’തി. ന ഖോ പന സോ, സാരിപുത്ത, യഞ്ഞോ സുലഭരൂപോ യോ മയാ അയിട്ഠപുബ്ബോ ഇമിനാ ദീഘേന അദ്ധുനാ, തഞ്ച ഖോ രഞ്ഞാ വാ സതാ ഖത്തിയേന മുദ്ധാവസിത്തേന ബ്രാഹ്മണേന വാ മഹാസാലേന.
‘‘സന്തി ഖോ പന, സാരിപുത്ത, ഏകേ സമണബ്രാഹ്മണാ ഏവംവാദിനോ ഏവംദിട്ഠിനോ – ‘അഗ്ഗിപരിചരിയായ സുദ്ധീ’തി. ന ഖോ പന സോ, സാരിപുത്ത, അഗ്ഗി സുലഭരൂപോ യോ മയാ അപരിചിണ്ണപുബ്ബോ ഇമിനാ ദീഘേന അദ്ധുനാ, തഞ്ച ഖോ രഞ്ഞാ വാ സതാ ഖത്തിയേന മുദ്ധാവസിത്തേന ബ്രാഹ്മണേന വാ മഹാസാലേന.
൧൬൧. ‘‘സന്തി ഖോ പന, സാരിപുത്ത, ഏകേ സമണബ്രാഹ്മണാ ഏവംവാദിനോ ഏവംദിട്ഠിനോ – ‘യാവദേവായം ഭവം പുരിസോ ദഹരോ ഹോതി യുവാ സുസുകാളകേസോ ഭദ്രേന യോബ്ബനേന സമന്നാഗതോ പഠമേന വയസാ താവദേവ പരമേന പഞ്ഞാവേയ്യത്തിയേന സമന്നാഗതോ ഹോതി. യതോ ച ഖോ അയം ഭവം പുരിസോ ജിണ്ണോ ഹോതി വുദ്ധോ മഹല്ലകോ അദ്ധഗതോ വയോഅനുപ്പത്തോ, ആസീതികോ വാ നാവുതികോ വാ വസ്സസതികോ വാ ജാതിയാ, അഥ തമ്ഹാ പഞ്ഞാവേയ്യത്തിയാ, പരിഹായതീ’തി. ന ഖോ പനേതം, സാരിപുത്ത, ഏവം ദട്ഠബ്ബം. അഹം ഖോ പന, സാരിപുത്ത, ഏതരഹി ജിണ്ണോ വുദ്ധോ മഹല്ലകോ അദ്ധഗതോ വയോഅനുപ്പത്തോ, ആസീതികോ മേ വയോ വത്തതി. ഇധ മേ അസ്സു, സാരിപുത്ത, ചത്താരോ സാവകാ വസ്സസതായുകാ വസ്സസതജീവിനോ, പരമായ സതിയാ ച ഗതിയാ ച ധിതിയാ ച സമന്നാഗതാ പരമേന ച പഞ്ഞാവേയ്യത്തിയേന. സേയ്യഥാപി, സാരിപുത്ത, ദള്ഹധമ്മാ [ദള്ഹധമ്മോ (ബഹൂസു) ടീകാ ച മോഗ്ഗല്ലാനബ്യാകരണം ച ഓലോകേതബ്ബം] ധനുഗ്ഗഹോ സിക്ഖിതോ കതഹത്ഥോ കതൂപാസനോ ലഹുകേന അസനേന അപ്പകസിരേനേവ തിരിയം താലച്ഛായം അതിപാതേയ്യ, ഏവം അധിമത്തസതിമന്തോ ഏവം അധിമത്തഗതിമന്തോ ഏവം അധിമത്തധിതിമന്തോ ഏവം പരമേന പഞ്ഞാവേയ്യത്തിയേന സമന്നാഗതാ. തേ മം ചതുന്നം സതിപട്ഠാനാനം ഉപാദായുപാദായ പഞ്ഹം പുച്ഛേയ്യും, പുട്ഠോ പുട്ഠോ ചാഹം തേസം ബ്യാകരേയ്യം, ബ്യാകതഞ്ച മേ ബ്യാകതതോ ധാരേയ്യും, ന ച മം ദുതിയകം ഉത്തരി പടിപുച്ഛേയ്യും. അഞ്ഞത്ര അസിതപീതഖായിതസായിതാ അഞ്ഞത്ര ഉച്ചാരപസ്സാവകമ്മാ, അഞ്ഞത്ര നിദ്ദാകിലമഥപടിവിനോദനാ അപരിയാദിന്നായേവസ്സ, സാരിപുത്ത, തഥാഗതസ്സ ധമ്മദേസനാ, അപരിയാദിന്നംയേവസ്സ തഥാഗതസ്സ ധമ്മപദബ്യഞ്ജനം, അപരിയാദിന്നംയേവസ്സ തഥാഗതസ്സ പഞ്ഹപടിഭാനം. അഥ മേ തേ ചത്താരോ സാവകാ വസ്സസതായുകാ വസ്സസതജീവിനോ വസ്സസതസ്സ അച്ചയേന കാലം കരേയ്യും. മഞ്ചകേന ചേപി മം, സാരിപുത്ത, പരിഹരിസ്സഥ, നേവത്ഥി തഥാഗതസ്സ പഞ്ഞാവേയ്യത്തിയസ്സ അഞ്ഞഥത്തം. യം ഖോ തം [യം ഖോ പനേതം (സീ.)], സാരിപുത്ത, സമ്മാ വദമാനോ വദേയ്യ – ‘അസമ്മോഹധമ്മോ സത്തോ ലോകേ ഉപ്പന്നോ ബഹുജനഹിതായ ബഹുജനസുഖായ ലോകാനുകമ്പായ അത്ഥായ ഹിതായ സുഖായ ദേവമനുസ്സാന’ന്തി, മമേവ തം സമ്മാ വദമാനോ വദേയ്യ ‘അസമ്മോഹധമ്മോ സത്തോ ലോകേ ഉപ്പന്നോ ബഹുജനഹിതായ ബഹുജനസുഖായ ലോകാനുകമ്പായ അത്ഥായ ഹിതായ സുഖായ ദേവമനുസ്സാന’’’ന്തി.
൧൬൨. തേന ഖോ പന സമയേന ആയസ്മാ നാഗസമാലോ ഭഗവതോ പിട്ഠിതോ ഠിതോ ഹോതി ഭഗവന്തം ബീജയമാനോ. അഥ ഖോ ആയസ്മാ നാഗസമാലോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘അച്ഛരിയം, ഭന്തേ, അബ്ഭുതം, ഭന്തേ! അപി ഹി മേ, ഭന്തേ, ഇമം ധമ്മപരിയായം സുത്വാ ലോമാനി ഹട്ഠാനി. കോനാമോ അയം, ഭന്തേ, ധമ്മപരിയായോ’’തി? ‘‘തസ്മാതിഹ ത്വം, നാഗസമാല, ഇമം ധമ്മപരിയായം ലോമഹംസനപരിയായോ ത്വേവ നം ധാരേഹീ’’തി.
ഇദമവോച ഭഗവാ. അത്തമനോ ആയസ്മാ നാഗസമാലോ ഭഗവതോ ഭാസിതം അഭിനന്ദീതി.
മഹാസീഹനാദസുത്തം നിട്ഠിതം ദുതിയം.