൧൦. വിതക്കസണ്ഠാനസുത്തം

൨൧൬. ഏവം മേ സുതം – ഏകം സമയം ഭഗവാ സാവത്ഥിയം വിഹരതി ജേതവനേ അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ആരാമേ. തത്ര ഖോ ഭഗവാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘‘ഭിക്ഖവോ’’തി. ‘‘ഭദന്തേ’’തി തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ പച്ചസ്സോസും. ഭഗവാ ഏതദവോച –

‘‘അധിചിത്തമനുയുത്തേന, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനാ പഞ്ച നിമിത്താനി കാലേന കാലം മനസി കാതബ്ബാനി. കതമാനി പഞ്ച? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനോ യം നിമിത്തം ആഗമ്മ യം നിമിത്തം മനസികരോതോ ഉപ്പജ്ജന്തി പാപകാ അകുസലാ വിതക്കാ ഛന്ദൂപസംഹിതാപി ദോസൂപസംഹിതാപി മോഹൂപസംഹിതാപി, തേന, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനാ തമ്ഹാ നിമിത്താ അഞ്ഞം നിമിത്തം മനസി കാതബ്ബം കുസലൂപസംഹിതം. തസ്സ തമ്ഹാ നിമിത്താ അഞ്ഞം നിമിത്തം മനസികരോതോ കുസലൂപസംഹിതം യേ പാപകാ അകുസലാ വിതക്കാ ഛന്ദൂപസംഹിതാപി ദോസൂപസംഹിതാപി മോഹൂപസംഹിതാപി തേ പഹീയന്തി തേ അബ്ഭത്ഥം ഗച്ഛന്തി. തേസം പഹാനാ അജ്ഝത്തമേവ ചിത്തം സന്തിട്ഠതി സന്നിസീദതി ഏകോദി ഹോതി [ഏകോദിഭോതി (സ്യാ. ക.)] സമാധിയതി. സേയ്യഥാപി, ഭിക്ഖവേ, ദക്ഖോ പലഗണ്ഡോ വാ പലഗണ്ഡന്തേവാസീ വാ സുഖുമായ ആണിയാ ഓളാരികം ആണിം അഭിനിഹനേയ്യ അഭിനീഹരേയ്യ അഭിനിവത്തേയ്യ [അഭിനിവജ്ജേയ്യ (സീ. പീ.)]; ഏവമേവ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനോ യം നിമിത്തം ആഗമ്മ യം നിമിത്തം മനസികരോതോ ഉപ്പജ്ജന്തി പാപകാ അകുസലാ വിതക്കാ ഛന്ദൂപസംഹിതാപി ദോസൂപസംഹിതാപി മോഹൂപസംഹിതാപി, തേന, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനാ തമ്ഹാ നിമിത്താ അഞ്ഞം നിമിത്തം മനസി കാതബ്ബം കുസലൂപസംഹിതം. തസ്സ തമ്ഹാ നിമിത്താ അഞ്ഞം നിമിത്തം മനസികരോതോ കുസലൂപസംഹിതം യേ പാപകാ അകുസലാ വിതക്കാ ഛന്ദൂപസംഹിതാപി ദോസൂപസംഹിതാപി മോഹൂപസംഹിതാപി തേ പഹീയന്തി തേ അബ്ഭത്ഥം ഗച്ഛന്തി. തേസം പഹാനാ അജ്ഝത്തമേവ ചിത്തം സന്തിട്ഠതി സന്നിസീദതി ഏകോദി ഹോതി സമാധിയതി.

൨൧൭. ‘‘തസ്സ ചേ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനോ തമ്ഹാ നിമിത്താ അഞ്ഞം നിമിത്തം മനസികരോതോ കുസലൂപസംഹിതം ഉപ്പജ്ജന്തേവ പാപകാ അകുസലാ വിതക്കാ ഛന്ദൂപസംഹിതാപി ദോസൂപസംഹിതാപി മോഹൂപസംഹിതാപി, തേന, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനാ തേസം വിതക്കാനം ആദീനവോ ഉപപരിക്ഖിതബ്ബോ – ‘ഇതിപിമേ വിതക്കാ അകുസലാ, ഇതിപിമേ വിതക്കാ സാവജ്ജാ, ഇതിപിമേ വിതക്കാ ദുക്ഖവിപാകാ’തി. തസ്സ തേസം വിതക്കാനം ആദീനവം ഉപപരിക്ഖതോ യേ പാപകാ അകുസലാ വിതക്കാ ഛന്ദൂപസംഹിതാപി ദോസൂപസംഹിതാപി മോഹൂപസംഹിതാപി തേ പഹീയന്തി തേ അബ്ഭത്ഥം ഗച്ഛന്തി. തേസം പഹാനാ അജ്ഝത്തമേവ ചിത്തം സന്തിട്ഠതി സന്നിസീദതി ഏകോദി ഹോതി സമാധിയതി. സേയ്യഥാപി, ഭിക്ഖവേ, ഇത്ഥീ വാ പുരിസോ വാ ദഹരോ യുവാ മണ്ഡനകജാതികോ അഹികുണപേന വാ കുക്കുരകുണപേന വാ മനുസ്സകുണപേന വാ കണ്ഠേ ആസത്തേന അട്ടിയേയ്യ ഹരായേയ്യ ജിഗുച്ഛേയ്യ; ഏവമേവ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, തസ്സ ചേ ഭിക്ഖുനോ തമ്ഹാപി നിമിത്താ അഞ്ഞം നിമിത്തം മനസികരോതോ കുസലൂപസംഹിതം ഉപ്പജ്ജന്തേവ പാപകാ അകുസലാ വിതക്കാ ഛന്ദൂപസംഹിതാപി ദോസൂപസംഹിതാപി മോഹൂപസംഹിതാപി, തേന, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനാ തേസം വിതക്കാനം ആദീനവോ ഉപപരിക്ഖിതബ്ബോ – ‘ഇതിപിമേ വിതക്കാ അകുസലാ, ഇതിപിമേ വിതക്കാ സാവജ്ജാ, ഇതിപിമേ വിതക്കാ ദുക്ഖവിപാകാ’തി. തസ്സ തേസം വിതക്കാനം ആദീനവം ഉപപരിക്ഖതോ യേ പാപകാ അകുസലാ വിതക്കാ ഛന്ദൂപസംഹിതാപി ദോസൂപസംഹിതാപി മോഹൂപസംഹിതാപി തേ പഹീയന്തി തേ അബ്ഭത്ഥം ഗച്ഛന്തി. തേസം പഹാനാ അജ്ഝത്തമേവ ചിത്തം സന്തിട്ഠതി സന്നിസീദതി ഏകോദി ഹോതി സമാധിയതി.

൨൧൮. ‘‘തസ്സ ചേ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനോ തേസമ്പി വിതക്കാനം ആദീനവം ഉപപരിക്ഖതോ ഉപ്പജ്ജന്തേവ പാപകാ അകുസലാ വിതക്കാ ഛന്ദൂപസംഹിതാപി ദോസൂപസംഹിതാപി മോഹൂപസംഹിതാപി, തേന, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനാ തേസം വിതക്കാനം അസതിഅമനസികാരോ ആപജ്ജിതബ്ബോ. തസ്സ തേസം വിതക്കാനം അസതിഅമനസികാരം ആപജ്ജതോ യേ പാപകാ അകുസലാ വിതക്കാ ഛന്ദൂപസംഹിതാപി ദോസൂപസംഹിതാപി മോഹൂപസംഹിതാപി തേ പഹീയന്തി തേ അബ്ഭത്ഥം ഗച്ഛന്തി. തേസം പഹാനാ അജ്ഝത്തമേവ ചിത്തം സന്തിട്ഠതി സന്നിസീദതി ഏകോദി ഹോതി സമാധിയതി. സേയ്യഥാപി, ഭിക്ഖവേ, ചക്ഖുമാ പുരിസോ ആപാഥഗതാനം രൂപാനം അദസ്സനകാമോ അസ്സ; സോ നിമീലേയ്യ വാ അഞ്ഞേന വാ അപലോകേയ്യ. ഏവമേവ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, തസ്സ ചേ ഭിക്ഖുനോ തേസമ്പി വിതക്കാനം ആദീനവം ഉപപരിക്ഖതോ ഉപ്പജ്ജന്തേവ പാപകാ അകുസലാ വിതക്കാ ഛന്ദൂപസംഹിതാപി ദോസൂപസംഹിതാപി മോഹൂപസംഹിതാപി, തേ പഹീയന്തി തേ അബ്ഭത്ഥം ഗച്ഛന്തി. തേസം പഹാനാ അജ്ഝത്തമേവ ചിത്തം സന്തിട്ഠതി സന്നിസീദതി ഏകോദി ഹോതി സമാധിയതി.

൨൧൯. ‘‘തസ്സ ചേ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനോ തേസമ്പി വിതക്കാനം അസതിഅമനസികാരം ആപജ്ജതോ ഉപ്പജ്ജന്തേവ പാപകാ അകുസലാ വിതക്കാ ഛന്ദൂപസംഹിതാപി ദോസൂപസംഹിതാപി മോഹൂപസംഹിതാപി, തേന, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനാ തേസം വിതക്കാനം വിതക്കസങ്ഖാരസണ്ഠാനം മനസികാതബ്ബം. തസ്സ തേസം വിതക്കാനം വിതക്കസങ്ഖാരസണ്ഠാനം മനസികരോതോ യേ പാപകാ അകുസലാ വിതക്കാ ഛന്ദൂപസംഹിതാപി ദോസൂപസംഹിതാപി മോഹൂപസംഹിതാപി തേ പഹീയന്തി തേ അബ്ഭത്ഥം ഗച്ഛന്തി. തേസം പഹാനാ അജ്ഝത്തമേവ ചിത്തം സന്തിട്ഠതി സന്നിസീദതി ഏകോദി ഹോതി സമാധിയതി. സേയ്യഥാപി, ഭിക്ഖവേ, പുരിസോ സീഘം ഗച്ഛേയ്യ. തസ്സ ഏവമസ്സ – ‘കിം നു ഖോ അഹം സീഘം ഗച്ഛാമി? യംനൂനാഹം സണികം ഗച്ഛേയ്യ’ന്തി. സോ സണികം ഗച്ഛേയ്യ. തസ്സ ഏവമസ്സ – ‘കിം നു ഖോ അഹം സണികം ഗച്ഛാമി? യംനൂനാഹം തിട്ഠേയ്യ’ന്തി. സോ തിട്ഠേയ്യ. തസ്സ ഏവമസ്സ – ‘കിം നു ഖോ അഹം ഠിതോ? യംനൂനാഹം നിസീദേയ്യ’ന്തി. സോ നിസീദേയ്യ. തസ്സ ഏവമസ്സ – ‘കിം നു ഖോ അഹം നിസിന്നോ? യംനൂനാഹം നിപജ്ജേയ്യ’ന്തി. സോ നിപജ്ജേയ്യ. ഏവഞ്ഹി സോ, ഭിക്ഖവേ, പുരിസോ ഓളാരികം ഓളാരികം ഇരിയാപഥം അഭിനിവജ്ജേത്വാ [അഭിനിസ്സജ്ജേത്വാ (സ്യാ.)] സുഖുമം സുഖുമം ഇരിയാപഥം കപ്പേയ്യ. ഏവമേവ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, തസ്സ ചേ ഭിക്ഖുനോ തേസമ്പി വിതക്കാനം അസതിഅമനസികാരം ആപജ്ജതോ ഉപ്പജ്ജന്തേവ പാപകാ അകുസലാ വിതക്കാ ഛന്ദൂപസംഹിതാപി ദോസൂപസംഹിതാപി മോഹൂപസംഹിതാപി തേ പഹീയന്തി തേ അബ്ഭത്ഥം ഗച്ഛന്തി. തേസം പഹാനാ അജ്ഝത്തമേവ ചിത്തം സന്തിട്ഠതി സന്നിസീദതി ഏകോദി ഹോതി സമാധിയതി.

൨൨൦. ‘‘തസ്സ ചേ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനോ തേസമ്പി വിതക്കാനം വിതക്കസങ്ഖാരസണ്ഠാനം മനസികരോതോ ഉപ്പജ്ജന്തേവ പാപകാ അകുസലാ വിതക്കാ ഛന്ദൂപസംഹിതാപി ദോസൂപസംഹിതാപി മോഹൂപസംഹിതാപി. തേന, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനാ ദന്തേഭിദന്തമാധായ [ദന്തേ + അഭിദന്തം + ആധായാതി ടീകായം പദച്ഛേദോ, ദന്തേഭീതി പനേത്ഥ കരണത്ഥോ യുത്തോ വിയ ദിസ്സതി] ജിവ്ഹായ താലും ആഹച്ച ചേതസാ ചിത്തം അഭിനിഗ്ഗണ്ഹിതബ്ബം അഭിനിപ്പീളേതബ്ബം അഭിസന്താപേതബ്ബം. തസ്സ ദന്തേഭിദന്തമാധായ ജിവ്ഹായ താലും ആഹച്ച ചേതസാ ചിത്തം അഭിനിഗ്ഗണ്ഹതോ അഭിനിപ്പീളയതോ അഭിസന്താപയതോ യേ പാപകാ അകുസലാ വിതക്കാ ഛന്ദൂപസംഹിതാപി ദോസൂപസംഹിതാപി മോഹൂപസംഹിതാപി തേ പഹീയന്തി തേ അബ്ഭത്ഥം ഗച്ഛന്തി. തേസം പഹാനാ അജ്ഝത്തമേവ ചിത്തം സന്തിട്ഠതി സന്നിസീദതി ഏകോദി ഹോതി സമാധിയതി. സേയ്യഥാപി, ഭിക്ഖവേ, ബലവാ പുരിസോ ദുബ്ബലതരം പുരിസം സീസേ വാ ഗലേ വാ ഖന്ധേ വാ ഗഹേത്വാ അഭിനിഗ്ഗണ്ഹേയ്യ അഭിനിപ്പീളേയ്യ അഭിസന്താപേയ്യ; ഏവമേവ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, തസ്സ ചേ ഭിക്ഖുനോ തേസമ്പി വിതക്കാനം വിതക്കസങ്ഖാരസണ്ഠാനം മനസികരോതോ ഉപ്പജ്ജന്തേവ പാപകാ അകുസലാ വിതക്കാ ഛന്ദൂപസംഹിതാപി ദോസൂപസംഹിതാപി മോഹൂപസംഹിതാപി. തേന, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനാ ദന്തേഭിദന്തമാധായ ജിവ്ഹായ താലും ആഹച്ച ചേതസാ ചിത്തം അഭിനിഗ്ഗണ്ഹിതബ്ബം അഭിനിപ്പീളേതബ്ബം അഭിസന്താപേതബ്ബം. തസ്സ ദന്തേഭിദന്തമാധായ ജിവ്ഹായ താലും ആഹച്ച ചേതസാ ചിത്തം അഭിനിഗ്ഗണ്ഹതോ അഭിനിപ്പീളയതോ അഭിസന്താപയതോ യേ പാപകാ അകുസലാ വിതക്കാ ഛന്ദൂപസംഹിതാപി ദോസൂപസംഹിതാപി മോഹൂപസംഹിതാപി തേ പഹീയന്തി തേ അബ്ഭത്ഥം ഗച്ഛന്തി. തേസം പഹാനാ അജ്ഝത്തമേവ ചിത്തം സന്തിട്ഠതി സന്നിസീദതി ഏകോദി ഹോതി സമാധിയതി.

൨൨൧. ‘‘യതോ ഖോ [യതോ ച ഖോ (സ്യാ. ക.)], ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനോ യം നിമിത്തം ആഗമ്മ യം നിമിത്തം മനസികരോതോ ഉപ്പജ്ജന്തി പാപകാ അകുസലാ വിതക്കാ ഛന്ദൂപസംഹിതാപി ദോസൂപസംഹിതാപി മോഹൂപസംഹിതാപി, തസ്സ തമ്ഹാ നിമിത്താ അഞ്ഞം നിമിത്തം മനസികരോതോ കുസലൂപസംഹിതം യേ പാപകാ അകുസലാ വിതക്കാ ഛന്ദൂപസംഹിതാപി ദോസൂപസംഹിതാപി മോഹൂപസംഹിതാപി തേ പഹീയന്തി തേ അബ്ഭത്ഥം ഗച്ഛന്തി. തേസം പഹാനാ അജ്ഝത്തമേവ ചിത്തം സന്തിട്ഠതി സന്നിസീദതി ഏകോദി ഹോതി സമാധിയതി. തേസമ്പി വിതക്കാനം ആദീനവം ഉപപരിക്ഖതോ യേ പാപകാ അകുസലാ വിതക്കാ ഛന്ദൂപസംഹിതാപി ദോസൂപസംഹിതാപി മോഹൂപസംഹിതാപി തേ പഹീയന്തി തേ അബ്ഭത്ഥം ഗച്ഛന്തി. തേസം പഹാനാ അജ്ഝത്തമേവ ചിത്തം സന്തിട്ഠതി സന്നിസീദതി ഏകോദി ഹോതി സമാധിയതി. തേസമ്പി വിതക്കാനം അസതിഅമനസികാരം ആപജ്ജതോ യേ പാപകാ അകുസലാ വിതക്കാ ഛന്ദൂപസംഹിതാപി ദോസൂപസംഹിതാപി മോഹൂപസംഹിതാപി തേ പഹീയന്തി തേ അബ്ഭത്ഥം ഗച്ഛന്തി. തേസം പഹാനാ അജ്ഝത്തമേവ ചിത്തം സന്തിട്ഠതി സന്നിസീദതി ഏകോദി ഹോതി സമാധിയതി. തേസമ്പി വിതക്കാനം വിതക്കസങ്ഖാരസണ്ഠാനം മനസികരോതോ യേ പാപകാ അകുസലാ വിതക്കാ ഛന്ദൂപസംഹിതാപി ദോസൂപസംഹിതാപി മോഹൂപസംഹിതാപി തേ പഹീയന്തി തേ അബ്ഭത്ഥം ഗച്ഛന്തി. തേസം പഹാനാ അജ്ഝത്തമേവ ചിത്തം സന്തിട്ഠതി സന്നിസീദതി ഏകോദി ഹോതി സമാധിയതി. ദന്തേഭിദന്തമാധായ ജിവ്ഹായ താലും ആഹച്ച ചേതസാ ചിത്തം അഭിനിഗ്ഗണ്ഹതോ അഭിനിപ്പീളയതോ അഭിസന്താപയതോ യേ പാപകാ അകുസലാ വിതക്കാ ഛന്ദൂപസംഹിതാപി ദോസൂപസംഹിതാപി മോഹൂപസംഹിതാപി തേ പഹീയന്തി തേ അബ്ഭത്ഥം ഗച്ഛന്തി. തേസം പഹാനാ അജ്ഝത്തമേവ ചിത്തം സന്തിട്ഠതി സന്നിസീദതി ഏകോദി ഹോതി സമാധിയതി. അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു വസീ വിതക്കപരിയായപഥേസു. യം വിതക്കം ആകങ്ഖിസ്സതി തം വിതക്കം വിതക്കേസ്സതി, യം വിതക്കം നാകങ്ഖിസ്സതി ന തം വിതക്കം വിതക്കേസ്സതി. അച്ഛേച്ഛി തണ്ഹം, വിവത്തയി [വാവത്തയി (സീ. പീ.)] സംയോജനം, സമ്മാ മാനാഭിസമയാ അന്തമകാസി ദുക്ഖസ്സാ’’തി.

ഇദമവോച ഭഗവാ. അത്തമനാ തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ ഭാസിതം അഭിനന്ദുന്തി.

വിതക്കസണ്ഠാനസുത്തം നിട്ഠിതം ദസമം.

സീഹനാദവഗ്ഗോ നിട്ഠിതോ ദുതിയോ.