൪. ഖത്തിയാവഗ്ഗോ

൧. യസവതീപമുഖഅട്ഠാരസഭിക്ഖുനീസഹസ്സഅപദാനം

൧. ‘‘ഭവാ സബ്ബേ പരിക്ഖീണാ, ഭവാ സന്തി വിമോചിതാ;

സബ്ബാസവാ ച നോ നത്ഥി, ആരോചേമ മഹാമുനേ.

൨. ‘‘പുരിമം കുസലം കമ്മം [പരികമ്മഞ്ച കുസലം (സ്യാ.)], യം കിഞ്ചി സാധുപത്ഥിതം;

പരിഭോഗമയം ദിന്നം, തുയ്ഹത്ഥായ മഹാമുനേ.

൩. ‘‘ബുദ്ധപച്ചേകബുദ്ധാനം, സാവകാനഞ്ച പത്ഥിതം [ബുദ്ധാനം സാവകാനഞ്ച (സീ. ക.)];

പരിഭോഗമയം ദിന്നം, തുയ്ഹത്ഥായ മഹാമുനേ.

൪. ‘‘ഉച്ചനീചമയം കമ്മം, ഭിക്ഖൂനം സാധുപത്ഥിതം;

ഉച്ചാകുലപരികമ്മം, കതമേതം മഹാമുനേ [കതമ്ഹേഹി മഹാമുനേ (സ്യാ. പീ.)].

൫. ‘‘തേനേവ സുക്കമൂലേന, ചോദിതാ കമ്മസമ്പദാ;

മാനുസികമതിക്കന്താ, ജായിംസു ഖത്തിയേ കുലേ.

൬. ‘‘ഉപ്പത്തേ ച കതേ കമ്മേ, ജാതിയാ വാപി ഏകതോ;

പച്ഛിമേ ഏകതോ ജാതാ, ഖത്തിയാ കുലസമ്ഭവാ.

൭. ‘‘രൂപവതീ ഭോഗവതീ, ലാഭസക്കാരപൂജിതാ;

അന്തേപുരേ മഹാവീര, ദേവാനം വിയ നന്ദനേ.

൮. ‘‘നിബ്ബിന്ദിത്വാ അഗാരമ്ഹാ, പബ്ബജിമ്ഹനഗാരിയം;

കതിപാഹം ഉപാദായ, സബ്ബാ പത്താമ്ഹ നിബ്ബുതിം.

൯. ‘‘ചീവരം പിണ്ഡപാതഞ്ച, പച്ചയം സയനാസനം;

ഉപനേന്തി ബഹൂ അമ്ഹേ, സദാ സക്കതപൂജിതാ.

൧൦. ‘‘കിലേസാ ഝാപിതാ അമ്ഹം, ഭവാ സബ്ബേ സമൂഹതാ;

നാഗീവ ബന്ധനം ഛേത്വാ, വിഹരാമ അനാസവാ.

൧൧. ‘‘സ്വാഗതം വത നോ ആസി, മമ ബുദ്ധസ്സ സന്തികേ;

തിസ്സോ വിജ്ജാ അനുപ്പത്താ, കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനം.

൧൨. ‘‘പടിസമ്ഭിദാ ചതസ്സോ, വിമോക്ഖാപി ച അട്ഠിമേ;

ഛളഭിഞ്ഞാ സച്ഛികതാ, കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനം’’.

ഇത്ഥം സുദം യസവതീപമുഖാനി ഖത്തിയകഞ്ഞാഭിക്ഖുനിയോ അട്ഠാരസസഹസ്സാനി ഭഗവതോ സമ്മുഖാ ഇമാ ഗാഥായോ അഭാസിത്ഥാതി.

യസവതീപമുഖഅട്ഠാരസഭിക്ഖുനീസഹസ്സാപദാനം പഠമം.

൨. ചതുരാസീതിഭിക്ഖുനീസഹസ്സഅപദാനം

൧൩. ‘‘ചുല്ലാസീതിസഹസ്സാനി, ബ്രാഹ്മഞ്ഞകുലസമ്ഭവാ [ബ്രാഹ്മണകുലസമ്ഭവാ (സ്യാ. ക.)];

സുഖുമാലഹത്ഥപാദാ, പുരേ തുയ്ഹം മഹാമുനേ.

൧൪. ‘‘വേസ്സസുദ്ദകുലേ ജാതാ, ദേവാ നാഗാ ച കിന്നരാ;

ചാതുദ്ദീപാ ബഹൂ കഞ്ഞാ, പുരേ തുയ്ഹം മഹാമുനേ.

൧൫. ‘‘കാചി പബ്ബജിതാ അത്ഥി, സബ്ബദസ്സാവിനോ [സച്ചദസ്സാവിനോ (സീ. പീ.)] ഹൂ;

ദേവാ ച കിന്നരാ നാഗാ, ഫുസിസ്സന്തി അനാഗതേ.

൧൬. ‘‘അനുഭോത്വാ യസം സബ്ബം, പത്വാന സബ്ബസമ്പദാ;

തുമ്ഹം [ത്വയി (സീ. പീ.)] പസാദം പടിലദ്ധാ, ബുജ്ഝിസ്സന്തി അനാഗതേ.

൧൭. ‘‘അമ്ഹേ ബ്രാഹ്മണധീതാ തു, ബ്രാഹ്മഞ്ഞകുലസമ്ഭവാ;

പേക്ഖതോ നോ [ലക്ഖണാ ച (സ്യാ.)] മഹാവീര, പാദേ വന്ദാമ ചക്ഖുമ.

൧൮. ‘‘ഉപഹതാ ഭവാ സബ്ബേ, മൂലതണ്ഹാ സമൂഹതാ;

സമുച്ഛിന്നാ അനുസയാ, പുഞ്ഞസങ്ഖാരദാലിതാ.

൧൯. ‘‘സമാധിഗോചരാ സബ്ബാ, സമാപത്തിവസീ കതാ;

ഝാനേന ധമ്മരതിയാ, വിഹരിസ്സാമ നോ സദാ.

൨൦. ‘‘ഭവനേത്തി അവിജ്ജാ ച, സങ്ഖാരാപി ച ഖേപിതാ;

സുദുദ്ദസം പദം ഗന്ത്വാ, അനുജാനാഥ [അനുജാനിമ്ഹ (സ്യാ. പീ. ക.)] നായക.

൨൧. ‘‘ഉപകാരാ മമം തുമ്ഹേ, ദീഘരത്തം കതാവിനോ;

ചതുന്നം സംസയം ഛേത്വാ, സബ്ബാ ഗച്ഛന്തു നിബ്ബുതിം.

൨൨. ‘‘വന്ദിത്വാ മുനിനോ പാദേ, കത്വാ ഇദ്ധിവികുബ്ബനം;

കാചി ദസ്സേന്തി ആലോകം, അന്ധകാരമഥാപരാ.

൨൩. ‘‘ദസ്സേന്തി ചന്ദസൂരിയേ, സാഗരഞ്ച സമച്ഛകം;

സിനേരും പരിഭണ്ഡഞ്ച, ദസ്സേന്തി പാരിഛത്തകം.

൨൪. ‘‘താവതിംസഞ്ച ഭവനം, യാമം ദസ്സേന്തി ഇദ്ധിയാ;

തുസിതം നിമ്മിതേ ദേവേ, വസവത്തീ മഹിസ്സരേ.

൨൫. ‘‘ബ്രഹ്മാനോ കാചി ദസ്സേന്തി, ചങ്കമഞ്ച മഹാരഹം;

ബ്രഹ്മവണ്ണഞ്ച മാപേത്വാ, ധമ്മം ദേസേന്തി സുഞ്ഞതം.

൨൬. ‘‘നാനാവികുബ്ബനം കത്വാ, ഇദ്ധിം ദസ്സിയ സത്ഥുനോ;

ദസ്സയിംസു ബലം സബ്ബാ, പാദേ വന്ദിംസു സത്ഥുനോ.

൨൭. ‘‘ഇദ്ധീസു ച വസീ ഹോമ, ദിബ്ബായ സോതധാതുയാ;

ചേതോപരിയഞാണസ്സ, വസീ ഹോമ മഹാമുനേ.

൨൮. ‘‘പുബ്ബേനിവാസം ജാനാമ, ദിബ്ബചക്ഖു വിസോധിതം;

സബ്ബാസവപരിക്ഖീണാ, നത്ഥി ദാനി പുനബ്ഭവോ.

൨൯. ‘‘അത്ഥധമ്മനിരുത്തീസു, പടിഭാനേ തഥേവ ച;

ഞാണം അമ്ഹം മഹാവീര, ഉപ്പന്നം തവ സന്തികേ.

൩൦. ‘‘പുബ്ബാനം ലോകനാഥാനം, സങ്ഗമം നോ നിദസ്സിതം;

അധികാരം ബഹും അമ്ഹം, തുയ്ഹത്ഥായ മഹാമുനേ.

൩൧. ‘‘യം അമ്ഹേഹി കതം കമ്മം, കുസലം സര തം മുനേ;

തുയ്ഹത്ഥായ മഹാവീര, പുഞ്ഞാനുപചിതാനി നോ.

൩൨. ‘‘സതസഹസ്സിതോ കപ്പേ, പദുമുത്തരോ മഹാമുനി;

പുരം ഹംസവതീ നാമ, സമ്ബുദ്ധസ്സ കുലാസയം.

൩൩. ‘‘ദ്വാരേന ഹംസവതിയാ, ഗങ്ഗാ സന്ദതി സബ്ബദാ;

ഉബ്ബള്ഹാ നദിയാ ഭിക്ഖൂ, ഗമനം ന ലഭന്തി തേ.

൩൪. ‘‘ദിവസം ദ്വേ തയോ ചേവ, സത്താഹം മാസികം തതോ;

ചതുമാസമ്പി സമ്പുണ്ണം, ഗമനം ന ലഭന്തി തേ.

൩൫. ‘‘തദാ അഹു സത്തസാരോ, ജടിലോ നാമ രട്ഠികോ;

ഓരുദ്ധേ [ഓരതീരേ (സ്യാ.)] ഭിക്ഖവോ ദിസ്വാ, സേതും ഗങ്ഗായ കാരയി.

൩൬. ‘‘തദാ സതസഹസ്സേഹി, സേതും ഗങ്ഗായ കാരയി;

സങ്ഘസ്സ ഓരിമേ തീരേ, വിഹാരഞ്ച അകാരയി.

൩൭. ‘‘ഇത്ഥിയോ പുരിസാ ചേവ, ഉച്ചനീചകുലാനി ച;

തസ്സ സേതും വിഹാരഞ്ച [തേസു സേതുവിഹാരേസു (സീ.), തസ്സ സേതൂ വിഹാരേ ച (പീ.)], സമഭാഗം അകംസു തേ.

൩൮. ‘‘അമ്ഹേ അഞ്ഞേ ച മാനുജാ, വിപ്പസന്നേന ചേതസാ;

തസ്സ ധമ്മേസു ദായാദാ, നഗരേ ജനപദേസു ച.

൩൯. ‘‘ഇത്ഥീ പുമാ കുമാരാ ച, ബഹൂ ചേവ കുമാരികാ;

സേതുനോ ച വിഹാരസ്സ, വാലുകാ ആകിരിംസു തേ.

൪൦. ‘‘വീഥിം സമ്മജ്ജനം കത്വാ, കദലീപുണ്ണഘടേ ധജേ;

ധൂപം ചുണ്ണഞ്ച മാലഞ്ച, കാരം കത്വാന സത്ഥുനോ.

൪൧. ‘‘സേതുവിഹാരേ കാരേത്വാ, നിമന്തേത്വാ വിനായകം;

മഹാദാനം ദദിത്വാന, സമ്ബോധിം അഭിപത്ഥയിം.

൪൨. ‘‘പദുമുത്തരോ മഹാവീരോ, താരകോ സബ്ബപാണിനം;

അനുമോദനീയംകാസി, ജടിലസ്സ മഹാമുനി [കത്വാ, വിയാകാസി മഹാമുനി (സ്യാ.)].

൪൩. ‘‘‘സതസഹസ്സാതിക്കന്തേ, കപ്പോ ഹേസ്സതി ഭദ്ദകോ;

ഭവാഭവേനുഭോത്വാന, പാപുണിസ്സതി ബോധിയം.

൪൪. ‘‘‘കാചി ഹത്ഥപരികമ്മം, കതാവീ നരനാരിയോ;

അനാഗതമ്ഹി അദ്ധാനേ, സബ്ബാ ഹേസ്സന്തി സമ്മുഖാ’.

൪൫. ‘‘തേന കമ്മവിപാകേന, ചേതനാപണിധീഹി ച;

ഉപ്പന്നാ ദേവഭവനം, തുയ്ഹം താ പരിചാരികാ.

൪൬. ‘‘ദിബ്ബസുഖം അസങ്ഖിയം, മാനുസഞ്ച അസങ്ഖിയം;

തുയ്ഹം തേ പരിചാരേമ, സംസരിമ്ഹ ഭവാഭവേ.

൪൭. ‘‘സതസഹസ്സിതോ കപ്പേ, സുകതം കമ്മസമ്പദം;

സുഖുമാലീ മനുസ്സാനം, അഥോ ദേവപുരേ വരേ.

൪൮. ‘‘രൂപഭോഗയസേ ചേവ, അഥോ കിത്തിഞ്ച സക്കതം [കിത്തിസുഖം പിയം (സ്യാ.)];

ലഭാമ സതതം സബ്ബം, സുകതം കമ്മസമ്പദം.

൪൯. ‘‘പച്ഛിമേ ഭവേ സമ്പത്തേ, ജാതാമ്ഹ ബ്രാഹ്മണേ കുലേ;

സുഖുമാലഹത്ഥപാദാ, സക്യപുത്തനിവേസനേ.

൫൦. ‘‘സബ്ബകാലമ്പി പഥവിം, ന പസ്സാമ ന ലങ്കതം;

ചിക്ഖല്ലഭൂമിമസുചിം [ചിക്ഖല്ലം ഭൂമിം ഗമനം (സ്യാ.)], ന പസ്സാമ മഹാമുനേ.

൫൧. ‘‘അഗാരം വസന്തേ അമ്ഹേ, സക്കാരം സബ്ബകാലികം;

ഉപനേന്തി സദാ സബ്ബം, പുബ്ബകമ്മഫലേന നോ [പുബ്ബകമ്മഫലം തതോ (സീ. പീ.)].

൫൨. ‘‘അഗാരം പജഹിത്വാന, പബ്ബജിത്വാനഗാരിയം;

സംസാരപഥനിത്ഥിണ്ണാ, വീതരാഗാ ഭവാമസേ [നത്ഥി ദാനി പുനബ്ഭവോ (സീ. സ്യാ. പീ.)].

൫൩. ‘‘ചീവരം പിണ്ഡപാതഞ്ച, പച്ചയം സയനാസനം;

ഉപനേന്തി സദാ അമ്ഹേ, സഹസ്സാനി തതോ തതോ.

൫൪. ‘‘കിലേസാ ഝാപിതാ അമ്ഹം…പേ… വിഹരാമ അനാസവാ.

൫൫. ‘‘സ്വാഗതം വത നോ ആസി…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനം.

൫൬. ‘‘പടിസമ്ഭിദാ ചതസ്സോ…പേ… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനം’’.

ഇത്ഥം സുദം ചതുരാസീതിബ്രാഹ്മണകഞ്ഞാഭിക്ഖുനീസഹസ്സാനി ഭഗവതോ സമ്മുഖാ ഇമാ ഗാഥായോ അഭാസിത്ഥാതി.

ചതുരാസീതിഭിക്ഖുനീസഹസ്സാപദാനം ദുതിയം.

൩. ഉപ്പലദായികാഥേരീഅപദാനം

൫൭. ‘‘നഗരേ അരുണവതിയാ, അരുണോ നാമ ഖത്തിയോ;

തസ്സ രഞ്ഞോ അഹും ഭരിയാ, ഏകജ്ഝം ചാരയാമഹം.

൫൮. ‘‘രഹോഗതാ നിസീദിത്വാ, ഏവം ചിന്തേസഹം തദാ;

‘കുസലം മേ കതം നത്ഥി, ആദായ ഗമിയം മമ.

൫൯. ‘‘‘മഹാഭിതാപം കടുകം, ഘോരരൂപം സുദാരുണം;

നിരയം നൂന ഗച്ഛാമി, ഏത്ഥ മേ നത്ഥി സംസയോ’.

൬൦. ‘‘ഏവാഹം ചിന്തയിത്വാന, പഹംസേത്വാന മാനസം;

രാജാനം ഉപഗന്ത്വാന, ഇദം വചനമബ്രവിം.

൬൧. ‘‘‘ഇത്ഥീ നാമ മയം ദേവ, പുരിസാനിത്തരാ അഹു [പുരിസാനുഗതാ സദാ (സീ.), പുരിസാ ന ഭവാമ നോ (സ്യാ.), പുരിസാനം ഭരാ മയം (പീ.)];

ഏകം മേ സമണം ദേഹി, ഭോജയിസ്സാമി ഖത്തിയ’.

൬൨. ‘‘അദാസി മേ തദാ രാജാ, സമണം ഭാവിതിന്ദ്രിയം;

തസ്സ പത്തം ഗഹേത്വാന, പരമന്നേന പൂരയിം.

൬൩. ‘‘പൂരേത്വാ പരമം അന്നം, സഹ സുഗന്ധലേപനം;

മഹാചേലേന ഛാദിത്വാ, അദാസിം തുട്ഠമാനസാ.

൬൪. ‘‘തേന കമ്മേന സുകതേന, ചേതനാപണിധീഹി ച;

ജഹിത്വാ മാനുസം ദേഹം, താവതിംസമഗച്ഛഹം.

൬൫. ‘‘സഹസ്സദേവരാജൂനം, മഹേസിത്തമകാരയിം;

സഹസ്സചക്കവത്തീനം, മഹേസിത്തമകാരയിം.

൬൬. ‘‘പദേസരജ്ജം വിപുലം, ഗണനാതോ അസങ്ഖിയം;

നാനാവിധം ബഹും അഞ്ഞം, തസ്സ കമ്മഫലം തതോ.

൬൭. ‘‘ഉപ്പലസ്സേവ മേ വണ്ണോ, അഭിരൂപാ സുദസ്സനാ;

ഇത്ഥിസബ്ബങ്ഗസമ്പന്നാ, അഭിജാതാ ജുതിന്ധരാ.

൬൮. ‘‘പച്ഛിമേ ഭവേ സമ്പത്തേ, അജായിം സാകിയേ കുലേ;

നാരീസഹസ്സപാമോക്ഖാ, സുദ്ധോദനസുതസ്സഹം.

൬൯. ‘‘നിബ്ബിന്ദിത്വാ അഗാരേഹം, പബ്ബജിം അനഗാരിയം;

സത്തമീരത്തിസമ്പത്താ [സത്തമിംരത്തിമപത്താ (സീ. സ്യാ. പീ.)], ചതുസച്ചമപാപുണിം.

൭൦. ‘‘ചീവരം പിണ്ഡപാതഞ്ച, പച്ചയം സയനാസനം;

പരിമേതും ന സക്കോമി, പിണ്ഡപാതസ്സിദം ഫലം.

൭൧. ‘‘യം മയ്ഹം പൂരിതം കമ്മം, കുസലം സരസേ മുനി;

തുയ്ഹത്ഥായ മഹാവീര, പരിചത്തം ബഹും മയാ.

൭൨. ‘‘ഏകത്തിംസേ ഇതോ കപ്പേ, യം ദാനമദദിം തദാ;

ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, പിണ്ഡപാതസ്സിദം ഫലം.

൭൩. ‘‘ദ്വേ ഗതിയോ പജാനാമി, ദേവത്തം അഥ മാനുസം;