൨. നിദ്ദേസോ

൨൧൦. കതമോ സുഞ്ഞതോ വിമോക്ഖോ? ഇധ ഭിക്ഖു അരഞ്ഞഗതോ വാ രുക്ഖമൂലഗതോ വാ സുഞ്ഞാഗാരഗതോ വാ ഇതി പടിസഞ്ചിക്ഖതി – ‘‘സുഞ്ഞമിദം അത്തേന വാ അത്തനിയേന വാ’’തി. സോ തത്ഥ അഭിനിവേസം ന കരോതീതി – സുഞ്ഞതോ വിമോക്ഖോ. അയം സുഞ്ഞതോ വിമോക്ഖോ.

കതമോ അനിമിത്തോ വിമോക്ഖോ? ഇധ ഭിക്ഖു അരഞ്ഞഗതോ വാ രുക്ഖമൂലഗതോ വാ സുഞ്ഞാഗാരഗതോ വാ ഇതി പടിസഞ്ചിക്ഖതി – ‘‘സുഞ്ഞമിദം അത്തേന വാ അത്തനിയേന വാ’’തി. സോ തത്ഥ നിമിത്തം ന കരോതീതി – അനിമിത്തോ വിമോക്ഖോ. അയം അനിമിത്തോ വിമോക്ഖോ.

കതമോ അപ്പണിഹിതോ വിമോക്ഖോ? ഇധ ഭിക്ഖു അരഞ്ഞഗതോ വാ രുക്ഖമൂലഗതോ വാ സുഞ്ഞാഗാരഗതോ വാ ഇതി പടിസഞ്ചിക്ഖതി – ‘‘സുഞ്ഞമിദം അത്തേന വാ അത്തനിയേന വാ’’തി. സോ തത്ഥ പണിധിം ന കരോതീതി – അപ്പണിഹിതോ വിമോക്ഖോ. അയം അപ്പണിഹിതോ വിമോക്ഖോ.

കതമോ അജ്ഝത്തവുട്ഠാനോ വിമോക്ഖോ? ചത്താരി ഝാനാനി – അയം അജ്ഝത്തവുട്ഠാനോ വിമോക്ഖോ. കതമോ ബഹിദ്ധാവുട്ഠാനോ വിമോക്ഖോ? ചതസ്സോ അരൂപസമാപത്തിയോ – അയം ബഹിദ്ധാവുട്ഠാനോ വിമോക്ഖോ. കതമോ ദുഭതോ വുട്ഠാനോ വിമോക്ഖോ? ചത്താരോ അരിയമഗ്ഗാ – അയം ദുഭതോ വുട്ഠാനോ വിമോക്ഖോ.

കതമേ അജ്ഝത്തവുട്ഠാനാ ചത്താരോ വിമോക്ഖാ? പഠമം ഝാനം നീവരണേഹി വുട്ഠാതി. ദുതിയം ഝാനം വിതക്കവിചാരേഹി വുട്ഠാതി. തതിയം ഝാനം പീതിയാ വുട്ഠാതി. ചതുത്ഥം ഝാനം സുഖദുക്ഖേഹി വുട്ഠാതി. ഇമേ അജ്ഝത്തവുട്ഠാനാ ചത്താരോ വിമോക്ഖാ.

കതമേ ബഹിദ്ധാവുട്ഠാനാ ചത്താരോ വിമോക്ഖാ? ആകാസാനഞ്ചായതനസമാപത്തി രൂപസഞ്ഞായ പടിഘസഞ്ഞായ നാനത്തസഞ്ഞായ വുട്ഠാതി. വിഞ്ഞാണഞ്ചായതനസമാപത്തി ആകാസാനഞ്ചായതനസഞ്ഞായ വുട്ഠാതി. ആകിഞ്ചഞ്ഞായതനസമാപത്തി വിഞ്ഞാണഞ്ചായതനസഞ്ഞായ വുട്ഠാതി. നേവസഞ്ഞാനാസഞ്ഞായതനസമാപത്തി ആകിഞ്ചഞ്ഞായതനസഞ്ഞായ വുട്ഠാതി. ഇമേ ബഹിദ്ധാവുട്ഠാനാ ചത്താരോ വിമോക്ഖാ.

കതമേ ദുഭതോ വുട്ഠാനാ ചത്താരോ വിമോക്ഖാ? സോതാപത്തിമഗ്ഗോ സക്കായദിട്ഠിവിചികിച്ഛാസീലബ്ബതപരാമാസാ ദിട്ഠാനുസയാ വിചികിച്ഛാനുസയാ വുട്ഠാതി, തദനുവത്തകകിലേസേഹി ച ഖന്ധേഹി ച വുട്ഠാതി, ബഹിദ്ധാ ച സബ്ബനിമിത്തേഹി വുട്ഠാതി. സകദാഗാമിമഗ്ഗോ ഓളാരികാ കാമരാഗസഞ്ഞോജനാ പടിഘസഞ്ഞോജനാ ഓളാരികാ കാമരാഗാനുസയാ പടിഘാനുസയാ വുട്ഠാതി, തദനുവത്തകകിലേസേഹി ച ഖന്ധേഹി ച വുട്ഠാതി, ബഹിദ്ധാ ച സബ്ബനിമിത്തേഹി വുട്ഠാതി. അനാഗാമിമഗ്ഗോ അനുസഹഗതാ കാമരാഗസഞ്ഞോജനാ പടിഘസഞ്ഞോജനാ അനുസഹഗതാ കാമരാഗാനുസയാ പടിഘാനുസയാ വുട്ഠാതി, തദനുവത്തകകിലേസേഹി ച ഖന്ധേഹി ച വുട്ഠാതി, ബഹിദ്ധാ ച സബ്ബനിമിത്തേഹി വുട്ഠാതി. അരഹത്തമഗ്ഗോ രൂപരാഗാ അരൂപരാഗാ മാനാ ഉദ്ധച്ചാ അവിജ്ജായ മാനാനുസയാ ഭവരാഗാനുസയാ അവിജ്ജാനുസയാ വുട്ഠാതി, തദനുവത്തകകിലേസേഹി ച ഖന്ധേഹി ച വുട്ഠാതി, ബഹിദ്ധാ ച സബ്ബനിമിത്തേഹി വുട്ഠാതി. ഇമേ ദുഭതോ വുട്ഠാനാ ചത്താരോ വിമോക്ഖാ.

൨൧൧. കതമേ അജ്ഝത്തവുട്ഠാനാനം അനുലോമാ ചത്താരോ വിമോക്ഖാ? പഠമം ഝാനം പടിലാഭത്ഥായ വിതക്കോ ച വിചാരോ ച പീതി ച സുഖഞ്ച ചിത്തേകഗ്ഗതാ ച, ദുതിയം ഝാനം പടിലാഭത്ഥായ…പേ… തതിയം ഝാനം പടിലാഭത്ഥായ…പേ… ചതുത്ഥം ഝാനം പടിലാഭത്ഥായ വിതക്കോ ച വിചാരോ ച പീതി ച സുഖഞ്ച ചിത്തേകഗ്ഗതാ ച – ഇമേ അജ്ഝത്തവുട്ഠാനാനം അനുലോമാ ചത്താരോ വിമോക്ഖാ.

കതമേ ബഹിദ്ധാവുട്ഠാനാനം അനുലോമാ ചത്താരോ വിമോക്ഖാ? ആകാസാനഞ്ചായതനസമാപത്തിം പടിലാഭത്ഥായ വിതക്കോ ച വിചാരോ ച പീതി ച സുഖഞ്ച ചിത്തേകഗ്ഗതാ ച, വിഞ്ഞാണഞ്ചായതനസമാപത്തിം…പേ… ആകിഞ്ചഞ്ഞായതനസമാപത്തിം …പേ… നേവസഞ്ഞാനാസഞ്ഞായതനസമാപത്തിം പടിലാഭത്ഥായ വിതക്കോ ച വിചാരോ ച പീതി ച സുഖഞ്ച ചിത്തേകഗ്ഗതാ ച – ഇമേ ബഹിദ്ധാവുട്ഠാനാനം അനുലോമാ ചത്താരോ വിമോക്ഖാ.

കതമേ ദുഭതോ വുട്ഠാനാനം അനുലോമാ ചത്താരോ വിമോക്ഖാ? സോതാപത്തിമഗ്ഗം പടിലാഭത്ഥായ അനിച്ചാനുപസ്സനാ,ദുക്ഖാനുപസ്സനാ,അനത്താനുപസ്സനാ. സകദാഗാമിമഗ്ഗം പടിലാഭത്ഥായ…പേ… അനാഗാമിമഗ്ഗം പടിലാഭത്ഥായ…പേ… അരഹത്തമഗ്ഗം പടിലാഭത്ഥായ അനിച്ചാനുപസ്സനാ,ദുക്ഖാനുപസ്സനാ,അനത്താനുപസ്സനാ – ഇമേ ദുഭതോ വുട്ഠാനാനം അനുലോമാ ചത്താരോ വിമോക്ഖാ.

കതമേ അജ്ഝത്തവുട്ഠാനപടിപ്പസ്സദ്ധീ ചത്താരോ വിമോക്ഖാ? പഠമസ്സ ഝാനസ്സ പടിലാഭോ വാ വിപാകോ വാ, ദുതിയസ്സ ഝാനസ്സ…പേ… തതിയസ്സ ഝാനസ്സ…പേ… ചതുത്ഥസ്സ ഝാനസ്സ പടിലാഭോ വാ വിപാകോ വാ – ഇമേ അജ്ഝത്തവുട്ഠാനപടിപ്പസ്സദ്ധീ ചത്താരോ വിമോക്ഖാ.

കതമേ ബഹിദ്ധാവുട്ഠാനപടിപ്പസ്സദ്ധീ ചത്താരോ വിമോക്ഖാ? ആകാസാനഞ്ചായതനസമാപത്തിയാ പടിലാഭോ വാ വിപാകോ വാ, വിഞ്ഞാണഞ്ചായതനസമാപത്തിയാ…പേ… ആകിഞ്ചഞ്ഞായതനസമാപത്തിയാ…പേ… നേവസഞ്ഞാനാസഞ്ഞായതനസമാപത്തിയാ പടിലാഭോ വാ വിപാകോ വാ – ഇമേ ബഹിദ്ധാവുട്ഠാനപടിപ്പസ്സദ്ധീ ചത്താരോ വിമോക്ഖാ.

കതമേ ദുഭതോ വുട്ഠാനപടിപ്പസ്സദ്ധീ ചത്താരോ വിമോക്ഖാ? സോതാപത്തിമഗ്ഗസ്സ സോതാപത്തിഫലം, സകദാഗാമിമഗ്ഗസ്സ സകദാഗാമിഫലം, അനാഗാമിമഗ്ഗസ്സ അനാഗാമിഫലം, അരഹത്തമഗ്ഗസ്സ അരഹത്തഫലം – ഇമേ ദുഭതോ വുട്ഠാനപടിപ്പസ്സദ്ധീ ചത്താരോ വിമോക്ഖാ.

൨൧൨. കഥം രൂപീ രൂപാനി പസ്സതീതി – വിമോക്ഖോ? ഇധേകച്ചോ അജ്ഝത്തം പച്ചത്തം നീലനിമിത്തം മനസികരോതി, നീലസഞ്ഞം പടിലഭതി. സോ തം നിമിത്തം സുഗ്ഗഹിതം കരോതി, സൂപധാരിതം ഉപധാരേതി, സ്വാവത്ഥിതം അവത്ഥാപേതി. സോ തം നിമിത്തം സുഗ്ഗഹിതം കത്വാ സൂപധാരിതം [സുപധാരിതം (ക.)] ഉപധാരേത്വാ സ്വാവത്ഥിതം അവത്ഥാപേത്വാ ബഹിദ്ധാ നീലനിമിത്തേ ചിത്തം ഉപസംഹരതി, നീലസഞ്ഞം പടിലഭതി. സോ തം നിമിത്തം സുഗ്ഗഹിതം കരോതി, സൂപധാരിതം ഉപധാരേതി, സ്വാവത്ഥിതം അവത്ഥാപേതി. സോ തം നിമിത്തം സുഗ്ഗഹിതം കത്വാ ഉപധാരേത്വാ സ്വാവത്ഥിതം അവത്ഥാപേത്വാ ആസേവതി ഭാവേതി ബഹുലീകരോതി. തസ്സ ഏവം ഹോതി – ‘‘അജ്ഝത്തഞ്ച ബഹിദ്ധാ ച ഉഭയമിദം രൂപ’’ന്തി, രൂപസഞ്ഞീ ഹോതി. ഇധേകച്ചോ അജ്ഝത്തം പച്ചത്തം പീതനിമിത്തം…പേ… ലോഹിതനിമിത്തം…പേ… ഓദാതനിമിത്തം മനസികരോതി, ഓദാതസഞ്ഞം പടിലഭതി. സോ തം നിമിത്തം സുഗ്ഗഹിതം കരോതി, സൂപധാരിതം ഉപധാരേതി, സ്വാവത്ഥിതം അവത്ഥാപേതി. സോ തം നിമിത്തം സുഗ്ഗഹിതം കത്വാ സൂപധാരിതം ഉപധാരേത്വാ സ്വാവത്ഥിതം അവത്ഥാപേത്വാ ബഹിദ്ധാ ഓദാതനിമിത്തേ ചിത്തം ഉപസംഹരതി, ഓദാതസഞ്ഞം പടിലഭതി. സോ തം നിമിത്തം സുഗ്ഗഹിതം കരോതി, സൂപധാരിതം ഉപധാരേതി, സ്വാവത്ഥിതം അവത്ഥാപേതി. സോ തം നിമിത്തം സുഗ്ഗഹിതം കത്വാ സൂപധാരിതം ഉപധാരേത്വാ സ്വാവത്ഥിതം അവത്ഥാപേത്വാ ആസേവതി ഭാവേതി ബഹുലീകരോതി. തസ്സ ഏവം ഹോതി – ‘‘അജ്ഝത്തഞ്ച ബഹിദ്ധാ ച ഉഭയമിദം രൂപ’’ന്തി, രൂപസഞ്ഞീ ഹോതി. ഏവം രൂപീ രൂപാനി പസ്സതീതി – വിമോക്ഖോ.

കഥം അജ്ഝത്തം അരൂപസഞ്ഞീ ബഹിദ്ധാ രൂപാനി പസ്സതീതി – വിമോക്ഖോ? ഇധേകച്ചോ അജ്ഝത്തം പച്ചത്തം നീലനിമിത്തം ന മനസികരോതി, നീലസഞ്ഞം ന പടിലഭതി; ബഹിദ്ധാ നീലനിമിത്തേ ചിത്തം ഉപസംഹരതി, നീലസഞ്ഞം പടിലഭതി. സോ തം നിമിത്തം സുഗ്ഗഹിതം കരോതി, സൂപധാരിതം ഉപധാരേതി, സ്വാവത്ഥിതം അവത്ഥാപേതി. സോ തം നിമിത്തം സുഗ്ഗഹിതം കത്വാ സൂപധാരിതം ഉപധാരേത്വാ സ്വാവത്ഥിതം അവത്ഥാപേത്വാ ആസേവതി ഭാവേതി ബഹുലീകരോതി. തസ്സ ഏവം ഹോതി – ‘‘അജ്ഝത്തം അരൂപം, ബഹിദ്ധാ രൂപമിദ’’ന്തി, രൂപസഞ്ഞീ ഹോതി. ഇധേകച്ചോ അജ്ഝത്തം പച്ചത്തം പീതനിമിത്തം…പേ… ലോഹിതനിമിത്തം…പേ… ഓദാതനിമിത്തം ന മനസികരോതി, ഓദാതസഞ്ഞം ന പടിലഭതി; ബഹിദ്ധാ ഓദാതനിമിത്തേ ചിത്തം ഉപസംഹരതി, ഓദാതസഞ്ഞം പടിലഭതി. സോ തം നിമിത്തം സുഗ്ഗഹിതം കരോതി, സൂപധാരിതം ഉപധാരേതി, സ്വാവത്ഥിതം അവത്ഥാപേതി. സോ തം നിമിത്തം സുഗ്ഗഹിതം കത്വാ സൂപധാരിതം ഉപധാരേത്വാ സ്വാവത്ഥിതം അവത്ഥാപേത്വാ ആസേവതി ഭാവേതി ബഹുലീകരോതി. തസ്സ ഏവം ഹോതി – ‘‘അജ്ഝത്തം അരൂപം ബഹിദ്ധാ രൂപമിദ’’ന്തി, രൂപസഞ്ഞീ ഹോതി. ഏവം അജ്ഝത്തം അരൂപസഞ്ഞീ ബഹിദ്ധാ രൂപാനി പസ്സതീതി – വിമോക്ഖോ.

കഥം ‘‘സുഭ’’ന്തേവ അധിമുത്തോ ഹോതീതി – വിമോക്ഖോ? ഇധ ഭിക്ഖു മേത്താസഹഗതേന ചേതസാ ഏകം ദിസം ഫരിത്വാ വിഹരതി, തഥാ ദുതിയം, തഥാ തതിയം, തഥാ ചതുത്ഥം. ഇതി ഉദ്ധമധോ തിരിയം സബ്ബധി സബ്ബത്തതായ സബ്ബാവന്തം ലോകം മേത്താസഹഗതേന ചേതസാ വിപുലേന മഹഗ്ഗതേന അപ്പമാണേന അവേരേന അബ്യാപജ്ജേന [അബ്യാപജ്ഝേന (സ്യാ.)] ഫരിത്വാ വിഹരതി. മേത്തായ ഭാവിതത്താ സത്താ അപ്പടികൂലാ ഹോന്തി. കരുണാസഹഗതേന ചേതസാ…പേ… കരുണായ ഭാവിതത്താ സത്താ അപ്പടികൂലാ ഹോന്തി. മുദിതാസഹഗതേന ചേതസാ…പേ… മുദിതായ ഭാവിതത്താ സത്താ അപ്പടികൂലാ ഹോന്തി. ഉപേക്ഖാസഹഗതേന ചേതസാ ഏകം ദിസം ഫരിത്വാ വിഹരതി…പേ… ഉപേക്ഖായ ഭാവിതത്താ സത്താ അപ്പടികൂലാ ഹോന്തി. ഏവം ‘‘സുഭം’’ തേവ അധിമുത്തോ ഹോതീതി – വിമോക്ഖോ.

൨൧൩. കതമോ ആകാസാനഞ്ചായതനസമാപത്തി വിമോക്ഖോ? ഇധ ഭിക്ഖു സബ്ബസോ രൂപസഞ്ഞാനം സമതിക്കമാ പടിഘസഞ്ഞാനം അത്ഥങ്ഗമാ നാനത്തസഞ്ഞാനം അമനസികാരാ ‘‘അനന്തോ ആകാസോ’’തി ആകാസാനഞ്ചായതനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി – അയം ആകാസാനഞ്ചായതനസമാപത്തി വിമോക്ഖോ.

കതമോ വിഞ്ഞാണഞ്ചായതനസമാപത്തി വിമോക്ഖോ? ഇധ ഭിക്ഖു സബ്ബസോ ആകാസാനഞ്ചായതനം സമതിക്കമ്മ ‘‘അനന്തം വിഞ്ഞാണ’’ന്തി വിഞ്ഞാണഞ്ചായതനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി – അയം വിഞ്ഞാണഞ്ചായതനസമാപത്തി വിമോക്ഖോ.

കതമോ ആകിഞ്ചഞ്ഞായതനസമാപത്തി വിമോക്ഖോ? ഇധ ഭിക്ഖു സബ്ബസോ വിഞ്ഞാണഞ്ചായതനം സമതിക്കമ്മ ‘‘നത്ഥി കിഞ്ചീ’’തി ആകിഞ്ചഞ്ഞായതനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി – അയം ആകിഞ്ചഞ്ഞായതനസമാപത്തി വിമോക്ഖോ.

കതമോ നേവസഞ്ഞാനാസഞ്ഞായതനസമാപത്തി വിമോക്ഖോ? ഇധ ഭിക്ഖു സബ്ബസോ ആകിഞ്ചഞ്ഞായതനം സമതിക്കമ്മ നേവസഞ്ഞാനാസഞ്ഞായതനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി – അയം നേവസഞ്ഞാനാസഞ്ഞായതനസമാപത്തി വിമോക്ഖോ.

കതമോ സഞ്ഞാവേദയിതനിരോധസമാപത്തി വിമോക്ഖോ? ഇധ ഭിക്ഖു സബ്ബസോ നേവസഞ്ഞാനാസഞ്ഞായതനം സമതിക്കമ്മ സഞ്ഞാവേദയിതനിരോധം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി – അയം സഞ്ഞാവേദയിതനിരോധസമാപത്തി വിമോക്ഖോ.

കതമോ സമയവിമോക്ഖോ? ചത്താരി ച ഝാനാനി ചതസ്സോ ച അരൂപസമാപത്തിയോ – അയം സമയവിമോക്ഖോ.

കതമോ അസമയവിമോക്ഖോ? ചത്താരോ ച അരിയമഗ്ഗാ, ചത്താരി ച സാമഞ്ഞഫലാനി, നിബ്ബാനഞ്ച – അയം അസമയവിമോക്ഖോ.

കതമോ സാമയികോ വിമോക്ഖോ? ചത്താരി ച ഝാനാനി, ചതസ്സോ ച അരൂപസമാപത്തിയോ – അയം സാമയികോ വിമോക്ഖോ.

കതമോ അസാമയികോ വിമോക്ഖോ? ചത്താരോ ച അരിയമഗ്ഗാ, ചത്താരി ച സാമഞ്ഞഫലാനി, നിബ്ബാനഞ്ച – അയം അസാമയികോ വിമോക്ഖോ.

കതമോ കുപ്പോ വിമോക്ഖോ? ചത്താരി ച ഝാനാനി, ചതസ്സോ ച അരൂപസമാപത്തിയോ – അയം കുപ്പോ വിമോക്ഖോ.

കതമോ അകുപ്പോ വിമോക്ഖോ? ചത്താരോ ച അരിയമഗ്ഗാ, ചത്താരി ച സാമഞ്ഞഫലാനി, നിബ്ബാനഞ്ച – അയം അകുപ്പോ വിമോക്ഖോ.

കതമോ ലോകിയോ വിമോക്ഖോ? ചത്താരി ച ഝാനാനി, ചതസ്സോ ച അരൂപസമാപത്തിയോ – അയം ലോകിയോ വിമോക്ഖോ.

കതമോ ലോകുത്തരോ വിമോക്ഖോ? ചത്താരോ ച അരിയമഗ്ഗാ, ചത്താരി ച സാമഞ്ഞഫലാനി, നിബ്ബാനഞ്ച – അയം ലോകുത്തരോ വിമോക്ഖോ.

കതമോ സാസവോ വിമോക്ഖോ? ചത്താരി ച ഝാനാനി, ചതസ്സോ ച അരൂപസമാപത്തിയോ – അയം സാസവോ വിമോക്ഖോ.

കതമോ അനാസവോ വിമോക്ഖോ? ചത്താരോ ച അരിയമഗ്ഗാ, ചത്താരി ച സാമഞ്ഞഫലാനി, നിബ്ബാനഞ്ച – അയം അനാസവോ വിമോക്ഖോ.

കതമോ സാമിസോ വിമോക്ഖോ? രൂപപ്പടിസഞ്ഞുത്തോ വിമോക്ഖോ – അയം സാമിസോ വിമോക്ഖോ.

കതമോ നിരാമിസോ വിമോക്ഖോ? അരൂപപ്പടിസഞ്ഞുത്തോ വിമോക്ഖോ – അയം നിരാമിസോ വിമോക്ഖോ.

കതമോ നിരാമിസാ നിരാമിസതരോ വിമോക്ഖോ? ചത്താരോ ച അരിയമഗ്ഗാ, ചത്താരി ച സാമഞ്ഞഫലാനി, നിബ്ബാനഞ്ച – അയം നിരാമിസാനിരാമിസതരോ വിമോക്ഖോ.

കതമോ പണിഹിതോ വിമോക്ഖോ? ചത്താരി ച ഝാനാനി, ചതസ്സോ ച അരൂപസമാപത്തിയോ – അയം പണിഹിതോ വിമോക്ഖോ. കതമോ അപ്പണിഹിതോ വിമോക്ഖോ? ചത്താരോ ച അരിയമഗ്ഗാ, ചത്താരി ച സാമഞ്ഞഫലാനി, നിബ്ബാനഞ്ച – അയം അപ്പണിഹിതോ വിമോക്ഖോ.

കതമോ പണിഹിതപ്പടിപ്പസ്സദ്ധി വിമോക്ഖോ? പഠമസ്സ ഝാനസ്സ പടിലാഭോ വാ വിപാകോ വാ …പേ… നേവസഞ്ഞാനാസഞ്ഞായതനസമാപത്തിയാ പടിലാഭോ വാ വിപാകോ വാ – അയം പണിഹിതപ്പടിപ്പസ്സദ്ധി വിമോക്ഖോ.

കതമോ സഞ്ഞുത്തോ വിമോക്ഖോ? ചത്താരി ച ഝാനാനി, ചതസ്സോ ച അരൂപസമാപത്തിയോ – അയം സഞ്ഞുത്തോ വിമോക്ഖോ.

കതമോ വിസഞ്ഞുത്തോ വിമോക്ഖോ? ചത്താരോ ച അരിയമഗ്ഗാ, ചത്താരി ച സാമഞ്ഞഫലാനി, നിബ്ബാനഞ്ച – അയം വിസഞ്ഞുത്തോ വിമോക്ഖോ.

കതമോ ഏകത്തവിമോക്ഖോ? ചത്താരോ ച അരിയമഗ്ഗാ, ചത്താരി ച സാമഞ്ഞഫലാനി, നിബ്ബാനഞ്ച – അയം ഏകത്തവിമോക്ഖോ.

കതമോ നാനത്തവിമോക്ഖോ? ചത്താരി ച ഝാനാനി, ചതസ്സോ ച അരൂപസമാപത്തിയോ – അയം നാനത്തവിമോക്ഖോ.

൨൧൪. കതമോ സഞ്ഞാവിമോക്ഖോ? സിയാ ഏകോ സഞ്ഞാവിമോക്ഖോ ദസ സഞ്ഞാവിമോക്ഖാ ഹോന്തി, ദസ സഞ്ഞാവിമോക്ഖാ ഏകോ സഞ്ഞാവിമോക്ഖോ ഹോതി, വത്ഥുവസേന പരിയായേന. കഥഞ്ച സിയാ? അനിച്ചാനുപസ്സനാഞാം നിച്ചതോ സഞ്ഞായ മുച്ചതീതി – സഞ്ഞാവിമോക്ഖോ. ദുക്ഖാനുപസ്സനാഞാം സുഖതോ സഞ്ഞായ മുച്ചതീതി – സഞ്ഞാവിമോക്ഖോ. അനത്താനുപസ്സനാഞാണം അത്തതോ സഞ്ഞായ മുച്ചതീതി – സഞ്ഞാവിമോക്ഖോ. നിബ്ബിദാനുപസ്സനാഞാണം നന്ദിയാ സഞ്ഞായ മുച്ചതീതി – സഞ്ഞാവിമോക്ഖോ. വിരാഗാനുപസ്സനാഞാണം രാഗതോ സഞ്ഞായ മുച്ചതീതി – സഞ്ഞാവിമോക്ഖോ. നിരോധാനുപസ്സനാഞാണം സമുദയതോ സഞ്ഞായ മുച്ചതീതി – സഞ്ഞാവിമോക്ഖോ. പടിനിസ്സഗ്ഗാനുപസ്സനാഞാണം ആദാനതോ സഞ്ഞായ മുച്ചതീതി – സഞ്ഞാവിമോക്ഖോ. അനിമിത്താനുപസ്സനാഞാണം നിമിത്തതോ സഞ്ഞായ മുച്ചതീതി – സഞ്ഞാവിമോക്ഖോ. അപ്പണിഹിതാനുപസ്സനാഞാണം പണിധിയാ സഞ്ഞായ മുച്ചതീതി – സഞ്ഞാവിമോക്ഖോ. സുഞ്ഞതാനുപസ്സനാഞാണം അഭിനിവേസതോ സഞ്ഞായ മുച്ചതീതി – സഞ്ഞാവിമോക്ഖോ. ഏവം സിയാ ഏകോ സഞ്ഞാവിമോക്ഖോ ദസ സഞ്ഞാവിമോക്ഖാ ഹോന്തി, ദസ സഞ്ഞാവിമോക്ഖാ ഏകോ സഞ്ഞാവിമോക്ഖോ ഹോതി വത്ഥുവസേന പരിയായേന.

രൂപേ അനിച്ചാനുപസ്സനാഞാണം നിച്ചതോ സഞ്ഞായ മുച്ചതീതി – സഞ്ഞാവിമോക്ഖോ…പേ… രൂപേ സുഞ്ഞതാനുപസ്സനാഞാണം അഭിനിവേസതോ സഞ്ഞായ മുച്ചതീതി – സഞ്ഞാവിമോക്ഖോ. ഏവം സിയാ ഏകോ സഞ്ഞാവിമോക്ഖോ ദസ സഞ്ഞാവിമോക്ഖാ ഹോന്തി, ദസ സഞ്ഞാവിമോക്ഖാ ഏകോ സഞ്ഞാവിമോക്ഖോ ഹോതി വത്ഥുവസേന പരിയായേന.

വേദനായ…പേ… സഞ്ഞായ… സങ്ഖാരേസു… വിഞ്ഞാണേ… ചക്ഖുസ്മിം…പേ… ജരാമരണേ അനിച്ചാനുപസ്സനാഞാണം നിച്ചതോ സഞ്ഞായ മുച്ചതീതി – സഞ്ഞാവിമോക്ഖോ…പേ… ജരാമരണേ സുഞ്ഞതാനുപസ്സനാഞാണം അഭിനിവേസതോ സഞ്ഞായ മുച്ചതീതി – സഞ്ഞാവിമോക്ഖോ. ഏവം സിയാ, ഏകോ സഞ്ഞാവിമോക്ഖോ ദസ സഞ്ഞാവിമോക്ഖാ ഹോന്തി, ദസ സഞ്ഞാവിമോക്ഖാ ഏകോ സഞ്ഞാവിമോക്ഖോ ഹോതി വത്ഥുവസേന പരിയായേന – അയം സഞ്ഞാവിമോക്ഖോ.

൨൧൫. കതമോ ഞാണവിമോക്ഖോ? സിയാ ഏകോ ഞാണവിമോക്ഖോ ദസ ഞാണവിമോക്ഖാ ഹോന്തി, ദസ ഞാണവിമോക്ഖാ ഏകോ ഞാണവിമോക്ഖോ ഹോതി വത്ഥുവസേന പരിയായേന സിയാതി. കഥഞ്ച സിയാ? അനിച്ചാനുപസ്സനാ യഥാഭൂതം ഞാണം നിച്ചതോ സമ്മോഹാ അഞ്ഞാണാ മുച്ചതീതി – ഞാണവിമോക്ഖോ. ദുക്ഖാനുപസ്സനാ യഥാഭൂതം ഞാണം സുഖതോ സമ്മോഹാ അഞ്ഞാണാ മുച്ചതീതി – ഞാണവിമോക്ഖോ. അനത്താനുപസ്സനാ യഥാഭൂതം ഞാണം അത്തതോ സമ്മോഹാ അഞ്ഞാണാ മുച്ചതീതി – ഞാണവിമോക്ഖോ. നിബ്ബിദാനുപസ്സനാ യഥാഭൂതം ഞാണം നന്ദിയാ സമ്മോഹാ അഞ്ഞാണാ മുച്ചതീതി – ഞാണവിമോക്ഖോ. വിരാഗാനുപസ്സനാ യഥാഭൂതം ഞാണം രാഗതോ സമ്മോഹാ അഞ്ഞാണാ മുച്ചതീതി – ഞാണവിമോക്ഖോ. നിരോധാനുപസ്സനാ യഥാഭൂതം ഞാണം സമുദയതോ സമ്മോഹാ അഞ്ഞാണാ മുച്ചതീതി – ഞാണവിമോക്ഖോ. പടിനിസ്സഗ്ഗാനുപസ്സനാ യഥാഭൂതം ഞാണം ആദാനതോ സമ്മോഹാ അഞ്ഞാണാ മുച്ചതീതി – ഞാണവിമോക്ഖോ. അനിമിത്താനുപസ്സനാ യഥാഭൂതം ഞാണം നിമിത്തതോ സമ്മോഹാ അഞ്ഞാണാ മുച്ചതീതി – ഞാണവിമോക്ഖോ. അപ്പണിഹിതാനുപസ്സനാ ഥാഭൂതം ഞാണം പണിധിയാ സമ്മോഹാ അഞ്ഞാണാ മുച്ചതീതി – ഞാണവിമോക്ഖോ. സുഞ്ഞതാനുപസ്സനാ യഥാഭൂതം ഞാണം അഭിനിവേസതോ സമ്മോഹാ അഞ്ഞാണാ മുച്ചതീതി – ഞാണവിമോക്ഖോ. ഏവം സിയാ ഏകോ ഞാണവിമോക്ഖോ ദസ ഞാണവിമോക്ഖാ ഹോന്തി, ദസ ഞാണവിമോക്ഖാ ഏകോ ഞാണവിമോക്ഖോ ഹോതി വത്ഥുവസേന പരിയായേന.

രൂപേ അനിച്ചാനുപസ്സനാ യഥാഭൂതം ഞാണം നിച്ചതോ സമ്മോഹാ അഞ്ഞാണാ മുച്ചതീതി – ഞാണവിമോക്ഖോ…പേ… രൂപേ സുഞ്ഞതാനുപസ്സനാ യഥാഭൂതം ഞാണം അഭിനിവേസതോ സമ്മോഹാ അഞ്ഞാണാ മുച്ചതീതി – ഞാണവിമോക്ഖോ. ഏവം സിയാ ഏകോ ഞാണവിമോക്ഖോ ദസ ഞാണവിമോക്ഖാ ഹോന്തി, ദസ ഞാണവിമോക്ഖാ ഏകോ ഞാണവിമോക്ഖോ ഹോതി വത്ഥുവസേന പരിയായേന.

വേദനായ …പേ… സഞ്ഞായ… സങ്ഖാരേസു… വിഞ്ഞാണേ… ചക്ഖുസ്മിം…പേ… ജരാമരണേ അനിച്ചാനുപസ്സനാ യഥാഭൂതം ഞാണം നിച്ചതോ സമ്മോഹാ അഞ്ഞാണാ മുച്ചതീതി – ഞാണവിമോക്ഖോ…പേ… ജരാമരണേ സുഞ്ഞതാനുപസ്സനാ യഥാഭൂതം ഞാണം അഭിനിവേസതോ സമ്മോഹാ അഞ്ഞാണാ മുച്ചതീതി – ഞാണവിമോക്ഖോ. ഏവം സിയാ ഏകോ ഞാണവിമോക്ഖോ ദസ ഞാണവിമോക്ഖാ ഹോന്തി, ദസ ഞാണവിമോക്ഖാ ഏകോ ഞാണവിമോക്ഖോ ഹോതി വത്ഥുവസേന പരിയായേന – അയം ഞാണവിമോക്ഖോ.

൨൧൬. കതമോ സീതിസിയാവിമോക്ഖോ? സിയാ ഏകോ സീതിസിയാവിമോക്ഖോ ദസ സീതിസിയാവിമോക്ഖാ ഹോന്തി, ദസ സീതിസിയാവിമോക്ഖാ ഏകോ സീതിസിയാവിമോക്ഖോ ഹോതി വത്ഥുവസേന പരിയായേന സിയാതി. കഥഞ്ച സിയാ? അനിച്ചാനുപസ്സനാ അനുത്തരം സീതിഭാവം ഞാണം നിച്ചതോ സന്താപപരിളാഹദരഥാ മുച്ചതീതി – സീതിസിയാവിമോക്ഖോ. ദുക്ഖാനുപസ്സനാ അനുത്തരം സീതിഭാവം ഞാണം സുഖതോ സന്താപപരിളാഹദരഥാ മുച്ചതീതി – സീതിസിയാവിമോക്ഖോ. അനത്താനുപസ്സനാ അനുത്തരം സീതിഭാവം ഞാണം അത്തതോ സന്താപപരിളാഹദരഥാ മുച്ചതീതി – സീതിസിയാവിമോക്ഖോ. നിബ്ബിദാനുപസ്സനാ അനുത്തരം സീതിഭാവം ഞാണം നന്ദിയാ സന്താപപരിളാഹദരഥാ മുച്ചതീതി – സീതിസിയാവിമോക്ഖോ. വിരാഗാനുപസ്സനാ അനുത്തരം സീതിഭാവം ഞാണം രാഗതോ സന്താപപരിളാഹദരഥാ മുച്ചതീതി – സീതിസിയാവിമോക്ഖോ. നിരോധാനുപസ്സനാ അനുത്തരം സീതിഭാവം ഞാണം സമുദയതോ സന്താപപരിളാഹദരഥാ മുച്ചതീതി – സീതിസിയാവിമോക്ഖോ. പടിനിസ്സഗ്ഗാനുപസ്സനാ അനുത്തരം സീതിഭാവം ഞാണം ആദാനതോ സന്താപപരിളാഹദരഥാ മുച്ചതീതി – സീതിസിയാവിമോക്ഖോ. അനിമിത്താനുപസ്സനാ അനുത്തരം സീതിഭാവം ഞാണം നിമിത്തതോ സന്താപപരിളാഹദരഥാ മുച്ചതീതി – സീതിസിയാവിമോക്ഖോ. അപ്പണിഹിതാനുപസ്സനാ അനുത്തരം സീതിഭാവം ഞാണം പണിധിയാ സന്താപപരിളാഹദരഥാ മുച്ചതീതി – സീതിസിയാവിമോക്ഖോ. സുഞ്ഞതാനുപസ്സനാ അനുത്തരം സീതിഭാവം ഞാണം അഭിനിവേസതോ സന്താപപരിളാഹദരഥാ മുച്ചതീതി – സീതിസിയാവിമോക്ഖോ. ഏവം സിയാ ഏകോ സീതിസിയാവിമോക്ഖോ ദസ സീതിസിയാവിമോക്ഖാ ഹോന്തി, ദസ സീതിസിയാവിമോക്ഖാ ഏകോ സീതിസിയാവിമോക്ഖോ ഹോതി വത്ഥുവസേന പരിയായേന.

രൂപേ അനിച്ചാനുപസ്സനാ അനുത്തരം സീതിഭാവം ഞാണം നിച്ചതോ സന്താപപരിളാഹദരഥാ മുച്ചതീതി – സീതിസിയാവിമോക്ഖോ…പേ… രൂപേ സുഞ്ഞതാനുപസ്സനാ അനുത്തരം സീതിഭാവം ഞാണം അഭിനിവേസതോ സന്താപപരിളാഹദരഥാ മുച്ചതീതി – സീതിസിയാവിമോക്ഖോ. ഏവം സിയാ ഏകോ സീതിസിയാവിമോക്ഖോ ദസ സീതിസിയാവിമോക്ഖാ ഹോന്തി, ദസ സീതിസിയാവിമോക്ഖാ ഏകോ സീതിസിയാവിമോക്ഖോ ഹോതി വത്ഥുവസേന പരിയായേന.

വേദനായ…പേ… സഞ്ഞായ… സങ്ഖാരേസു… വിഞ്ഞാണേ… ചക്ഖുസ്മിം…പേ… ജരാമരണേ അനിച്ചാനുപസ്സനാ അനുത്തരം സീതിഭാവം ഞാണം നിച്ചതോ സന്താപപരിളാഹദരഥാ മുച്ചതീതി – സീതിസിയാവിമോക്ഖോ…പേ… ജരാമരണേ സുഞ്ഞതാനുപസ്സനാ അനുത്തരം സീതിഭാവം ഞാണം അഭിനിവേസതോ സന്താപപരിളാഹദരഥാ മുച്ചതീതി – സീതിസിയാവിമോക്ഖോ. ഏവം സിയാ ഏകോ സീതിസിയാവിമോക്ഖോ ദസ സീതിസിയാവിമോക്ഖാ ഹോന്തി, ദസ സീതിസിയാവിമോക്ഖാ ഏകോ സീതിസിയാവിമോക്ഖോ ഹോതി വത്ഥുവസേന പരിയായേന – അയം സീതിസിയാവിമോക്ഖോ.

൨൧൭. കതമോ ഝാനവിമോക്ഖോ? നേക്ഖമ്മം ഝായതീതി [ജായതീതി (സ്യാ.)] ഝാനം. കാമച്ഛന്ദം ഝാപേതീതി – ഝാനം. ഝായന്തോ [ജായന്തോ (സ്യാ.)] മുച്ചതീതി – ഝാനവിമോക്ഖോ. ഝാപേന്തോ മുച്ചതീതി – ഝാനവിമോക്ഖോ. ഝായന്തീതി – ധമ്മാ. ഝാപേതീതി – കിലേസേ. ഝാതേ ച ഝാപേ ച ജാനാതീതി – ഝാനവിമോക്ഖോ. അബ്യാപാദോ ഝായതീതി – ഝാനം. ബ്യാപാദം ഝാപേതീതി – ഝാനം. ഝായന്തോ മുച്ചതീതി – ഝാനവിമോക്ഖോ. ഝാപേന്തോ മുച്ചതീതി – ഝാനവിമോക്ഖോ. ഝായന്തീതി – ധമ്മാ. ഝാപേതീതി – കിലേസേ. ഝാതേ ച ഝാപേ ച ജാനാതീതി – ഝാനവിമോക്ഖോ. ആലോകസഞ്ഞാ ഝായതീതി – ഝാനം. ഥിനമിദ്ധം ഝാപേതീതി – ഝാനം…പേ… അവിക്ഖേപോ ഝായതീതി – ഝാനം. ഉദ്ധച്ചം ഝാപേതീതി – ഝാനം. ധമ്മവവത്ഥാനം ഝായതീതി – ഝാനം. വിചികിച്ഛം ഝാപേതീതി – ഝാനം. ഞാണം ഝായതീതി – ഝാനം. അവിജ്ജം ഝാപേതീതി – ഝാനം. പാമോജ്ജം ഝായതീതി – ഝാനം. അരതിം ഝാപേതീതി – ഝാനം. പഠമം ഝാനം ഝായതീതി – ഝാനം. നീവരണേ ഝാപേതീതി – ഝാനം…പേ… അരഹത്തമഗ്ഗോ ഝായതീതി – ഝാനം. സബ്ബകിലേസേ ഝാപേതീതി – ഝാനം. ഝായന്തോ മുച്ചതീതി – ഝാനവിമോക്ഖോ. ഝാപേന്തോ മുച്ചതീതി – ഝാനവിമോക്ഖോ. ഝായന്തീതി – ധമ്മാ. ഝാപേതീതി – കിലേസേ. ഝാതേ ച ഝാപേ ച ജാനാതീതി – ഝാനവിമോക്ഖോ – അയം ഝാനവിമോക്ഖോ.

൨൧൮. കതമോ അനുപാദാ ചിത്തസ്സ വിമോക്ഖോ? സിയാ ഏകോ അനുപാദാചിത്തസ്സ വിമോക്ഖോ ദസ അനുപാദാചിത്തസ്സ വിമോക്ഖാ ഹോന്തി, ദസ അനുപാദാചിത്തസ്സ വിമോക്ഖാ ഏകോ അനുപാദാചിത്തസ്സ വിമോക്ഖോ ഹോതി വത്ഥുവസേന പരിയായേന സിയാതി. കഥഞ്ച സിയാ? അനിച്ചാനുപസ്സനാഞാണം നിച്ചതോ ഉപാദാനാ മുച്ചതീതി – അനുപാദാചിത്തസ്സ വിമോക്ഖോ. ദുക്ഖാനുപസ്സനാഞാണം സുഖതോ ഉപാദാനാ മുച്ചതീതി – അനുപാദാചിത്തസ്സ വിമോക്ഖോ. അനത്താനുപസ്സനാഞാണം അത്തതോ ഉപാദാനാ മുച്ചതീതി – അനുപാദാചിത്തസ്സ വിമോക്ഖോ. നിബ്ബിദാനുപസ്സനാഞാണം നന്ദിയാ ഉപാദാനാ മുച്ചതീതി – അനുപാദാചിത്തസ്സ വിമോക്ഖോ. വിരാഗാനുപസ്സനാഞാണം രാഗതോ ഉപാദാനാ മുച്ചതീതി – അനുപാദാചിത്തസ്സ വിമോക്ഖോ. നിരോധാനുപസ്സനാഞാണം സമുദയതോ ഉപാദാനാ മുച്ചതീതി – അനുപാദാചിത്തസ്സ വിമോക്ഖോ. പടിനിസ്സഗ്ഗാനുപസ്സനാഞാണം ആദാനതോ ഉപാദാനാ മുച്ചതീതി – അനുപാദാചിത്തസ്സ വിമോക്ഖോ. അനിമിത്താനുപസ്സനാഞാണം നിമിത്തതോ ഉപാദാനാ മുച്ചതീതി – അനുപാദാചിത്തസ്സ വിമോക്ഖോ. അപ്പണിഹിതാനുപസ്സനാഞാണം പണിധിയാ ഉപാദാനാ മുച്ചതീതി – അനുപാദാചിത്തസ്സ വിമോക്ഖോ. സുഞ്ഞതാനുപസ്സനാഞാണം അഭിനിവേസതോ ഉപാദാനാ മുച്ചതീതി – അനുപാദാചിത്തസ്സ വിമോക്ഖോ. ഏവം സിയാ ഏകോ അനുപാദാചിത്തസ്സ വിമോക്ഖോ ദസ അനുപാദാചിത്തസ്സ വിമോക്ഖാ ഹോന്തി, ദസ അനുപാദാചിത്തസ്സ വിമോക്ഖാ ഏകോ അനുപാദാചിത്തസ്സ വിമോക്ഖോ ഹോതി വത്ഥുവസേന പരിയായേന.

രൂപേ അനിച്ചാനുപസ്സനാഞാണം നിച്ചതോ ഉപാദാനാ മുച്ചതീതി – അനുപാദാചിത്തസ്സ വിമോക്ഖോ…പേ… രൂപേ സുഞ്ഞതാനുപസ്സനാഞാണം അഭിനിവേസതോ ഉപാദാനാ മുച്ചതീതി – അനുപാദാചിത്തസ്സ വിമോക്ഖോ. ഏവം സിയാ ഏകോ അനുപാദാചിത്തസ്സ വിമോക്ഖോ ദസ അനുപാദാചിത്തസ്സ വിമോക്ഖാ ഹോന്തി, ദസ അനുപാദാചിത്തസ്സ വിമോക്ഖാ ഏകോ അനുപാദാചിത്തസ്സ വിമോക്ഖോ ഹോതി വത്ഥുവസേന പരിയായേന.

വേദനായ…പേ… സഞ്ഞായ… സങ്ഖാരേസു… വിഞ്ഞാണേ… ചക്ഖുസ്മിം…പേ… ജരാമരണേ അനിച്ചാനുപസ്സനാഞാണം നിച്ചതോ ഉപാദാനാ മുച്ചതീതി – അനുപാദാചിത്തസ്സ വിമോക്ഖോ…പേ… ജരാമരണേ സുഞ്ഞതാനുപസ്സനാഞാണം അഭിനിവേസതോ ഉപാദാനാ മുച്ചതീതി – അനുപാദാചിത്തസ്സ വിമോക്ഖോ. ഏവം സിയാ ഏകോ അനുപാദാചിത്തസ്സ വിമോക്ഖോ ദസ അനുപാദാചിത്തസ്സ വിമോക്ഖാ ഹോന്തി, ദസ അനുപാദാചിത്തസ്സ വിമോക്ഖാ ഏകോ അനുപാദാചിത്തസ്സ വിമോക്ഖോ ഹോതി വത്ഥുവസേന പരിയായേന.

അനിച്ചാനുപസ്സനാഞാണം കതിഹുപാദാനേഹി മുച്ചതി? ദുക്ഖാനുപസ്സനാഞാണം കതിഹുപാദാനേഹി മുച്ചതി? അനത്താനുപസ്സനാഞാണം കതിഹുപാദാനേഹി മുച്ചതി? നിബ്ബിദാനുപസ്സനാഞാണം…പേ… വിരാഗാനുപസ്സനാഞാണം… നിരോധാനുപസ്സനാഞാണം… പടിനിസ്സഗ്ഗാനുപസ്സനാഞാണം… അനിമിത്താനുപസ്സനാഞാണം… അപ്പണിഹിതാനുപസ്സനാഞാണം… സുഞ്ഞതാനുപസ്സനാഞാണം കതിഹുപാദാനേഹി മുച്ചതീതി?

അനിച്ചാനുപസ്സനാഞാണം തീഹുപാദാനേഹി മുച്ചതി. ദുക്ഖാനുപസ്സനാഞാണം ഏകുപാദാനാ മുച്ചതി. അനത്താനുപസ്സനാഞാണം തീഹുപാദാനേഹി മുച്ചതി. നിബ്ബിദാനുപസ്സനാഞാണം ഏകുപാദാനാ മുച്ചതി. വിരാഗാനുപസ്സനാഞാണം ഏകുപാദാനാ മുച്ചതി. നിരോധാനുപസ്സനാഞാണം ചതൂഹുപാദാനേഹി മുച്ചതി. പടിനിസ്സഗ്ഗാനുപസ്സനാഞാണം ചതൂഹുപാദാനേഹി മുച്ചതി. അനിമിത്താനുപസ്സനാഞാണം തീഹുപാദാനേഹി മുച്ചതി. അപ്പണിഹിതാനുപസ്സനാഞാണം ഏകുപാദാനാ മുച്ചതി. സുഞ്ഞതാനുപസ്സനാഞാണം തീഹുപാദാനേഹി മുച്ചതി.

അനിച്ചാനുപസ്സനാഞാണം കതമേഹി തീഹുപാദാനേഹി മുച്ചതി? ദിട്ഠുപാദാനാ, സീലബ്ബതുപാദാനാ, അത്തവാദുപാദാനാ – അനിച്ചാനുപസ്സനാഞാണം ഇമേഹി തീഹുപാദാനേഹി മുച്ചതി. ദുക്ഖാനുപസ്സനാഞാണം കതമാ ഏകുപാദാനാ [ഏകൂപാദാനാ (സീ. അട്ഠ.)] മുച്ചതി? കാമുപാദാനാ – ദുക്ഖാനുപസ്സനാഞാണം ഇദം ഏകുപാദാനാ മുച്ചതി. [ഇമാ ഏകുപാദാനാ (സ്യാ.)] അനത്താനുപസ്സനാഞാണം കതമേഹി തീഹുപാദാനേഹി മുച്ചതി? ദിട്ഠുപാദാനാ, സീലബ്ബതുപാദാനാ, അത്തവാദുപാദാനാ – അനത്താനുപസ്സനാഞാണം ഇമേഹി തീഹുപാദാനേഹി മുച്ചതി. നിബ്ബിദാനുപസ്സനാഞാണം കതമാ ഏകുപാദാനാ മുച്ചതി? കാമുപാദാനാ – നിബ്ബിദാനുപസ്സനാഞാണം ഇദം ഏകുപാദാനാ മുച്ചതി. വിരാഗാനുപസ്സനാഞാണം കതമാ ഏകുപാദാനാ മുച്ചതി? കാമുപാദാനാ – വിരാഗാനുപസ്സനാഞാണം ഇദം ഏകുപാദാനാ മുച്ചതി. നിരോധാനുപസ്സനാഞാണം കതമേഹി ചതൂഹുപാദാനേഹി മുച്ചതി? കാമുപാദാനാ, ദിട്ഠുപാദാനാ, സീലബ്ബതുപാദാനാ, അത്തവാദുപാദാനാ – നിരോധാനുപസ്സനാഞാണം ഇമേഹി ചതൂഹുപാദാനേഹി മുച്ചതി. പടിനിസ്സഗ്ഗാനുപസ്സനാഞാണം കതമേഹി ചതൂഹുപാദാനേഹി മുച്ചതി? കാമുപാദാനാ, ദിട്ഠുപാദാനാ, സീലബ്ബതുപാദാനാ, അത്തവാദുപാദാനാ – പടിനിസ്സഗ്ഗാനുപസ്സനാഞാണം ഇമേഹി ചതൂഹുപാദാനേഹി മുച്ചതി. അനിമിത്താനുപസ്സനാഞാണം കതമേഹി തീഹുപാദാനേഹി മുച്ചതി? ദിട്ഠുപാദാനാ, സീലബ്ബതുപാദാനാ, അത്തവാദുപാദാനാ – അനിമിത്താനുപസ്സനാഞാണം ഇമേഹി തീഹുപാദാനേഹി മുച്ചതി. അപ്പണിഹിതാനുപസ്സനാഞാണം കതമാ ഏകുപാദാനാ മുച്ചതി? കാമുപാദാനാ – അപ്പണിഹിതാനുപസ്സനാഞാണം ഇദം ഏകുപാദാനാ മുച്ചതി. സുഞ്ഞതാനുപസ്സനാഞാണം കതമേഹി തീഹുപാദാനേഹി മുച്ചതി? ദിട്ഠുപാദാനാ, സീലബ്ബതുപാദാനാ, അത്തവാദുപാദാനാ – സുഞ്ഞതാനുപസ്സനാഞാണം ഇമേഹി തീഹുപാദാനേഹി മുച്ചതി.

യഞ്ച അനിച്ചാനുപസ്സനാഞാണം, യഞ്ച അനത്താനുപസ്സനാഞാണം, യഞ്ച അനിമിത്താനുപസ്സനാഞാണം, യഞ്ച സുഞ്ഞതാനുപസ്സനാഞാണം – ഇമാനി ചത്താരി ഞാണാനി തീഹുപാദാനേഹി മുച്ചന്തി – ദിട്ഠുപാദാനാ, സീലബ്ബതുപാദാനാ, അത്തവാദുപാദാനാ. യഞ്ച ദുക്ഖാനുപസ്സനാഞാണം, യം ച നിബ്ബിദാനുപസ്സനാഞാണം, യഞ്ച വിരാഗാനുപസ്സനാഞാണം, യഞ്ച അപ്പണിഹിതാനുപസ്സനാഞാണം – ഇമാനി ചത്താരി ഞാണാനി ഏകുപാദാനാ മുച്ചന്തി – കാമുപാദാനാ. യഞ്ച നിരോധാനുപസ്സനാഞാണം, യഞ്ച പടിനിസ്സഗ്ഗാനുപസ്സനാഞാണം – ഇമാനി ദ്വേ ഞാണാനി ചതൂഹുപാദാനേഹി മുച്ചന്തി – കാമുപാദാനാ, ദിട്ഠുപാദാനാ, സീലബ്ബതുപാദാനാ, അത്തവാദുപാദാനാ – അയം അനുപാദാചിത്തസ്സ വിമോക്ഖോ.

വിമോക്ഖകഥായ പഠമഭാണവാരോ.

൨൧൯. തീണി ഖോ പനിമാനി വിമോക്ഖമുഖാനി ലോകനിയ്യാനായ സംവത്തന്തി. സബ്ബസങ്ഖാരേ പരിച്ഛേദപരിവടുമതോ [പരിച്ഛേദപരിവട്ടുമതോ (സ്യാ.)] സമനുപസ്സനതായ അനിമിത്തായ ച ധാതുയാ ചിത്തസമ്പക്ഖന്ദനതായ, സബ്ബസങ്ഖാരേസു മനോസമുത്തേജനതായ അപ്പണിഹിതായ ച ധാതുയാ ചിത്തസമ്പക്ഖന്ദനതായ, സബ്ബധമ്മേ പരതോ സമനുപസ്സനതായ സുഞ്ഞതായ ച ധാതുയാ ചിത്തസമ്പക്ഖന്ദനതായ – ഇമാനി തീണി വിമോക്ഖമുഖാനി ലോകനിയ്യാനായ സംവത്തന്തി.

അനിച്ചതോ മനസികരോതോ കഥം സങ്ഖാരാ ഉപട്ഠന്തി? ദുക്ഖതോ മനസികരോതോ കഥം സങ്ഖാരാ ഉപട്ഠന്തി? അനത്തതോ മനസികരോതോ കഥം സങ്ഖാരാ ഉപട്ഠന്തി? അനിച്ചതോ മനസികരോതോ ഖയതോ സങ്ഖാരാ ഉപട്ഠന്തി, ദുക്ഖതോ മനസികരോതോ ഭയതോ സങ്ഖാരാ ഉപട്ഠന്തി, അനത്തതോ മനസികരോതോ സുഞ്ഞതോ സങ്ഖാരാ ഉപട്ഠന്തി.

അനിച്ചതോ മനസികരോതോ കിം ബഹുലം ചിത്തം ഹോതി? ദുക്ഖതോ മനസികരോതോ കിം ബഹുലം ചിത്തം ഹോതി? അനത്തതോ മനസികരോതോ കിം ബഹുലം ചിത്തം ഹോതി? അനിച്ചതോ മനസികരോതോ അധിമോക്ഖബഹുലം ചിത്തം ഹോതി. ദുക്ഖതോ മനസികരോതോ പസ്സദ്ധിബഹുലം ചിത്തം ഹോതി. അനത്തതോ മനസികരോതോ വേദബഹുലം ചിത്തം ഹോതി.

അനിച്ചതോ മനസികരോന്തോ അധിമോക്ഖബഹുലോ കതമിന്ദ്രിയം പടിലഭതി? ദുക്ഖതോ മനസികരോന്തോ പസ്സദ്ധിബഹുലോ കതമിന്ദ്രിയം പടിലഭതി? അനത്തതോ മനസികരോന്തോ വേദബഹുലോ കതമിന്ദ്രിയം പടിലഭതി? അനിച്ചതോ മനസികരോന്തോ അധിമോക്ഖബഹുലോ സദ്ധിന്ദ്രിയം പടിലഭതി. ദുക്ഖതോ മനസികരോന്തോ പസ്സദ്ധിബഹുലോ സമാധിന്ദ്രിയം പടിലഭതി. അനത്തതോ മനസികരോന്തോ വേദബഹുലോ പഞ്ഞിന്ദ്രിയം പടിലഭതി.

അനിച്ചതോ മനസികരോതോ അധിമോക്ഖബഹുലസ്സ കതമിന്ദ്രിയം ആധിപതേയ്യം ഹോതി, ഭാവനായ കതിന്ദ്രിയാനി തദന്വയാ [തദന്വയാനി (സ്യാ.)] ഹോന്തി, സഹജാതപച്ചയാ ഹോന്തി, അഞ്ഞമഞ്ഞപച്ചയാ ഹോന്തി, നിസ്സയപച്ചയാ ഹോന്തി, സമ്പയുത്തപച്ചയാ ഹോന്തി, ഏകരസാ ഹോന്തി, കേനട്ഠേന ഭാവനാ, കോ ഭാവേതി? ദുക്ഖതോ മനസികരോതോ പസ്സദ്ധിബഹുലസ്സ കതമിന്ദ്രിയം ആധിപതേയ്യം ഹോതി, ഭാവനായ കതിന്ദ്രിയാനി തദന്വയാ ഹോന്തി, സഹജാതപച്ചയാ ഹോന്തി, അഞ്ഞമഞ്ഞപച്ചയാ ഹോന്തി, നിസ്സയപച്ചയാ ഹോന്തി, സമ്പയുത്തപച്ചയാ ഹോന്തി, ഏകരസാ ഹോന്തി, കേനട്ഠേന ഭാവനാ, കോ ഭാവേതി? അനത്തതോ മനസികരോതോ വേദബഹുലസ്സ കതമിന്ദ്രിയം ആധിപതേയ്യം ഹോതി, ഭാവനായ കതിന്ദ്രിയാനി തദന്വയാ ഹോന്തി, സഹജാതപച്ചയാ ഹോന്തി, അഞ്ഞമഞ്ഞപച്ചയാ ഹോന്തി, നിസ്സയപച്ചയാ ഹോന്തി, സമ്പയുത്തപച്ചയാ ഹോന്തി, ഏകരസാ ഹോന്തി, കേനട്ഠേന ഭാവനാ, കോ ഭാവേതി? അനിച്ചതോ മനസികരോതോ അധിമോക്ഖബഹുലസ്സ സദ്ധിന്ദ്രിയം ആധിപതേയ്യം ഹോതി. ഭാവനായ ചത്താരിന്ദ്രിയാനി തദന്വയാ ഹോന്തി, സഹജാതപച്ചയാ ഹോന്തി, അഞ്ഞമഞ്ഞപച്ചയാ ഹോന്തി, നിസ്സയപച്ചയാ ഹോന്തി, സമ്പയുത്തപച്ചയാ ഹോന്തി, ഏകരസാ ഹോന്തി. ഏകരസട്ഠേന ഭാവനാ. യോ സമ്മാപടിപന്നോ സോ ഭാവേതി; നത്ഥി മിച്ഛാപടിപന്നസ്സ ഇന്ദ്രിയഭാവനാ. ദുക്ഖതോ മനസികരോതോ പസ്സദ്ധിബഹുലസ്സ സമാധിന്ദ്രിയം ആധിപതേയ്യം ഹോതി. ഭാവനായ ചത്താരിന്ദ്രിയാനി തദന്വയാ ഹോന്തി, സഹജാതപച്ചയാ ഹോന്തി, അഞ്ഞമഞ്ഞപച്ചയാ ഹോന്തി, നിസ്സയപച്ചയാ ഹോന്തി, സമ്പയുത്തപച്ചയാ ഹോന്തി, ഏകരസാ ഹോന്തി. ഏകരസട്ഠേന ഭാവനാ. യോ സമ്മാപടിപന്നോ സോ ഭാവേതി; നത്ഥി മിച്ഛാപടിപന്നസ്സ ഇന്ദ്രിയഭാവനാ. അനത്തതോ മനസികരോതോ വേദബഹുലസ്സ പഞ്ഞിന്ദ്രിയം ആധിപതേയ്യം ഹോതി. ഭാവനായ ചത്താരിന്ദ്രിയാനി തദന്വയാ ഹോന്തി, സഹജാതപച്ചയാ ഹോന്തി, അഞ്ഞമഞ്ഞപച്ചയാ ഹോന്തി, നിസ്സയപച്ചയാ ഹോന്തി, സമ്പയുത്തപച്ചയാ ഹോന്തി, ഏകരസാ ഹോന്തി. ഏകരസട്ഠേന ഭാവനാ. യോ സമ്മാപടിപന്നോ സോ ഭാവേതി; നത്ഥി മിച്ഛാപടിപന്നസ്സ ഇന്ദ്രിയഭാവനാ.

൨൨൦. അനിച്ചതോ മനസികരോതോ അധിമോക്ഖബഹുലസ്സ കതമിന്ദ്രിയം ആധിപതേയ്യം ഹോതി? ഭാവനായ കതിന്ദ്രിയാനി തദന്വയാ ഹോന്തി, സഹജാതപച്ചയാ ഹോന്തി, അഞ്ഞമഞ്ഞപച്ചയാ ഹോന്തി, നിസ്സയപച്ചയാ ഹോന്തി, സമ്പയുത്തപച്ചയാ ഹോന്തി? പടിവേധകാലേ കതമിന്ദ്രിയം ആധിപതേയ്യം ഹോതി? പടിവേധായ കതിന്ദ്രിയാനി തദന്വയാ ഹോന്തി, സഹജാതപച്ചയാ ഹോന്തി, അഞ്ഞമഞ്ഞപച്ചയാ ഹോന്തി, നിസ്സയപച്ചയാ ഹോന്തി, സമ്പയുത്തപച്ചയാ ഹോന്തി, ഏകരസാ ഹോന്തി? കേനട്ഠേന ഭാവനാ? കേനട്ഠേന പടിവേധോ? ദുക്ഖതോ മനസികരോതോ പസ്സദ്ധിബഹുലസ്സ കതമിന്ദ്രിയം ആധിപതേയ്യം ഹോതി? ഭാവനായ കതിന്ദ്രിയാനി തദന്വയാ ഹോന്തി, സഹജാതപച്ചയാ ഹോന്തി, അഞ്ഞമഞ്ഞപച്ചയാ ഹോന്തി, നിസ്സയപച്ചയാ ഹോന്തി, സമ്പയുത്തപച്ചയാ ഹോന്തി? പടിവേധകാലേ കതമിന്ദ്രിയം ആധിപതേയ്യം ഹോതി? പടിവേധായ കതിന്ദ്രിയാനി തദന്വയാ ഹോന്തി, സഹജാതപച്ചയാ ഹോന്തി, അഞ്ഞമഞ്ഞപച്ചയാ ഹോന്തി, നിസ്സയപച്ചയാ ഹോന്തി, സമ്പയുത്തപച്ചയാ ഹോന്തി, ഏകരസാ ഹോന്തി? കേനട്ഠേന ഭാവനാ? കേനട്ഠേന പടിവേധോ? അനത്തതോ മനസികരോതോ വേദബഹുലസ്സ കതമിന്ദ്രിയം ആധിപതേയ്യം ഹോതി? ഭാവനായ കതിന്ദ്രിയാനി തദന്വയാ ഹോന്തി, സഹജാതപച്ചയാ ഹോന്തി, അഞ്ഞമഞ്ഞപച്ചയാ ഹോന്തി, നിസ്സയപച്ചയാ ഹോന്തി, സമ്പയുത്തപച്ചയാ ഹോന്തി? പടിവേധകാലേ കതമിന്ദ്രിയം ആധിപതേയ്യം ഹോതി? പടിവേധായ കതിന്ദ്രിയാനി തദന്വയാ ഹോന്തി, സഹജാതപച്ചയാ ഹോന്തി, അഞ്ഞമഞ്ഞപച്ചയാ ഹോന്തി, നിസ്സയപച്ചയാ ഹോന്തി, സമ്പയുത്തപച്ചയാ ഹോന്തി, ഏകരസാ ഹോന്തി? കേനട്ഠേന ഭാവനാ? കേനട്ഠേന പടിവേധോ?

അനിച്ചതോ മനസികരോതോ അധിമോക്ഖബഹുലസ്സ സദ്ധിന്ദ്രിയം ആധിപതേയ്യം ഹോതി. ഭാവനായ ചത്താരിന്ദ്രിയാനി തദന്വയാ ഹോന്തി, സഹജാതപച്ചയാ ഹോന്തി, അഞ്ഞമഞ്ഞപച്ചയാ ഹോന്തി, നിസ്സയപച്ചയാ ഹോന്തി, സമ്പയുത്തപച്ചയാ ഹോന്തി. പടിവേധകാലേ പഞ്ഞിന്ദ്രിയം ആധിപതേയ്യം ഹോതി. പടിവേധായ ചത്താരിന്ദ്രിയാനി തദന്വയാ ഹോന്തി, സഹജാതപച്ചയാ ഹോന്തി, അഞ്ഞമഞ്ഞപച്ചയാ ഹോന്തി, നിസ്സയപച്ചയാ ഹോന്തി, സമ്പയുത്തപച്ചയാ ഹോന്തി, ഏകരസാ ഹോന്തി. ഏകരസട്ഠേന ഭാവനാ. ദസ്സനട്ഠേന പടിവേധോ. ഏവം പടിവിജ്ഝന്തോപി ഭാവേതി, ഭാവേന്തോപി പടിവിജ്ഝതി. ദുക്ഖതോ മനസികരോതോ പസ്സദ്ധിബഹുലസ്സ സമാധിന്ദ്രിയം ആധിപതേയ്യം ഹോതി. ഭാവനായ ചത്താരിന്ദ്രിയാനി തദന്വയാ ഹോന്തി, സഹജാതപച്ചയാ ഹോന്തി, അഞ്ഞമഞ്ഞപച്ചയാ ഹോന്തി, നിസ്സയപച്ചയാ ഹോന്തി, സമ്പയുത്തപച്ചയാ ഹോന്തി. പടിവേധകാലേ പഞ്ഞിന്ദ്രിയം ആധിപതേയ്യം ഹോതി. പടിവേധായ ചത്താരിന്ദ്രിയാനി തദന്വയാ ഹോന്തി, സഹജാതപച്ചയാ ഹോന്തി, അഞ്ഞമഞ്ഞപച്ചയാ ഹോന്തി, നിസ്സയപച്ചയാ ഹോന്തി, സമ്പയുത്തപച്ചയാ ഹോന്തി, ഏകരസാ ഹോന്തി. ഏകരസട്ഠേന ഭാവനാ. ദസ്സനട്ഠേന പടിവേധോ. ഏവം പടിവിജ്ഝന്തോപി ഭാവേതി, ഭാവേന്തോപി പടിവിജ്ഝതി. അനത്തതോ മനസികരോതോ വേദബഹുലസ്സ പഞ്ഞിന്ദ്രിയം ആധിപതേയ്യം ഹോതി. ഭാവനായ ചത്താരിന്ദ്രിയാനി തദന്വയാ ഹോന്തി, സഹജാതപച്ചയാ ഹോന്തി, അഞ്ഞമഞ്ഞപച്ചയാ ഹോന്തി, നിസ്സയപച്ചയാ ഹോന്തി, സമ്പയുത്തപച്ചയാ ഹോന്തി. പടിവേധകാലേപി പഞ്ഞിന്ദ്രിയം ആധിപതേയ്യം ഹോതി. പടിവേധായ ചത്താരിന്ദ്രിയാനി തദന്വയാ ഹോന്തി, സഹജാതപച്ചയാ ഹോന്തി, അഞ്ഞമഞ്ഞപച്ചയാ ഹോന്തി, നിസ്സയപച്ചയാ ഹോന്തി, സമ്പയുത്തപച്ചയാ ഹോന്തി, ഏകരസാ ഹോന്തി. ഏകരസട്ഠേന ഭാവനാ. ദസ്സനട്ഠേന പടിവേധോ. ഏവം പടിവിജ്ഝന്തോപി ഭാവേതി, ഭാവേന്തോപി പടിവിജ്ഝതി.

൨൨൧. അനിച്ചതോ മനസികരോതോ കതമിന്ദ്രിയം അധിമത്തം ഹോതി? കതമിന്ദ്രിയസ്സ അധിമത്തത്താ സദ്ധാവിമുത്തോ [സദ്ധാധിമുത്തോ (സ്യാ.)] ഹോതി? ദുക്ഖതോ മനസികരോതോ കതമിന്ദ്രിയം അധിമത്തം ഹോതി? കതമിന്ദ്രിയസ്സ അധിമത്തത്താ കായസക്ഖീ [കായസക്ഖി (സ്യാ. ക.) അഭി. പു. പ. ൯൫ പസ്സിതബ്ബാ] ഹോതി? അനത്തതോ മനസികരോതോ കതമിന്ദ്രിയം അധിമത്തം ഹോതി? കതമിന്ദ്രിയസ്സ അധിമത്തത്താ ദിട്ഠിപ്പത്തോ ഹോതി?

അനിച്ചതോ മനസികരോതോ സദ്ധിന്ദ്രിയം അധിമത്തം ഹോതി. സദ്ധിന്ദ്രിയസ്സ അധിമത്തത്താ സദ്ധാവിമുത്തോ ഹോതി. ദുക്ഖതോ മനസികരോതോ സമാധിന്ദ്രിയം അധിമത്തം ഹോതി. സമാധിന്ദ്രിയസ്സ അധിമത്തത്താ കായസക്ഖീ ഹോതി. അനത്തതോ മനസികരോതോ പഞ്ഞിന്ദ്രിയം അധിമത്തം ഹോതി. പഞ്ഞിന്ദ്രിയസ്സ അധിമത്തത്താ ദിട്ഠിപ്പത്തോ ഹോതി.

സദ്ദഹന്തോ വിമുത്തോതി – സദ്ധാവിമുത്തോ. ഫുട്ഠത്താ സച്ഛികതോതി [സച്ഛികരോതീതി (സ്യാ. പീ.)] – കായസക്ഖീ. ദിട്ഠത്താ പത്തോതി – ദിട്ഠിപ്പത്തോ. സദ്ദഹന്തോ വിമുച്ചതീതി – സദ്ധാവിമുത്തോ. ഝാനഫസ്സം പഠമം ഫുസതി, പച്ഛാ നിരോധം നിബ്ബാനം സച്ഛികരോതീതി – കായസക്ഖീ. ‘‘ദുക്ഖാ സങ്ഖാരാ, സുഖോ നിരോധോ’’തി ഞാതം ഹോതി ദിട്ഠം വിദിതം സച്ഛികതം ഫസ്സിതം പഞ്ഞായാതി – ദിട്ഠിപ്പത്തോ. യോ ചായം പുഗ്ഗലോ സദ്ധാവിമുത്തോ, യോ ച കായസക്ഖീ, യോ ച ദിട്ഠിപ്പത്തോ, സിയാ ഇമേ തയോ പുഗ്ഗലാ സദ്ധാവിമുത്താപി കായസക്ഖീപി ദിട്ഠിപ്പത്താപി വത്ഥുവസേന പരിയായേന സിയാതി. കഥഞ്ച സിയാ? അനിച്ചതോ മനസികരോതോ സദ്ധിന്ദ്രിയം അധിമത്തം ഹോതി. സദ്ധിന്ദ്രിയസ്സ അധിമത്തത്താ സദ്ധാവിമുത്തോ ഹോതി. ദുക്ഖതോ മനസികരോതോ സദ്ധിന്ദ്രിയം അധിമത്തം ഹോതി. സദ്ധിന്ദ്രിയസ്സ അധിമത്തത്താ സദ്ധാവിമുത്തോ ഹോതി. അനത്തതോ മനസികരോതോ സദ്ധിന്ദ്രിയം അധിമത്തം ഹോതി. സദ്ധിന്ദ്രിയസ്സ അധിമത്തത്താ സദ്ധാവിമുത്തോ ഹോതി. ഏവം ഇമേ തയോ പുഗ്ഗലാ സദ്ധിന്ദ്രിയസ്സ വസേന സദ്ധാവിമുത്താ.

ദുക്ഖതോ മനസികരോതോ സമാധിന്ദ്രിയം അധിമത്തം ഹോതി. സമാധിന്ദ്രിയസ്സ അധിമത്തത്താ കായസക്ഖീ ഹോതി. അനത്തതോ മനസികരോതോ സമാധിന്ദ്രിയം അധിമത്തം ഹോതി. സമാധിന്ദ്രിയസ്സ അധിമത്തത്താ കായസക്ഖീ ഹോതി. അനിച്ചതോ മനസികരോതോ സമാധിന്ദ്രിയം അധിമത്തം ഹോതി. സമാധിന്ദ്രിയസ്സ അധിമത്തത്താ കായസക്ഖീ ഹോതി. ഏവം ഇമേ തയോ പുഗ്ഗലാ സമാധിന്ദ്രിയസ്സ വസേന കായസക്ഖീ.

അനത്തതോ മനസികരോതോ പഞ്ഞിന്ദ്രിയം അധിമത്തം ഹോതി. പഞ്ഞിന്ദ്രിയസ്സ അധിമത്തത്താ ദിട്ഠിപ്പത്തോ ഹോതി. അനിച്ചതോ മനസികരോതോ പഞ്ഞിന്ദ്രിയം അധിമത്തം ഹോതി. പഞ്ഞിന്ദ്രിയസ്സ അധിമത്തത്താ ദിട്ഠിപ്പത്തോ ഹോതി. ദുക്ഖതോ മനസികരോതോ പഞ്ഞിന്ദ്രിയം അധിമത്തം ഹോതി. പഞ്ഞിന്ദ്രിയസ്സ അധിമത്തത്താ ദിട്ഠിപ്പത്തോ ഹോതി. ഏവം ഇമേ തയോ പുഗ്ഗലാ പഞ്ഞിന്ദ്രിയസ്സ വസേന ദിട്ഠിപ്പത്താ.

യോ ചായം പുഗ്ഗലോ സദ്ധാവിമുത്തോ, യോ ച കായസക്ഖീ, യോ ച ദിട്ഠിപ്പത്തോ, ഏവം സിയാ ഇമേ തയോ പുഗ്ഗലാ സദ്ധാവിമുത്താപി കായസക്ഖീപി ദിട്ഠിപ്പത്താപി വത്ഥുവസേന പരിയായേന. യോ ചായം പുഗ്ഗലോ സദ്ധാവിമുത്തോ, യോ ച കായസക്ഖീ, യോ ച ദിട്ഠിപ്പത്തോ, സിയാ ഇമേ തയോ പുഗ്ഗലാ…പേ… അഞ്ഞോയേവ സദ്ധാവിമുത്തോ, അഞ്ഞോ കായസക്ഖീ, അഞ്ഞോ ദിട്ഠിപ്പത്തോ സിയാതി. കഥഞ്ച സിയാ? അനിച്ചതോ മനസികരോതോ സദ്ധിന്ദ്രിയം അധിമത്തം ഹോതി. സദ്ധിന്ദ്രിയസ്സ അധിമത്തത്താ സദ്ധാവിമുത്തോ ഹോതി. ദുക്ഖതോ മനസികരോതോ സമാധിന്ദ്രിയം അധിമത്തം ഹോതി. സമാധിന്ദ്രിയസ്സ അധിമത്തത്താ കായസക്ഖീ ഹോതി. അനത്തതോ മനസികരോതോ പഞ്ഞിന്ദ്രിയം അധിമത്തം ഹോതി. പഞ്ഞിന്ദ്രിയസ്സ അധിമത്തത്താ ദിട്ഠിപ്പത്തോ ഹോതി. യോ ചായം പുഗ്ഗലോ സദ്ധാവിമുത്തോ, യോ ച കായസക്ഖീ, യോ ച ദിട്ഠിപ്പത്തോ, ഏവം സിയാ ഇമേ തയോ പുഗ്ഗലാ സദ്ധാവിമുത്താപി കായസക്ഖീപി ദിട്ഠിപ്പത്താപി വത്ഥുവസേന പരിയായേന. അഞ്ഞോയേവ സദ്ധാവിമുത്തോ, അഞ്ഞോ കായസക്ഖീ, അഞ്ഞോ ദിട്ഠിപ്പത്തോ.

അനിച്ചതോ മനസികരോതോ സദ്ധിന്ദ്രിയം അധിമത്തം ഹോതി, സദ്ധിന്ദ്രിയസ്സ അധിമത്തത്താ സോതാപത്തിമഗ്ഗം പടിലഭതി; തേന വുച്ചതി – ‘‘സദ്ധാനുസാരീ’’. ചത്താരിന്ദ്രിയാനി തദന്വയാ ഹോന്തി, സഹജാതപച്ചയാ ഹോന്തി, അഞ്ഞമഞ്ഞപച്ചയാ ഹോന്തി, നിസ്സയപച്ചയാ ഹോന്തി, സമ്പയുത്തപച്ചയാ ഹോന്തി. സദ്ധിന്ദ്രിയസ്സ വസേന ചതുന്നം ഇന്ദ്രിയാനം ഭാവനാ ഹോതി. യേ ഹി കേചി സദ്ധിന്ദ്രിയസ്സ വസേന സോതാപത്തിമഗ്ഗം പടിലഭന്തി, സബ്ബേ തേ സദ്ധാനുസാരിനോ.

അനിച്ചതോ മനസികരോതോ സദ്ധിന്ദ്രിയം അധിമത്തം ഹോതി, സദ്ധിന്ദ്രിയസ്സ അധിമത്തത്താ സോതാപത്തിഫലം സച്ഛികതം ഹോതി; തേന വുച്ചതി – ‘‘സദ്ധാവിമുത്തോ’’. ചത്താരിന്ദ്രിയാനി തദന്വയാ ഹോന്തി, സഹജാതപച്ചയാ ഹോന്തി, അഞ്ഞമഞ്ഞപച്ചയാ ഹോന്തി, നിസ്സയപച്ചയാ ഹോന്തി, സമ്പയുത്തപച്ചയാ ഹോന്തി. സദ്ധിന്ദ്രിയസ്സ വസേന ചത്താരിന്ദ്രിയാനി ഭാവിതാനി ഹോന്തി സുഭാവിതാനി. യേഹി കേചി സദ്ധിന്ദ്രിയസ്സ വസേന സോതാപത്തിഫലം സച്ഛികതാ, സബ്ബേ തേ സദ്ധാവിമുത്താ.

അനിച്ചതോ മനസികരോതോ സദ്ധിന്ദ്രിയം അധിമത്തം ഹോതി, സദ്ധിന്ദ്രിയസ്സ അധിമത്തത്താ സകദാഗാമിമഗ്ഗം പടിലഭതി…പേ… സകദാഗാമിഫലം സച്ഛികതം ഹോതി…പേ… അനാഗാമിമഗ്ഗം പടിലഭതി… അനാഗാമിഫലം സച്ഛികതം ഹോതി…പേ… അരഹത്തമഗ്ഗം പടിലഭതി… അരഹത്തം [അരഹത്തഫലം (സ്യാ. ക.) അട്ഠകഥാ ഓലോകേതബ്ബാ] സച്ഛികതം ഹോതി; തേന വുച്ചതി – ‘‘സദ്ധാവിമുത്തോ’’. ചത്താരിന്ദ്രിയാനി തദന്വയാ ഹോന്തി…പേ… സമ്പയുത്തപച്ചയാ ഹോന്തി. സദ്ധിന്ദ്രിയസ്സ വസേന ചത്താരിന്ദ്രിയാനി ഭാവിതാനി ഹോന്തി സുഭാവിതാനി. യേഹി കേചി സദ്ധിന്ദ്രിയസ്സ വസേന അരഹത്തം സച്ഛികതാ, സബ്ബേ തേ സദ്ധാവിമുത്താ.

ദുക്ഖതോ മനസികരോതോ സമാധിന്ദ്രിയം അധിമത്തം ഹോതി, സമാധിന്ദ്രിയസ്സ അധിമത്തത്താ സോതാപത്തിമഗ്ഗം പടിലഭതി; തേന വുച്ചതി – ‘‘കായസക്ഖീ’’. ചത്താരിന്ദ്രിയാനി തദന്വയാ ഹോന്തി, സഹജാതപച്ചയാ ഹോന്തി, അഞ്ഞമഞ്ഞപച്ചയാ ഹോന്തി, നിസ്സയപച്ചയാ ഹോന്തി, സമ്പയുത്തപച്ചയാ ഹോന്തി. സമാധിന്ദ്രിയസ്സ വസേന ചതുന്നം ഇന്ദ്രിയാനം ഭാവനാ ഹോതി. യേ ഹി കേചി സമാധിന്ദ്രിയസ്സ വസേന സോതാപത്തിമഗ്ഗം പടിലഭന്തി, സബ്ബേ തേ കായസക്ഖീ.

ദുക്ഖതോ മനസികരോതോ സമാധിന്ദ്രിയം അധിമത്തം ഹോതി, സമാധിന്ദ്രിയസ്സ അധിമത്തത്താ സോതാപത്തിഫലം സച്ഛികതം ഹോതി…പേ… സകദാഗാമിമഗ്ഗം പടിലഭതി…പേ… സകദാഗാമിഫലം സച്ഛികതം ഹോതി…പേ… അനാഗാമിമഗ്ഗം പടിലഭതി…പേ… അനാഗാമിഫലം സച്ഛികതം ഹോതി…പേ… അരഹത്തമഗ്ഗം പടിലഭതി…പേ… അരഹത്തം സച്ഛികതം ഹോതി; തേന വുച്ചതി – ‘‘കായസക്ഖീ’’. ചത്താരിന്ദ്രിയാനി തദന്വയാ ഹോന്തി, സഹജാതപച്ചയാ ഹോന്തി, അഞ്ഞമഞ്ഞപച്ചയാ ഹോന്തി, നിസ്സയപച്ചയാ ഹോന്തി, സമ്പയുത്തപച്ചയാ ഹോന്തി. സമാധിന്ദ്രിയസ്സ വസേന ചത്താരിന്ദ്രിയാനി ഭാവിതാനി ഹോന്തി സുഭാവിതാനി. യേഹി കേചി സമാധിന്ദ്രിയസ്സ വസേന അരഹത്തം സച്ഛികതാ, സബ്ബേ തേ കായസക്ഖീ.

അനത്തതോ മനസികരോതോ പഞ്ഞിന്ദ്രിയം അധിമത്തം ഹോതി, പഞ്ഞിന്ദ്രിയസ്സ അധിമത്തത്താ സോതാപത്തിമഗ്ഗം പടിലഭതി; തേന വുച്ചതി – ‘‘ധമ്മാനുസാരീ’’. ചത്താരിന്ദ്രിയാനി തദന്വയാ ഹോന്തി…പേ… സമ്പയുത്തപച്ചയാ ഹോന്തി. പഞ്ഞിന്ദ്രിയസ്സ വസേന ചതുന്നം ഇന്ദ്രിയാനം ഭാവനാ ഹോതി. യേ ഹി കേചി പഞ്ഞിന്ദ്രിയസ്സ വസേന സോതാപത്തിമഗ്ഗം പടിലഭന്തി, സബ്ബേ തേ ധമ്മാനുസാരിനോ.

അനത്തതോ മനസികരോതോ പഞ്ഞിന്ദ്രിയം അധിമത്തം ഹോതി, പഞ്ഞിന്ദ്രിയസ്സ അധിമത്തത്താ സോതാപത്തിഫലം സച്ഛികതം ഹോതി; തേന വുച്ചതി – ‘‘ദിട്ഠിപ്പത്തോ’’. ചത്താരിന്ദ്രിയാനി തദന്വയാ ഹോന്തി…പേ… സമ്പയുത്തപച്ചയാ ഹോന്തി. പഞ്ഞിന്ദ്രിയസ്സ വസേന ചത്താരിന്ദ്രിയാനി ഭാവിതാനി ഹോന്തി സുഭാവിതാനി. യേഹി കേചി പഞ്ഞിന്ദ്രിയസ്സ വസേന സോതാപത്തിഫലം സച്ഛികതാ, സബ്ബേ തേ ദിട്ഠിപ്പത്താ.

അനത്തതോ മനസികരോതോ പഞ്ഞിന്ദ്രിയം അധിമത്തം ഹോതി, പഞ്ഞിന്ദ്രിയസ്സ അധിമത്തത്താ സകദാഗാമിമഗ്ഗം പടിലഭതി…പേ… സകദാഗാമിഫലം സച്ഛികതം ഹോതി…പേ… അനാഗാമിമഗ്ഗം പടിലഭതി…പേ… അനാഗാമിഫലം സച്ഛികതം ഹോതി…പേ… അരഹത്തമഗ്ഗം പടിലഭതി…പേ… അരഹത്തം സച്ഛികതം ഹോതി; തേന വുച്ചതി – ‘‘ദിട്ഠിപ്പത്തോ’’. ചത്താരിന്ദ്രിയാനി തദന്വയാ ഹോന്തി, സഹജാതപച്ചയാ ഹോന്തി, അഞ്ഞമഞ്ഞപച്ചയാ ഹോന്തി, നിസ്സയപച്ചയാ ഹോന്തി, സമ്പയുത്തപച്ചയാ ഹോന്തി. പഞ്ഞിന്ദ്രിയസ്സ വസേന ചത്താരിന്ദ്രിയാനി ഭാവിതാനി ഹോന്തി സുഭാവിതാനി. യേഹി കേചി പഞ്ഞിന്ദ്രിയസ്സ വസേന അരഹത്തം സച്ഛികതാ, സബ്ബേ തേ ദിട്ഠിപ്പത്താ.

൨൨൨. യേ ഹി കേചി നേക്ഖമ്മം ഭാവിതാ വാ ഭാവേന്തി വാ ഭാവിസ്സന്തി വാ, അധിഗതാ വാ അധിഗച്ഛന്തി വാ അധിഗമിസ്സന്തി വാ, പത്താ വാ പാപുണന്തി വാ പാപുണിസ്സന്തി വാ, പടിലദ്ധാ വാ പടിലഭന്തി വാ പടിലഭിസ്സന്തി വാ, പടിവിദ്ധാ വാ പടിവിജ്ഝന്തി വാ പടിവിജ്ഝിസ്സന്തി വാ, സച്ഛികതാ വാ സച്ഛികരോന്തി വാ സച്ഛികരിസ്സന്തി വാ, ഫസ്സിതാ വാ ഫസ്സന്തി വാ ഫസ്സിസ്സന്തി വാ, വസിപ്പത്താ വാ പാപുണന്തി വാ പാപുണിസ്സന്തി വാ, പാരമിപ്പത്താ വാ പാപുണന്തി വാ പാപുണിസ്സന്തി വാ, വേസാരജ്ജപ്പത്താ വാ പാപുണന്തി വാ പാപുണിസ്സന്തി വാ, സബ്ബേ തേ സദ്ധിന്ദ്രിയസ്സ വസേന സദ്ധാവിമുത്താ, സമാധിന്ദ്രിയസ്സ വസേന കായസക്ഖീ, പഞ്ഞിന്ദ്രിയസ്സ വസേന ദിട്ഠിപ്പത്താ.

യേ ഹി കേചി അബ്യാപാദം…പേ… ആലോകസഞ്ഞം… അവിക്ഖേപം… ധമ്മവവത്ഥാനം… ഞാണം… പാമോജ്ജം… പഠമം ഝാനം… ദുതിയം ഝാനം… തതിയം ഝാനം… ചതുത്ഥം ഝാനം… ആകാസാനഞ്ചായതനസമാപത്തിം… വിഞ്ഞാണഞ്ചായതനസമാപത്തിം … ആകിഞ്ചഞ്ഞായതനസമാപത്തിം… നേവസഞ്ഞാനാസഞ്ഞായതനസമാപത്തിം… അനിച്ചാനുപസ്സനം… ദുക്ഖാനുപസ്സനം… അനത്താനുപസ്സനം… നിബ്ബിദാനുപസ്സനം… വിരാഗാനുപസ്സനം … നിരോധാനുപസ്സനം… പടിനിസ്സഗ്ഗാനുപസ്സനം… ഖയാനുപസ്സനം… വയാനുപസ്സനം… വിപരിണാമാനുപസ്സനം… അനിമിത്താനുപസ്സനം… അപ്പണിഹിതാനുപസ്സനം… സുഞ്ഞതാനുപസ്സനം… അധിപഞ്ഞാധമ്മവിപസ്സനം… യഥാഭൂതഞാണദസ്സനം… ആദീനവാനുപസ്സനം… പടിസങ്ഖാനുപസ്സനം… വിവട്ടനാനുപസ്സനം… സോതാപത്തിമഗ്ഗം… സകദാഗാമിമഗ്ഗം… അനാഗാമിമഗ്ഗം… അരഹത്തമഗ്ഗം….

യേ ഹി കേചി ചത്താരോ സതിപട്ഠാനേ… ചത്താരോ സമ്മപ്പധാനേ… ചത്താരോ ഇദ്ധിപാദേ… പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി… പഞ്ച ബലാനി… സത്ത ബോജ്ഝങ്ഗേ… അരിയം അട്ഠങ്ഗികം മഗ്ഗം… യേ ഹി കേചി അട്ഠ വിമോക്ഖേ ഭാവിതാ വാ ഭാവേന്തി വാ ഭാവിസ്സന്തി വാ, അധിഗതാ വാ അധിഗച്ഛന്തി വാ അധിഗമിസ്സന്തി വാ, പത്താ വാ പാപുണന്തി വാ പാപുണിസ്സന്തി വാ, പടിലദ്ധാ വാ പടിലഭന്തി വാ പടിലഭിസ്സന്തി വാ, പടിവിദ്ധാ വാ പടിവിജ്ഝന്തി വാ പടിവിജ്ഝിസ്സന്തി വാ, സച്ഛികതാ വാ സച്ഛികരോന്തി വാ സച്ഛികരിസ്സന്തി വാ, ഫസ്സിതാ വാ ഫസ്സന്തി വാ ഫസ്സിസ്സന്തി വാ, വസിപ്പത്താ വാ പാപുണന്തി വാ പാപുണിസ്സന്തി വാ പാരമിപ്പത്താ വാ പാപുണന്തി വാ പാപുണിസ്സന്തി വാ, വേസാരജ്ജപ്പത്താ വാ പാപുണന്തി വാ പാപുണിസ്സന്തി വാ, സബ്ബേ തേ സദ്ധിന്ദ്രിയസ്സ വസേന സദ്ധാവിമുത്താ, സമാധിന്ദ്രിയസ്സ വസേന കായസക്ഖീ, പഞ്ഞിന്ദ്രിയസ്സ വസേന ദിട്ഠിപ്പത്താ.

യേ ഹി കേചി ചതസ്സോ പടിസമ്ഭിദാ പത്താ വാ പാപുണന്തി വാ പാപുണിസ്സന്തി വാ…പേ… സബ്ബേ തേ സദ്ധിന്ദ്രിയസ്സ വസേന സദ്ധാവിമുത്താ, സമാധിന്ദ്രിയസ്സ വസേന കായസക്ഖീ, പഞ്ഞിന്ദ്രിയസ്സ വസേന ദിട്ഠിപ്പത്താ.

യേ ഹി കേചി തിസ്സോ വിജ്ജാ പടിവിദ്ധാ വാ പടിവിജ്ഝന്തി വാ പടിവിജ്ഝിസ്സന്തി വാ…പേ… സബ്ബേ തേ സദ്ധിന്ദ്രിയസ്സ വസേന സദ്ധാവിമുത്താ, സമാധിന്ദ്രിയസ്സ വസേന കായസക്ഖീ, പഞ്ഞിന്ദ്രിയസ്സ വസേന ദിട്ഠിപ്പത്താ.

യേ ഹി കേചി തിസ്സോ സിക്ഖാ സിക്ഖിതാ വാ സിക്ഖന്തി വാ സിക്ഖിസ്സന്തി വാ, സച്ഛികതാ വാ സച്ഛികരോന്തി വാ സച്ഛികരിസ്സന്തി വാ, ഫസ്സിതാ വാ ഫസ്സന്തി വാ ഫസ്സിസ്സന്തി വാ, വസിപ്പത്താ വാ പാപുണന്തി വാ പാപുണിസ്സന്തി വാ, പാരമിപ്പത്താ വാ പാപുണന്തി വാ പാപുണിസ്സന്തി വാ, വേസാരജ്ജപ്പത്താ വാ പാപുണന്തി വാ പാപുണിസ്സന്തി വാ, സബ്ബേ തേ സദ്ധിന്ദ്രിയസ്സ വസേന സദ്ധാവിമുത്താ, സമാധിന്ദ്രിയസ്സ വസേന കായസക്ഖീ, പഞ്ഞിന്ദ്രിയസ്സ വസേന ദിട്ഠിപ്പത്താ.

യേ ഹി കേചി ദുക്ഖം പരിജാനന്തി സമുദയം പജഹന്തി നിരോധം സച്ഛികരോന്തി മഗ്ഗം ഭാവേന്തി, സബ്ബേ തേ സദ്ധിന്ദ്രിയസ്സ വസേന സദ്ധാവിമുത്താ, സമാധിന്ദ്രിയസ്സ വസേന കായസക്ഖീ, പഞ്ഞിന്ദ്രിയസ്സ വസേന ദിട്ഠിപ്പത്താ.

കതിഹാകാരേഹി സച്ചപ്പടിവേധോ ഹോതി? കതിഹാകാരേഹി സച്ചാനി പടിവിജ്ഝതി? ചതൂഹാകാരേഹി സച്ചപ്പടിവേധോ ഹോതി. ചതൂഹാകാരേഹി സച്ചാനി പടിവിജ്ഝതി. ദുക്ഖസച്ചം പരിഞ്ഞാപടിവേധം പടിവിജ്ഝതി, സമുദയസച്ചം പഹാനപ്പടിവേധം പടിവിജ്ഝതി, നിരോധസച്ചം സച്ഛികിരിയാപടിവേധം പടിവിജ്ഝതി, മഗ്ഗസച്ചം ഭാവനാപടിവേധം പടിവിജ്ഝതി. ഇമേഹി ചതൂഹാകാരേഹി സച്ചപ്പടിവേധോ ഹോതി. ഇമേഹി ചതൂഹാകാരേഹി സച്ചാനി പടിവിജ്ഝന്തോ സദ്ധിന്ദ്രിയസ്സ വസേന സദ്ധാവിമുത്തോ, സമാധിന്ദ്രിയസ്സ വസേന കായസക്ഖീ, പഞ്ഞിന്ദ്രിയസ്സ വസേന ദിട്ഠിപ്പത്തോ.

കതിഹാകാരേഹി സച്ചപ്പടിവേധോ ഹോതി? കതിഹാകാരേഹി സച്ചാനി പടിവിജ്ഝതി? നവഹാകാരേഹി സച്ചപ്പടിവേധോ ഹോതി, നവഹാകാരേഹി സച്ചാനി പടിവിജ്ഝതി. ദുക്ഖസച്ചം പരിഞ്ഞാപടിവേധം പടിവിജ്ഝതി, സമുദയസച്ചം പഹാനപ്പടിവേധം പടിവിജ്ഝതി, നിരോധസച്ചം സച്ഛികിരിയാപടിവേധം പടിവിജ്ഝതി, മഗ്ഗസച്ചം ഭാവനാപടിവേധം പടിവിജ്ഝതി. അഭിഞ്ഞാപടിവേധോ ച സബ്ബധമ്മാനം, പരിഞ്ഞാപടിവേധോ ച സബ്ബസങ്ഖാരാനം, പഹാനപ്പടിവേധോ ച സബ്ബാകുസലാനം, ഭാവനാപടിവേധോ ച ചതുന്നം മഗ്ഗാനം, സച്ഛികിരിയാപടിവേധോ ച നിരോധസ്സ. ഇമേഹി നവഹാകാരേഹി സച്ചപ്പടിവേധോ ഹോതി. ഇമേഹി നവഹാകാരേഹി സച്ചാനി പടിവിജ്ഝന്തോ സദ്ധിന്ദ്രിയസ്സ വസേന സദ്ധാവിമുത്തോ, സമാധിന്ദ്രിയസ്സ വസേന കായസക്ഖീ, പഞ്ഞിന്ദ്രിയസ്സ വസേന ദിട്ഠിപ്പത്തോ.

ദുതിയഭാണവാരോ.

൨൨൩. അനിച്ചതോ മനസികരോതോ കഥം സങ്ഖാരാ ഉപട്ഠന്തി? ദുക്ഖതോ മനസികരോതോ കഥം സങ്ഖാരാ ഉപട്ഠന്തി? അനത്തതോ മനസികരോതോ കഥം സങ്ഖാരാ ഉപട്ഠന്തി? അനിച്ചതോ മനസികരോതോ ഖയതോ സങ്ഖാരാ ഉപട്ഠന്തി. ദുക്ഖതോ മനസികരോതോ ഭയതോ സങ്ഖാരാ ഉപട്ഠന്തി. അനത്തതോ മനസികരോതോ സുഞ്ഞതോ സങ്ഖാരാ ഉപട്ഠന്തി.

അനിച്ചതോ മനസികരോതോ കിം ബഹുലം ചിത്തം ഹോതി? ദുക്ഖതോ മനസികരോതോ കിം ബഹുലം ചിത്തം ഹോതി? അനത്തതോ മനസികരോതോ കിം ബഹുലം ചിത്തം ഹോതി? അനിച്ചതോ മനസികരോതോ അധിമോക്ഖബഹുലം ചിത്തം ഹോതി. ദുക്ഖതോ മനസികരോതോ പസ്സദ്ധിബഹുലം ചിത്തം ഹോതി. അനത്തതോ മനസികരോതോ വേദബഹുലം ചിത്തം ഹോതി.

അനിച്ചതോ മനസികരോന്തോ അധിമോക്ഖബഹുലോ കതമം വിമോക്ഖം പടിലഭതി? ദുക്ഖതോ മനസികരോന്തോ പസ്സദ്ധിബഹുലോ കതമം വിമോക്ഖം പടിലഭതി? അനത്തതോ മനസികരോന്തോ വേദബഹുലോ കതമം വിമോക്ഖം പടിലഭതി? അനിച്ചതോ മനസികരോന്തോ അധിമോക്ഖബഹുലോ അനിമിത്തം വിമോക്ഖം പടിലഭതി. ദുക്ഖതോ മനസികരോന്തോ പസ്സദ്ധിബഹുലോ അപ്പണിഹിതം വിമോക്ഖം പടിലഭതി. അനത്തതോ മനസികരോന്തോ വേദബഹുലോ സുഞ്ഞതം വിമോക്ഖം പടിലഭതി.

൨൨൪. അനിച്ചതോ മനസികരോതോ അധിമോക്ഖബഹുലസ്സ കതമോ വിമോക്ഖോ ആധിപതേയ്യോ ഹോതി, ഭാവനായ കതി വിമോക്ഖാ തദന്വയാ ഹോന്തി, സഹജാതപച്ചയാ ഹോന്തി, അഞ്ഞമഞ്ഞപച്ചയാ ഹോന്തി, നിസ്സയപച്ചയാ ഹോന്തി, സമ്പയുത്തപച്ചയാ ഹോന്തി, ഏകരസാ ഹോന്തി, കേനട്ഠേന ഭാവനാ, കോ ഭാവേതി? ദുക്ഖതോ മനസികരോതോ പസ്സദ്ധിബഹുലസ്സ കതമോ വിമോക്ഖോ ആധിപതേയ്യോ ഹോതി, ഭാവനായ കതി വിമോക്ഖാ തദന്വയാ ഹോന്തി, സഹജാതപച്ചയാ ഹോന്തി, അഞ്ഞമഞ്ഞപച്ചയാ ഹോന്തി, നിസ്സയപച്ചയാ ഹോന്തി, സമ്പയുത്തപച്ചയാ ഹോന്തി, ഏകരസാ ഹോന്തി, കേനട്ഠേന ഭാവനാ, കോ ഭാവേതി? അനത്തതോ മനസികരോതോ വേദബഹുലസ്സ കതമോ വിമോക്ഖോ ആധിപതേയ്യോ ഹോതി, ഭാവനായ കതി വിമോക്ഖാ തദന്വയാ ഹോന്തി, സഹജാതപച്ചയാ ഹോന്തി, അഞ്ഞമഞ്ഞപച്ചയാ ഹോന്തി, നിസ്സയപച്ചയാ ഹോന്തി, സമ്പയുത്തപച്ചയാ ഹോന്തി, ഏകരസാ ഹോന്തി, കേനട്ഠേന ഭാവനാ, കോ ഭാവേതി?

അനിച്ചതോ മനസികരോതോ അധിമോക്ഖബഹുലസ്സ അനിമിത്തോ വിമോക്ഖോ ആധിപതേയ്യോ ഹോതി. ഭാവനായ ദ്വേ വിമോക്ഖാ തദന്വയാ ഹോന്തി, സഹജാതപച്ചയാ ഹോന്തി, അഞ്ഞമഞ്ഞപച്ചയാ ഹോന്തി, നിസ്സയപച്ചയാ ഹോന്തി, സമ്പയുത്തപച്ചയാ ഹോന്തി, ഏകരസാ ഹോന്തി. ഏകരസട്ഠേന ഭാവനാ. യോ സമ്മാപടിപന്നോ സോ ഭാവേതി; നത്ഥി മിച്ഛാപടിപന്നസ്സ വിമോക്ഖഭാവനാ. ദുക്ഖതോ മനസികരോതോ പസ്സദ്ധിബഹുലസ്സ അപ്പണിഹിതോ വിമോക്ഖോ ആധിപതേയ്യോ ഹോതി. ഭാവനായ ദ്വേ വിമോക്ഖാ തദന്വയാ ഹോന്തി, സഹജാതപച്ചയാ ഹോന്തി, അഞ്ഞമഞ്ഞപച്ചയാ ഹോന്തി, നിസ്സയപച്ചയാ ഹോന്തി, സമ്പയുത്തപച്ചയാ ഹോന്തി, ഏകരസാ ഹോന്തി. ഏകരസട്ഠേന ഭാവനാ. യോ സമ്മാപടിപന്നോ സോ ഭാവേതി; നത്ഥി മിച്ഛാപടിപന്നസ്സ വിമോക്ഖഭാവനാ. അനത്തതോ മനസികരോതോ വേദബഹുലസ്സ സുഞ്ഞതോ വിമോക്ഖോ ആധിപതേയ്യോ ഹോതി. ഭാവനായ ദ്വേ വിമോക്ഖാ തദന്വയാ ഹോന്തി, സഹജാതപച്ചയാ ഹോന്തി, അഞ്ഞമഞ്ഞപച്ചയാ ഹോന്തി, നിസ്സയപച്ചയാ ഹോന്തി, സമ്പയുത്തപച്ചയാ ഹോന്തി, ഏകരസാ ഹോന്തി. ഏകരസട്ഠേന ഭാവനാ. യോ സമ്മാപടിപന്നോ സോ ഭാവേതി; നത്ഥി മിച്ഛാപടിപന്നസ്സ വിമോക്ഖഭാവനാ.

അനിച്ചതോ മനസികരോതോ അധിമോക്ഖബഹുലസ്സ കതമോ വിമോക്ഖോ ആധിപതേയ്യോ ഹോതി, ഭാവനായ കതി വിമോക്ഖാ തദന്വയാ ഹോന്തി, സഹജാതപച്ചയാ ഹോന്തി, അഞ്ഞമഞ്ഞപച്ചയാ ഹോന്തി, നിസ്സയപച്ചയാ ഹോന്തി, സമ്പയുത്തപച്ചയാ ഹോന്തി, ഏകരസാ ഹോന്തി, പടിവേധകാലേ കതമോ വിമോക്ഖോ ആധിപതേയ്യോ ഹോതി, പടിവേധായ കതി വിമോക്ഖാ തദന്വയാ ഹോന്തി, സഹജാതപച്ചയാ ഹോന്തി, അഞ്ഞമഞ്ഞപച്ചയാ ഹോന്തി, നിസ്സയപച്ചയാ ഹോന്തി, സമ്പയുത്തപച്ചയാ ഹോന്തി, ഏകരസാ ഹോന്തി, കേനട്ഠേന ഭാവനാ, കേനട്ഠേന പടിവേധോ? ദുക്ഖതോ മനസികരോതോ പസ്സദ്ധിബഹുലസ്സ കതമോ വിമോക്ഖോ ആധിപതേയ്യോ ഹോതി, ഭാവനായ കതി വിമോക്ഖാ തദന്വയാ ഹോന്തി, സഹജാതപച്ചയാ ഹോന്തി, അഞ്ഞമഞ്ഞപച്ചയാ ഹോന്തി, നിസ്സയപച്ചയാ ഹോന്തി, സമ്പയുത്തപച്ചയാ ഹോന്തി, ഏകരസാ ഹോന്തി, പടിവേധകാലേ കതമോ വിമോക്ഖോ ആധിപതേയ്യോ ഹോതി, പടിവേധായ കതി വിമോക്ഖാ തദന്വയാ ഹോന്തി, സഹജാതപച്ചയാ ഹോന്തി, അഞ്ഞമഞ്ഞപച്ചയാ ഹോന്തി, നിസ്സയപച്ചയാ ഹോന്തി, സമ്പയുത്തപച്ചയാ ഹോന്തി, ഏകരസാ ഹോന്തി, കേനട്ഠേന ഭാവനാ, കേനട്ഠേന പടിവേധോ? അനത്തതോ മനസികരോതോ വേദബഹുലസ്സ കതമോ വിമോക്ഖോ ആധിപതേയ്യോ ഹോതി, ഭാവനായ കതി വിമോക്ഖാ തദന്വയാ ഹോന്തി, സഹജാതപച്ചയാ ഹോന്തി, അഞ്ഞമഞ്ഞപച്ചയാ ഹോന്തി, നിസ്സയപച്ചയാ ഹോന്തി, സമ്പയുത്തപച്ചയാ ഹോന്തി, ഏകരസാ ഹോന്തി, പടിവേധകാലേ കതമോ വിമോക്ഖോ ആധിപതേയ്യോ ഹോതി, പടിവേധായ കതിവിമോക്ഖാ തദന്വയാ ഹോന്തി, സഹജാതപച്ചയാ ഹോന്തി, അഞ്ഞമഞ്ഞപച്ചയാ ഹോന്തി, നിസ്സയപച്ചയാ ഹോന്തി, സമ്പയുത്തപച്ചയാ ഹോന്തി, ഏകരസാ ഹോന്തി, കേനട്ഠേന ഭാവനാ, കേനട്ഠേന പടിവേധോ?

൨൨൫. അനിച്ചതോ മനസികരോതോ അധിമോക്ഖബഹുലസ്സ അനിമിത്തോ വിമോക്ഖോ ആധിപതേയ്യോ ഹോതി, ഭാവനായ ദ്വേ വിമോക്ഖാ തദന്വയാ ഹോന്തി, സഹജാതപച്ചയാ ഹോന്തി, അഞ്ഞമഞ്ഞപച്ചയാ ഹോന്തി, നിസ്സയപച്ചയാ ഹോന്തി, സമ്പയുത്തപച്ചയാ ഹോന്തി, ഏകരസാ ഹോന്തി, പടിവേധകാലേപി അനിമിത്തോ വിമോക്ഖോ ആധിപതേയ്യോ ഹോതി, പടിവേധായ ദ്വേ വിമോക്ഖാ തദന്വയാ ഹോന്തി, സഹജാതപച്ചയാ ഹോന്തി, അഞ്ഞമഞ്ഞപച്ചയാ ഹോന്തി, നിസ്സയപച്ചയാ ഹോന്തി, സമ്പയുത്തപച്ചയാ ഹോന്തി, ഏകരസാ ഹോന്തി, ഏകരസട്ഠേന ഭാവനാ, ദസ്സനട്ഠേന പടിവേധോ, ഏവം പടിവിജ്ഝന്തോപി ഭാവേതി, ഭാവേന്തോപി പടിവിജ്ഝതി. ദുക്ഖതോ മനസികരോതോ പസ്സദ്ധിബഹുലസ്സ അപ്പണിഹിതോ വിമോക്ഖോ ആധിപതേയ്യോ ഹോതി, ഭാവനായ ദ്വേ വിമോക്ഖാ തദന്വയാ ഹോന്തി, സഹജാതപച്ചയാ ഹോന്തി, അഞ്ഞമഞ്ഞപച്ചയാ ഹോന്തി, നിസ്സയപച്ചയാ ഹോന്തി, സമ്പയുത്തപച്ചയാ ഹോന്തി, ഏകരസാ ഹോന്തി, പടിവേധകാലേപി അപ്പണിഹിതോ വിമോക്ഖോ ആധിപതേയ്യോ ഹോതി, പടിവേധായ ദ്വേ വിമോക്ഖാ തദന്വയാ ഹോന്തി, സഹജാതപച്ചയാ ഹോന്തി, അഞ്ഞമഞ്ഞപച്ചയാ ഹോന്തി, നിസ്സയപച്ചയാ ഹോന്തി, സമ്പയുത്തപച്ചയാ ഹോന്തി, ഏകരസാ ഹോന്തി, ഏകരസട്ഠേന ഭാവനാ, ദസ്സനട്ഠേന പടിവേധോ, ഏവം പടിവിജ്ഝന്തോപി ഭാവേതി, ഭാവേന്തോപി പടിവിജ്ഝതി. അനത്തതോ മനസികരോതോ വേദബഹുലസ്സ സുഞ്ഞതോ വിമോക്ഖോ ആധിപതേയ്യോ ഹോതി, ഭാവനായ ദ്വേ വിമോക്ഖാ തദന്വയാ ഹോന്തി സഹജാതപച്ചയാ ഹോന്തി, അഞ്ഞമഞ്ഞപച്ചയാ ഹോന്തി, നിസ്സയപച്ചയാ ഹോന്തി, സമ്പയുത്തപച്ചയാ ഹോന്തി, ഏകരസാ ഹോന്തി, പടിവേധകാലേപി സുഞ്ഞതോ വിമോക്ഖോ ആധിപതേയ്യോ ഹോതി, പടിവേധായ ദ്വേ വിമോക്ഖാ തദന്വയാ ഹോന്തി, സഹജാതപച്ചയാ ഹോന്തി, അഞ്ഞമഞ്ഞപച്ചയാ ഹോന്തി, നിസ്സയപച്ചയാ ഹോന്തി, സമ്പയുത്തപച്ചയാ ഹോന്തി, ഏകരസാ ഹോന്തി, ഏകരസട്ഠേന ഭാവനാ, ദസ്സനട്ഠേന പടിവേധോ, ഏവം പടിവിജ്ഝന്തോപി ഭാവേതി, ഭാവേന്തോപി പടിവിജ്ഝതി.

൨൨൬. അനിച്ചതോ മനസികരോതോ കതമോ വിമോക്ഖോ അധിമത്തോ ഹോതി? കതമവിമോക്ഖസ്സ അധിമത്തത്താ സദ്ധാവിമുത്തോ ഹോതി? ദുക്ഖതോ മനസികരോതോ കതമോ വിമോക്ഖോ അധിമത്തോ ഹോതി? കതമവിമോക്ഖസ്സ അധിമത്തത്താ കായസക്ഖീ ഹോതി? അനത്തതോ മനസികരോതോ കതമോ വിമോക്ഖോ അധിമത്തോ ഹോതി? കതമവിമോക്ഖസ്സ അധിമത്തത്താ ദിട്ഠിപ്പത്തോ ഹോതി?

അനിച്ചതോ മനസികരോതോ അനിമിത്തോ വിമോക്ഖോ അധിമത്തോ ഹോതി. അനിമിത്തവിമോക്ഖസ്സ അധിമത്തത്താ സദ്ധാവിമുത്തോ ഹോതി. ദുക്ഖതോ മനസികരോതോ അപ്പണിഹിതോ വിമോക്ഖോ അധിമത്തോ ഹോതി. അപ്പണിഹിതവിമോക്ഖസ്സ അധിമത്തത്താ കായസക്ഖീ ഹോതി. അനത്തതോ മനസികരോതോ സുഞ്ഞതോ വിമോക്ഖോ അധിമത്തോ ഹോതി. സുഞ്ഞതവിമോക്ഖസ്സ അധിമത്തത്താ ദിട്ഠിപ്പത്തോ ഹോതി.

സദ്ദഹന്തോ വിമുത്തോതി – സദ്ധാവിമുത്തോ. ഫുട്ഠത്താ സച്ഛികതോതി – കായസക്ഖീ. ദിട്ഠത്താ പത്തോതി – ദിട്ഠിപ്പത്തോ. സദ്ദഹന്തോ വിമുച്ചതീതി – സദ്ധാവിമുത്തോ. ഝാനഫസ്സം പഠമം ഫുസതി, പച്ഛാ നിരോധം നിബ്ബാനം സച്ഛികരോതീതി – കായസക്ഖീ. ‘‘ദുക്ഖാ സങ്ഖാരാ, സുഖോ നിരോധോ’’തി വിഞ്ഞാതം ഹോതി ദിട്ഠം വിദിതം സച്ഛികതം ഫസ്സിതം പഞ്ഞായാതി – ദിട്ഠിപ്പത്തോ…പേ… യേ ഹി കേചി നേക്ഖമ്മം ഭാവിതാ വാ ഭാവേന്തി വാ ഭാവിസ്സന്തി വാ…പേ… സബ്ബേ തേ അനിമിത്തവിമോക്ഖസ്സ വസേന സദ്ധാവിമുത്താ, അപ്പണിഹിതവിമോക്ഖസ്സ വസേന കായസക്ഖീ, സുഞ്ഞതവിമോക്ഖസ്സ വസേന ദിട്ഠിപ്പത്താ.

യേ ഹി കേചി അബ്യാപാദം… ആലോകസഞ്ഞം… അവിക്ഖേപം… യേ ഹി കേചി ദുക്ഖം പരിജാനന്തി, സമുദയം പജഹന്തി, നിരോധം സച്ഛികരോന്തി, മഗ്ഗം ഭാവേന്തി, സബ്ബേ തേ അനിമിത്തവിമോക്ഖസ്സ വസേന സദ്ധാവിമുത്താ, അപ്പണിഹിതവിമോക്ഖസ്സ വസേന കായസക്ഖീ, സുഞ്ഞതവിമോക്ഖസ്സ വസേന ദിട്ഠിപ്പത്താ.

കതിഹാകാരേഹി സച്ചപ്പടിവേധോ ഹോതി? കതിഹാകാരേഹി സച്ചാനി പടിവിജ്ഝതി? ചതൂഹാകാരേഹി സച്ചപ്പടിവേധോ ഹോതി. ചതൂഹാകാരേഹി സച്ചാനി പടിവിജ്ഝതി. ദുക്ഖസച്ചം പരിഞ്ഞാപടിവേധം പടിവിജ്ഝതി, സമുദയസച്ചം പഹാനപടിവേധം പടിവിജ്ഝതി. നിരോധസച്ചം സച്ഛികിരിയാപടിവേധം പടിവിജ്ഝതി. മഗ്ഗസച്ചം ഭാവനാപടിവേധം പടിവിജ്ഝതി. ഇമേഹി ചതൂഹാകാരേഹി സച്ചപ്പടിവേധോ ഹോതി. ഇമേഹി ചതൂഹാകാരേഹി സച്ചാനി പടിവിജ്ഝന്തോ അനിമിത്തവിമോക്ഖസ്സ വസേന സദ്ധാവിമുത്തോ, അപ്പണിഹിതവിമോക്ഖസ്സ വസേന കായസക്ഖീ, സുഞ്ഞതവിമോക്ഖസ്സ വസേന ദിട്ഠിപ്പത്തോ.

കതിഹാകാരേഹി സച്ചപ്പടിവേധോ ഹോതി? കതിഹാകാരേഹി സച്ചാനി പടിവിജ്ഝതി? നവഹാകാരേഹി സച്ചപ്പടിവേധോ ഹോതി. നവഹാകാരേഹി സച്ചാനി പടിവിജ്ഝതി. ദുക്ഖസച്ചം പരിഞ്ഞാപടിവേധം പടിവിജ്ഝതി…പേ… സച്ഛികിരിയാപടിവേധോ ച നിരോധസ്സ. ഇമേഹി നവഹാകാരേഹി സച്ചപ്പടിവേധോ ഹോതി. ഇമേഹി നവഹാകാരേഹി സച്ചാനി പടിവിജ്ഝന്തോ അനിമിത്തവിമോക്ഖസ്സ വസേന സദ്ധാവിമുത്തോ, അപ്പണിഹിതവിമോക്ഖസ്സ വസേന കായസക്ഖീ, സുഞ്ഞതവിമോക്ഖസ്സ വസേന ദിട്ഠിപ്പത്തോ.

൨൨൭. അനിച്ചതോ മനസികരോന്തോ കതമേ ധമ്മേ യഥാഭൂതം ജാനാതി പസ്സതി? കഥം സമ്മാദസ്സനം ഹോതി? കഥം തദന്വയേന സബ്ബേ സങ്ഖാരാ അനിച്ചതോ സുദിട്ഠാ ഹോന്തി? കത്ഥ കങ്ഖാ പഹീയതി? ദുക്ഖതോ മനസികരോന്തോ കതമേ ധമ്മേ യഥാഭൂതം ജാനാതി പസ്സതി? കഥം സമ്മാദസ്സനം ഹോതി? കഥം തദന്വയേന സബ്ബേ സങ്ഖാരാ ദുക്ഖതോ സുദിട്ഠാ ഹോന്തി? കത്ഥ കങ്ഖാ പഹീയതി? അനത്തതോ മനസികരോന്തോ കതമേ ധമ്മേ യഥാഭൂതം ജാനാതി പസ്സതി? കഥം സമ്മാദസ്സനം ഹോതി? കഥം തദന്വയേന സബ്ബേ ധമ്മാ അനത്തതോ സുദിട്ഠാ ഹോന്തി? കത്ഥ കങ്ഖാ പഹീയതി?

അനിച്ചതോ മനസികരോന്തോ നിമിത്തം യഥാഭൂതം ജാനാതി പസ്സതി; തേന വുച്ചതി – സമ്മാദസ്സനം. ഏവം തദന്വയേന സബ്ബേ സങ്ഖാരാ അനിച്ചതോ സുദിട്ഠാ ഹോന്തി. ഏത്ഥ കങ്ഖാ പഹീയതി. ദുക്ഖതോ മനസികരോന്തോ പവത്തം യഥാഭൂതം ജാനാതി പസ്സതി; തേന വുച്ചതി – സമ്മാദസ്സനം. ഏവം തദന്വയേന സബ്ബേ സങ്ഖാരാ ദുക്ഖതോ സുദിട്ഠാ ഹോന്തി. ഏത്ഥ കങ്ഖാ പഹീയതി. അനത്തതോ മനസികരോന്തോ നിമിത്തഞ്ച പവത്തഞ്ച യഥാഭൂതം ജാനാതി പസ്സതി; തേന വുച്ചതി – സമ്മാദസ്സനം. ഏവം തദന്വയേന സബ്ബേ ധമ്മാ അനത്തതോ സുദിട്ഠാ ഹോന്തി. ഏത്ഥ കങ്ഖാ പഹീയതി.

യഞ്ച യഥാഭൂതം ഞാണം യഞ്ച സമ്മാദസ്സനം യാ ച കങ്ഖാവിതരണാ, ഇമേ ധമ്മാ നാനത്ഥാ ചേവ നാനാബ്യഞ്ജനാ ച, ഉദാഹു ഏകത്ഥാ, ബ്യഞ്ജനമേവ നാനന്തി? യഞ്ച യഥാഭൂതം ഞാണം യഞ്ച സമ്മാദസ്സനം യാ ച കങ്ഖാവിതരണാ, ഇമേ ധമ്മാ ഏകത്ഥാ, ബ്യഞ്ജനമേവ നാനം.

അനിച്ചതോ മനസികരോതോ കിം ഭയതോ ഉപട്ഠാതി? ദുക്ഖതോ മനസികരോതോ കിം ഭയതോ ഉപട്ഠാതി? അനത്തതോ മനസികരോതോ കിം ഭയതോ ഉപട്ഠാതി? അനിച്ചതോ മനസികരോതോ നിമിത്തം ഭയതോ ഉപട്ഠാതി. ദുക്ഖതോ മനസികരോതോ പവത്തം ഭയതോ ഉപട്ഠാതി. അനത്തതോ മനസികരോതോ നിമിത്തഞ്ച പവത്തഞ്ച ഭയതോ ഉപട്ഠാതി.

യാ ച ഭയതുപട്ഠാനേ പഞ്ഞാ യഞ്ച ആദീനവേ ഞാണം യാ ച നിബ്ബിദാ, ഇമേ ധമ്മാ നാനത്ഥാ ചേവ നാനാബ്യഞ്ജനാ ച, ഉദാഹു ഏകത്ഥാ, ബ്യഞ്ജനമേവ നാനന്തി? യാ ച ഭയതുപട്ഠാനേ പഞ്ഞാ യഞ്ച ആദീനവേ ഞാണം യാ ച നിബ്ബിദാ, ഇമേ ധമ്മാ ഏകത്ഥാ, ബ്യഞ്ജനമേവ നാനം.

യാ ച അനത്താനുപസ്സനാ യാ ച സുഞ്ഞതാനുപസ്സനാ, ഇമേ ധമ്മാ നാനത്ഥാ ചേവ നാനാബ്യഞ്ജനാ ച, ഉദാഹു ഏകത്ഥാ, ബ്യഞ്ജനമേവ നാനന്തി? യാ ച അനത്താനുപസ്സനാ യാ ച സുഞ്ഞതാനുപസ്സനാ, ഇമേ ധമ്മാ ഏകത്ഥാ, ബ്യഞ്ജനമേവ നാനം.

അനിച്ചതോ മനസികരോതോ കിം പടിസങ്ഖാ ഞാണം ഉപ്പജ്ജതി? ദുക്ഖതോ മനസികരോതോ കിം പടിസങ്ഖാ ഞാണം ഉപ്പജ്ജതി? അനത്തതോ മനസികരോതോ കിം പടിസങ്ഖാ ഞാണം ഉപ്പജ്ജതി? അനിച്ചതോ മനസികരോതോ നിമിത്തം പടിസങ്ഖാ ഞാണം ഉപ്പജ്ജതി. ദുക്ഖതോ മനസികരോതോ പവത്തം പടിസങ്ഖാ ഞാണം ഉപ്പജ്ജതി. അനത്തതോ മനസികരോതോ നിമിത്തഞ്ച പവത്തഞ്ച പടിസങ്ഖാ ഞാണം ഉപ്പജ്ജതി.

യാ ച മുച്ചിതുകമ്യതാ യാ ച പടിസങ്ഖാനുപസ്സനാ യാ ച സങ്ഖാരുപേക്ഖാ, ഇമേ ധമ്മാ നാനത്ഥാ ചേവ നാനാബ്യഞ്ജനാ ച, ഉദാഹു ഏകത്ഥാ, ബ്യഞ്ജനമേവ നാനന്തി? യാ ച മുച്ചിതുകമ്യതാ യാ ച പടിസങ്ഖാനുപസ്സനാ യാ ച സങ്ഖാരുപേക്ഖാ, ഇമേ ധമ്മാ ഏകത്ഥാ, ബ്യഞ്ജനമേവ നാനം.

അനിച്ചതോ മനസികരോതോ കുതോ ചിത്തം വുട്ഠാതി, കത്ഥ ചിത്തം പക്ഖന്ദതി? ദുക്ഖതോ മനസികരോതോ കുതോ ചിത്തം വുട്ഠാതി, കത്ഥ ചിത്തം പക്ഖന്ദതി? അനത്തതോ മനസികരോതോ കുതോ ചിത്തം വുട്ഠാതി, കത്ഥ ചിത്തം പക്ഖന്ദതി? അനിച്ചതോ മനസികരോതോ നിമിത്താ ചിത്തം വുട്ഠാതി, അനിമിത്തേ ചിത്തം പക്ഖന്ദതി. ദുക്ഖതോ മനസികരോതോ പവത്താ ചിത്തം വുട്ഠാതി, അപ്പവത്തേ ചിത്തം പക്ഖന്ദതി. അനത്തതോ മനസികരോതോ നിമിത്താ ച പവത്താ ച ചിത്തം വുട്ഠാതി, അനിമിത്തേ അപ്പവത്തേ നിരോധേ നിബ്ബാനധാതുയാ [നിരോധനിബ്ബാനധാതുയാ (സീ.)] ചിത്തം പക്ഖന്ദതി.

യാ ച ബഹിദ്ധാവുട്ഠാനവിവട്ടനേ പഞ്ഞാ യേ ച ഗോത്രഭൂ ധമ്മാ, ഇമേ ധമ്മാ നാനത്ഥാ ചേവ നാനാബ്യഞ്ജനാ ച, ഉദാഹു ഏകത്ഥാ, ബ്യഞ്ജനമേവ നാനന്തി? യാ ച ബഹിദ്ധാവുട്ഠാനവിവട്ടനേ പഞ്ഞാ യേ ച ഗോത്രഭൂ ധമ്മാ, ഇമേ ധമ്മാ ഏകത്ഥാ, ബ്യഞ്ജനമേവ നാനം.

അനിച്ചതോ മനസികരോന്തോ കതമേന വിമോക്ഖേന വിമുച്ചതി? ദുക്ഖതോ മനസികരോന്തോ കതമേന വിമോക്ഖേന വിമുച്ചതി? അനത്തതോ മനസികരോന്തോ കതമേന വിമോക്ഖേന വിമുച്ചതി? അനിച്ചതോ മനസികരോന്തോ അനിമിത്തവിമോക്ഖേന വിമുച്ചതി. ദുക്ഖതോ മനസികരോന്തോ അപ്പണിഹിതവിമോക്ഖേന വിമുച്ചതി. അനത്തതോ മനസികരോന്തോ സുഞ്ഞതവിമോക്ഖേന വിമുച്ചതി. യാ ച ദുഭതോവുട്ഠാനവിവട്ടനേ പഞ്ഞാ യഞ്ച മഗ്ഗേ ഞാണം, ഇമേ ധമ്മാ നാനത്ഥാ ചേവ നാനാബ്യഞ്ജനാ ച, ഉദാഹു ഏകത്ഥാ, ബ്യഞ്ജനമേവ നാനന്തി? യാ ച ദുഭതോവുട്ഠാനവിവട്ടനേ പഞ്ഞാ യഞ്ച മഗ്ഗേ ഞാണം, ഇമേ ധമ്മാ ഏകത്ഥാ, ബ്യഞ്ജനമേവ നാനം.

൨൨൮. കതിഹാകാരേഹി തയോ വിമോക്ഖാ നാനാക്ഖണേ [നാനാഖണേ (സ്യാ. ക.)] ഹോന്തി? കതിഹാകാരേഹി തയോ വിമോക്ഖാ ഏകക്ഖണേ ഹോന്തി? ചതൂഹാകാരേഹി തയോ വിമോക്ഖാ നാനാക്ഖണേ ഹോന്തി. സത്തഹാകാരേഹി തയോ വിമോക്ഖാ ഏകക്ഖണേ ഹോന്തി.

കതമേഹി ചതൂഹാകാരേഹി തയോ വിമോക്ഖാ നാനാക്ഖണേ ഹോന്തി? ആധിപതേയ്യട്ഠേന, അധിട്ഠാനട്ഠേന, അഭിനീഹാരട്ഠേന, നിയ്യാനട്ഠേന. കഥം ആധിപതേയ്യട്ഠേന തയോ വിമോക്ഖാ നാനാക്ഖണേ ഹോന്തി? അനിച്ചതോ മനസികരോതോ അനിമിത്തോ വിമോക്ഖോ ആധിപതേയ്യോ ഹോതി, ദുക്ഖതോ മനസികരോതോ അപ്പണിഹിതോ വിമോക്ഖോ ആധിപതേയ്യോ ഹോതി, അനത്തതോ മനസികരോതോ സുഞ്ഞതോ വിമോക്ഖോ ആധിപതേയ്യോ ഹോതി. ഏവം ആധിപതേയ്യട്ഠേന തയോ വിമോക്ഖാ നാനാക്ഖണേ ഹോന്തി.

കഥം അധിട്ഠാനട്ഠേന തയോ വിമോക്ഖാ നാനാക്ഖണേ ഹോന്തി? അനിച്ചതോ മനസികരോന്തോ അനിമിത്തവിമോക്ഖസ്സ വസേന ചിത്തം അധിട്ഠാതി, ദുക്ഖതോ മനസികരോന്തോ അപ്പണിഹിതവിമോക്ഖസ്സ വസേന ചിത്തം അധിട്ഠാതി, അനത്തതോ മനസികരോന്തോ സുഞ്ഞതവിമോക്ഖസ്സ വസേന ചിത്തം അധിട്ഠാതി. ഏവം അധിട്ഠാനട്ഠേന തയോ വിമോക്ഖാ നാനാക്ഖണേ ഹോന്തി.

കഥം അഭിനീഹാരട്ഠേന തയോ വിമോക്ഖാ നാനാക്ഖണേ ഹോന്തി? അനിച്ചതോ മനസികരോന്തോ അനിമിത്തവിമോക്ഖസ്സ വസേന ചിത്തം അഭിനീഹരതി, ദുക്ഖതോ മനസികരോന്തോ അപ്പണിഹിതവിമോക്ഖസ്സ വസേന ചിത്തം അഭിനീഹരതി, അനത്തതോ മനസികരോന്തോ സുഞ്ഞതവിമോക്ഖസ്സ വസേന ചിത്തം അഭിനീഹരതി. ഏവം അഭിനീഹാരട്ഠേന തയോ വിമോക്ഖാ നാനാക്ഖണേ ഹോന്തി.

കഥം നിയ്യാനട്ഠേന തയോ വിമോക്ഖാ നാനാക്ഖണേ ഹോന്തി? അനിച്ചതോ മനസികരോന്തോ അനിമിത്തവിമോക്ഖസ്സ വസേന നിരോധം നിബ്ബാനം നിയ്യാതി, ദുക്ഖതോ മനസികരോന്തോ അപ്പണിഹിതവിമോക്ഖസ്സ വസേന നിരോധം നിബ്ബാനം നിയ്യാതി, അനത്തതോ മനസികരോന്തോ സുഞ്ഞതവിമോക്ഖസ്സ വസേന നിരോധം നിബ്ബാനം നിയ്യാതി. ഏവം നിയ്യാനട്ഠേന തയോ വിമോക്ഖാ നാനാക്ഖണേ ഹോന്തി. ഇമേഹി ചതൂഹാകാരേഹി തയോ വിമോക്ഖാ നാനാക്ഖണേ ഹോന്തി.

കതമേഹി സത്തഹാകാരേഹി തയോ വിമോക്ഖാ ഏകക്ഖണേ ഹോന്തി? സമോധാനട്ഠേന, അധിഗമനട്ഠേന, പടിലാഭട്ഠേന പടിവേധട്ഠേന, സച്ഛികിരിയട്ഠേന, ഫസ്സനട്ഠേന, അഭിസമയട്ഠേന. കഥം സമോധാനട്ഠേന അധിഗമനട്ഠേന പടിലാഭട്ഠേന പടിവേധട്ഠേന സച്ഛികിരിയട്ഠേന ഫസ്സനട്ഠേന അഭിസമയട്ഠേന തയോ വിമോക്ഖാ ഏകക്ഖണേ ഹോന്തി? അനിച്ചതോ മനസികരോന്തോ നിമിത്താ മുച്ചതീതി – അനിമിത്തോ വിമോക്ഖോ. യതോ മുച്ചതി, തത്ഥ ന പണിദഹതീതി – അപ്പണിഹിതോ വിമോക്ഖോ. യത്ഥ ന പണിദഹതി, തേന സുഞ്ഞോതി – സുഞ്ഞതോ വിമോക്ഖോ. യേന സുഞ്ഞോ, തേന നിമിത്തേന അനിമിത്തോതി – അനിമിത്തോ വിമോക്ഖോ. ഏവം സമോധാനട്ഠേന അധിഗമനട്ഠേന പടിലാഭട്ഠേന പടിവേധട്ഠേന സച്ഛികിരിയട്ഠേന ഫസ്സനട്ഠേന അഭിസമയട്ഠേന തയോ വിമോക്ഖാ ഏകക്ഖണേ ഹോന്തി.

ദുക്ഖതോ മനസികരോന്തോ പണിധിയാ മുച്ചതീതി – അപ്പണിഹിതോ വിമോക്ഖോ. യത്ഥ ന പണിദഹതി, തേന സുഞ്ഞോതി – സുഞ്ഞതോ വിമോക്ഖോ. യേന സുഞ്ഞോ, തേന നിമിത്തേന അനിമിത്തോതി – അനിമിത്തോ വിമോക്ഖോ. യേന നിമിത്തേന അനിമിത്തോ, തത്ഥ ന പണിദഹതീതി – അപ്പണിഹിതോ വിമോക്ഖോ. ഏവം സമോധാനട്ഠേന അധിഗമനട്ഠേന പടിലാഭട്ഠേന പടിവേധട്ഠേന സച്ഛികിരിയട്ഠേന ഫസ്സനട്ഠേന അഭിസമയട്ഠേന തയോ വിമോക്ഖാ ഏകക്ഖണേ ഹോന്തി.

അനത്തതോ മനസികരോന്തോ അഭിനിവേസാ മുച്ചതീതി – സുഞ്ഞതോ വിമോക്ഖോ. യേന സുഞ്ഞോ, തേന നിമിത്തേന അനിമിത്തോതി – അനിമിത്തോ വിമോക്ഖോ. യേന നിമിത്തേന അനിമിത്തോ, തത്ഥ ന പണിദഹതീതി – അപ്പണിഹിതോ വിമോക്ഖോ. യത്ഥ ന പണിദഹതി, തേന സുഞ്ഞോതി – സുഞ്ഞതോ വിമോക്ഖോ. ഏവം സമോധാനട്ഠേന അധിഗമനട്ഠേന പടിലാഭട്ഠേന പടിവേധട്ഠേന സച്ഛികിരിയട്ഠേന ഫസ്സനട്ഠേന അഭിസമയട്ഠേന തയോ വിമോക്ഖാ ഏകക്ഖണേ ഹോന്തി. ഇമേഹി സത്തഹാകാരേഹി തയോ വിമോക്ഖാ ഏകക്ഖണേ ഹോന്തി.

൨൨൯. അത്ഥി വിമോക്ഖോ, അത്ഥി മുഖം, അത്ഥി വിമോക്ഖമുഖം, അത്ഥി വിമോക്ഖപച്ചനീകം, അത്ഥി വിമോക്ഖാനുലോമം, അത്ഥി വിമോക്ഖവിവട്ടോ, അത്ഥി വിമോക്ഖഭാവനാ, അത്ഥി വിമോക്ഖപ്പടിപ്പസ്സദ്ധി.

കതമോ വിമോക്ഖോ? സുഞ്ഞതോ വിമോക്ഖോ, അനിമിത്തോ വിമോക്ഖോ, അപ്പണിഹിതോ വിമോക്ഖോ. കതമോ സുഞ്ഞതോ വിമോക്ഖോ? അനിച്ചാനുപസ്സനാഞാണം നിച്ചതോ അഭിനിവേസാ മുച്ചതീതി – സുഞ്ഞതോ വിമോക്ഖോ. ദുക്ഖാനുപസ്സനാഞാണം സുഖതോ അഭിനിവേസാ മുച്ചതീതി – സുഞ്ഞതോ വിമോക്ഖോ. അനത്താനുപസ്സനാഞാണം അത്തതോ അഭിനിവേസാ മുച്ചതീതി – സുഞ്ഞതോ വിമോക്ഖോ. നിബ്ബിദാനുപസ്സനാഞാണം നന്ദിയാ അഭിനിവേസാ മുച്ചതീതി – സുഞ്ഞതോ വിമോക്ഖോ. വിരാഗാനുപസ്സനാഞാണം രാഗതോ അഭിനിവേസാ മുച്ചതീതി – സുഞ്ഞതോ വിമോക്ഖോ. നിരോധാനുപസ്സനാഞാണം സമുദയതോ അഭിനിവേസാ മുച്ചതീതി – സുഞ്ഞതോ വിമോക്ഖോ. പടിനിസ്സഗ്ഗാനുപസ്സനാഞാണം ആദാനതോ അഭിനിവേസാ മുച്ചതീതി – സുഞ്ഞതോ വിമോക്ഖോ. അനിമിത്താനുപസ്സനാഞാണം നിമിത്തതോ അഭിനിവേസാ മുച്ചതീതി – സുഞ്ഞതോ വിമോക്ഖോ. അപ്പണിഹിതാനുപസ്സനാഞാണം പണിധിയാ അഭിനിവേസാ മുച്ചതീതി – സുഞ്ഞതോ വിമോക്ഖോ. സുഞ്ഞതാനുപസ്സനാഞാണം സബ്ബാഭിനിവേസേഹി മുച്ചതീതി – സുഞ്ഞതോ വിമോക്ഖോ.

രൂപേ അനിച്ചാനുപസ്സനാഞാണം നിച്ചതോ അഭിനിവേസാ മുച്ചതീതി – സുഞ്ഞതോ വിമോക്ഖോ…പേ… രൂപേ സുഞ്ഞതാനുപസ്സനാഞാണം സബ്ബാഭിനിവേസേഹി മുച്ചതീതി – സുഞ്ഞതോ വിമോക്ഖോ. വേദനായ…പേ… സഞ്ഞായ… സങ്ഖാരേസു… വിഞ്ഞാണേ… ചക്ഖുസ്മിം…പേ… ജരാമരണേ അനിച്ചാനുപസ്സനാഞാണം നിച്ചതോ അഭിനിവേസാ മുച്ചതീതി – സുഞ്ഞതോ വിമോക്ഖോ…പേ… ജരാമരണേ സുഞ്ഞതാനുപസ്സനാഞാണം സബ്ബാഭിനിവേസേഹി മുച്ചതീതി – സുഞ്ഞതോ വിമോക്ഖോ. അയം സുഞ്ഞതോ വിമോക്ഖോ.

കതമോ അനിമിത്തോ വിമോക്ഖോ? അനിച്ചാനുപസ്സനാഞാണം നിച്ചതോ നിമിത്താ മുച്ചതീതി – അനിമിത്തോ വിമോക്ഖോ. ദുക്ഖാനുപസ്സനാഞാണം സുഖതോ നിമിത്താ മുച്ചതീതി – അനിമിത്തോ വിമോക്ഖോ. അനത്താനുപസ്സനാഞാണം അത്തതോ നിമിത്താ മുച്ചതീതി – അനിമിത്തോ വിമോക്ഖോ. നിബ്ബിദാനുപസ്സനാഞാണം നന്ദിയാ നിമിത്താ മുച്ചതീതി – അനിമിത്തോ വിമോക്ഖോ. വിരാഗാനുപസ്സനാഞാണം രാഗതോ നിമിത്താ മുച്ചതീതി – അനിമിത്തോ വിമോക്ഖോ. നിരോധാനുപസ്സനാഞാണം സമുദയതോ നിമിത്താ മുച്ചതീതി – അനിമിത്തോ വിമോക്ഖോ. പടിനിസ്സഗ്ഗാനുപസ്സനാഞാണം ആദാനതോ നിമിത്താ മുച്ചതീതി – അനിമിത്തോ വിമോക്ഖോ. അനിമിത്താനുപസ്സനാഞാണം സബ്ബനിമിത്തേഹി മുച്ചതീതി – അനിമിത്തോ വിമോക്ഖോ. അപ്പണിഹിതാനുപസ്സനാഞാണം പണിധിയാ നിമിത്താ മുച്ചതീതി – അനിമിത്തോ വിമോക്ഖോ. സുഞ്ഞതാനുപസ്സനാഞാണം അഭിനിവേസതോ നിമിത്താ മുച്ചതീതി – അനിമിത്തോ വിമോക്ഖോ.

രൂപേ അനിച്ചാനുപസ്സനാഞാണം നിച്ചതോ നിമിത്താ മുച്ചതീതി – അനിമിത്തോ വിമോക്ഖോ …പേ… രൂപേ അനിമിത്താനുപസ്സനാഞാണം സബ്ബനിമിത്തേഹി മുച്ചതീതി – അനിമിത്തോ വിമോക്ഖോ. രൂപേ അപ്പണിഹിതാനുപസ്സനാഞാണം പണിധിയാ നിമിത്താ മുച്ചതീതി – അനിമിത്തോ വിമോക്ഖോ. രൂപേ സുഞ്ഞതാനുപസ്സനാഞാണം അഭിനിവേസതോ നിമിത്താ മുച്ചതീതി – അനിമിത്തോ വിമോക്ഖോ. വേദനായ…പേ… സഞ്ഞായ… സങ്ഖാരേസു… വിഞ്ഞാണേ… ചക്ഖുസ്മിം…പേ… ജരാമരണേ അനിച്ചാനുപസ്സനാഞാണം നിച്ചതോ നിമിത്താ മുച്ചതീതി – അനിമിത്തോ വിമോക്ഖോ…പേ… ജരാമരണേ അനിച്ചാനുപസ്സനാഞാണം സബ്ബനിമിത്തേഹി മുച്ചതീതി – അനിമിത്തോ വിമോക്ഖോ. ജരാമരണേ അപ്പണിഹിതാനുപസ്സനാഞാണം പണിധിയാ നിമിത്താ മുച്ചതീതി – അനിമിത്തോ വിമോക്ഖോ. ജരാമരണേ സുഞ്ഞതാനുപസ്സനാഞാണം അഭിനിവേസതോ നിമിത്താ മുച്ചതീതി – അനിമിത്തോ വിമോക്ഖോ. അയം അനിമിത്തോ വിമോക്ഖോ.

കതമോ അപ്പണിഹിതോ വിമോക്ഖോ? അനിച്ചാനുപസ്സനാഞാണം നിച്ചതോ പണിധിയാ മുച്ചതീതി – അപ്പണിഹിതോ വിമോക്ഖോ. ദുക്ഖാനുപസ്സനാഞാണം സുഖതോ പണിധിയാ മുച്ചതീതി – അപ്പണിഹിതോ വിമോക്ഖോ. അനത്താനുപസ്സനാഞാണം അത്തതോ പണിധിയാ മുച്ചതീതി – അപ്പണിഹിതോ വിമോക്ഖോ. നിബ്ബിദാനുപസ്സനാഞാണം നന്ദിയാ പണിധിയാ മുച്ചതീതി – അപ്പണിഹിതോ വിമോക്ഖോ. വിരാഗാനുപസ്സനാഞാണം രാഗതോ പണിധിയാ മുച്ചതീതി – അപ്പണിഹിതോ വിമോക്ഖോ. നിരോധാനുപസ്സനാഞാണം സമുദയതോ പണിധിയാ മുച്ചതീതി – അപ്പണിഹിതോ വിമോക്ഖോ. പടിനിസ്സഗ്ഗാനുപസ്സനാഞാണം ആദാനതോ പണിധിയാ മുച്ചതീതി – അപ്പണിഹിതോ വിമോക്ഖോ. അനിമിത്താനുപസ്സനാഞാണം നിമിത്തതോ പണിധിയാ മുച്ചതീതി – അപ്പണിഹിതോ വിമോക്ഖോ. അപ്പണിഹിതാനുപസ്സനാഞാണം സബ്ബപണിധീഹി മുച്ചതീതി – അപ്പണിഹിതോ വിമോക്ഖോ. സുഞ്ഞതാനുപസ്സനാഞാണം അഭിനിവേസതോ പണിധിയാ മുച്ചതീതി – അപ്പണിഹിതോ വിമോക്ഖോ.

രൂപേ അനിച്ചാനുപസ്സനാഞാണം നിച്ചതോ പണിധിയാ മുച്ചതീതി – അപ്പണിഹിതോ വിമോക്ഖോ…പേ… രൂപേ അപ്പണിഹിതാനുപസ്സനാഞാണം സബ്ബപണിധീഹി മുച്ചതീതി – അപ്പണിഹിതോ വിമോക്ഖോ. രൂപേ സുഞ്ഞതാനുപസ്സനാഞാണം അഭിനിവേസതോ പണിധിയാ മുച്ചതീതി – അപ്പണിഹിതോ വിമോക്ഖോ. വേദനായ…പേ… സഞ്ഞായ… സങ്ഖാരേസു… വിഞ്ഞാണേ… ചക്ഖുസ്മിം…പേ… ജരാമരണേ അനിച്ചാനുപസ്സനാഞാണം നിച്ചതോ പണിധിയാ മുച്ചതീതി – അപ്പണിഹിതോ വിമോക്ഖോ…പേ… ജരാമരണേ അപ്പണിഹിതാനുപസ്സനാഞാണം സബ്ബപണിധീഹി മുച്ചതീതി – അപ്പണിഹിതോ വിമോക്ഖോ. ജരാമരണേ സുഞ്ഞതാനുപസ്സനാഞാണം അഭിനിവേസതോ പണിധിയാ മുച്ചതീതി – അപ്പണിഹിതോ വിമോക്ഖോ. അയം അപ്പണിഹിതോ വിമോക്ഖോ. അയം വിമോക്ഖോ.

൨൩൦. കതമം മുഖം? യേ തത്ഥ ജാതാ അനവജ്ജാ കുസലാ ബോധിപക്ഖിയാധമ്മാ, ഇദം മുഖം.

കതമം വിമോക്ഖമുഖം? യം തേസം ധമ്മാനം ആരമ്മണം നിരോധോ നിബ്ബാനം, ഇദം വിമോക്ഖമുഖം. വിമോക്ഖഞ്ച മുഖഞ്ച വിമോക്ഖമുഖം, ഇദം വിമോക്ഖമുഖം.

കതമം വിമോക്ഖപച്ചനീകം? തീണി അകുസലമൂലാനി വിമോക്ഖപച്ചനീകാനി, തീണി ദുച്ചരിതാനി വിമോക്ഖപച്ചനീകാനി, സബ്ബേപി അകുസലാ ധമ്മാ വിമോക്ഖപച്ചനീകാ, ഇദം വിമോക്ഖപച്ചനീകം.

കതമം വിമോക്ഖാനുലോമം? തീണി കുസലമൂലാനി വിമോക്ഖാനുലോമാനി, തീണി സുചരിതാനി വിമോക്ഖാനുലോമാനി, സബ്ബേപി കുസലാ ധമ്മാ വിമോക്ഖാനുലോമാ, ഇദം വിമോക്ഖാനുലോമം.

കതമോ വിമോക്ഖവിവട്ടോ? സഞ്ഞാവിവട്ടോ, ചേതോവിവട്ടോ, ചിത്തവിവട്ടോ, ഞാണവിവട്ടോ, വിമോക്ഖവിവട്ടോ, സച്ചവിവട്ടോ. സഞ്ജാനന്തോ വിവട്ടതീതി – സഞ്ഞാവിവട്ടോ. ചേതയന്തോ വിവട്ടതീതി – ചേതോവിവട്ടോ. വിജാനന്തോ വിവട്ടതീതി – ചിത്തവിവട്ടോ. ഞാണം കരോന്തോ വിവട്ടതീതി – ഞാണവിവട്ടോ. വോസജ്ജന്തോ വിവട്ടതീതി – വിമോക്ഖവിവട്ടോ. തഥട്ഠേന വിവട്ടതീതി – സച്ചവിവട്ടോ.

യത്ഥ സഞ്ഞാവിവട്ടോ തത്ഥ ചേതോവിവട്ടോ, യത്ഥ ചേതോവിവട്ടോ തത്ഥ സഞ്ഞാവിവട്ടോ, യത്ഥ സഞ്ഞാവിവട്ടോ ചേതോവിവട്ടോ തത്ഥ ചിത്തവിവട്ടോ, യത്ഥ ചിത്തവിവട്ടോ തത്ഥ സഞ്ഞാവിവട്ടോ ചേതോവിവട്ടോ. യത്ഥ സഞ്ഞാവിവട്ടോ ചേതോവിവട്ടോ ചിത്തവിവട്ടോ തത്ഥ ഞാണവിവട്ടോ, യത്ഥ ഞാണവിവട്ടോ തത്ഥ സഞ്ഞാവിവട്ടോ ചേതോവിവട്ടോ ചിത്തവിവട്ടോ. യത്ഥ സഞ്ഞാവിവട്ടോ ചേതോവിവട്ടോ ചിത്തവിവട്ടോ ഞാണവിവട്ടോ തത്ഥ വിമോക്ഖവിവട്ടോ, യത്ഥ വിമോക്ഖവിവട്ടോ തത്ഥ സഞ്ഞാവിവട്ടോ ചേതോവിവട്ടോ ചിത്തവിവട്ടോ ഞാണവിവട്ടോ. യത്ഥ സഞ്ഞാവിവട്ടോ ചേതോവിവട്ടോ ചിത്തവിവട്ടോ ഞാണവിവട്ടോ വിമോക്ഖവിവട്ടോ തത്ഥ സച്ചവിവട്ടോ, യത്ഥ സച്ചവിവട്ടോ തത്ഥ സഞ്ഞാവിവട്ടോ ചേതോവിവട്ടോ ചിത്തവിവട്ടോ ഞാണവിവട്ടോ വിമോക്ഖവിവട്ടോ. അയം വിമോക്ഖവിവട്ടോ.

കതമാ വിമോക്ഖഭാവനാ? പഠമസ്സ ഝാനസ്സ ആസേവനാ ഭാവനാ ബഹുലീകമ്മം, ദുതിയസ്സ ഝാനസ്സ ആസേവനാ ഭാവനാ ബഹുലീകമ്മം, തതിയസ്സ ഝാനസ്സ ആസേവനാ ഭാവനാ ബഹുലീകമ്മം, ചതുത്ഥസ്സ ഝാനസ്സ ആസേവനാ ഭാവനാ ബഹുലീകമ്മം, ആകാസാനഞ്ചായതനസമാപത്തിയാ ആസേവനാ ഭാവനാ ബഹുലീകമ്മം, വിഞ്ഞാണഞ്ചായതനസമാപത്തിയാ…പേ… ആകിഞ്ചഞ്ഞായതനസമാപത്തിയാ… നേവസഞ്ഞാനാസഞ്ഞായതനസമാപത്തിയാ ആസേവനാ ഭാവനാ ബഹുലീകമ്മം, സോതാപത്തിമഗ്ഗസ്സ ആസേവനാ ഭാവനാ ബഹുലീകമ്മം, സകദാഗാമിമഗ്ഗസ്സ ആസേവനാ ഭാവനാ ബഹുലീകമ്മം, അനാഗാമിമഗ്ഗസ്സ ആസേവനാ ഭാവനാ ബഹുലീകമ്മം, അരഹത്തമഗ്ഗസ്സ ആസേവനാ ഭാവനാ ബഹുലീകമ്മം, അയം വിമോക്ഖഭാവനാ.

കതമാ വിമോക്ഖപ്പടിപ്പസ്സദ്ധി? പഠമസ്സ ഝാനസ്സ പടിലാഭോ വാ വിപാകോ വാ, ദുതിയസ്സ ഝാനസ്സ പടിലാഭോ വാ വിപാകോ വാ, തതിയസ്സ ഝാനസ്സ…പേ… ചതുത്ഥസ്സ ഝാനസ്സ… ആകാസാനഞ്ചായതനസമാപത്തിയാ… വിഞ്ഞാണഞ്ചായതനസമാപത്തിയാ… ആകിഞ്ചഞ്ഞായതനസമാപത്തിയാ… നേവസഞ്ഞാനാസഞ്ഞായതനസമാപത്തിയാ പടിലാഭോ വാ വിപാകോ വാ, സോതാപത്തിമഗ്ഗസ്സ സോതാപത്തിഫലം, സകദാഗാമിമഗ്ഗസ്സ സകദാഗാമിഫലം, അനാഗാമിമഗ്ഗസ്സ അനാഗാമിഫലം, അരഹത്തമഗ്ഗസ്സ അരഹത്തഫലം, അയം വിമോക്ഖപ്പടിപ്പസ്സദ്ധീതി.

തതിയഭാണവാരോ.

വിമോക്ഖകഥാ നിട്ഠിതാ.