൪. ഇന്ദ്രിയകഥാ

൧. പഠമസുത്തന്തനിദ്ദേസോ

൧൮൪. ഏവം മേ സുതം – ഏകം സമയം ഭഗവാ സാവത്ഥിയം വിഹരതി ജേതവനേ അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ആരാമേ. തത്ര ഖോ ഭഗവാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘‘ഭിക്ഖവോ’’തി. ‘‘ഭദന്തേ’’തി [‘‘ഭദ്ദന്തേ’’തി (ക.)] തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ പച്ചസ്സോസും. ഭഗവാ ഏതദവോച –

‘‘പഞ്ചിമാനി, ഭിക്ഖവേ, ഇന്ദ്രിയാനി. കതമാനി പഞ്ച? സദ്ധിന്ദ്രിയം, വീരിയിന്ദ്രിയം, സതിന്ദ്രിയം, സമാധിന്ദ്രിയം, പഞ്ഞിന്ദ്രിയം – ഇമാനി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി’’ [സം. നി. ൫.൪൭൧].

൧൮൫. ഇമാനി പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി കതിഹാകാരേഹി വിസുജ്ഝന്തി? ഇമാനി പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി പന്നരസഹി ആകാരേഹി വിസുജ്ഝന്തി. അസ്സദ്ധേ പുഗ്ഗലേ പരിവജ്ജയതോ, സദ്ധേ പുഗ്ഗലേ സേവതോ ഭജതോ പയിരുപാസതോ, പസാദനീയേ സുത്തന്തേ പച്ചവേക്ഖതോ – ഇമേഹി തീഹാകാരേഹി സദ്ധിന്ദ്രിയം വിസുജ്ഝതി. കുസീതേ പുഗ്ഗലേ പരിവജ്ജയതോ, ആരദ്ധവീരിയേ പുഗ്ഗലേ സേവതോ ഭജതോ പയിരുപാസതോ, സമ്മപ്പധാനേ പച്ചവേക്ഖതോ – ഇമേഹി തീഹാകാരേഹി വീരിയിന്ദ്രിയം വിസുജ്ഝതി. മുട്ഠസ്സതീ പുഗ്ഗലേ പരിവജ്ജയതോ, ഉപട്ഠിതസ്സതീ പുഗ്ഗലേ സേവതോ ഭജതോ പയിരുപാസതോ, സതിപട്ഠാനേ പച്ചവേക്ഖതോ – ഇമേഹി തീഹാകാരേഹി സതിന്ദ്രിയം വിസുജ്ഝതി. അസമാഹിതേ പുഗ്ഗലേ പരിവജ്ജയതോ, സമാഹിതേ പുഗ്ഗലേ സേവതോ ഭജതോ പയിരുപാസതോ, ഝാനവിമോക്ഖേ പച്ചവേക്ഖതോ – ഇമേഹി തീഹാകാരേഹി സമാധിന്ദ്രിയം വിസുജ്ഝതി. ദുപ്പഞ്ഞേ പുഗ്ഗലേ പരിവജ്ജയതോ, പഞ്ഞവന്തേ പുഗ്ഗലേ സേവതോ ഭജതോ പയിരുപാസതോ, ഗമ്ഭീരഞാണചരിയം പച്ചവേക്ഖതോ – ഇമേഹി തീഹാകാരേഹി പഞ്ഞിന്ദ്രിയം വിസുജ്ഝതി. ഇതി ഇമേ പഞ്ച പുഗ്ഗലേ പരിവജ്ജയതോ, പഞ്ച പുഗ്ഗലേ സേവതോ ഭജതോ പയിരുപാസതോ, പഞ്ച സുത്തന്തക്ഖന്ധേ പച്ചവേക്ഖതോ – ഇമേഹി പന്നരസഹി ആകാരേഹി ഇമാനി പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി വിസുജ്ഝന്തി.

കതിഹാകാരേഹി പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി ഭാവിയന്തി, കതിഹാകാരേഹി പഞ്ചന്നം ഇന്ദ്രിയാനം ഭാവനാ ഹോതി? ദസഹാകാരേഹി പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി ഭാവിയന്തി, ദസഹാകാരേഹി പഞ്ചന്നം ഇന്ദ്രിയാനം ഭാവനാ ഹോതി. അസ്സദ്ധിയം പജഹന്തോ സദ്ധിന്ദ്രിയം ഭാവേതി, സദ്ധിന്ദ്രിയം ഭാവേന്തോ അസ്സദ്ധിയം പജഹതി; കോസജ്ജം പജഹന്തോ വീരിയിന്ദ്രിയം ഭാവേതി, വീരിയിന്ദ്രിയം ഭാവേന്തോ കോസജ്ജം പജഹതി; പമാദം പജഹന്തോ സതിന്ദ്രിയം ഭാവേതി, സതിന്ദ്രിയം ഭാവേന്തോ പമാദം പജഹതി; ഉദ്ധച്ചം പജഹന്തോ സമാധിന്ദ്രിയം ഭാവേതി, സമാധിന്ദ്രിയം ഭാവേന്തോ ഉദ്ധച്ചം പജഹതി; അവിജ്ജം പജഹന്തോ പഞ്ഞിന്ദ്രിയം ഭാവേതി, പഞ്ഞിന്ദ്രിയം ഭാവേന്തോ അവിജ്ജം പജഹതി. ഇമേഹി ദസഹാകാരേഹി പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി ഭാവിയന്തി, ഇമേഹി ദസഹാകാരേഹി പഞ്ചന്നം ഇന്ദ്രിയാനം ഭാവനാ ഹോതി.

കതിഹാകാരേഹി പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി ഭാവിതാനി ഹോന്തി സുഭാവിതാനി? ദസഹാകാരേഹി പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി ഭാവിതാനി ഹോന്തി സുഭാവിതാനി. അസ്സദ്ധിയസ്സ പഹീനത്താ സുപ്പഹീനത്താ സദ്ധിന്ദ്രിയം ഭാവിതം ഹോതി സുഭാവിതം; സദ്ധിന്ദ്രിയസ്സ ഭാവിതത്താ സുഭാവിതത്താ അസ്സദ്ധിയം പഹീനം ഹോതി സുപ്പഹീനം. കോസജ്ജസ്സ പഹീനത്താ സുപ്പഹീനത്താ വീരിയിന്ദ്രിയം ഭാവിതം ഹോതി സുഭാവിതം; വീരിയിന്ദ്രിയസ്സ ഭാവിതത്താ സുഭാവിതത്താ കോസജ്ജം പഹീനം ഹോതി സുപ്പഹീനം. പമാദസ്സ പഹീനത്താ സുപ്പഹീനത്താ സതിന്ദ്രിയം ഭാവിതം ഹോതി സുഭാവിതം; സതിന്ദ്രിയസ്സ ഭാവിതത്താ സുഭാവിതത്താ പമാദോ പഹീനോ ഹോതി സുപ്പഹീനോ. ഉദ്ധച്ചസ്സ പഹീനത്താ സുപ്പഹീനത്താ സമാധിന്ദ്രിയം ഭാവിതം ഹോതി സുഭാവിതം; സമാധിന്ദ്രിയസ്സ ഭാവിതത്താ സുഭാവിതത്താ ഉദ്ധച്ചം പഹീനം ഹോതി സുപ്പഹീനം. അവിജ്ജായ പഹീനത്താ പഞ്ഞിന്ദ്രിയം ഭാവിതം ഹോതി സുഭാവിതം; പഞ്ഞിന്ദ്രിയസ്സ ഭാവിതത്താ സുഭാവിതത്താ അവിജ്ജാ പഹീനാ ഹോതി സുപ്പഹീനാ. ഇമേഹി ദസഹാകാരേഹി പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി ഭാവിതാനി ഹോന്തി സുഭാവിതാനി.

൧൮൬. കതിഹാകാരേഹി പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി ഭാവിയന്തി, കതിഹാകാരേഹി പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി ഭാവിതാനി ചേവ ഹോന്തി സുഭാവിതാനി ച പടിപ്പസ്സദ്ധാനി ച സുപ്പടിപ്പസ്സദ്ധാനി ച? ചതൂഹാകാരേഹി പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി ഭാവിയന്തി ചതൂഹാകാരേഹി പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി ഭാവിതാനി ചേവ ഹോന്തി സുഭാവിതാനി ച പടിപ്പസ്സദ്ധാനി ച സുപ്പടിപ്പസ്സദ്ധാനി ച. സോതാപത്തിമഗ്ഗക്ഖണേ പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി ഭാവിയന്തി; സോതാപത്തിഫലക്ഖണേ പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി ഭാവിതാനി ചേവ ഹോന്തി സുഭാവിതാനി ച പടിപ്പസ്സദ്ധാനി ച സുപ്പടിപ്പസ്സദ്ധാനി ച. സകദാഗാമിമഗ്ഗക്ഖണേ പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി ഭാവിയന്തി; സകദാഗാമിഫലക്ഖണേ പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി ഭാവിതാനി ചേവ ഹോന്തി സുഭാവിതാനി ച പടിപ്പസ്സദ്ധാനി ച സുപ്പടിപ്പസ്സദ്ധാനി ച. അനാഗാമിമഗ്ഗക്ഖണേ പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി ഭാവിയന്തി; അനാഗാമിഫലക്ഖണേ പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി ഭാവിതാനി ചേവ ഹോന്തി സുഭാവിതാനി ച പടിപ്പസ്സദ്ധാനി ച സുപ്പടിപ്പസ്സദ്ധാനി ച. അരഹത്തമഗ്ഗക്ഖണേ പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി ഭാവിയന്തി; അരഹത്തഫലക്ഖണേ പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി ഭാവിതാനി ചേവ ഹോന്തി സുഭാവിതാനി ച പടിപ്പസ്സദ്ധാനി ച സുപ്പടിപ്പസ്സദ്ധാനി ച. ഇതി ചതസ്സോ മഗ്ഗവിസുദ്ധിയോ, ചതസ്സോ ഫലവിസുദ്ധിയോ, ചതസ്സോ സമുച്ഛേദവിസുദ്ധിയോ, ചതസ്സോ പടിപ്പസ്സദ്ധിവിസുദ്ധിയോ. ഇമേഹി ചതൂഹാകാരേഹി പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി ഭാവിയന്തി; ഇമേഹി ചതൂഹാകാരേഹി പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി ഭാവിതാനി ചേവ ഹോന്തി സുഭാവിതാനി ച പടിപ്പസ്സദ്ധാനി ച സുപ്പടിപ്പസ്സദ്ധാനി ച.

കതിനം പുഗ്ഗലാനം ഇന്ദ്രിയഭാവനാ; കതി പുഗ്ഗലാ ഭാവിതിന്ദ്രിയാ? അട്ഠന്നം പുഗ്ഗലാനം ഇന്ദ്രിയഭാവനാ; തയോ പുഗ്ഗലാ ഭാവിതിന്ദ്രിയാ. കതമേസം അട്ഠന്നം പുഗ്ഗലാനം ഇന്ദ്രിയഭാവനാ? സത്തന്നഞ്ച സേക്ഖാനം, പുഥുജ്ജനകല്യാണകസ്സ ച – ഇമേസം അട്ഠന്നം പുഗ്ഗലാനം ഇന്ദ്രിയഭാവനാ. കതമേ തയോ പുഗ്ഗലാ ഭാവിതിന്ദ്രിയാ? സവനേന ബുദ്ധോ തഥാഗതസ്സ സാവകോ ഖീണാസവോ ഭാവിതിന്ദ്രിയോ, സയം ഭൂതട്ഠേന പച്ചേകസമ്ബുദ്ധോ ഭാവിതിന്ദ്രിയോ, അപ്പമേയ്യട്ഠേന തഥാഗതോ അരഹം സമ്മാസമ്ബുദ്ധോ ഭാവിതിന്ദ്രിയോ – ഇമേ തയോ പുഗ്ഗലാ ഭാവിതിന്ദ്രിയാ. ഇതി ഇമേസം അട്ഠന്നം പുഗ്ഗലാനം ഇന്ദ്രിയഭാവനാ; ഇമേ തയോ പുഗ്ഗലാ ഭാവിതിന്ദ്രിയാ.

സുത്തന്തനിദ്ദേസോ പഠമോ.

൨. ദുതിയസുത്തന്തനിദ്ദേസോ

൧൮൭. സാവത്ഥിനിദാനം. ‘‘പഞ്ചിമാനി, ഭിക്ഖവേ, ഇന്ദ്രിയാനി. കതമാനി പഞ്ച? സദ്ധിന്ദ്രിയം, വീരിയിന്ദ്രിയം, സതിന്ദ്രിയം, സമാധിന്ദ്രിയം, പഞ്ഞിന്ദ്രിയം. യേ ഹി കേചി, ഭിക്ഖവേ, സമണാ വാ ബ്രാഹ്മണാ വാ ഇമേസം പഞ്ചന്നം ഇന്ദ്രിയാനം സമുദയഞ്ച അത്ഥങ്ഗമഞ്ച അസ്സാദഞ്ച ആദീനവഞ്ച നിസ്സരണഞ്ച യഥാഭൂതം നപ്പജാനന്തി, ന മേ തേ, ഭിക്ഖവേ, സമണാ വാ ബ്രാഹ്മണാ വാ സമണേസു [ചേവ (ക.) സം. നി. ൫.൪൭൬] വാ സമണസമ്മതാ, ബ്രാഹ്മണേസു വാ ബ്രാഹ്മണസമ്മതാ; ന ച പനേതേ ആയസ്മന്താ [ആയസ്മന്തോ സം. നി. ൫.൪൭൬] സാമഞ്ഞത്ഥം വാ ബ്രഹ്മഞ്ഞത്ഥം വാ ദിട്ഠേവ ധമ്മേ സയം അഭിഞ്ഞാ സച്ഛികത്വാ ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരന്തി. യേ ച ഖോ കേചി [യേ കേചി ഖോ (സ്യാ.), യേ ഹി കേചി ഖോ (ക.) സം. നി. ൫.൪൭൬ പസ്സിതബ്ബാ] ഭിക്ഖവേ സമണാ വാ ബ്രാഹ്മണാ വാ ഇമേസം പഞ്ചന്നം ഇന്ദ്രിയാനം സമുദയഞ്ച അത്ഥങ്ഗമഞ്ച അസ്സാദഞ്ച ആദീനവഞ്ച നിസ്സരണഞ്ച യഥാഭൂതം പജാനന്തി, തേ ഖോ മേ, ഭിക്ഖവേ, സമണാ വാ ബ്രാഹ്മണാ വാ സമണേസു വാ സമണസമ്മതാ, ബ്രാഹ്മണേസു വാ ബ്രാഹ്മണസമ്മതാ; തേ ച പനായസ്മന്താ സാമഞ്ഞത്ഥഞ്ച ബ്രഹ്മഞ്ഞത്ഥഞ്ച ദിട്ഠേവ ധമ്മേ സയം അഭിഞ്ഞാ സച്ഛികത്വാ ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരന്തീ’’തി.

൧൮൮. കതിഹാകാരേഹി പഞ്ചന്നം ഇന്ദ്രിയാനം സമുദയോ ഹോതി; കതിഹാകാരേഹി പഞ്ചന്നം ഇന്ദ്രിയാനം സമുദയം പജാനാതി? കതിഹാകാരേഹി പഞ്ചന്നം ഇന്ദ്രിയാനം അത്ഥങ്ഗമോ ഹോതി; കതിഹാകാരേഹി പഞ്ചന്നം ഇന്ദ്രിയാനം അത്ഥങ്ഗമം പജാനാതി? കതിഹാകാരേഹി പഞ്ചന്നം ഇന്ദ്രിയാനം അസ്സാദോ ഹോതി, കതിഹാകാരേഹി പഞ്ചന്നം ഇന്ദ്രിയാനം അസ്സാദം പജാനാതി? കതിഹാകാരേഹി പഞ്ചന്നം ഇന്ദ്രിയാനം ആദീനവോ ഹോതി; കതിഹാകാരേഹി പഞ്ചന്നം ഇന്ദ്രിയാനം ആദീനവം പജാനാതി? കതിഹാകാരേഹി പഞ്ചന്നം ഇന്ദ്രിയാനം നിസ്സരണം ഹോതി; കതിഹാകാരേഹി പഞ്ചന്നം ഇന്ദ്രിയാനം നിസ്സരണം പജാനാതി?

ചത്താരീസായ ആകാരേഹി പഞ്ചന്നം ഇന്ദ്രിയാനം സമുദയോ ഹോതി; ചത്താരീസായ ആകാരേഹി പഞ്ചന്നം ഇന്ദ്രിയാനം സമുദയം പജാനാതി. ചത്താരീസായ ആകാരേഹി പഞ്ചന്നം ഇന്ദ്രിയാനം അത്ഥങ്ഗമോ ഹോതി; ചത്താരീസായ ആകാരേഹി പഞ്ചന്നം ഇന്ദ്രിയാനം അത്ഥങ്ഗമം പജാനാതി. പഞ്ചവീസതിയാ ആകാരേഹി പഞ്ചന്നം ഇന്ദ്രിയാനം അസ്സാദോ ഹോതി; പഞ്ചവീസതിയാ ആകാരേഹി പഞ്ചന്നം ഇന്ദ്രിയാനം അസ്സാദം പജാനാതി. പഞ്ചവീസതിയാ ആകാരേഹി പഞ്ചന്നം ഇന്ദ്രിയാനം ആദീനവോ ഹോതി; പഞ്ചവീസതിയാ ആകാരേഹി പഞ്ചന്നം ഇന്ദ്രിയാനം ആദീനവം പജാനാതി. അസീതിസതം ആകാരേഹി [അസീതിസതാകാരേഹി (സ്യാ.)] പഞ്ചന്നം ഇന്ദ്രിയാനം നിസ്സരണം ഹോതി; അസീതിസതം ആകാരേഹി പഞ്ചന്നം ഇന്ദ്രിയാനം നിസ്സരണം പജാനാതി.

കതമേഹി ചത്താരീസായ ആകാരേഹി പഞ്ചന്നം ഇന്ദ്രിയാനം സമുദയോ ഹോതി; കതമേഹി ചത്താരീസായ ആകാരേഹി പഞ്ചന്നം ഇന്ദ്രിയാനം സമുദയം പജാനാതി? അധിമോക്ഖത്ഥായ ആവജ്ജനായ സമുദയോ സദ്ധിന്ദ്രിയസ്സ സമുദയോ ഹോതി, അധിമോക്ഖവസേന ഛന്ദസ്സ സമുദയോ സദ്ധിന്ദ്രിയസ്സ സമുദയോ ഹോതി, അധിമോക്ഖവസേന മനസികാരസ്സ സമുദയോ സദ്ധിന്ദ്രിയസ്സ സമുദയോ ഹോതി, സദ്ധിന്ദ്രിയസ്സ വസേന ഏകത്തുപട്ഠാനം സദ്ധിന്ദ്രിയസ്സ സമുദയോ ഹോതി; പഗ്ഗഹത്ഥായ ആവജ്ജനായ സമുദയോ വീരിയിന്ദ്രിയസ്സ സമുദയോ ഹോതി, പഗ്ഗഹവസേന ഛന്ദസ്സ സമുദയോ വീരിയിന്ദ്രിയസ്സ സമുദയോ ഹോതി, പഗ്ഗഹവസേന മനസികാരസ്സ സമുദയോ വീരിയിന്ദ്രിയസ്സ സമുദയോ ഹോതി, വീരിയിന്ദ്രിയസ്സ വസേന ഏകത്തുപട്ഠാനം വീരിയിന്ദ്രിയസ്സ സമുദയോ ഹോതി; ഉപട്ഠാനത്ഥായ ആവജ്ജനായ സമുദയോ സതിന്ദ്രിയസ്സ സമുദയോ ഹോതി, ഉപട്ഠാനവസേന ഛന്ദസ്സ സമുദയോ സതിന്ദ്രിയസ്സ സമുദയോ ഹോതി, ഉപട്ഠാനവസേന മനസികാരസ്സ സമുദയോ സതിന്ദ്രിയസ്സ സമുദയോ ഹോതി, സതിന്ദ്രിയസ്സ വസേന ഏകത്തുപട്ഠാനം സതിന്ദ്രിയസ്സ സമുദയോ ഹോതി; അവിക്ഖേപത്ഥായ ആവജ്ജനായ സമുദയോ സമാധിന്ദ്രിയസ്സ സമുദയോ ഹോതി, അവിക്ഖേപവസേന ഛന്ദസ്സ സമുദയോ സമാധിന്ദ്രിയസ്സ സമുദയോ ഹോതി, അവിക്ഖേപവസേന മനസികാരസ്സ സമുദയോ സമാധിന്ദ്രിയസ്സ സമുദയോ ഹോതി, സമാധിന്ദ്രിയസ്സ വസേന ഏകത്തുപട്ഠാനം സമാധിന്ദ്രിയസ്സ സമുദയോ ഹോതി; ദസ്സനത്ഥായ ആവജ്ജനായ സമുദയോ പഞ്ഞിന്ദ്രിയസ്സ സമുദയോ ഹോതി, ദസ്സനവസേന ഛന്ദസ്സ സമുദയോ പഞ്ഞിന്ദ്രിയസ്സ സമുദയോ ഹോതി, ദസ്സനവസേന മനസികാരസ്സ സമുദയോ പഞ്ഞിന്ദ്രിയസ്സ സമുദയോ ഹോതി, പഞ്ഞിന്ദ്രിയസ്സ വസേന ഏകത്തുപട്ഠാനം പഞ്ഞിന്ദ്രിയസ്സ സമുദയോ ഹോതി. അധിമോക്ഖത്ഥായ ആവജ്ജനായ സമുദയോ സദ്ധിന്ദ്രിയസ്സ സമുദയോ ഹോതി, പഗ്ഗഹത്ഥായ ആവജ്ജനായ സമുദയോ വീരിയിന്ദ്രിയസ്സ സമുദയോ ഹോതി, ഉപട്ഠാനത്ഥായ ആവജ്ജനായ സമുദയോ സതിന്ദ്രിയസ്സ സമുദയോ ഹോതി, അവിക്ഖേപത്ഥായ ആവജ്ജനായ സമുദയോ സമാധിന്ദ്രിയസ്സ സമുദയോ ഹോതി, ദസ്സനത്ഥായ ആവജ്ജനായ സമുദയോ പഞ്ഞിന്ദ്രിയസ്സ സമുദയോ ഹോതി. അധിമോക്ഖവസേന ഛന്ദസ്സ സമുദയോ സദ്ധിന്ദ്രിയസ്സ സമുദയോ ഹോതി, പഗ്ഗഹവസേന ഛന്ദസ്സ സമുദയോ വീരിയിന്ദ്രിയസ്സ സമുദയോ ഹോതി, ഉപട്ഠാനവസേന ഛന്ദസ്സ സമുദയോ സതിന്ദ്രിയസ്സ സമുദയോ ഹോതി, അവിക്ഖേപവസേന ഛന്ദസ്സ സമുദയോ സമാധിന്ദ്രിയസ്സ സമുദയോ ഹോതി, ദസ്സനവസേന ഛന്ദസ്സ സമുദയോ പഞ്ഞിന്ദ്രിയസ്സ സമുദയോ ഹോതി. അധിമോക്ഖവസേന മനസികാരസ്സ സമുദയോ സദ്ധിന്ദ്രിയസ്സ സമുദയോ ഹോതി, പഗ്ഗഹവസേന മനസികാരസ്സ സമുദയോ വീരിയിന്ദ്രിയസ്സ സമുദയോ ഹോതി, ഉപട്ഠാനവസേന മനസികാരസ്സ സമുദയോ സതിന്ദ്രിയസ്സ സമുദയോ ഹോതി, അവിക്ഖേപവസേന മനസികാരസ്സ സമുദയോ സമാധിന്ദ്രിയസ്സ സമുദയോ ഹോതി, ദസ്സനവസേന മനസികാരസ്സ സമുദയോ പഞ്ഞിന്ദ്രിയസ്സ സമുദയോ ഹോതി. സദ്ധിന്ദ്രിയസ്സ വസേന ഏകത്തുപട്ഠാനം സദ്ധിന്ദ്രിയസ്സ സമുദയോ ഹോതി വീരിയിന്ദ്രിയസ്സ വസേന ഏകത്തുപട്ഠാനം വീരിയിന്ദ്രിയസ്സ സമുദയോ ഹോതി, സതിന്ദ്രിയസ്സ വസേന ഏകത്തുപട്ഠാനം സതിന്ദ്രിയസ്സ സമുദയോ ഹോതി, സമാധിന്ദ്രിയസ്സ വസേന ഏകത്തുപട്ഠാനം സമാധിന്ദ്രിയസ്സ സമുദയോ ഹോതി, പഞ്ഞിന്ദ്രിയസ്സ വസേന ഏകത്തുപട്ഠാനം പഞ്ഞിന്ദ്രിയസ്സ സമുദയോ ഹോതി.

ഇമേഹി ചത്താരീസായ ആകാരേഹി പഞ്ചന്നം ഇന്ദ്രിയാനം സമുദയോ ഹോതി, ഇമേഹി ചത്താരീസായ ആകാരേഹി പഞ്ചന്നം ഇന്ദ്രിയാനം സമുദയം പജാനാതി.

കതമേഹി ചത്താരീസായ ആകാരേഹി പഞ്ചന്നം ഇന്ദ്രിയാനം അത്ഥങ്ഗമോ ഹോതി; കതമേഹി ചത്താരീസായ ആകാരേഹി പഞ്ചന്നം ഇന്ദ്രിയാനം അത്ഥങ്ഗമം പജാനാതി? അധിമോക്ഖത്ഥായ ആവജ്ജനായ അത്ഥങ്ഗമോ സദ്ധിന്ദ്രിയസ്സ അത്ഥങ്ഗമോ ഹോതി, അധിമോക്ഖവസേന ഛന്ദസ്സ അത്ഥങ്ഗമോ സദ്ധിന്ദ്രിയസ്സ അത്ഥങ്ഗമോ ഹോതി, അധിമോക്ഖവസേന മനസികാരസ്സ അത്ഥങ്ഗമോ സദ്ധിന്ദ്രിയസ്സ അത്ഥങ്ഗമോ ഹോതി, സദ്ധിന്ദ്രിയസ്സ വസേന ഏകത്തഅനുപട്ഠാനം [ഏകത്തം അനുപട്ഠാനം (സ്യാ.)] സദ്ധിന്ദ്രിയസ്സ വസേന അത്ഥങ്ഗമോ ഹോതി; പഗ്ഗഹത്ഥായ ആവജ്ജനായ അത്ഥങ്ഗമോ വീരിയിന്ദ്രിയസ്സ അത്ഥങ്ഗമോ ഹോതി, പഗ്ഗഹവസേന ഛന്ദസ്സ അത്ഥങ്ഗമോ വീരിയിന്ദ്രിയസ്സ അത്ഥങ്ഗമോ ഹോതി, പഗ്ഗഹവസേന മനസികാരസ്സ അത്ഥങ്ഗമോ വീരിയിന്ദ്രിയസ്സ അത്ഥങ്ഗമോ ഹോതി, വീരിയിന്ദ്രിയസ്സ വസേന ഏകത്തഅനുപട്ഠാനം വീരിയിന്ദ്രിയസ്സ അത്ഥങ്ഗമോ ഹോതി; ഉപട്ഠാനത്ഥായ ആവജ്ജനായ അത്ഥങ്ഗമോ സതിന്ദ്രിയസ്സ അത്ഥങ്ഗമോ ഹോതി, ഉപട്ഠാനവസേന ഛന്ദസ്സ അത്ഥങ്ഗമോ സതിന്ദ്രിയസ്സ അത്ഥങ്ഗമോ ഹോതി, ഉപട്ഠാനവസേന മനസികാരസ്സ അത്ഥങ്ഗമോ സതിന്ദ്രിയസ്സ അത്ഥങ്ഗമോ ഹോതി, സതിന്ദ്രിയസ്സ വസേന ഏകത്തഅനുപട്ഠാനം സതിന്ദ്രിയസ്സ അത്ഥങ്ഗമോ ഹോതി; അവിക്ഖേപത്ഥായ ആവജ്ജനായ അത്ഥങ്ഗമോ സമാധിന്ദ്രിയസ്സ അത്ഥങ്ഗമോ ഹോതി, അവിക്ഖേപവസേന ഛന്ദസ്സ അത്ഥങ്ഗമോ സമാധിന്ദ്രിയസ്സ അത്ഥങ്ഗമോ ഹോതി, അവിക്ഖേപവസേന മനസികാരസ്സ അത്ഥങ്ഗമോ സമാധിന്ദ്രിയസ്സ അത്ഥങ്ഗമോ ഹോതി, സമാധിന്ദ്രിയസ്സ വസേന ഏകത്തഅനുപട്ഠാനം സമാധിന്ദ്രിയസ്സ അത്ഥങ്ഗമോ ഹോതി; ദസ്സനത്ഥായ ആവജ്ജനായ അത്ഥങ്ഗമോ പഞ്ഞിന്ദ്രിയസ്സ അത്ഥങ്ഗമോ ഹോതി, ദസ്സനവസേന ഛന്ദസ്സ അത്ഥങ്ഗമോ പഞ്ഞിന്ദ്രിയസ്സ അത്ഥങ്ഗമോ ഹോതി, ദസ്സനവസേന മനസികാരസ്സ അത്ഥങ്ഗമോ പഞ്ഞിന്ദ്രിയസ്സ അത്ഥങ്ഗമോ ഹോതി, പഞ്ഞിന്ദ്രിയസ്സ വസേന ഏകത്തഅനുപട്ഠാനം പഞ്ഞിന്ദ്രിയസ്സ അത്ഥങ്ഗമോ ഹോതി.

അധിമോക്ഖത്ഥായ ആവജ്ജനായ അത്ഥങ്ഗമോ സദ്ധിന്ദ്രിയസ്സ അത്ഥങ്ഗമോ ഹോതി, പഗ്ഗഹത്ഥായ ആവജ്ജനായ അത്ഥങ്ഗമോ വീരിയിന്ദ്രിയസ്സ അത്ഥങ്ഗമോ ഹോതി, ഉപട്ഠാനത്ഥായ ആവജ്ജനായ അത്ഥങ്ഗമോ സതിന്ദ്രിയസ്സ അത്ഥങ്ഗമോ ഹോതി, അവിക്ഖേപത്ഥായ ആവജ്ജനായ അത്ഥങ്ഗമോ സമാധിന്ദ്രിയസ്സ അത്ഥങ്ഗമോ ഹോതി, ദസ്സനത്ഥായ ആവജ്ജനായ അത്ഥങ്ഗമോ പഞ്ഞിന്ദ്രിയസ്സ അത്ഥങ്ഗമോ ഹോതി. അധിമോക്ഖവസേന ഛന്ദസ്സ അത്ഥങ്ഗമോ സദ്ധിന്ദ്രിയസ്സ അത്ഥങ്ഗമോ ഹോതി, പഗ്ഗഹവസേന ഛന്ദസ്സ അത്ഥങ്ഗമോ വീരിയിന്ദ്രിയസ്സ അത്ഥങ്ഗമോ ഹോതി, ഉപട്ഠാനവസേന ഛന്ദസ്സ അത്ഥങ്ഗമോ സതിന്ദ്രിയസ്സ അത്ഥങ്ഗമോ ഹോതി, അവിക്ഖേപവസേന ഛന്ദസ്സ അത്ഥങ്ഗമോ സമാധിന്ദ്രിയസ്സ അത്ഥങ്ഗമോ ഹോതി, ദസ്സനവസേന ഛന്ദസ്സ അത്ഥങ്ഗമോ പഞ്ഞിന്ദ്രിയസ്സ അത്ഥങ്ഗമോ ഹോതി. അധിമോക്ഖവസേന മനസികാരസ്സ അത്ഥങ്ഗമോ സദ്ധിന്ദ്രിയസ്സ അത്ഥങ്ഗമോ ഹോതി, പഗ്ഗഹവസേന മനസികാരസ്സ അത്ഥങ്ഗമോ വീരിയിന്ദ്രിയസ്സ അത്ഥങ്ഗമോ ഹോതി, ഉപട്ഠാനവസേന മനസികാരസ്സ അത്ഥങ്ഗമോ സതിന്ദ്രിയസ്സ അത്ഥങ്ഗമോ ഹോതി, അവിക്ഖേപവസേന മനസികാരസ്സ അത്ഥങ്ഗമോ സമാധിന്ദ്രിയസ്സ അത്ഥങ്ഗമോ ഹോതി, ദസ്സനവസേന മനസികാരസ്സ അത്ഥങ്ഗമോ പഞ്ഞിന്ദ്രിയസ്സ അത്ഥങ്ഗമോ ഹോതി. സദ്ധിന്ദ്രിയസ്സ വസേന ഏകത്തഅനുപട്ഠാനം സദ്ധിന്ദ്രിയസ്സ അത്ഥങ്ഗമോ ഹോതി, വീരിയിന്ദ്രിയസ്സ വസേന ഏകത്തഅനുപട്ഠാനം വീരിയിന്ദ്രിയസ്സ അത്ഥങ്ഗമോ ഹോതി, സതിന്ദ്രിയസ്സ വസേന ഏകത്തഅനുപട്ഠാനം സതിന്ദ്രിയസ്സ അത്ഥങ്ഗമോ ഹോതി, സമാധിന്ദ്രിയസ്സ വസേന ഏകത്തഅനുപട്ഠാനം സമാധിന്ദ്രിയസ്സ അത്ഥങ്ഗമോ ഹോതി, പഞ്ഞിന്ദ്രിയസ്സ വസേന ഏകത്തഅനുപട്ഠാനം പഞ്ഞിന്ദ്രിയസ്സ അത്ഥങ്ഗമോ ഹോതി.

ഇമേഹി ചത്താരീസായ ആകാരേഹി പഞ്ചന്നം ഇന്ദ്രിയാനം അത്ഥങ്ഗമോ ഹോതി; ഇമേഹി ചത്താരീസായ ആകാരേഹി പഞ്ചന്നം ഇന്ദ്രിയാനം അത്ഥങ്ഗമം പജാനാതി.

ക. അസ്സാദനിദ്ദേസോ

൧൮൯. കതമേഹി പഞ്ചവീസതിയാ ആകാരേഹി പഞ്ചന്നം ഇന്ദ്രിയാനം അസ്സാദോ ഹോതി; കതമേഹി പഞ്ചവീസതിയാ ആകാരേഹി പഞ്ചന്നം ഇന്ദ്രിയാനം അസ്സാദം പജാനാതി? അസ്സദ്ധിയസ്സ അനുപട്ഠാനം സദ്ധിന്ദ്രിയസ്സ അസ്സാദോ ഹോതി, അസ്സദ്ധിയപരിളാഹസ്സ അനുപട്ഠാനം സദ്ധിന്ദ്രിയസ്സ അസ്സാദോ ഹോതി, അധിമോക്ഖചരിയായ വേസാരജ്ജം സദ്ധിന്ദ്രിയസ്സ അസ്സാദോ ഹോതി, സന്തോ ച വിഹാരാധിഗമോ സദ്ധിന്ദ്രിയസ്സ അസ്സാദോ ഹോതി, യം സദ്ധിന്ദ്രിയം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി സുഖം സോമനസ്സം അയം സദ്ധിന്ദ്രിയസ്സ അസ്സാദോ.

കോസജ്ജസ്സ അനുപട്ഠാനം വീരിയിന്ദ്രിയസ്സ അസ്സാദോ ഹോതി, കോസജ്ജപരിളാഹസ്സ അനുപട്ഠാനം വീരിയിന്ദ്രിയസ്സ അസ്സാദോ ഹോതി, പഗ്ഗഹചരിയായ വേസാരജ്ജം വീരിയിന്ദ്രിയസ്സ അസ്സാദോ ഹോതി, സന്തോ ച വിഹാരാധിഗമോ വീരിയിന്ദ്രിയസ്സ അസ്സാദോ ഹോതി, യം വീരിയിന്ദ്രിയം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി സുഖം സോമനസ്സം അയം വീരിയിന്ദ്രിയസ്സ അസ്സാദോ.

പമാദസ്സ അനുപട്ഠാനം സതിന്ദ്രിയസ്സ അസ്സാദോ ഹോതി, പമാദപരിളാഹസ്സ അനുപട്ഠാനം സതിന്ദ്രിയസ്സ അസ്സാദോ ഹോതി, ഉപട്ഠാനചരിയായ വേസാരജ്ജം സതിന്ദ്രിയസ്സ അസ്സാദോ ഹോതി, സന്തോ ച വിഹാരാധിഗമോ സതിന്ദ്രിയസ്സ അസ്സാദോ ഹോതി, യം സതിന്ദ്രിയം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി സുഖം സോമനസ്സം അയം സതിന്ദ്രിയസ്സ അസ്സാദോ.

ഉദ്ധച്ചസ്സ അനുപട്ഠാനം സമാധിന്ദ്രിയസ്സ അസ്സാദോ ഹോതി, ഉദ്ധച്ചപരിളാഹസ്സ അനുപട്ഠാനം സമാധിന്ദ്രിയസ്സ അസ്സാദോ ഹോതി, അവിക്ഖേപചരിയായ വേസാരജ്ജം സമാധിന്ദ്രിയസ്സ അസ്സാദോ ഹോതി, സന്തോ ച വിഹാരാധിഗമോ സമാധിന്ദ്രിയസ്സ അസ്സാദോ ഹോതി, യം സമാധിന്ദ്രിയം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി സുഖം സോമനസ്സം അയം സമാധിന്ദ്രിയസ്സ അസ്സാദോ.

അവിജ്ജായ അനുപട്ഠാനം പഞ്ഞിന്ദ്രിയസ്സ അസ്സാദോ ഹോതി, അവിജ്ജാപരിളാഹസ്സ അനുപട്ഠാനം പഞ്ഞിന്ദ്രിയസ്സ അസ്സാദോ ഹോതി, ദസ്സനചരിയായ വേസാരജ്ജം പഞ്ഞിന്ദ്രിയസ്സ അസ്സാദോ ഹോതി, സന്തോ ച വിഹാരാധിഗമോ പഞ്ഞിന്ദ്രിയസ്സ അസ്സാദോ ഹോതി, യം പഞ്ഞിന്ദ്രിയം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി സുഖം സോമനസ്സം അയം പഞ്ഞിന്ദ്രിയസ്സ അസ്സാദോ.

ഇമേഹി പഞ്ചവീസതിയാ ആകാരേഹി പഞ്ചന്നം ഇന്ദ്രിയാനം അസ്സാദോ ഹോതി; ഇമേഹി പഞ്ചവീസതിയാ ആകാരേഹി പഞ്ചന്നം ഇന്ദ്രിയാനം അസ്സാദം പജാനാതി.

ഖ. ആദീനവനിദ്ദേസോ

൧൯൦. കതമേഹി പഞ്ചവീസതിയാ ആകാരേഹി പഞ്ചന്നം ഇന്ദ്രിയാനം ആദീനവോ ഹോതി; കതമേഹി പഞ്ചവീസതിയാ ആകാരേഹി പഞ്ചന്നം ഇന്ദ്രിയാനം ആദീനവം പജാനാതി? അസ്സദ്ധിയസ്സ ഉപട്ഠാനം സദ്ധിന്ദ്രിയസ്സ ആദീനവോ ഹോതി, അസ്സദ്ധിയപരിളാഹസ്സ ഉപട്ഠാനം സദ്ധിന്ദ്രിയസ്സ ആദീനവോ ഹോതി, അനിച്ചട്ഠേന സദ്ധിന്ദ്രിയസ്സ ആദീനവോ ഹോതി, ദുക്ഖട്ഠേന സദ്ധിന്ദ്രിയസ്സ ആദീനവോ ഹോതി, അനത്തട്ഠേന സദ്ധിന്ദ്രിയസ്സ ആദീനവോ ഹോതി.

കോസജ്ജസ്സ ഉപട്ഠാനം വീരിയിന്ദ്രിയസ്സ ആദീനവോ ഹോതി, കോസജ്ജപരിളാഹസ്സ ഉപട്ഠാനം വീരിയിന്ദ്രിയസ്സ ആദീനവോ ഹോതി, അനിച്ചട്ഠേന വീരിയിന്ദ്രിയസ്സ ആദീനവോ ഹോതി, ദുക്ഖട്ഠേന…പേ… അനത്തട്ഠേന വീരിയിന്ദ്രിയസ്സ ആദീനവോ ഹോതി.

പമാദസ്സ ഉപട്ഠാനം സതിന്ദ്രിയസ്സ ആദീനവോ ഹോതി, പമാദപരിളാഹസ്സ ഉപട്ഠാനം സതിന്ദ്രിയസ്സ ആദീനവോ ഹോതി, അനിച്ചട്ഠേന സതിന്ദ്രിയസ്സ ആദീനവോ ഹോതി, ദുക്ഖട്ഠേന…പേ… അനത്തട്ഠേന സതിന്ദ്രിയസ്സ ആദീനവോ ഹോതി.

ഉദ്ധച്ചസ്സ ഉപട്ഠാനം സമാധിന്ദ്രിയസ്സ ആദീനവോ ഹോതി, ഉദ്ധച്ചപരിളാഹസ്സ ഉപട്ഠാനം സമാധിന്ദ്രിയസ്സ ആദീനവോ ഹോതി, അനിച്ചട്ഠേന സമാധിന്ദ്രിയസ്സ ആദീനവോ ഹോതി, ദുക്ഖട്ഠേന…പേ… അനത്തട്ഠേന സമാധിന്ദ്രിയസ്സ ആദീനവോ ഹോതി.

അവിജ്ജായ ഉപട്ഠാനം പഞ്ഞിന്ദ്രിയസ്സ ആദീനവോ ഹോതി, അവിജ്ജാപരിളാഹസ്സ ഉപട്ഠാനം പഞ്ഞിന്ദ്രിയസ്സ ആദീനവോ ഹോതി, അനിച്ചട്ഠേന പഞ്ഞിന്ദ്രിയസ്സ ആദീനവോ ഹോതി, ദുക്ഖട്ഠേന പഞ്ഞിന്ദ്രിയസ്സ ആദീനവോ ഹോതി, അനത്തട്ഠേന പഞ്ഞിന്ദ്രിയസ്സ ആദീനവോ ഹോതി.

ഇമേഹി പഞ്ചവീസതിയാ ആകാരേഹി പഞ്ചന്നം ഇന്ദ്രിയാനം ആദീനവോ ഹോതി; ഇമേഹി പഞ്ചവീസതിയാ ആകാരേഹി പഞ്ചന്നം ഇന്ദ്രിയാനം ആദീനവം പജാനാതി.

ഗ. നിസ്സരണനിദ്ദേസോ

൧൯൧. കതമേഹി അസീതിസതം ആകാരേഹി പഞ്ചന്നം ഇന്ദ്രിയാനം നിസ്സരണം ഹോതി; കതമേഹി അസീതിസതം ആകാരേഹി പഞ്ചന്നം ഇന്ദ്രിയാനം നിസ്സരണം പജാനാതി? അധിമോക്ഖട്ഠേന സദ്ധിന്ദ്രിയം അസ്സദ്ധിയാ നിസ്സടം ഹോതി, അസ്സദ്ധിയപരിളാഹാ നിസ്സടം ഹോതി, തദനുവത്തകകിലേസേഹി ച ഖന്ധേഹി ച നിസ്സടം ഹോതി, ബഹിദ്ധാ ച സബ്ബനിമിത്തേഹി നിസ്സടം ഹോതി, തതോ പണീതതരസദ്ധിന്ദ്രിയസ്സ പടിലാഭാ പുരിമതരസദ്ധിന്ദ്രിയാ നിസ്സടം ഹോതി; പഗ്ഗഹട്ഠേന വീരിയിന്ദ്രിയം കോസജ്ജാ നിസ്സടം ഹോതി, കോസജ്ജപരിളാഹാ നിസ്സടം ഹോതി, തദനുവത്തകകിലേസേഹി ച ഖന്ധേഹി ച നിസ്സടം ഹോതി, ബഹിദ്ധാ ച സബ്ബനിമിത്തേഹി നിസ്സടം ഹോതി, തതോ പണീതതരവീരിയിന്ദ്രിയസ്സ പടിലാഭാ പുരിമതരവീരിയിന്ദ്രിയാ നിസ്സടം ഹോതി; ഉപട്ഠാനട്ഠേന സതിന്ദ്രിയം പമാദാ നിസ്സടം ഹോതി, പമാദപരിളാഹാ നിസ്സടം ഹോതി, തദനുവത്തകകിലേസേഹി ച ഖന്ധേഹി ച നിസ്സടം ഹോതി, ബഹിദ്ധാ ച സബ്ബനിമിത്തേഹി നിസ്സടം ഹോതി, തതോ പണീതതരസതിന്ദ്രിയസ്സ പടിലാഭാ പുരിമതരസതിന്ദ്രിയാ നിസ്സടം ഹോതി; അവിക്ഖേപട്ഠേന സമാധിന്ദ്രിയം ഉദ്ധച്ചാ നിസ്സടം ഹോതി, ഉദ്ധച്ചപരിളാഹാ നിസ്സടം ഹോതി, തദനുവത്തകകിലേസേഹി ച ഖന്ധേഹി ച നിസ്സടം ഹോതി, ബഹിദ്ധാ ച സബ്ബനിമിത്തേഹി നിസ്സടം ഹോതി, തതോ പണീതതരസമാധിന്ദ്രിയസ്സ പടിലാഭാ പുരിമതരസമാധിന്ദ്രിയാ നിസ്സടം ഹോതി; ദസ്സനട്ഠേന പഞ്ഞിന്ദ്രിയം അവിജ്ജായ നിസ്സടം ഹോതി, അവിജ്ജാപരിളാഹാ നിസ്സടം ഹോതി, തദനുവത്തകകിലേസേഹി ച ഖന്ധേഹി ച നിസ്സടം ഹോതി, ബഹിദ്ധാ ച സബ്ബനിമിത്തേഹി നിസ്സടം ഹോതി, തതോ പണീതതരപഞ്ഞിന്ദ്രിയസ്സ പടിലാഭാ പുരിമതരപഞ്ഞിന്ദ്രിയാ നിസ്സടം ഹോതി.

൧൯൨. പുബ്ബഭാഗേ പഞ്ചഹി ഇന്ദ്രിയേഹി പഠമജ്ഝാനവസേന പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി നിസ്സടാനി ഹോന്തി, പഠമേ ഝാനേ പഞ്ചഹിന്ദ്രിയേഹി ദുതിയജ്ഝാനവസേന പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി നിസ്സടാനി ഹോന്തി, ദുതിയേ ഝാനേ പഞ്ചഹിന്ദ്രിയേഹി തതിയജ്ഝാനവസേന പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി നിസ്സടാനി ഹോന്തി, തതിയേ ഝാനേ പഞ്ചഹിന്ദ്രിയേഹി ചതുത്ഥജ്ഝാനവസേന പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി നിസ്സടാനി ഹോന്തി, ചതുത്ഥേ ഝാനേ പഞ്ചഹിന്ദ്രിയേഹി ആകാസാനഞ്ചായതനസമാപത്തിവസേന പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി നിസ്സടാനി ഹോന്തി, ആകാസാനഞ്ചായതനസമാപത്തിയാ പഞ്ചഹിന്ദ്രിയേഹി വിഞ്ഞാണഞ്ചായതനസമാപത്തിവസേന പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി നിസ്സടാനി ഹോന്തി, വിഞ്ഞാണഞ്ചായതനസമാപത്തിയാ പഞ്ചഹിന്ദ്രിയേഹി ആകിഞ്ചഞ്ഞായതനസമാപത്തിവസേന പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി നിസ്സടാനി ഹോന്തി, ആകിഞ്ചഞ്ഞായതനസമാപത്തിയാ പഞ്ചഹിന്ദ്രിയേഹി നേവസഞ്ഞാനാസഞ്ഞായതനസമാപത്തിവസേന പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി നിസ്സടാനി ഹോന്തി, നേവസഞ്ഞാനാസഞ്ഞായതനസമാപത്തിയാ പഞ്ചഹിന്ദ്രിയേഹി അനിച്ചാനുപസ്സനാവസേന പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി നിസ്സടാനി ഹോന്തി.

അനിച്ചാനുപസ്സനാ പഞ്ചഹിന്ദ്രിയേഹി ദുക്ഖാനുപസ്സനാവസേ പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി നിസ്സടാനി ഹോന്തി, ദുക്ഖാനുപസ്സനാ പഞ്ചഹിന്ദ്രിയേഹി അനത്താനുപസ്സനാവസേ പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി നിസ്സടാനി ഹോന്തി, അനത്താനുപസ്സനാ പഞ്ചഹിന്ദ്രിയേഹി നിബ്ബിദാനുപസ്സനാവസേന പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി നിസ്സടാനി ഹോന്തി, നിബ്ബിദാനുപസ്സനായ പഞ്ചഹിന്ദ്രിയേഹി വിരാഗാനുപസ്സനാവസേന പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി നിസ്സടാനി ഹോന്തി, വിരാഗാനുപസ്സനായ പഞ്ചഹിന്ദ്രിയേഹി നിരോധാനുപസ്സനാവസേന പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി നിസ്സടാനി ഹോന്തി, നിരോധാനുപസ്സനായ പഞ്ചഹിന്ദ്രിയേഹി പടിനിസ്സഗ്ഗാനുപസ്സനാവസേന പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി നിസ്സടാനി ഹോന്തി, പടിനിസ്സഗ്ഗാനുപസ്സനായ പഞ്ചഹിന്ദ്രിയേഹി ഖയാനുപസ്സനാവസേന പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി നിസ്സടാനി ഹോന്തി, ഖയാനുപസ്സനായ പഞ്ചഹിന്ദ്രിയേഹി വയാനുപസ്സനാവസേന പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി നിസ്സടാനി ഹോന്തി, വയാനുപസ്സനായ പഞ്ചഹിന്ദ്രിയേഹി വിപരിണാമാനുപസ്സനാവസേന പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി നിസ്സടാനി ഹോന്തി, വിപരിണാമാനുപസ്സനായ പഞ്ചഹിന്ദ്രിയേഹി അനിമിത്താനുപസ്സനാവസേന പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി നിസ്സടാനി ഹോന്തി, അനിമിത്താനുപസ്സനായ പഞ്ചഹിന്ദ്രിയേഹി അപ്പണിഹിതാനുപസ്സനാവസേന പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി നിസ്സടാനി ഹോന്തി, അപ്പണിഹിതാനുപസ്സനായ പഞ്ചഹിന്ദ്രിയേഹി സുഞ്ഞതാനുപസ്സനാവസേന പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി നിസ്സടാനി ഹോന്തി സുഞ്ഞതാനുപസ്സനായ പഞ്ചഹിന്ദ്രിയേഹി അധിപഞ്ഞാധമ്മവിപസ്സനാവസേന പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി നിസ്സടാനി ഹോന്തി. അധിപഞ്ഞാധമ്മവിപസ്സനായ പഞ്ചഹിന്ദ്രിയേഹി യഥാഭൂതഞാണദസ്സനവസേന പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി നിസ്സടാനി ഹോന്തി, യഥാഭൂതഞാണദസ്സനേ പഞ്ചഹിന്ദ്രിയേഹി ആദീനവാനുപസ്സനാവസേന പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി നിസ്സടാനി ഹോന്തി, ആദീനവാനുപസ്സനായ പഞ്ചഹിന്ദ്രിയേഹി പടിസങ്ഖാനുപസ്സനാവസേന പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി നിസ്സടാനി ഹോന്തി, പടിസങ്ഖാനുപസ്സനായ പഞ്ചഹിന്ദ്രിയേഹി വിവട്ടനാനുപസ്സനാവസേന പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി നിസ്സടാനി ഹോന്തി. വിവട്ടനാനുപസ്സനായ പഞ്ചഹിന്ദ്രിയേഹി സോതാപത്തിമഗ്ഗവസേന പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി നിസ്സടാനി ഹോന്തി.

സോതാപത്തിമഗ്ഗേ പഞ്ചഹിന്ദ്രിയേഹി സോതാപത്തിഫലസമാപത്തിവസേന പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി നിസ്സടാനി ഹോന്തി, സോതാപത്തിഫലസമാപത്തിയാ പഞ്ചഹിന്ദ്രിയേഹി സകദാഗാമിമഗ്ഗവസേന പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി നിസ്സടാനി ഹോന്തി, സകദാഗാമിമഗ്ഗേ പഞ്ചഹിന്ദ്രിയേഹി സകദാഗാമിഫലസമാപത്തിവസേന പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി നിസ്സടാനി ഹോന്തി, സകദാഗാമിഫലസമാപത്തിയാ പഞ്ചഹിന്ദ്രിയേഹി അനാഗാമിമഗ്ഗവസേന പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി നിസ്സടാനി ഹോന്തി, അനാഗാമിമഗ്ഗേ പഞ്ചഹിന്ദ്രിയേഹി അനാഗാമിഫലസമാപത്തിവസേന പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി നിസ്സടാനി ഹോന്തി, അനാഗാമിഫലസമാപത്തിയാ പഞ്ചഹിന്ദ്രിയേഹി അരഹത്തമഗ്ഗവസേന പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി നിസ്സടാനി ഹോന്തി, അരഹത്തമഗ്ഗേ പഞ്ചഹിന്ദ്രിയേഹി അരഹത്തഫലസമാപത്തിവസേന പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി നിസ്സടാനി ഹോന്തി.

നേക്ഖമ്മേ പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി കാമച്ഛന്ദതോ നിസ്സടാനി ഹോന്തി, അബ്യാപാദേ പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി ബ്യാപാദതോ നിസ്സടാനി ഹോന്തി, ആലോകസഞ്ഞായ പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി ഥിനമിദ്ധതോ നിസ്സടാനി ഹോന്തി, അവിക്ഖേപേ പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി ഉദ്ധച്ചതോ നിസ്സടാനി ഹോന്തി, ധമ്മവവത്ഥാനേ പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി വിചികിച്ഛായ നിസ്സടാനി ഹോന്തി, ഞാണേ പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി അവിജ്ജായ നിസ്സടാനി ഹോന്തി, പാമോജ്ജേ പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി അരതിയാ നിസ്സടാനി ഹോന്തി.

൧൯൩. പഠമേ ഝാനേ പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി നീവരണേഹി നിസ്സടാനി ഹോന്തി, ദുതിയേ ഝാനേ പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി വിതക്കവിചാരേഹി നിസ്സടാനി ഹോന്തി, തതിയേ ഝാനേ പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി പീതിയാ നിസ്സടാനി ഹോന്തി, ചതുത്ഥേ ഝാനേ പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി സുഖദുക്ഖേഹി നിസ്സടാനി ഹോന്തി, ആകാസാനഞ്ചായതനസമാപത്തിയാ പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി രൂപസഞ്ഞായ പടിഘസഞ്ഞായ നാനത്തസഞ്ഞായ നിസ്സടാനി ഹോന്തി, വിഞ്ഞാണഞ്ചായതനസമാപത്തിയാ പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി ആകാസാനഞ്ചായതനസഞ്ഞായ നിസ്സടാനി ഹോന്തി, ആകിഞ്ചഞ്ഞായതനസമാപത്തിയാ പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി വിഞ്ഞാണഞ്ചായതനസഞ്ഞായ നിസ്സടാനി ഹോന്തി, നേവസഞ്ഞാനാസഞ്ഞായതനസമാപത്തിയാ പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി ആകിഞ്ചഞ്ഞായതനസഞ്ഞായ നിസ്സടാനി ഹോന്തി.

അനിച്ചാനുപസ്സനാ പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി നിച്ചസഞ്ഞായ നിസ്സടാനി ഹോന്തി, ദുക്ഖാനുപസ്സനാ പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി സുഖസഞ്ഞായ നിസ്സടാനി ഹോന്തി, അനത്താനുപസ്സനാ പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി അത്തസഞ്ഞായ നിസ്സടാനി ഹോന്തി, നിബ്ബിദാനുപസ്സനായ പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി നന്ദിയാ നിസ്സടാനി ഹോന്തി, വിരാഗാനുപസ്സനായ പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി രാഗതോ നിസ്സടാനി ഹോന്തി, നിരോധാനുപസ്സനായ പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി സമുദയതോ നിസ്സടാനി ഹോന്തി, പടിനിസ്സഗ്ഗാനുപസ്സനായ പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി ആദാനതോ നിസ്സടാനി ഹോന്തി, ഖയാനുപസ്സനായ പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി ഘനസഞ്ഞായ നിസ്സടാനി ഹോന്തി, വയാനുപസ്സനായ പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി ആയൂഹനതോ നിസ്സടാനി ഹോന്തി, വിപരിണാമാനുപസ്സനായ പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി ധുവസഞ്ഞായ നിസ്സടാനി ഹോന്തി, അനിമിത്താനുപസ്സനായ പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി നിമിത്തതോ നിസ്സടാനി ഹോന്തി, അപ്പണിഹിതാനുപസ്സനായ പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി പണിധിയാ നിസ്സടാനി ഹോന്തി, സുഞ്ഞതാനുപസ്സനായ പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി അഭിനിവേസതോ നിസ്സടാനി ഹോന്തി. അധിപഞ്ഞാധമ്മവിപസ്സനായ പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി സാരാദാനാഭിനിവേസതോ നിസ്സടാനി ഹോന്തി, യഥാഭൂതഞാണദസ്സനേ പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി സമ്മോഹാഭിനിവേസതോ നിസ്സടാനി ഹോന്തി, ആദീനവാനുപസ്സനായ പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി ആലയാഭിനിവേസതോ നിസ്സടാനി ഹോന്തി, പടിസങ്ഖാനുപസ്സനായ പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി അപ്പടിസങ്ഖായ നിസ്സടാനി ഹോന്തി, വിവട്ടനാനുപസ്സനായ പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി സഞ്ഞോഗാഭിനിവേസതോ നിസ്സടാനി ഹോന്തി.

സോതാപത്തിമഗ്ഗേ പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി ദിട്ഠേകട്ഠേഹി കിലേസേഹി നിസ്സടാനി ഹോന്തി, സകദാഗാമിമഗ്ഗേ പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി ഓളാരികേഹി കിലേസേഹി നിസ്സടാനി ഹോന്തി, അനാഗാമിമഗ്ഗേ പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി അനുസഹഗതേഹി കിലേസേഹി നിസ്സടാനി ഹോന്തി, അരഹത്തമഗ്ഗേ പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി സബ്ബകിലേസേഹി നിസ്സടാനി ഹോന്തി, സബ്ബേസഞ്ഞേവ ഖീണാസവാനം തത്ഥ തത്ഥ പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി നിസ്സടാനി ചേവ ഹോന്തി സുനിസ്സടാനി ച പടിപ്പസ്സദ്ധാനി ച സുപ്പടിപ്പസ്സദ്ധാനി ച.

ഇമേഹി അസീതിസതം ആകാരേഹി പഞ്ചന്നം ഇന്ദ്രിയാനം നിസ്സരണം ഹോതി; ഇമേഹി അസീതിസതം ആകാരേഹി പഞ്ചന്നം ഇന്ദ്രിയാനം നിസ്സരണം പജാനാതി.

സുത്തന്തനിദ്ദേസോ ദുതിയോ.

പഠമഭാണവാരോ.

൩. തതിയസുത്തന്തനിദ്ദേസോ

൧൯൪. സാവത്ഥിനിദാനം [സം. നി. ൫.൪൭൮-൪൭൯ പസ്സിതബ്ബാ]. ‘‘പഞ്ചിമാനി, ഭിക്ഖവേ, ഇന്ദ്രിയാനി. കതമാനി പഞ്ച? സദ്ധിന്ദ്രിയം, വീരിയിന്ദ്രിയം, സതിന്ദ്രിയം, സമാധിന്ദ്രിയം, പഞ്ഞിന്ദ്രിയം. കത്ഥ ച, ഭിക്ഖവേ, സദ്ധിന്ദ്രിയം ദട്ഠബ്ബം? ചതൂസു സോതാപത്തിയങ്ഗേസു – ഏത്ഥ സദ്ധിന്ദ്രിയം ദട്ഠബ്ബം. കത്ഥ ച, ഭിക്ഖവേ, വീരിയിന്ദ്രിയം ദട്ഠബ്ബം? ചതൂസു സമ്മപ്പധാനേസു – ഏത്ഥ വീരിയിന്ദ്രിയം ദട്ഠബ്ബം. കത്ഥ ച, ഭിക്ഖവേ, സതിന്ദ്രിയം ദട്ഠബ്ബം? ചതൂസു സതിപട്ഠാനേസു – ഏത്ഥ സതിന്ദ്രിയം ദട്ഠബ്ബം. കത്ഥ ച, ഭിക്ഖവേ, സമാധിന്ദ്രിയം ദട്ഠബ്ബം? ചതൂസു ഝാനേസു – ഏത്ഥ സമാധിന്ദ്രിയം ദട്ഠബ്ബം. കത്ഥ ച, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ഞിന്ദ്രിയം ദട്ഠബ്ബം? ചതൂസു അരിയസച്ചേസു – ഏത്ഥ പഞ്ഞിന്ദ്രിയം ദട്ഠബ്ബം’’.

ചതൂസു സോതാപത്തിയങ്ഗേസു സദ്ധിന്ദ്രിയസ്സ വസേന കതിഹാകാരേഹി പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി ദട്ഠബ്ബാനി? ചതൂസു സമ്മപ്പധാനേസു വീരിയിന്ദ്രിയസ്സ വസേന കതിഹാകാരേഹി പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി ദട്ഠബ്ബാനി? ചതൂസു സതിപട്ഠാനേസു സതിന്ദ്രിയസ്സ വസേന കതിഹാകാരേഹി പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി ദട്ഠബ്ബാനി? ചതൂസു ഝാനേസു സമാധിന്ദ്രിയസ്സ വസേന കതിഹാകാരേഹി പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി ദട്ഠബ്ബാനി? ചതൂസു അരിയസച്ചേസു പഞ്ഞിന്ദ്രിയസ്സ വസേന കതിഹാകാരേഹി പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി ദട്ഠബ്ബാനി?

ചതൂസു സോതാപത്തിയങ്ഗേസു സദ്ധിന്ദ്രിയസ്സ വസേന വീസതിയാ ആകാരേഹി പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി ദട്ഠബ്ബാനി. ചതൂസു സമ്മപ്പധാനേസു വീരിയിന്ദ്രിയസ്സ വസേന വീസതിയാ ആകാരേഹി പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി ദട്ഠബ്ബാനി. ചതൂസു സതിപട്ഠാനേസു സതിന്ദ്രിയസ്സ വസേന വീസതിയാ ആകാരേഹി പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി ദട്ഠബ്ബാനി. ചതൂസു ഝാനേസു സമാധിന്ദ്രിയസ്സ വസേന വീസതിയാ ആകാരേഹി പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി ദട്ഠബ്ബാനി. ചതൂസു അരിയസച്ചേസു പഞ്ഞിന്ദ്രിയസ്സ വസേന വീസതിയാ ആകാരേഹി പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി ദട്ഠബ്ബാനി.

ക. പഭേദഗണനനിദ്ദേസോ

൧൯൫. ചതൂസു സോതാപത്തിയങ്ഗേസു സദ്ധിന്ദ്രിയസ്സ വസേന കതമേഹി വീസതിയാ ആകാരേഹി പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി ദട്ഠബ്ബാനി? സപ്പുരിസസംസേവേ സോതാപത്തിയങ്ഗേ അധിമോക്ഖാധിപതേയ്യട്ഠേന സദ്ധിന്ദ്രിയം ദട്ഠബ്ബം, സദ്ധിന്ദ്രിയസ്സ വസേന പഗ്ഗഹട്ഠേന വീരിയിന്ദ്രിയം ദട്ഠബ്ബം, ഉപട്ഠാനട്ഠേന സതിന്ദ്രിയം ദട്ഠബ്ബം, അവിക്ഖേപട്ഠേന സമാധിന്ദ്രിയം ദട്ഠബ്ബം, ദസ്സനട്ഠേന പഞ്ഞിന്ദ്രിയം ദട്ഠബ്ബം; സദ്ധമ്മസവനേ സോതാപത്തിയങ്ഗേ… യോനിസോമനസികാരേ സോതാപത്തിയങ്ഗേ… ധമ്മാനുധമ്മപടിപത്തിയാ സോതാപത്തിയങ്ഗേ അധിമോക്ഖാധിപതേയ്യട്ഠേന സദ്ധിന്ദ്രിയം ദട്ഠബ്ബം, സദ്ധിന്ദ്രിയസ്സ വസേന പഗ്ഗഹട്ഠേന വീരിയിന്ദ്രിയം ദട്ഠബ്ബം, ഉപട്ഠാനട്ഠേന സതിന്ദ്രിയം ദട്ഠബ്ബം, അവിക്ഖേപട്ഠേന സമാധിന്ദ്രിയം ദട്ഠബ്ബം, ദസ്സനട്ഠേന പഞ്ഞിന്ദ്രിയം ദട്ഠബ്ബം. ചതൂസു സോതാപത്തിയങ്ഗേസു സദ്ധിന്ദ്രിയസ്സ വസേന ഇമേഹി വീസതിയാ ആകാരേഹി പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി ദട്ഠബ്ബാനി.

ചതൂസു സമ്മപ്പധാനേസു വീരിയിന്ദ്രിയസ്സ വസേന കതമേഹി വീസതിയാ ആകാരേഹി പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി ദട്ഠബ്ബാനി? അനുപ്പന്നാനം പാപകാനം അകുസലാനം ധമ്മാനം അനുപ്പാദായ സമ്മപ്പധാനേ പഗ്ഗഹാധിപതേയ്യട്ഠേന വീരിയിന്ദ്രിയം ദട്ഠബ്ബം, വീരിയിന്ദ്രിയസ്സ വസേന ഉപട്ഠാനട്ഠേന സതിന്ദ്രിയം ദട്ഠബ്ബം, അവിക്ഖേപട്ഠേന സമാധിന്ദ്രിയം ദട്ഠബ്ബം, ദസ്സനട്ഠേന പഞ്ഞിന്ദ്രിയം ദട്ഠബ്ബം, അധിമോക്ഖട്ഠേന സദ്ധിന്ദ്രിയം ദട്ഠബ്ബം. ഉപ്പന്നാനം പാപകാനം അകുസലാനം ധമ്മാനം പഹാനായ സമ്മപ്പധാനേ…പേ… അനുപ്പന്നാനം കുസലാനം ധമ്മാനം ഉപ്പാദായ സമ്മപ്പധാനേ…പേ… ഉപ്പന്നാനം കുസലാനം ധമ്മാനം ഠിതിയാ അസമ്മോസായ ഭിയ്യോഭാവായ വേപുല്ലായ ഭാവനായ പാരിപൂരിയാ സമ്മപ്പധാനേ പഗ്ഗഹാധിപതേയ്യട്ഠേന വീരിയിന്ദ്രിയം ദട്ഠബ്ബം, വീരിയിന്ദ്രിയസ്സ വസേന ഉപട്ഠാനട്ഠേന സതിന്ദ്രിയം ദട്ഠബ്ബം, അവിക്ഖേപട്ഠേന സമാധിന്ദ്രിയം ദട്ഠബ്ബം, ദസ്സനട്ഠേന പഞ്ഞിന്ദ്രിയം ദട്ഠബ്ബം, അധിമോക്ഖട്ഠേന സദ്ധിന്ദ്രിയം ദട്ഠബ്ബം. ചതൂസു സമ്മപ്പധാനേസു വീരിയിന്ദ്രിയസ്സ വസേന ഇമേഹി വീസതിയാ ആകാരേഹി പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി ദട്ഠബ്ബാനി.

ചതൂസു സതിപട്ഠാനേസു സതിന്ദ്രിയസ്സ വസേന കതമേഹി വീസതിയാ ആകാരേഹി പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി ദട്ഠബ്ബാനി? കായേ കായാനുപസ്സനാസതിപട്ഠാനേ ഉപട്ഠാനാധിപതേയ്യട്ഠേന സതിന്ദ്രിയം ദട്ഠബ്ബം, സതിന്ദ്രിയസ്സ വസേന അവിക്ഖേപട്ഠേന സമാധിന്ദ്രിയം ദട്ഠബ്ബം, ദസ്സനട്ഠേന പഞ്ഞിന്ദ്രിയം ദട്ഠബ്ബം, അധിമോക്ഖട്ഠേന സദ്ധിന്ദ്രിയം ദട്ഠബ്ബം, പഗ്ഗഹട്ഠേന വീരിയിന്ദ്രിയം ദട്ഠബ്ബം. വേദനാസു വേദനാനുപസ്സനാസതിപട്ഠാനേ…പേ… ചിത്തേ ചിത്താനുപസ്സനാസതിപട്ഠാനേ… ധമ്മേസു ധമ്മാനുപസ്സനാസതിപട്ഠാനേ ഉപട്ഠാനാധിപതേയ്യട്ഠേന സതിന്ദ്രിയം ദട്ഠബ്ബം, സതിന്ദ്രിയസ്സ വസേന അവിക്ഖേപട്ഠേന സമാധിന്ദ്രിയം ദട്ഠബ്ബം, ദസ്സനട്ഠേന പഞ്ഞിന്ദ്രിയം ദട്ഠബ്ബം, അധിമോക്ഖട്ഠേന സദ്ധിന്ദ്രിയം ദട്ഠബ്ബം, പഗ്ഗഹട്ഠേന വീരിയിന്ദ്രിയം ദട്ഠബ്ബം. ചതൂസു സതിപട്ഠാനേസു സതിന്ദ്രിയസ്സ വസേന ഇമേഹി വീസതിയാ ആകാരേഹി പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി ദട്ഠബ്ബാനി.

ചതൂസു ഝാനേസു സമാധിന്ദ്രിയസ്സ വസേന കതമേഹി വീസതിയാ ആകാരേഹി പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി ദട്ഠബ്ബാനി? പഠമേ ഝാനേ അവിക്ഖേപാധിപതേയ്യട്ഠേന സമാധിന്ദ്രിയം ദട്ഠബ്ബം, സമാധിന്ദ്രിയസ്സ വസേന ദസ്സനട്ഠേന പഞ്ഞിന്ദ്രിയം ദട്ഠബ്ബം, അധിമോക്ഖട്ഠേന സദ്ധിന്ദ്രിയം ദട്ഠബ്ബം, പഗ്ഗഹട്ഠേന വീരിയിന്ദ്രിയം ദട്ഠബ്ബം, ഉപട്ഠാനട്ഠേന സതിന്ദ്രിയം ദട്ഠബ്ബം. ദുതിയേ ഝാനേ…പേ… തതിയേ ഝാനേ… ചതുത്ഥേ ഝാനേ അവിക്ഖേപാധിപതേയ്യട്ഠേന സമാധിന്ദ്രിയം ദട്ഠബ്ബം, സമാധിന്ദ്രിയസ്സ വസേന ദസ്സനട്ഠേന പഞ്ഞിന്ദ്രിയം ദട്ഠബ്ബം, അധിമോക്ഖട്ഠേന സദ്ധിന്ദ്രിയം ദട്ഠബ്ബം, പഗ്ഗഹട്ഠേന വീരിയിന്ദ്രിയം ദട്ഠബ്ബം, ഉപട്ഠാനട്ഠേന സതിന്ദ്രിയം ദട്ഠബ്ബം. ചതൂസു ഝാനേസു സമാധിന്ദ്രിയസ്സ വസേന ഇമേഹി വീസതിയാ ആകാരേഹി പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി ദട്ഠബ്ബാനി.

ചതൂസു അരിയസച്ചേസു പഞ്ഞിന്ദ്രിയസ്സ വസേന കതമേഹി വീസതിയാ ആകാരേഹി പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി ദട്ഠബ്ബാനി? ദുക്ഖേ അരിയസച്ചേ ദസ്സനാധിപതേയ്യട്ഠേന പഞ്ഞിന്ദ്രിയം ദട്ഠബ്ബം, പഞ്ഞിന്ദ്രിയസ്സ വസേന അധിമോക്ഖട്ഠേന സദ്ധിന്ദ്രിയം ദട്ഠബ്ബം, പഗ്ഗഹട്ഠേന വീരിയിന്ദ്രിയം ദട്ഠബ്ബം, ഉപട്ഠാനട്ഠേന സതിന്ദ്രിയം ദട്ഠബ്ബം, അവിക്ഖേപട്ഠേന സമാധിന്ദ്രിയം ദട്ഠബ്ബം. ദുക്ഖസമുദയേ അരിയസച്ചേ…പേ… ദുക്ഖനിരോധേ അരിയസച്ചേ… ദുക്ഖനിരോധഗാമിനിയാ പടിപദായ അരിയസച്ചേ ദസ്സനാധിപതേയ്യട്ഠേന പഞ്ഞിന്ദ്രിയം ദട്ഠബ്ബം, പഞ്ഞിന്ദ്രിയസ്സ വസേന അധിമോക്ഖട്ഠേന സദ്ധിന്ദ്രിയം ദട്ഠബ്ബം, പഗ്ഗഹട്ഠേന വീരിയിന്ദ്രിയം ദട്ഠബ്ബം, ഉപട്ഠാനട്ഠേന സതിന്ദ്രിയം ദട്ഠബ്ബം, അവിക്ഖേപട്ഠേന സമാധിന്ദ്രിയം ദട്ഠബ്ബം. ചതൂസു അരിയസച്ചേസു പഞ്ഞിന്ദ്രിയസ്സ വസേന ഇമേഹി വീസതിയാ ആകാരേഹി പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി ദട്ഠബ്ബാനി.

ഖ. ചരിയവാരോ

൧൯൬. ചതൂസു സോതാപത്തിയങ്ഗേസു സദ്ധിന്ദ്രിയസ്സ വസേന കതിഹാകാരേഹി പഞ്ചന്നം ഇന്ദ്രിയാനം ചരിയാ ദട്ഠബ്ബാ?

ചതൂസു സമ്മപ്പധാനേസു…പേ… ചതൂസു സതിപട്ഠാനേസു… ചതൂസു ഝാനേസു… ചതൂസു അരിയസച്ചേസു പഞ്ഞിന്ദ്രിയസ്സ വസേന കതിഹാകാരേഹി പഞ്ചന്നം ഇന്ദ്രിയാനം ചരിയാ ദട്ഠബ്ബാ? ചതൂസു സോതാപത്തിയങ്ഗേസു സദ്ധിന്ദ്രിയസ്സ വസേന വീസതിയാ ആകാരേഹി പഞ്ചന്നം ഇന്ദ്രിയാനം ചരിയാ ദട്ഠബ്ബാ. ചതൂസു സമ്മപ്പധാനേസു…പേ… ചതൂസു സതിപട്ഠാനേസു… ചതൂസു ഝാനേസു… ചതൂസു അരിയസച്ചേസു പഞ്ഞിന്ദ്രിയസ്സ വസേന വീസതിയാ ആകാരേഹി പഞ്ചന്നം ഇന്ദ്രിയാനം ചരിയാ ദട്ഠബ്ബാ.

ചതൂസു സോതാപത്തിയങ്ഗേസു സദ്ധിന്ദ്രിയസ്സ വസേന കതമേഹി വീസതിയാ ആകാരേഹി പഞ്ചന്നം ഇന്ദ്രിയാനം ചരിയാ ദട്ഠബ്ബാ? സപ്പുരിസസംസേവേ സോതാപത്തിയങ്ഗേ അധിമോക്ഖാധിപതേയ്യട്ഠേന സദ്ധിന്ദ്രിയസ്സ ചരിയാ ദട്ഠബ്ബാ, സദ്ധിന്ദ്രിയസ്സ വസേന പഗ്ഗഹട്ഠേന വീരിയിന്ദ്രിയസ്സ ചരിയാ ദട്ഠബ്ബാ, ഉപട്ഠാനട്ഠേന സതിന്ദ്രിയസ്സ ചരിയാ ദട്ഠബ്ബാ, അവിക്ഖേപട്ഠേന സമാധിന്ദ്രിയസ്സ ചരിയാ ദട്ഠബ്ബാ, ദസ്സനട്ഠേന പഞ്ഞിന്ദ്രിയസ്സ ചരിയാ ദട്ഠബ്ബാ. സദ്ധമ്മസവനേ സോതാപത്തിയങ്ഗേ…പേ… യോനിസോ മനസികാരേ സോതാപത്തിയങ്ഗേ… ധമ്മാനുധമ്മപടിപത്തിയാ സോതാപത്തിയങ്ഗേ അധിമോക്ഖാധിപതേയ്യട്ഠേന സദ്ധിന്ദ്രിയസ്സ ചരിയാ ദട്ഠബ്ബാ, സദ്ധിന്ദ്രിയസ്സ വസേന പഗ്ഗഹട്ഠേന വീരിയിന്ദ്രിയസ്സ ചരിയാ ദട്ഠബ്ബാ, ഉപട്ഠാനട്ഠേന സതിന്ദ്രിയസ്സ ചരിയാ ദട്ഠബ്ബാ, അവിക്ഖേപട്ഠേന സമാധിന്ദ്രിയസ്സ ചരിയാ ദട്ഠബ്ബാ, ദസ്സനട്ഠേന പഞ്ഞിന്ദ്രിയസ്സ ചരിയാ ദട്ഠബ്ബാ. ചതൂസു സോതാപത്തിയങ്ഗേസു സദ്ധിന്ദ്രിയസ്സ വസേന ഇമേഹി വീസതിയാ ആകാരേഹി പഞ്ചന്നം ഇന്ദ്രിയാനം ചരിയാ ദട്ഠബ്ബാ.

ചതൂസു സമ്മപ്പധാനേസു വീരിയിന്ദ്രിയസ്സ വസേന കതമേഹി വീസതിയാ ആകാരേഹി പഞ്ചന്നം ഇന്ദ്രിയാനം ചരിയാ ദട്ഠബ്ബാ? അനുപ്പന്നാനം പാപകാനം അകുസലാനം ധമ്മാനം അനുപ്പാദായ സമ്മപ്പധാനേ പഗ്ഗഹാധിപതേയ്യട്ഠേന വീരിയിന്ദ്രിയസ്സ ചരിയാ ദട്ഠബ്ബാ, വീരിയിന്ദ്രിയസ്സ വസേന ഉപട്ഠാനട്ഠേന സതിന്ദ്രിയസ്സ ചരിയാ ദട്ഠബ്ബാ, അവിക്ഖേപട്ഠേന സമാധിന്ദ്രിയസ്സ ചരിയാ ദട്ഠബ്ബാ, ദസ്സനട്ഠേന പഞ്ഞിന്ദ്രിയസ്സ ചരിയാ ദട്ഠബ്ബാ, അധിമോക്ഖട്ഠേന സദ്ധിന്ദ്രിയസ്സ ചരിയാ ദട്ഠബ്ബാ. ഉപ്പന്നാനം പാപകാനം അകുസലാനം ധമ്മാനം പഹാനായ സമ്മപ്പധാനേ…പേ… അനുപ്പന്നാനം കുസലാനം ധമ്മാനം ഉപ്പാദായ സമ്മപ്പധാനേ…പേ… ഉപ്പന്നാനം കുസലാനം ധമ്മാനം ഠിതിയാ അസമ്മോസായ ഭിയ്യോഭാവായ വേപുല്ലായ ഭാവനായ പാരിപൂരിയാ സമ്മപ്പധാനേ പഗ്ഗഹാധിപതേയ്യട്ഠേന വീരിയിന്ദ്രിയസ്സ ചരിയാ ദട്ഠബ്ബാ…പേ… ചതൂസു സമ്മപ്പധാനേസു വീരിയിന്ദ്രിയസ്സ വസേന ഇമേഹി വീസതിയാ ആകാരേഹി പഞ്ചന്നം ഇന്ദ്രിയാനം ചരിയാ ദട്ഠബ്ബാ.

ചതൂസു സതിപട്ഠാനേസു സതിന്ദ്രിയസ്സ വസേന കതമേഹി വീസതിയാ ആകാരേഹി പഞ്ചന്നം ഇന്ദ്രിയാനം ചരിയാ ദട്ഠബ്ബാ? കായേ കായാനുപസ്സനാസതിപട്ഠാനേ ഉപട്ഠാനാധിപതേയ്യട്ഠേന സതിന്ദ്രിയസ്സ ചരിയാ ദട്ഠബ്ബാ, സതിന്ദ്രിയസ്സ വസേന അവിക്ഖേപട്ഠേന സമാധിന്ദ്രിയസ്സ ചരിയാ ദട്ഠബ്ബാ, ദസ്സനട്ഠേന പഞ്ഞിന്ദ്രിയസ്സ ചരിയാ ദട്ഠബ്ബാ, അധിമോക്ഖട്ഠേന സദ്ധിന്ദ്രിയസ്സ ചരിയാ ദട്ഠബ്ബാ, പഗ്ഗഹട്ഠേന വീരിയിന്ദ്രിയസ്സ ചരിയാ ദട്ഠബ്ബാ. വേദനാസു വേദനാനുപസ്സനാസതിപട്ഠാനേ…പേ… ചിത്തേ ചിത്താനുപസ്സനാസതിപട്ഠാനേ…പേ… ധമ്മേസു ധമ്മാനുപസ്സനാസതിപട്ഠാനേ ഉപട്ഠാനാധിപതേയ്യട്ഠേന സതിന്ദ്രിയസ്സ ചരിയാ ദട്ഠബ്ബാ…പേ… ചതൂസു സതിപട്ഠാനേസു സതിന്ദ്രിയസ്സ വസേന ഇമേഹി വീസതിയാ ആകാരേഹി പഞ്ചന്നം ഇന്ദ്രിയാനം ചരിയാ ദട്ഠബ്ബാ.

ചതൂസു ഝാനേസു സമാധിന്ദ്രിയസ്സ വസേന കതമേഹി വീസതിയാ ആകാരേഹി പഞ്ചന്നം ഇന്ദ്രിയാനം ചരിയാ ദട്ഠബ്ബാ? പഠമേ ഝാനേ അവിക്ഖേപാധിപതേയ്യട്ഠേന സമാധിന്ദ്രിയസ്സ ചരിയാ ദട്ഠബ്ബാ, സമാധിന്ദ്രിയസ്സ വസേന ദസ്സനട്ഠേന പഞ്ഞിന്ദ്രിയസ്സ ചരിയാ ദട്ഠബ്ബാ, അധിമോക്ഖട്ഠേന സദ്ധിന്ദ്രിയസ്സ ചരിയാ ദട്ഠബ്ബാ, പഗ്ഗഹട്ഠേന വീരിയിന്ദ്രിയസ്സ ചരിയാ ദട്ഠബ്ബാ, ഉപട്ഠാനട്ഠേന സതിന്ദ്രിയസ്സ ചരിയാ ദട്ഠബ്ബാ. ദുതിയേ ഝാനേ…പേ… തതിയേ ഝാനേ…പേ… ചതുത്ഥേ ഝാനേ അവിക്ഖേപാധിപതേയ്യട്ഠേന സമാധിന്ദ്രിയസ്സ ചരിയാ ദട്ഠബ്ബാ…പേ… ചതൂസു ഝാനേസു സമാധിന്ദ്രിയസ്സ വസേന ഇമേഹി വീസതിയാ ആകാരേഹി പഞ്ചന്നം ഇന്ദ്രിയാനം ചരിയാ ദട്ഠബ്ബാ.

ചതൂസു അരിയസച്ചേസു പഞ്ഞിന്ദ്രിയസ്സ വസേന കതമേഹി വീസതിയാ ആകാരേഹി പഞ്ചന്നം ഇന്ദ്രിയാനം ചരിയാ ദട്ഠബ്ബാ? ദുക്ഖേ അരിയസച്ചേ ദസ്സനാധിപതേയ്യട്ഠേന പഞ്ഞിന്ദ്രിയസ്സ ചരിയാ ദട്ഠബ്ബാ, പഞ്ഞിന്ദ്രിയസ്സ വസേന അധിമോക്ഖട്ഠേന സദ്ധിന്ദ്രിയസ്സ ചരിയാ ദട്ഠബ്ബാ, പഗ്ഗഹട്ഠേന വീരിയിന്ദ്രിയസ്സ ചരിയാ ദട്ഠബ്ബാ, ഉപട്ഠാനട്ഠേന സതിന്ദ്രിയസ്സ ചരിയാ ദട്ഠബ്ബാ, അവിക്ഖേപട്ഠേന സമാധിന്ദ്രിയസ്സ ചരിയാ ദട്ഠബ്ബാ. ദുക്ഖസമുദയേ അരിയസച്ചേ…പേ… ദുക്ഖനിരോധേ അരിയസച്ചേ… ദുക്ഖനിരോധഗാമിനിയാ പടിപദായ അരിയസച്ചേ ദസ്സനാധിപതേയ്യട്ഠേന പഞ്ഞിന്ദ്രിയസ്സ ചരിയാ ദട്ഠബ്ബാ, പഞ്ഞിന്ദ്രിയസ്സ വസേന അധിമോക്ഖട്ഠേന സദ്ധിന്ദ്രിയസ്സ ചരിയാ ദട്ഠബ്ബാ, പഗ്ഗഹട്ഠേന വീരിയിന്ദ്രിയസ്സ ചരിയാ ദട്ഠബ്ബാ, ഉപട്ഠാനട്ഠേന സതിന്ദ്രിയസ്സ ചരിയാ ദട്ഠബ്ബാ, അവിക്ഖേപട്ഠേന സമാധിന്ദ്രിയസ്സ ചരിയാ ദട്ഠബ്ബാ. ചതൂസു അരിയസച്ചേസു പഞ്ഞിന്ദ്രിയസ്സ വസേന ഇമേഹി വീസതിയാ ആകാരേഹി പഞ്ചന്നം ഇന്ദ്രിയാനം ചരിയാ ദട്ഠബ്ബാ.

ഗ. ചാരവിഹാരനിദ്ദേസോ

൧൯൭. ചാരോ ച വിഹാരോ ച അനുബുദ്ധോ ഹോതി പടിവിദ്ധോ, യഥാചരന്തം യഥാവിഹരന്തം വിഞ്ഞൂ സബ്രഹ്മചാരീ ഗമ്ഭീരേസു ഠാനേസു ഓകപ്പേയ്യും – ‘‘അദ്ധാ, അയമായസ്മാ പത്തോ വാ പാപുണിസ്സതി വാ’’.

ചരിയാതി അട്ഠ ചരിയായോ – ഇരിയാപഥചരിയാ, ആയതനചരിയാ, സതിചരിയാ, സമാധിചരിയാ, ഞാണചരിയാ, മഗ്ഗചരിയാ, പത്തിചരിയാ, ലോകത്ഥചരിയാതി. ഇരിയാപഥചരിയാതി ചതൂസു ഇരിയാപഥേസു. ആയതനചരിയാതി ഛസു അജ്ഝത്തികബാഹിരേസു ആയതനേസു. സതിചരിയാതി ചതൂസു സതിപട്ഠാനേസു. സമാധിചരിയാതി ചതൂസു ഝാനേസു. ഞാണചരിയാതി ചതൂസു അരിയസച്ചേസു. മഗ്ഗചരിയാതി ചതൂസു അരിയമഗ്ഗേസു. പത്തിചരിയാതി ചതൂസു സാമഞ്ഞഫലേസു. ലോകത്ഥചരിയാതി തഥാഗതേസു അരഹന്തേസു സമ്മാസമ്ബുദ്ധേസു, പദേസേ പച്ചേകബുദ്ധേസു, പദേസേ സാവകേസു. ഇരിയാപഥചരിയാ ച പണിധിസമ്പന്നാനം, ആയതനചരിയാ ച ഇന്ദ്രിയേസു ഗുത്തദ്വാരാനം, സതിചരിയാ ച അപ്പമാദവിഹാരീനം, സമാധിചരിയാ ച അധിചിത്തമനുയുത്താനം, ഞാണചരിയാ ച ബുദ്ധിസമ്പന്നാനം, മഗ്ഗചരിയാ ച സമ്മാപടിപന്നാനം, പത്തിചരിയാ ച അധിഗതഫലാനം, ലോകത്ഥചരിയാ ച തഥാഗതാനം അരഹന്താനം സമ്മാസമ്ബുദ്ധാനം, പദേസേ പച്ചേകബുദ്ധാനം, പദേസേ സാവകാനം. ഇമാ അട്ഠ ചരിയായോ.

അപരാപി അട്ഠ ചരിയായോ. അധിമുച്ചന്തോ സദ്ധായ ചരതി, പഗ്ഗണ്ഹന്തോ വീരിയേന ചരതി, ഉപട്ഠാപേന്തോ സതിയാ ചരതി, അവിക്ഖേപം കരോന്തോ സമാധിനാ ചരതി, പജാനന്തോ പഞ്ഞായ ചരതി, വിജാനന്തോ വിഞ്ഞാണചരിയായ ചരതി, ഏവം പടിപന്നസ്സ കുസലാ ധമ്മാ ആയാപേന്തീതി ആയതനചരിയായ ചരതി, ഏവം പടിപന്നോ വിസേസമധിഗച്ഛതീതി വിസേസചരിയായ ചരതി – ഇമാ അട്ഠ ചരിയായോ.

അപരാപി അട്ഠ ചരിയായോ. ദസ്സനചരിയാ ച സമ്മാദിട്ഠിയാ, അഭിനിരോപനചരിയാ ച സമ്മാസങ്കപ്പസ്സ, പരിഗ്ഗഹചരിയാ ച സമ്മാവാചായ, സമുട്ഠാനചരിയാ ച സമ്മാകമ്മന്തസ്സ, വോദാനചരിയാ ച സമ്മാആജീവസ്സ, പഗ്ഗഹചരിയാ ച സമ്മാവായാമസ്സ, ഉപട്ഠാനചരിയാ ച സമ്മാസതിയാ, അവിക്ഖേപചരിയാ ച സമ്മാസമാധിസ്സ – ഇമാ അട്ഠ ചരിയായോ.

വിഹാരോതി അധിമുച്ചന്തോ സദ്ധായ വിഹരതി, പഗ്ഗണ്ഹന്തോ വീരിയേന വിഹരതി, ഉപട്ഠാപേന്തോ സതിയാ വിഹരതി, അവിക്ഖേപം കരോന്തോ സമാധിനാ വിഹരതി, പജാനന്തോ പഞ്ഞായ വിഹരതി.

അനുബുദ്ധോതി സദ്ധിന്ദ്രിയസ്സ അധിമോക്ഖട്ഠോ അനുബുദ്ധോ ഹോതി, വീരിയിന്ദ്രിയസ്സ പഗ്ഗഹട്ഠോ അനുബുദ്ധോ ഹോതി, സതിന്ദ്രിയസ്സ ഉപട്ഠാനട്ഠോ അനുബുദ്ധോ ഹോതി, സമാധിന്ദ്രിയസ്സ അവിക്ഖേപട്ഠോ അനുബുദ്ധോ ഹോതി, പഞ്ഞിന്ദ്രിയസ്സ ദസ്സനട്ഠോ അനുബുദ്ധോ ഹോതി.

പടിവിദ്ധോതി സദ്ധിന്ദ്രിയസ്സ അധിമോക്ഖട്ഠോ പടിവിദ്ധോ ഹോതി, വീരിയിന്ദ്രിയസ്സ പഗ്ഗഹട്ഠോ പടിവിദ്ധോ ഹോതി, സതിന്ദ്രിയസ്സ ഉപട്ഠാനട്ഠോ പടിവിദ്ധോ ഹോതി, സമാധിന്ദ്രിയസ്സ അവിക്ഖേപട്ഠോ പടിവിദ്ധോ ഹോതി, പഞ്ഞിന്ദ്രിയസ്സ ദസ്സനട്ഠോ പടിവിദ്ധോ ഹോതി. യഥാചരന്തന്തി ഏവം സദ്ധായ ചരന്തം, ഏവം വീരിയേന ചരന്തം, ഏവം സതിയാ ചരന്തം, ഏവം സമാധിനാ ചരന്തം, ഏവം പഞ്ഞായ ചരന്തം. യഥാവിഹരന്തന്തി ഏവം സദ്ധായ വിഹരന്തം, ഏവം വീരിയേന വിഹരന്തം, ഏവം സതിയാ വിഹരന്തം, ഏവം സമാധിനാ വിഹരന്തം, ഏവം പഞ്ഞായ വിഹരന്തം. വിഞ്ഞൂതി വിഞ്ഞൂ വിഭാവീ മേധാവീ പണ്ഡിതാ ബുദ്ധിസമ്പന്നാ. സബ്രഹ്മചാരീതി ഏകകമ്മം ഏകുദ്ദേസോ സമസിക്ഖതാ. ഗമ്ഭീരേസു ഠാനേസൂതി ഗമ്ഭീരാനി ഠാനാനി വുച്ചന്തി ഝാനാ ച വിമോക്ഖാ ച സമാധീ ച സമാപത്തിയോ ച മഗ്ഗാ ച ഫലാനി ച അഭിഞ്ഞായോ ച പടിസമ്ഭിദാ ച. ഓകപ്പേയ്യുന്തി സദ്ദഹേയ്യും അധിമുച്ചേയ്യും. അദ്ധാതി ഏകംസവചനമേതം നിസ്സംസയവചനമേതം നിക്കങ്ഖവചനമേതം അദ്വേജ്ഝവചനമേതം അദ്വേള്ഹകവചനമേതം നിയോഗവചനമേതം അപണ്ണകവചനമേതം അവത്ഥാപനവചനമേതം – അദ്ധാതി. ആയസ്മാതി പിയവചനമേതം ഗരുവചനമേതം സഗാരവസപ്പതിസ്സാധിവചനമേതം – ആയസ്മാതി. പത്തോ വാതി അധിഗതോ വാ. പാപുണിസ്സതി വാതി അധിഗമിസ്സതി വാ.

സുത്തന്തനിദ്ദേസോ തതിയോ.

൪. ചതുത്ഥസുത്തന്തനിദ്ദേസോ

൧൯൮. പുരിമനിദാനം [പരിപുണ്ണനിദാനം (സ്യാ. ക.)]. ‘‘പഞ്ചിമാനി, ഭിക്ഖവേ, ഇന്ദ്രിയാനി. കതമാനി പഞ്ച? സദ്ധിന്ദ്രിയം, വീരിയിന്ദ്രിയം, സതിന്ദ്രിയം, സമാധിന്ദ്രിയം, പഞ്ഞിന്ദ്രിയം – ഇമാനി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി. ഇമാനി പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി കതിഹാകാരേഹി കേനട്ഠേന ദട്ഠബ്ബാനി? ഇമാനി പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി ഛഹാകാരേഹി തേനട്ഠേന ദട്ഠബ്ബാനി – ആധിപതേയ്യട്ഠേന ആദിവിസോധനട്ഠേന അധിമത്തട്ഠേന, അധിട്ഠാനട്ഠേന, പരിയാദാനട്ഠേന, പതിട്ഠാപകട്ഠേന’’.

ക. ആധിപതേയ്യട്ഠനിദ്ദേസോ

൧൯൯. കഥം ആധിപതേയ്യട്ഠേന ഇന്ദ്രിയാനി ദട്ഠബ്ബാനി? അസ്സദ്ധിയം പജഹതോ അധിമോക്ഖാധിപതേയ്യട്ഠേന സദ്ധിന്ദ്രിയം ദട്ഠബ്ബം, സദ്ധിന്ദ്രിയസ്സ വസേന പഗ്ഗഹട്ഠേന വീരിയിന്ദ്രിയം ദട്ഠബ്ബം, ഉപട്ഠാനട്ഠേന സതിന്ദ്രിയം ദട്ഠബ്ബം, അവിക്ഖേപട്ഠേന സമാധിന്ദ്രിയം ദട്ഠബ്ബം, ദസ്സനട്ഠേന പഞ്ഞിന്ദ്രിയം ദട്ഠബ്ബം. കോസജ്ജം പജഹതോ പഗ്ഗഹാധിപതേയ്യട്ഠേന വീരിയിന്ദ്രിയം ദട്ഠബ്ബം, വീരിയിന്ദ്രിയസ്സ വസേന ഉപട്ഠാനട്ഠേന സതിന്ദ്രിയം ദട്ഠബ്ബം, അവിക്ഖേപട്ഠേന സമാധിന്ദ്രിയം ദട്ഠബ്ബം, ദസ്സനട്ഠേന പഞ്ഞിന്ദ്രിയം ദട്ഠബ്ബം, അധിമോക്ഖട്ഠേന സദ്ധിന്ദ്രിയം ദട്ഠബ്ബം. പമാദം പജഹതോ ഉപട്ഠാനാധിപതേയ്യട്ഠേന സതിന്ദ്രിയം ദട്ഠബ്ബം, സതിന്ദ്രിയസ്സ വസേന അവിക്ഖേപട്ഠേന സമാധിന്ദ്രിയം ദട്ഠബ്ബം, ദസ്സനട്ഠേന പഞ്ഞിന്ദ്രിയം ദട്ഠബ്ബം, അധിമോക്ഖട്ഠേന സദ്ധിന്ദ്രിയം ദട്ഠബ്ബം, പഗ്ഗഹട്ഠേന വീരിയിന്ദ്രിയം ദട്ഠബ്ബം. ഉദ്ധച്ചം പജഹതോ അവിക്ഖേപാധിപതേയ്യട്ഠേന സമാധിന്ദ്രിയം ദട്ഠബ്ബം, സമാധിന്ദ്രിയസ്സ വസേന ദസ്സനട്ഠേന പഞ്ഞിന്ദ്രിയം ദട്ഠബ്ബം, അധിമോക്ഖട്ഠേന സദ്ധിന്ദ്രിയം ദട്ഠബ്ബം, പഗ്ഗഹട്ഠേന വീരിയിന്ദ്രിയം ദട്ഠബ്ബം, ഉപട്ഠാനട്ഠേന സതിന്ദ്രിയം ദട്ഠബ്ബം. അവിജ്ജം പജഹതോ ദസ്സനാധിപതേയ്യട്ഠേന പഞ്ഞിന്ദ്രിയം ദട്ഠബ്ബം, പഞ്ഞിന്ദ്രിയസ്സ വസേന അധിമോക്ഖട്ഠേന സദ്ധിന്ദ്രിയം ദട്ഠബ്ബം, പഗ്ഗഹട്ഠേന വീരിയിന്ദ്രിയം ദട്ഠബ്ബം, ഉപട്ഠാനട്ഠേന സതിന്ദ്രിയം ദട്ഠബ്ബം, അവിക്ഖേപട്ഠേന സമാധിന്ദ്രിയം ദട്ഠബ്ബം, ദസ്സനട്ഠേന പഞ്ഞിന്ദ്രിയം ദട്ഠബ്ബം.

കാമച്ഛന്ദം പജഹതോ നേക്ഖമ്മവസേന അധിമോക്ഖാധിപതേയ്യട്ഠേന സദ്ധിന്ദ്രിയം ദട്ഠബ്ബം, സദ്ധിന്ദ്രിയസ്സ വസേന പഗ്ഗഹട്ഠേന വീരിയിന്ദ്രിയം ദട്ഠബ്ബം, ഉപട്ഠാനട്ഠേന സതിന്ദ്രിയം ദട്ഠബ്ബം, അവിക്ഖേപട്ഠേന സമാധിന്ദ്രിയം ദട്ഠബ്ബം, ദസ്സനട്ഠേന പഞ്ഞിന്ദ്രിയം ദട്ഠബ്ബം. കാമച്ഛന്ദം പജഹതോ നേക്ഖമ്മവസേന പഗ്ഗഹാധിപതേയ്യട്ഠേന വീരിയിന്ദ്രിയം ദട്ഠബ്ബം, വീരിയിന്ദ്രിയസ്സ വസേന ഉപട്ഠാനട്ഠേന സതിന്ദ്രിയം ദട്ഠബ്ബം, അവിക്ഖേപട്ഠേന സമാധിന്ദ്രിയം ദട്ഠബ്ബം, ദസ്സനട്ഠേന പഞ്ഞിന്ദ്രിയം ദട്ഠബ്ബം, അധിമോക്ഖട്ഠേന സദ്ധിന്ദ്രിയം ദട്ഠബ്ബം. കാമച്ഛന്ദം പജഹതോ നേക്ഖമ്മവസേന ഉപട്ഠാനാധിപതേയ്യട്ഠേന സതിന്ദ്രിയം ദട്ഠബ്ബം, സതിന്ദ്രിയസ്സ വസേന അവിക്ഖേപട്ഠേന സമാധിന്ദ്രിയം ദട്ഠബ്ബം, ദസ്സനട്ഠേന പഞ്ഞിന്ദ്രിയം ദട്ഠബ്ബം, അധിമോക്ഖട്ഠേന സദ്ധിന്ദ്രിയം ദട്ഠബ്ബം, പഗ്ഗഹട്ഠേന വീരിയിന്ദ്രിയം ദട്ഠബ്ബം. കാമച്ഛന്ദം പജഹതോ നേക്ഖമ്മവസേന അവിക്ഖേപാധിപതേയ്യട്ഠേന സമാധിന്ദ്രിയം ദട്ഠബ്ബം, സമാധിന്ദ്രിയസ്സ വസേന ദസ്സനട്ഠേന പഞ്ഞിന്ദ്രിയം ദട്ഠബ്ബം, അധിമോക്ഖട്ഠേന സദ്ധിന്ദ്രിയം ദട്ഠബ്ബം, പഗ്ഗഹട്ഠേന വീരിയിന്ദ്രിയം ദട്ഠബ്ബം, ഉപട്ഠാനട്ഠേന സതിന്ദ്രിയം ദട്ഠബ്ബം. കാമച്ഛന്ദം പജഹതോ നേക്ഖമ്മവസേന ദസ്സനാധിപതേയ്യട്ഠേന പഞ്ഞിന്ദ്രിയം ദട്ഠബ്ബം, പഞ്ഞിന്ദ്രിയസ്സ വസേന അധിമോക്ഖട്ഠേന സദ്ധിന്ദ്രിയം ദട്ഠബ്ബം, പഗ്ഗഹട്ഠേന വീരിയിന്ദ്രിയം ദട്ഠബ്ബം, ഉപട്ഠാനട്ഠേന സതിന്ദ്രിയം ദട്ഠബ്ബം, അവിക്ഖേപട്ഠേന സമാധിന്ദ്രിയം ദട്ഠബ്ബം.

ബ്യാപാദം പജഹതോ അബ്യാപാദവസേന…പേ… ഥിനമിദ്ധം പജഹതോ ആലോകസഞ്ഞാവസേന…പേ… സബ്ബകിലേസേ പജഹതോ അരഹത്തമഗ്ഗവസേന അധിമോക്ഖാധിപതേയ്യട്ഠേന സദ്ധിന്ദ്രിയം ദട്ഠബ്ബം, സദ്ധിന്ദ്രിയസ്സ വസേന പഗ്ഗഹട്ഠേന വീരിയിന്ദ്രിയം ദട്ഠബ്ബം, ഉപട്ഠാനട്ഠേന സതിന്ദ്രിയം ദട്ഠബ്ബം, അവിക്ഖേപട്ഠേന സമാധിന്ദ്രിയം ദട്ഠബ്ബം, ദസ്സനട്ഠേന പഞ്ഞിന്ദ്രിയം ദട്ഠബ്ബം…പേ… സബ്ബകിലേസേ പജഹതോ അരഹത്തമഗ്ഗവസേന ദസ്സനാധിപതേയ്യട്ഠേന പഞ്ഞിന്ദ്രിയം ദട്ഠബ്ബം, പഞ്ഞിന്ദ്രിയസ്സ വസേന അധിമോക്ഖട്ഠേന സദ്ധിന്ദ്രിയം ദട്ഠബ്ബം, പഗ്ഗഹട്ഠേന വീരിയിന്ദ്രിയം ദട്ഠബ്ബം, ഉപട്ഠാനട്ഠേന സതിന്ദ്രിയം ദട്ഠബ്ബം, അവിക്ഖേപട്ഠേന സമാധിന്ദ്രിയം ദട്ഠബ്ബം. ഏവം ആധിപതേയ്യട്ഠേന ഇന്ദ്രിയാനി ദട്ഠബ്ബാനി.

ഖ. ആദിവിസോധനട്ഠനിദ്ദേസോ

൨൦൦. കഥം ആദിവിസോധനട്ഠേന ഇന്ദ്രിയാനി ദട്ഠബ്ബാനി? അധിമോക്ഖട്ഠേന സദ്ധിന്ദ്രിയം, അസ്സദ്ധിയസംവരട്ഠേന [അസ്സദ്ധിയം സംവരട്ഠേന (സ്യാ. ക.) ഏവമീദിസേസു പദേസുപി] സീലവിസുദ്ധി – സദ്ധിന്ദ്രിയസ്സ ആദിവിസോധനാ. പഗ്ഗഹട്ഠേന വീരിയിന്ദ്രിയം, കോസജ്ജസംവരട്ഠേന സീലവിസുദ്ധി – വീരിയിന്ദ്രിയസ്സ ആദിവിസോധനാ. ഉപട്ഠാനട്ഠേന സതിന്ദ്രിയം, പമാദസംവരട്ഠേന സീലവിസുദ്ധി – സതിന്ദ്രിയസ്സ ആദിവിസോധനാ. അവിക്ഖേപട്ഠേന സമാധിന്ദ്രിയം, ഉദ്ധച്ചസംവരട്ഠേന സീലവിസുദ്ധി – സമാധിന്ദ്രിയസ്സ ആദിവിസോധനാ. ദസ്സനട്ഠേന പഞ്ഞിന്ദ്രിയം, അവിജ്ജാസംവരട്ഠേന സീലവിസുദ്ധി – പഞ്ഞിന്ദ്രിയസ്സ ആദിവിസോധനാ. നേക്ഖമ്മേ പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി, കാമച്ഛന്ദസംവരട്ഠേന സീലവിസുദ്ധി – പഞ്ചന്നം ഇന്ദ്രിയാനം ആദിവിസോധനാ. അബ്യാപാദേ പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി, ബ്യാപാദസംവരട്ഠേന സീലവിസുദ്ധി – പഞ്ചന്നം ഇന്ദ്രിയാനം ആദിവിസോധനാ…പേ… അരഹത്തമഗ്ഗേ പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി, സബ്ബകിലേസസംവരട്ഠേന സീലവിസുദ്ധി – പഞ്ചന്നം ഇന്ദ്രിയാനം ആദിവിസോധനാ. ഏവം ആദിവിസോധനട്ഠേന ഇന്ദ്രിയാനി ദട്ഠബ്ബാനി.

ഗ. അധിമത്തട്ഠനിദ്ദേസോ

൨൦൧. കഥം അധിമത്തട്ഠേന ഇന്ദ്രിയാനി ദട്ഠബ്ബാനി? സദ്ധിന്ദ്രിയസ്സ ഭാവനായ ഛന്ദോ ഉപ്പജ്ജതി – ഛന്ദവസേന സദ്ധാവസേന സദ്ധിന്ദ്രിയം അധിമത്തം ഹോതി. ഛന്ദവസേന പാമോജ്ജം ഉപ്പജ്ജതി – പാമോജ്ജവസേന സദ്ധാവസേന സദ്ധിന്ദ്രിയം അധിമത്തം ഹോതി. പാമോജ്ജവസേന പീതി ഉപ്പജ്ജതി – പീതിവസേന സദ്ധാവസേന സദ്ധിന്ദ്രിയം അധിമത്തം ഹോതി. പീതിവസേന പസ്സദ്ധി ഉപ്പജ്ജതി – പസ്സദ്ധിവസേന സദ്ധാവസേന സദ്ധിന്ദ്രിയം അധിമത്തം ഹോതി. പസ്സദ്ധിവസേന സുഖം ഉപ്പജ്ജതി – സുഖവസേന സദ്ധാവസേന സദ്ധിന്ദ്രിയം അധിമത്തം ഹോതി. സുഖവസേന ഓഭാസോ ഉപ്പജ്ജതി – ഓഭാസവസേന സദ്ധാവസേന സദ്ധിന്ദ്രിയം അധിമത്തം ഹോതി. ഓഭാസവസേന സംവേഗോ ഉപ്പജ്ജതി – സംവേഗവസേന സദ്ധാവസേന സദ്ധിന്ദ്രിയം അധിമത്തം ഹോതി. സംവേജേത്വാ ചിത്തം സമാദഹതി – സമാധിവസേന സദ്ധാവസേന സദ്ധിന്ദ്രിയം അധിമത്തം ഹോതി. തഥാ സമാഹിതം ചിത്തം സാധുകം പഗ്ഗണ്ഹാതി – പഗ്ഗഹവസേന സദ്ധാവസേന സദ്ധിന്ദ്രിയം അധിമത്തം ഹോതി. തഥാപഗ്ഗഹിതം ചിത്തം സാധുകം അജ്ഝുപേക്ഖതി – ഉപേക്ഖാവസേന സദ്ധാവസേന സദ്ധിന്ദ്രിയം അധിമത്തം ഹോതി. ഉപേക്ഖാവസേന നാനത്തകിലേസേഹി ചിത്തം വിമുച്ചതി – വിമോക്ഖവസേന സദ്ധാവസേന സദ്ധിന്ദ്രിയം അധിമത്തം ഹോതി. വിമുത്തത്താ തേ ധമ്മാ ഏകരസാ ഹോന്തി – ഏകരസട്ഠേന ഭാവനാവസേന സദ്ധാവസേന സദ്ധിന്ദ്രിയം അധിമത്തം ഹോതി. ഭാവിതത്താ തതോ പണീതതരേ വിവട്ടന്തി – വിവട്ടനാവസേന സദ്ധാവസേന സദ്ധിന്ദ്രിയം അധിമത്തം ഹോതി. വിവട്ടിതത്താ തതോ വോസജ്ജതി [വോസ്സജ്ജതി (സ്യാ. ക.)] – വോസഗ്ഗവസേന സദ്ധാവസേന സദ്ധിന്ദ്രിയം അധിമത്തം ഹോതി. വോസജ്ജിതത്താ തതോ നിരുജ്ഝന്തി – നിരോധവസേന സദ്ധാവസേന സദ്ധിന്ദ്രിയം അധിമത്തം ഹോതി. നിരോധവസേന ദ്വേ വോസഗ്ഗാ – പരിച്ചാഗവോസഗ്ഗോ ച, പക്ഖന്ദനവോസഗ്ഗോ ച. കിലേസേ ച ഖന്ധേ ച പരിച്ചജതീതി – പരിച്ചാഗവോസഗ്ഗോ. നിരോധനിബ്ബാനധാതുയാ ചിത്തം പക്ഖന്ദതീതി – പക്ഖന്ദനവോസഗ്ഗോ. നിരോധവസേന ഇമേ ദ്വേ വോസഗ്ഗാ.

അസ്സദ്ധിയസ്സ പഹാനായ ഛന്ദോ ഉപ്പജ്ജതി…പേ… അസ്സദ്ധിയപരിളാഹസ്സ പഹാനായ ഛന്ദോ ഉപ്പജ്ജതി… ദിട്ഠേകട്ഠാനം കിലേസാനം പഹാനായ ഛന്ദോ ഉപ്പജ്ജതി… ഓളാരികാനം കിലേസാനം പഹാനായ ഛന്ദോ ഉപ്പജ്ജതി… അനുസഹഗതാനം കിലേസാനം പഹാനായ ഛന്ദോ ഉപ്പജ്ജതി… സബ്ബകിലേസാനം പഹാനായ ഛന്ദോ ഉപ്പജ്ജതി – ഛന്ദവസേന സദ്ധാവസേന സദ്ധിന്ദ്രിയം അധിമത്തം ഹോതി…പേ… വീരിയിന്ദ്രിയസ്സ ഭാവനായ ഛന്ദോ ഉപ്പജ്ജതി…പേ… കോസജ്ജസ്സ പഹാനായ ഛന്ദോ ഉപ്പജ്ജതി… കോസജ്ജപരിളാഹസ്സ പഹാനായ ഛന്ദോ ഉപ്പജ്ജതി… ദിട്ഠേകട്ഠാനം കിലേസാനം പഹാനായ ഛന്ദോ ഉപ്പജ്ജതി…പേ… സബ്ബകിലേസാനം പഹാനായ ഛന്ദോ ഉപ്പജ്ജതി… സതിന്ദ്രിയസ്സ ഭാവനായ ഛന്ദോ ഉപ്പജ്ജതി…പേ… പമാദസ്സ പഹാനായ ഛന്ദോ ഉപ്പജ്ജതി… പമാദപരിളാഹസ്സ പഹാനായ ഛന്ദോ ഉപ്പജ്ജതി…പേ… സബ്ബകിലേസാനം പഹാനായ ഛന്ദോ ഉപ്പജ്ജതി… സമാധിന്ദ്രിയസ്സ ഭാവനായ ഛന്ദോ ഉപ്പജ്ജതി…പേ… ഉദ്ധച്ചസ്സ പഹാനായ ഛന്ദോ ഉപ്പജ്ജതി ഉദ്ധച്ചപരിളാഹസ്സ പഹാനായ ഛന്ദോ ഉപ്പജ്ജതി…പേ… സബ്ബകിലേസാനം പഹാനായ ഛന്ദോ ഉപ്പജ്ജതി… പഞ്ഞിന്ദ്രിയസ്സ ഭാവനായ ഛന്ദോ ഉപ്പജ്ജതി…പേ… അവിജ്ജായ പഹാനായ ഛന്ദോ ഉപ്പജ്ജതി… അവിജ്ജാപരിളാഹസ്സ പഹാനായ ഛന്ദോ ഉപ്പജ്ജതി… ദിട്ഠേകട്ഠാനം കിലേസാനം പഹാനായ ഛന്ദോ ഉപ്പജ്ജതി… ഓളാരികാനം കിലേസാനം പഹാനായ ഛന്ദോ ഉപ്പജ്ജതി… അനുസഹഗതാനം കിലേസാനം പഹാനായ ഛന്ദോ ഉപ്പജ്ജതി… സബ്ബകിലേസാനം പഹാനായ ഛന്ദോ ഉപ്പജ്ജതി – ഛന്ദവസേന പഞ്ഞാവസേന പഞ്ഞിന്ദ്രിയം അധിമത്തം ഹോതി. ഛന്ദവസേന പാമോജ്ജം ഉപ്പജ്ജതി – പാമോജ്ജവസേന പഞ്ഞാവസേന പഞ്ഞിന്ദ്രിയം അധിമത്തം ഹോതി. പാമോജ്ജവസേന പീതി ഉപ്പജ്ജതി – പീതിവസേന പഞ്ഞാ വസേന പഞ്ഞിന്ദ്രിയം അധിമത്തം ഹോതി. പീതിവസേന പസ്സദ്ധി ഉപ്പജ്ജതി – പസ്സദ്ധിവസേന പഞ്ഞാവസേന പഞ്ഞിന്ദ്രിയം അധിമത്തം ഹോതി. പസ്സദ്ധിവസേന സുഖം ഉപ്പജ്ജതി – സുഖവസേന പഞ്ഞാവസേന പഞ്ഞിന്ദ്രിയം അധിമത്തം ഹോതി. സുഖവസേന ഓഭാസോ ഉപ്പജ്ജതി – ഓഭാസവസേന പഞ്ഞാവസേന പഞ്ഞിന്ദ്രിയം അധിമത്തം ഹോതി. ഓഭാസവസേന സംവേഗോ ഉപ്പജ്ജതി – സംവേഗവസേന പഞ്ഞാവസേന പഞ്ഞിന്ദ്രിയം അധിമത്തം ഹോതി. സംവേജേത്വാ ചിത്തം സമാദഹതി – സമാധിവസേന പഞ്ഞാവസേന പഞ്ഞിന്ദ്രിയം അധിമത്തം ഹോതി. തഥാസമാഹിതം ചിത്തം സാധുകം പഗ്ഗണ്ഹാതി – പഗ്ഗഹവസേന പഞ്ഞാവസേന പഞ്ഞിന്ദ്രിയം അധിമത്തം ഹോതി. തഥാപഗ്ഗഹിതം ചിത്തം സാധുകം അജ്ഝുപേക്ഖതി – ഉപേക്ഖാവസേന പഞ്ഞാവസേന പഞ്ഞിന്ദ്രിയം അധിമത്തം ഹോതി. ഉപേക്ഖാവസേന നാനത്തകിലേസേഹി ചിത്തം വിമുച്ചതി – വിമോക്ഖവസേന പഞ്ഞാവസേന പഞ്ഞിന്ദ്രിയം അധിമത്തം ഹോതി. വിമുത്തത്താ തേ ധമ്മാ ഏകരസാ ഹോന്തി – ഭാവനാവസേന [ഏകരസട്ഠേന ഭാവനാവസേന (സ്യാ. ക.) അട്ഠകഥാ ഓലോകേതബ്ബോ] പഞ്ഞാവസേന പഞ്ഞിന്ദ്രിയം അധിമത്തം ഹോതി. ഭാവിതത്താ തതോ പണീതതരേ വിവട്ടന്തി – വിവട്ടനാവസേന പഞ്ഞാവസേന പഞ്ഞിന്ദ്രിയം അധിമത്തം ഹോതി. വിവട്ടിതത്താ തതോ വോസജ്ജതി – വോസഗ്ഗവസേന പഞ്ഞാവസേന പഞ്ഞിന്ദ്രിയം അധിമത്തം ഹോതി. വോസജ്ജിതത്താ തതോ നിരുജ്ഝന്തി – നിരോധവസേന പഞ്ഞാവസേന പഞ്ഞിന്ദ്രിയം അധിമത്തം ഹോതി. നിരോധവസേന ദ്വേ വോസഗ്ഗാ – പരിച്ചാഗവോസഗ്ഗോ ച, പക്ഖന്ദനവോസഗ്ഗോ ച. കിലേസേ ച ഖന്ധേ ച പരിച്ചജതീതി – പരിച്ചാഗവോസഗ്ഗോ. നിരോധനിബ്ബാനധാതുയാ ചിത്തം പക്ഖന്ദതീതി – പക്ഖന്ദനവോസഗ്ഗോ. നിരോധവസേന ഇമേ ദ്വേ വോസഗ്ഗാ. ഏവം അധിമത്തട്ഠേന ഇന്ദ്രിയാനി ദട്ഠബ്ബാനി.

ദുതിയഭാണവാരോ.

ഘ. അധിട്ഠാനട്ഠനിദ്ദേസോ

൨൦൨. കഥം അധിട്ഠാനട്ഠേന ഇന്ദ്രിയാനി ദട്ഠബ്ബാനി? സദ്ധിന്ദ്രിയസ്സ ഭാവനായ ഛന്ദോ ഉപ്പജ്ജതി – ഛന്ദവസേന സദ്ധാവസേന സദ്ധിന്ദ്രിയം അധിട്ഠാതി. ഛന്ദവസേന പാമോജ്ജം ഉപ്പജ്ജതി – പാമോജ്ജവസേന സദ്ധാവസേന സദ്ധിന്ദ്രിയം അധിട്ഠാതി…പേ… ഏവം അധിട്ഠാനട്ഠേന ഇന്ദ്രിയാനി ദട്ഠബ്ബാനി.

ങ. പരിയാദാനട്ഠനിദ്ദേസോ

കഥം പരിയാദാനട്ഠേന ഇന്ദ്രിയാനി ദട്ഠബ്ബാനി? അധിമോക്ഖട്ഠേന സദ്ധിന്ദ്രിയം അസ്സദ്ധിയം പരിയാദിയതി, അസ്സദ്ധിയപരിളാഹം പരിയാദിയതി. പഗ്ഗഹട്ഠേന വീരിയിന്ദ്രിയം കോസജ്ജം പരിയാദിയതി, കോസജ്ജപരിളാഹം പരിയാദിയതി. ഉപട്ഠാനട്ഠേന സതിന്ദ്രിയം പമാദം പരിയാദിയതി, പമാദപരിളാഹം പരിയാദിയതി. അവിക്ഖേപട്ഠേന സമാധിന്ദ്രിയം ഉദ്ധച്ചം പരിയാദിയതി, ഉദ്ധച്ചപരിളാഹം പരിയാദിയതി. ദസ്സനട്ഠേന പഞ്ഞിന്ദ്രിയം അവിജ്ജം പരിയാദിയതി, അവിജ്ജാപരിളാഹം പരിയാദിയതി. നേക്ഖമ്മേ പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി കാമച്ഛന്ദം പരിയാദിയന്തി. അബ്യാപാദേ പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി ബ്യാപാദം പരിയാദിയന്തി. ആലോകസഞ്ഞായ പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി ഥിനമിദ്ധം പരിയാദിയന്തി. അവിക്ഖേപേ പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി ഉദ്ധച്ചം പരിയാദിയന്തി…പേ… അരഹത്തമഗ്ഗേ പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി സബ്ബകിലേസേ പരിയാദിയന്തി. ഏവം പരിയാദാനട്ഠേന ഇന്ദ്രിയാനി ദട്ഠബ്ബാനി.

ച. പതിട്ഠാപകട്ഠനിദ്ദേസോ

൨൦൩. കഥം പതിട്ഠാപകട്ഠേന ഇന്ദ്രിയാനി ദട്ഠബ്ബാനി? സദ്ധോ സദ്ധിന്ദ്രിയം അധിമോക്ഖേ പതിട്ഠാപേതി, സദ്ധസ്സ സദ്ധിന്ദ്രിയം അധിമോക്ഖേ പതിട്ഠാപേതി. വീരിയവാ വീരിയിന്ദ്രിയം പഗ്ഗഹേ പതിട്ഠാപേതി, വീരിയവതോ വീരിയിന്ദ്രിയം പഗ്ഗഹേ പതിട്ഠാപേതി. സതിമാ സതിന്ദ്രിയം ഉപട്ഠാനേ പതിട്ഠാപേതി, സതിമതോ സതിന്ദ്രിയം ഉപട്ഠാനേ പതിട്ഠാപേതി. സമാഹിതോ സമാധിന്ദ്രിയം അവിക്ഖേപേ പതിട്ഠാപേതി, സമാഹിതസ്സ സമാധിന്ദ്രിയം അവിക്ഖേപേ പതിട്ഠാപേതി. പഞ്ഞവാ പഞ്ഞിന്ദ്രിയം ദസ്സനേ പതിട്ഠാപേതി, പഞ്ഞവതോ പഞ്ഞിന്ദ്രിയം ദസ്സനേ പതിട്ഠാപേതി. യോഗാവചരോ പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി നേക്ഖമ്മേ പതിട്ഠാപേതി, യോഗാവചരസ്സ പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി നേക്ഖമ്മേ പതിട്ഠാപേന്തി. യോഗാവചരോ പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി അബ്യാപാദേ പതിട്ഠാപേതി, യോഗാവചരസ്സ പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി അബ്യാപാദേ പതിട്ഠാപേന്തി. യോഗാവചരോ പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി ആലോകസഞ്ഞായ പതിട്ഠാപേതി, യോഗാവചരസ്സ പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി ആലോകസഞ്ഞായ പതിട്ഠാപേന്തി. യോഗാവചരോ പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി അവിക്ഖേപേ പതിട്ഠാപേതി, യോഗാവചരസ്സ പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി അവിക്ഖേപേ പതിട്ഠാപേന്തി…പേ… യോഗാവചരോ പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി അരഹത്തമഗ്ഗേ പതിട്ഠാപേതി, യോഗാവചരസ്സ പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി അരഹത്തമഗ്ഗേ പതിട്ഠാപേന്തി. ഏവം പതിട്ഠാപകട്ഠേന ഇന്ദ്രിയാനി ദട്ഠബ്ബാനി.

സുത്തന്തനിദ്ദേസോ ചതുത്ഥോ.

൫. ഇന്ദ്രിയസമോധാനം

൨൦൪. പുഥുജ്ജനോ സമാധിം ഭാവേന്തോ കതിഹാകാരേഹി ഉപട്ഠാനകുസലോ ഹോതി? സേക്ഖോ സമാധിം ഭാവേന്തോ കതിഹാകാരേഹി ഉപട്ഠാനകുസലോ ഹോതി? വീതരാഗോ സമാധിം ഭാവേന്തോ കതിഹാകാരേഹി ഉപട്ഠാനകുസലോ ഹോതി? പുഥുജ്ജനോ സമാധിം ഭാവേന്തോ സത്തഹി ആകാരേഹി ഉപട്ഠാനകുസലോ ഹോതി. സേക്ഖോ സമാധിം ഭാവേന്തോ അട്ഠഹി ആകാരേഹി ഉപട്ഠാനകുസലോ ഹോതി. വീതരാഗോ സമാധിം ഭാവേന്തോ ദസഹി ആകാരേഹി ഉപട്ഠാനകുസലോ ഹോതി.

പുഥുജ്ജനോ സമാധിം ഭാവേന്തോ കതമേഹി സത്തഹാകാരേഹി ഉപട്ഠാനകുസലോ ഹോതി? ആവജ്ജിതത്താ ആരമ്മണൂപട്ഠാനകുസലോ ഹോതി, സമഥനിമിത്തൂപട്ഠാനകുസലോ ഹോതി, പഗ്ഗഹനിമിത്തൂപട്ഠാനകുസലോ ഹോതി, അവിക്ഖേപൂപട്ഠാനകുസലോ ഹോതി, ഓഭാസൂപട്ഠാനകുസലോ ഹോതി, സമ്പഹംസനൂപട്ഠാനകുസലോ ഹോതി, ഉപേക്ഖൂപട്ഠാനകുസലോ ഹോതി – പുഥുജ്ജനോ സമാധിം ഭാവേന്തോ ഇമേഹി സത്തഹി ആകാരേഹി ഉപട്ഠാനകുസലോ ഹോതി.

സേക്ഖോ സമാധിം ഭാവേന്തോ കതമേഹി അട്ഠഹി ആകാരേഹി ഉപട്ഠാനകുസലോ ഹോതി? ആവജ്ജിതത്താ ആരമ്മണൂപട്ഠാനകുസലോ ഹോതി, സമഥനിമിത്തൂപട്ഠാനകുസലോ ഹോതി, പഗ്ഗഹനിമിത്തൂപട്ഠാനകുസലോ ഹോതി, അവിക്ഖേപൂപട്ഠാനകുസലോ ഹോതി, ഓഭാസൂപട്ഠാനകുസലോ ഹോതി, സമ്പഹംസനൂപട്ഠാനകുസലോ ഹോതി, ഉപേക്ഖൂപട്ഠാനകുസലോ ഹോതി, ഏകത്തൂപട്ഠാനകുസലോ ഹോതി – സേക്ഖോ സമാധിം ഭാവേന്തോ ഇമേഹി അട്ഠഹി ആകാരേഹി ഉപട്ഠാനകുസലോ ഹോതി.

വീതരാഗോ സമാധിം ഭാവേന്തോ കതമേഹി ദസഹി ആകാരേഹി ഉപട്ഠാനകുസലോ ഹോതി? ആവജ്ജിതത്താ ആരമ്മണൂപട്ഠാനകുസലോ ഹോതി…പേ… ഏകത്തൂപട്ഠാനകുസലോ ഹോതി, ഞാണൂപട്ഠാനകുസലോ ഹോതി, വിമുത്തൂപട്ഠാനകുസലോ ഹോതി – വീതരാഗോ സമാധിം ഭാവേന്തോ ഇമേഹി ദസഹി ആകാരേഹി ഉപട്ഠാനകുസലോ ഹോതി.

൨൦൫. പുഥുജ്ജനോ വിപസ്സനം ഭാവേന്തോ കതിഹാകാരേഹി ഉപട്ഠാനകുസലോ ഹോതി, കതിഹാകാരേഹി അനുപട്ഠാനകുസലോ ഹോതി? സേക്ഖോ വിപസ്സനം ഭാവേന്തോ കതിഹാകാരേഹി ഉപട്ഠാനകുസലോ ഹോതി, കതിഹാകാരേഹി അനുപട്ഠാനകുസലോ ഹോതി? വീതരാഗോ വിപസ്സനം ഭാവേന്തോ കതിഹാകാരേഹി ഉപട്ഠാനകുസലോ ഹോതി, കതിഹാകാരേഹി അനുപട്ഠാനകുസലോ ഹോതി?

പുഥുജ്ജനോ വിപസ്സനം ഭാവേന്തോ നവഹി ആകാരേഹി ഉപട്ഠാനകുസലോ ഹോതി, നവഹി ആകാരേഹി അനുപട്ഠാനകുസലോ ഹോതി. സേക്ഖോ വിപസ്സനം ഭാവേന്തോ ദസഹി ആകാരേഹി ഉപട്ഠാനകുസലോ ഹോതി, ദസഹി ആകാരേഹി അനുപട്ഠാനകുസലോ ഹോതി. വീതരാഗോ വിപസ്സനം ഭാവേന്തോ ദ്വാദസഹി ആകാരേഹി ഉപട്ഠാനകുസലോ ഹോതി, ദ്വാദസഹി ആകാരേഹി അനുപട്ഠാനകുസലോ ഹോതി.

പുഥുജ്ജനോ വിപസ്സനം ഭാവേന്തോ കതമേഹി നവഹി ആകാരേഹി ഉപട്ഠാനകുസലോ ഹോതി, കതമേഹി നവഹി ആകാരേഹി അനുപട്ഠാനകുസലോ ഹോതി? അനിച്ചതോ ഉപട്ഠാനകുസലോ ഹോതി, നിച്ചതോ അനുപട്ഠാനകുസലോ ഹോതി. ദുക്ഖതോ ഉപട്ഠാനകുസലോ ഹോതി, സുഖതോ അനുപട്ഠാനകുസലോ ഹോതി. അനത്തതോ ഉപട്ഠാനകുസലോ ഹോതി, അത്തതോ അനുപട്ഠാനകുസലോ ഹോതി. ഖയതോ ഉപട്ഠാനകുസലോ ഹോതി, ഘനതോ അനുപട്ഠാനകുസലോ ഹോതി. വയതോ ഉപട്ഠാനകുസലോ ഹോതി, ആയൂഹനാനുപട്ഠാനകുസലോ ഹോതി. വിപരിണാമൂപട്ഠാനകുസലോ ഹോതി, ധുവതോ അനുപട്ഠാനകുസലോ ഹോതി. അനിമിത്തൂപട്ഠാനകുസലോ ഹോതി, നിമിത്താനുപട്ഠാനകുസലോ ഹോതി. അപ്പണിഹിതൂപട്ഠാനകുസലോ ഹോതി, പണിധിഅനുപട്ഠാനകുസലോ [പണിധാനുപട്ഠാനകുസലോ (സ്യാ.)] ഹോതി. സുഞ്ഞതൂപട്ഠാനകുസലോ ഹോതി, അഭിനിവേസാനുപട്ഠാനകുസലോ ഹോതി – പുഥുജ്ജനോ വിപസ്സനം ഭാവേന്തോ ഇമേഹി നവഹി ആകാരേഹി ഉപട്ഠാനകുസലോ ഹോതി, ഇമേഹി നവഹി ആകാരേഹി അനുപട്ഠാനകുസലോ ഹോതി.

൨൦൬. സേക്ഖോ വിപസ്സനം ഭാവേന്തോ കതമേഹി ദസഹി ആകാരേഹി ഉപട്ഠാനകുസലോ ഹോതി, കതമേഹി ദസഹി ആകാരേഹി അനുപട്ഠാനകുസലോ ഹോതി? അനിച്ചതോ ഉപട്ഠാനകുസലോ ഹോതി, നിച്ചതോ അനുപട്ഠാനകുസലോ ഹോതി…പേ… സുഞ്ഞതൂപട്ഠാനകുസലോ ഹോതി, അഭിനിവേസാനൂപട്ഠാനകുസലോ ഹോതി. ഞാണൂപട്ഠാനകുസലോ ഹോതി, അഞാണഅനുപട്ഠാനകുസലോ ഹോതി – സേക്ഖോ വിപസ്സനം ഭാവേന്തോ ഇമേഹി ദസഹി ആകാരേഹി ഉപട്ഠാനകുസലോ ഹോതി, ഇമേഹി ദസഹി ആകാരേഹി അനുപട്ഠാനകുസലോ ഹോതി.

വീതരാഗോ വിപസ്സനം ഭാവേന്തോ കതമേഹി ദ്വാദസഹി ആകാരേഹി ഉപട്ഠാനകുസലോ ഹോതി, കതമേഹി ദ്വാദസഹി ആകാരേഹി അനുപട്ഠാനകുസലോ ഹോതി? അനിച്ചതോ ഉപട്ഠാനകുസലോ ഹോതി, നിച്ചതോ അനുപട്ഠാനകുസലോ ഹോതി…പേ… ഞാണൂപട്ഠാനകുസലോ ഹോതി, അഞാണാനുപട്ഠാനകുസലോ ഹോതി. വിസഞ്ഞോഗൂപട്ഠാനകുസലോ ഹോതി, സഞ്ഞോഗാനുപട്ഠാനകുസലോ ഹോതി. നിരോധൂപട്ഠാനകുസലോ ഹോതി, സങ്ഖാരാനുപട്ഠാനകുസലോ ഹോതി – വീതരാഗോ വിപസ്സനം ഭാവേന്തോ ഇമേഹി ദ്വാദസഹി ആകാരേഹി ഉപട്ഠാനകുസലോ ഹോതി, ഇമേഹി ദ്വാദസഹി ആകാരേഹി അനുപട്ഠാനകുസലോ ഹോതി.

ആവജ്ജിതത്താ ആരമ്മണൂപട്ഠാനകുസലവസേന ഇന്ദ്രിയാനി സമോധാനേതി, ഗോചരഞ്ച പജാനാതി, സമത്ഥഞ്ച പടിവിജ്ഝതി…പേ… ധമ്മേ സമോധാനേതി, ഗോചരഞ്ച പജാനാതി, സമത്ഥഞ്ച പടിവിജ്ഝതി. ഇന്ദ്രിയാനി സമോധാനേതീതി കഥം ഇന്ദ്രിയാനി സമോധാനേതി? അധിമോക്ഖട്ഠേന സദ്ധിന്ദ്രിയം സമോധാനേതി…പേ… സമഥനിമിത്തൂപട്ഠാനകുസലവസേന, പഗ്ഗഹനിമിത്തൂപട്ഠാനകുസലവസേന, അവിക്ഖേപൂപട്ഠാനകുസലവസേന, ഓഭാസൂപട്ഠാനകുസലവസേന, സമ്പഹംസനൂപട്ഠാനകുസലവസേന, ഉപേക്ഖൂപട്ഠാനകുസലവസേന, ഏകത്തൂപട്ഠാനകുസലവസേന, ഞാണൂപട്ഠാനകുസലവസേന, വിമുത്തൂപട്ഠാനകുസലവസേന.

അനിച്ചതോ ഉപട്ഠാനകുസലവസേന, നിച്ചതോ അനുപട്ഠാനകുസലവസേന, ദുക്ഖതോ ഉപട്ഠാനകുസലവസേന, സുഖതോ അനുപട്ഠാനകുസലവസേന, അനത്തതോ ഉപട്ഠാനകുസലവസേന, അത്തതോ അനുപട്ഠാനകുസലവസേന, ഖയതോ ഉപട്ഠാനകുസലവസേന, ഘനതോ അനുപട്ഠാനകുസലവസേന, വയതോ ഉപട്ഠാനകുസലവസേന, ആയൂഹനാനുപട്ഠാനകുസലവസേന, വിപരിണാമൂപട്ഠാനകുസലവസേന, ധുവതോ അനുപട്ഠാനകുസലവസേന, അനിമിത്തൂപട്ഠാനകുസലവസേന, നിമിത്താനുപട്ഠാനകുസലവസേന, അപ്പണിഹിതൂപട്ഠാനകുസലവസേന, പണിധിഅനുപട്ഠാനകുസലവസേന, സുഞ്ഞതൂപട്ഠാനകുസലവസേന, അഭിനിവേസാനുപട്ഠാനകുസലവസേന, ഞാണൂപട്ഠാനകുസലവസേന, അഞാണാനുപട്ഠാനകുസലവസേന, വിസഞ്ഞോഗൂപട്ഠാനകുസലവസേന, സഞ്ഞോഗാനുപട്ഠാനകുസലവസേന, നിരോധൂപട്ഠാനകുസലവസേന, സങ്ഖാരാനുപട്ഠാനകുസലവസേന ഇന്ദ്രിയാനി സമോധാനേതി, ഗോചരഞ്ച പജാനാതി, സമത്ഥഞ്ച പടിവിജ്ഝതി.

൨൦൭. ചതുസട്ഠിയാ ആകാരേഹി തിണ്ണന്നം ഇന്ദ്രിയാനം വസീഭാവതാപഞ്ഞാ ആസവാനം ഖയേ ഞാണം. കതമേസം തിണ്ണന്നം ഇന്ദ്രിയാനം? അനഞ്ഞാതഞ്ഞസ്സാമീതിന്ദ്രിയസ്സ, അഞ്ഞിന്ദ്രിയസ്സ, അഞ്ഞാതാവിന്ദ്രിയസ്സ.

അനഞ്ഞാതഞ്ഞസ്സാമീതിന്ദ്രിയം കതി ഠാനാനി ഗച്ഛതി? അഞ്ഞിന്ദ്രിയം കതി ഠാനാനി ഗച്ഛതി? അഞ്ഞാതാവിന്ദ്രിയം കതി ഠാനാനി ഗച്ഛതി? അനഞ്ഞാതഞ്ഞസ്സാമീതിന്ദ്രിയം ഏകം ഠാനം ഗച്ഛതി – സോതാപത്തിമഗ്ഗം. അഞ്ഞിന്ദ്രിയം ഛ ഠാനാനി ഗച്ഛതി – സോതാപത്തിഫലം, സകദാഗാമിമഗ്ഗം, സകദാഗാമിഫലം, അനാഗാമിമഗ്ഗം, അനാഗാമിഫലം, അരഹത്തമഗ്ഗം. അഞ്ഞാതാവിന്ദ്രിയം ഏകം ഠാനം ഗച്ഛതി – അരഹത്തഫലം.

സോതാപത്തിമഗ്ഗക്ഖണേ അനഞ്ഞാതഞ്ഞസ്സാമീതിന്ദ്രിയസ്സ സദ്ധിന്ദ്രിയം അധിമോക്ഖപരിവാരം ഹോതി, വീരിയിന്ദ്രിയം പഗ്ഗഹപരിവാരം ഹോതി, സതിന്ദ്രിയം ഉപട്ഠാനപരിവാരം ഹോതി, സമാധിന്ദ്രിയം അവിക്ഖേപപരിവാരം ഹോതി, പഞ്ഞിന്ദ്രിയം ദസ്സനപരിവാരം ഹോതി, മനിന്ദ്രിയം വിജാനനപരിവാരം ഹോതി, സോമനസ്സിന്ദ്രിയം അഭിസന്ദനപരിവാരം ഹോതി, ജീവിതിന്ദ്രിയം പവത്തസന്തതാധിപതേയ്യപരിവാരം ഹോതി. സോതാപത്തിമഗ്ഗക്ഖണേ ജാതാ ധമ്മാ, ഠപേത്വാ ചിത്തസമുട്ഠാനം രൂപം, സബ്ബേവ കുസലാ ഹോന്തി, സബ്ബേവ അനാസവാ ഹോന്തി, സബ്ബേവ നിയ്യാനികാ ഹോന്തി, സബ്ബേവ അപചയഗാമിനോ ഹോന്തി, സബ്ബേവ ലോകുത്തരാ ഹോന്തി, സബ്ബേവ നിബ്ബാനാരമ്മണാ ഹോന്തി. സോതാപത്തിമഗ്ഗക്ഖണേ അനഞ്ഞാതഞ്ഞസ്സാമീതിന്ദ്രിയസ്സ ഇമാനി അട്ഠിന്ദ്രിയാനി സഹജാതപരിവാരാ ഹോന്തി, അഞ്ഞമഞ്ഞപരിവാരാ ഹോന്തി, നിസ്സയപരിവാരാ ഹോന്തി, സമ്പയുത്തപരിവാരാ ഹോന്തി, സഹഗതാ ഹോന്തി, സഹജാതാ ഹോന്തി, സംസട്ഠാ ഹോന്തി, സമ്പയുത്താ ഹോന്തി. തേവ തസ്സ ആകാരാ ചേവ ഹോന്തി പരിവാരാ ച.

സോതാപത്തിഫലക്ഖണേ…പേ… അരഹത്തഫലക്ഖണേ അഞ്ഞാതാവിന്ദ്രിയസ്സ സദ്ധിന്ദ്രിയം അധിമോക്ഖപരിവാരം ഹോതി…പേ… ജീവിതിന്ദ്രിയം പവത്തസന്തതാധിപതേയ്യപരിവാരം ഹോതി. അരഹത്തഫലക്ഖണേ ജാതാ ധമ്മാ സബ്ബേവ അബ്യാകതാ ഹോന്തി, ഠപേത്വാ ചിത്തസമുട്ഠാനം രൂപം സബ്ബേവ അനാസവാ ഹോന്തി, സബ്ബേവ ലോകുത്തരാ ഹോന്തി, സബ്ബേവ നിബ്ബാനാരമ്മണാ ഹോന്തി. അരഹത്തഫലക്ഖണേ അഞ്ഞാതാവിന്ദ്രിയസ്സ ഇമാനി അട്ഠിന്ദ്രിയാനി സഹജാതപരിവാരാ ഹോന്തി. തേവ തസ്സ ആകാരാ ചേവ ഹോന്തി പരിവാരാ ച. ഇതി ഇമാനി അട്ഠ അട്ഠകാനി ചതുസട്ഠി ഹോന്തി.

ആസവാതി കതമേ തേ ആസവാ? കാമാസവോ, ഭവാസവോ, ദിട്ഠാസവോ, അവിജ്ജാസവോ. കത്ഥേതേ ആസവാ ഖീയന്തി [ഖിയ്യന്തി (ക.)]? സോതാപത്തിമഗ്ഗേന അനവസേസോ ദിട്ഠാസവോ ഖീയതി. അപായഗമനീയോ കാമാസവോ ഖീയതി, അപായഗമനീയോ ഭവാസവോ ഖീയതി, അപായഗമനീയോ അവിജ്ജാസവോ ഖീയതി. ഏത്ഥേതേ ആസവാ ഖീയന്തി. സകദാഗാമിമഗ്ഗേന ഓളാരികോ കാമാസവോ ഖീയതി, തദേകട്ഠോ ഭവാസവോ ഖീയതി, തദേകട്ഠോ അവിജ്ജാസവോ ഖീയതി. ഏത്ഥേതേ ആസവാ ഖീയന്തി. അനാഗാമിമഗ്ഗേന അനവസേസോ കാമാസവോ ഖീയതി, തദേകട്ഠോ ഭവാസവോ ഖീയതി, തദേകട്ഠോ അവിജ്ജാസവോ ഖീയതി. ഏത്ഥേതേ ആസവാ ഖീയന്തി. അരഹത്തമഗ്ഗേന അനവസേസോ ഭവാസവോ ഖീയതി, അനവസേസോ അവിജ്ജാസവോ ഖീയതി. ഏത്ഥേതേ ആസവാ ഖീയന്തി.

൨൦൮. ന തസ്സ അദ്ദിട്ഠമിധത്ഥി കിഞ്ചി, അഥോ അവിഞ്ഞാതമജാനിതബ്ബം;

സബ്ബം അഭിഞ്ഞാസി യദത്ഥി നേയ്യം, തഥാഗതോ തേന സമന്തചക്ഖൂതി.

സമന്തചക്ഖൂതി കേനട്ഠേന സമന്തചക്ഖു? ചുദ്ദസ ബുദ്ധഞാണാനി – ദുക്ഖേ ഞാണം ബുദ്ധഞാണം, ദുക്ഖസമുദയേ ഞാണം ബുദ്ധഞാണം…പേ… സബ്ബഞ്ഞുതഞാണം ബുദ്ധഞാണം, അനാവരണഞാണം ബുദ്ധഞാണം. ഇമാനി ചുദ്ദസ ബുദ്ധഞാണാനി. ഇമേസം ചുദ്ദസന്നം ബുദ്ധഞാണാനം അട്ഠ ഞാണാനി സാവകസാധാരണാനി, ഛ ഞാണാനി അസാധാരണാനി സാവകേഹി.

യാവതാ ദുക്ഖസ്സ ദുക്ഖട്ഠോ ഞാതോ, അഞ്ഞാതോ ദുക്ഖട്ഠോ നത്ഥീതി – സമന്തചക്ഖു. യം സമന്തചക്ഖു തം പഞ്ഞിന്ദ്രിയം. പഞ്ഞിന്ദ്രിയസ്സ വസേന അധിമോക്ഖട്ഠേന സദ്ധിന്ദ്രിയം, പഗ്ഗഹട്ഠേന വീരിയിന്ദ്രിയം, ഉപട്ഠാനട്ഠേന സതിന്ദ്രിയം, അവിക്ഖേപട്ഠേന സമാധിന്ദ്രിയം. യാവതാ ദുക്ഖസ്സ ദുക്ഖട്ഠോ ദിട്ഠോ വിദിതോ സച്ഛികതോ ഫസ്സിതോ പഞ്ഞായ; അഫസ്സിതോ പഞ്ഞായ ദുക്ഖട്ഠോ നത്ഥീതി – സമന്തചക്ഖു. യം സമന്തചക്ഖു തം പഞ്ഞിന്ദ്രിയം. പഞ്ഞിന്ദ്രിയസ്സ വസേന അധിമോക്ഖട്ഠേന സദ്ധിന്ദ്രിയം, പഗ്ഗഹട്ഠേന വീരിയിന്ദ്രിയം, ഉപട്ഠാനട്ഠേന സതിന്ദ്രിയം, അവിക്ഖേപട്ഠേന സമാധിന്ദ്രിയം. യാവതാ സമുദയസ്സ സമുദയട്ഠോ…പേ… യാവതാ നിരോധസ്സ നിരോധട്ഠോ… യാവതാ മഗ്ഗസ്സ മഗ്ഗട്ഠോ… യാവതാ അത്ഥപടിസമ്ഭിദായ അത്ഥപടിസമ്ഭിദട്ഠോ… യാവതാ ധമ്മപടിസമ്ഭിദായ ധമ്മപടിസമ്ഭിദട്ഠോ… യാവതാ നിരുത്തിപടിസമ്ഭിദായ നിരുത്തിപടിസമ്ഭിദട്ഠോ… യാവതാ പടിഭാനപടിസമ്ഭിദായ പടിഭാനപടിസമ്ഭിദട്ഠോ… യാവതാ ഇന്ദ്രിയപരോപരിയത്തേ ഞാണം… യാവതാ സത്താനം ആസയാനുസയേ ഞാണം… യാവതാ യമകപാടിഹീരേ ഞാണം… യാവതാ മഹാകരുണാസമാപത്തിയാ ഞാണം… യാവതാ സദേവകസ്സ ലോകസ്സ സമാരകസ്സ സബ്രഹ്മകസ്സ സസ്സമണബ്രാഹ്മണിയാ പജായ സദേവമനുസ്സായ ദിട്ഠം സുതം മുതം വിഞ്ഞാതം പത്തം പരിയേസിതം അനുവിചരിതം മനസാ, തം ഞാതം ദിട്ഠം വിദിതം സച്ഛികതം ഫസ്സിതം പഞ്ഞായ. അഫസ്സിതം പഞ്ഞായ നത്ഥീതി – സമന്തചക്ഖു. യം സമന്തചക്ഖു തം പഞ്ഞിന്ദ്രിയം. പഞ്ഞിന്ദ്രിയസ്സ വസേന അധിമോക്ഖട്ഠേന സദ്ധിന്ദ്രിയം, പഗ്ഗഹട്ഠേന വീരിയിന്ദ്രിയം, ഉപട്ഠാനട്ഠേന സതിന്ദ്രിയം, അവിക്ഖേപട്ഠേന സമാധിന്ദ്രിയം.

സദ്ദഹന്തോ പഗ്ഗണ്ഹാതി, പഗ്ഗണ്ഹന്തോ സദ്ദഹതി. സദ്ദഹന്തോ ഉപട്ഠാപേതി, ഉപട്ഠാപേന്തോ സദ്ദഹതി. സദ്ദഹന്തോ സമാദഹതി, സമാദഹന്തോ സദ്ദഹതി. സദ്ദഹന്തോ പജാനാതി, പജാനന്തോ സദ്ദഹതി. പഗ്ഗണ്ഹന്തോ ഉപട്ഠാപേതി, ഉപട്ഠാപേന്തോ പഗ്ഗണ്ഹാതി. പഗ്ഗണ്ഹന്തോ സമാദഹതി, സമാദഹന്തോ പഗ്ഗണ്ഹാതി. പഗ്ഗണ്ഹന്തോ പജാനാതി, പജാനന്തോ പഗ്ഗണ്ഹാതി. പഗ്ഗണ്ഹന്തോ സദ്ദഹതി, സദ്ദഹന്തോ പഗ്ഗണ്ഹാതി. ഉപട്ഠാപേന്തോ സമാദഹതി, സമാദഹന്തോ ഉപട്ഠാപേതി. ഉപട്ഠാപേന്തോ പജാനാതി, പജാനന്തോ ഉപട്ഠാപേതി. ഉപട്ഠാപേന്തോ സദ്ദഹതി, സദ്ദഹന്തോ ഉപട്ഠാപേതി. ഉപട്ഠാപേന്തോ പഗ്ഗണ്ഹാതി, പഗ്ഗണ്ഹന്തോ ഉപട്ഠാപേതി. സമാദഹന്തോ പജാനാതി, പജാനന്തോ സമാദഹതി. സമാദഹന്തോ സദ്ദഹതി, സദ്ദഹന്തോ സമാദഹതി. സമാദഹന്തോ പഗ്ഗണ്ഹാതി, പഗ്ഗണ്ഹന്തോ സമാദഹതി. സമാദഹന്തോ ഉപട്ഠാപേതി, ഉപട്ഠാപേന്തോ സമാദഹതി. പജാനന്തോ സദ്ദഹതി, സദ്ദഹന്തോ പജാനാതി. പജാനന്തോ പഗ്ഗണ്ഹാതി, പഗ്ഗണ്ഹന്തോ പജാനാതി. പജാനന്തോ ഉപട്ഠാപേതി, ഉപട്ഠാപേന്തോ പജാനാതി. പജാനന്തോ സമാദഹതി, സമാദഹന്തോ പജാനാതി.

സദ്ദഹിതത്താ പഗ്ഗഹിതം, പഗ്ഗഹിതത്താ സദ്ദഹിതം. സദ്ദഹിതത്താ ഉപട്ഠാപിതം, ഉപട്ഠാപിതത്താ സദ്ദഹിതം. സദ്ദഹിതത്താ സമാദഹിതം, സമാദഹിതത്താ സദ്ദഹിതം. സദ്ദഹിതത്താ പജാനിതം, പജാനിതത്താ സദ്ദഹിതം. പഗ്ഗഹിതത്താ ഉപട്ഠാപിതം, ഉപട്ഠാപിതത്താ പഗ്ഗഹിതം. പഗ്ഗഹിതത്താ സമാദഹിതം, സമാദഹിതത്താ പഗ്ഗഹിതം. പഗ്ഗഹിതത്താ പജാനിതം പജാനിതത്താ പഗ്ഗഹിതം. പഗ്ഗഹിതത്താ സദ്ദഹിതം, സദ്ദഹിതത്താ പഗ്ഗഹിതം. ഉപട്ഠാപിതത്താ സമാദഹിതം, സമാദഹിതത്താ ഉപട്ഠാപിതം. ഉപട്ഠാപിതത്താ പജാനിതം, പജാനിതത്താ ഉപട്ഠാപിതം. ഉപട്ഠാപിതത്താ സദ്ദഹിതം, സദ്ദഹിതത്താ ഉപട്ഠാപിതം. ഉപട്ഠാപിതത്താ പഗ്ഗഹിതം, പഗ്ഗഹിതത്താ ഉപട്ഠാപിതം. സമാദഹിതത്താ പജാനിതം, പജാനിതത്താ സമാദഹിതം. സമാദഹിതത്താ സദ്ദഹിതം, സദ്ദഹിതത്താ സമാദഹിതം. സമാദഹിതത്താ പഗ്ഗഹിതം, പഗ്ഗഹിതത്താ സമാദഹിതം. സമാദഹിതത്താ ഉപട്ഠാപിതം, ഉപട്ഠാപിതത്താ സമാദഹിതം. പജാനിതത്താ സദ്ദഹിതം, സദ്ദഹിതത്താ പജാനിതം. പജാനിതത്താ പഗ്ഗഹിതം, പഗ്ഗഹിതത്താ പജാനിതം. പജാനിതത്താ ഉപട്ഠാപിതം, ഉപട്ഠാപിതത്താ പജാനിതം. പജാനിതത്താ സമാദഹിതം, സമാദഹിതത്താ പജാനിതം.

യം ബുദ്ധചക്ഖു തം ബുദ്ധഞാണം, യം ബുദ്ധഞാണം തം ബുദ്ധചക്ഖു, യേന ചക്ഖുനാ തഥാഗതോ സത്തേ പസ്സതി അപ്പരജക്ഖേ മഹാരജക്ഖേ തിക്ഖിന്ദ്രിയേ മുദിന്ദ്രിയേ സ്വാകാരേ ദ്വാകാരേ സുവിഞ്ഞാപയേ ദുവിഞ്ഞാപയേ അപ്പേകച്ചേ പരലോകവജ്ജഭയദസ്സാവിനോ [പരലോകവജ്ജഭയദസ്സാവിനേ (സ്യാ. ക.)], അപ്പേകച്ചേ നപരലോകവജ്ജഭയദസ്സാവിനോ.

അപ്പരജക്ഖേ മഹാരജക്ഖേതി സദ്ധോ പുഗ്ഗലോ അപ്പരജക്ഖോ, അസ്സദ്ധോ പുഗ്ഗലോ മഹാരജക്ഖോ. ആരദ്ധവീരിയോ പുഗ്ഗലോ അപ്പരജക്ഖോ, കുസീതോ പുഗ്ഗലോ മഹാരജക്ഖോ. ഉപട്ഠിതസ്സതി പുഗ്ഗലോ അപ്പരജക്ഖോ, മുട്ഠസ്സതി പുഗ്ഗലോ മഹാരജക്ഖോ. സമാഹിതോ പുഗ്ഗലോ അപ്പരജക്ഖോ, അസമാഹിതോ പുഗ്ഗലോ മഹാരജക്ഖോ. പഞ്ഞവാ പുഗ്ഗലോ അപ്പരജക്ഖോ, ദുപ്പഞ്ഞോ പുഗ്ഗലോ മഹാരജക്ഖോ.

തിക്ഖിന്ദ്രിയേ മുദിന്ദ്രിയേതി സദ്ധോ പുഗ്ഗലോ തിക്ഖിന്ദ്രിയോ, അസ്സദ്ധോ പുഗ്ഗലോ മുദിന്ദ്രിയോ…പേ… പഞ്ഞവാ പുഗ്ഗലോ തിക്ഖിന്ദ്രിയോ, ദുപ്പഞ്ഞോ പുഗ്ഗലോ മുദിന്ദ്രിയോ. സ്വാകാരേ ദ്വാകാരേതി സദ്ധോ പുഗ്ഗലോ സ്വാകാരോ, അസ്സദ്ധോ പുഗ്ഗലോ ദ്വാകാരോ…പേ… പഞ്ഞവാ പുഗ്ഗലോ സ്വാകാരോ, ദുപ്പഞ്ഞോ പുഗ്ഗലോ ദ്വാകാരോ. സുവിഞ്ഞാപയേ ദുവിഞ്ഞാപയേതി സദ്ധോ പുഗ്ഗലോ സുവിഞ്ഞാപയോ, അസ്സദ്ധോ പുഗ്ഗലോ ദുവിഞ്ഞാപയോ…പേ… പഞ്ഞവാ പുഗ്ഗലോ സുവിഞ്ഞാപയോ, ദുപ്പഞ്ഞോ പുഗ്ഗലോ ദുവിഞ്ഞാപയോ.

അപ്പേകച്ചേ പരലോകവജ്ജഭയദസ്സാവിനോ, അപ്പേകച്ചേ നപരലോകവജ്ജഭയദസ്സാവിനോതി സദ്ധോ പുഗ്ഗലോ പരലോകവജ്ജഭയദസ്സാവീ, അസ്സദ്ധോ പുഗ്ഗലോ നപരലോകവജ്ജഭയദസ്സാവീ. ആരദ്ധവീരിയോ പുഗ്ഗലോ പരലോകവജ്ജഭയദസ്സാവീ, കുസീതോ പുഗ്ഗലോ നപരലോകവജ്ജഭയദസ്സാവീ…പേ… പഞ്ഞവാ പുഗ്ഗലോ പരലോകവജ്ജഭയദസ്സാവീ, ദുപ്പഞ്ഞോ പുഗ്ഗലോ നപരലോകവജ്ജഭയദസ്സാവീ.

ലോകോതി ഖന്ധലോകോ ധാതുലോകോ ആയതനലോകോ വിപത്തിഭവലോകോ വിപത്തിസമ്ഭവലോകോ സമ്പത്തിഭവലോകോ സമ്പത്തിസമ്ഭവലോകോ.

ഏകോ ലോകോ – സബ്ബേ സത്താ ആഹാരട്ഠിതികാ. ദ്വേ ലോകാ – നാമഞ്ച രൂപഞ്ച. തയോ ലോകാ – തിസ്സോ വേദനാ. ചത്താരോ ലോകാ – ചത്താരോ ആഹാരാ. പഞ്ച ലോകാ – പഞ്ചുപാദാനക്ഖന്ധാ. ഛ ലോകാ – ഛ അജ്ഝത്തികാനി ആയതനാനി. സത്ത ലോകാ – സത്ത വിഞ്ഞാണട്ഠിതിയോ. അട്ഠ ലോകാ – അട്ഠ ലോകധമ്മാ. നവ ലോകാ – നവ സത്താവാസാ. ദസ ലോകാ – ദസായതനാനി. ദ്വാദസ ലോകാ – ദ്വാദസായതനാനി. അട്ഠാരസ ലോകാ – അട്ഠാരസ ധാതുയോ.

വജ്ജന്തി സബ്ബേ കിലേസാ വജ്ജാ, സബ്ബേ ദുച്ചരിതാ വജ്ജാ, സബ്ബേ അഭിസങ്ഖാരാ വജ്ജാ, സബ്ബേ ഭവഗാമികമ്മാ വജ്ജാ. ഇതി ഇമസ്മിഞ്ച ലോകേ ഇമസ്മിഞ്ച വജ്ജേ തിബ്ബാ ഭയസഞ്ഞാ പച്ചുപട്ഠിതാ ഹോന്തി, സേയ്യഥാപി ഉക്ഖിത്താസികേ വധകേ. ഇമേഹി പഞ്ഞാസായ ആകാരേഹി ഇമാനി പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി ജാനാതി പസ്സതി അഞ്ഞാതി പടിവിജ്ഝതീതി.

ഇന്ദ്രിയസമോധാനോ പഞ്ചമോ.

തതിയഭാണവാരോ.

ഇന്ദ്രിയകഥാ നിട്ഠിതാ.