൬൯. ആസയാനുസയഞാണനിദ്ദേസോ

൧൧൩. കതമം തഥാഗതസ്സ സത്താനം ആസയാനുസയേ ഞാണം? ഇധ തഥാഗതോ സത്താനം ആസയം ജാനാതി, അനുസയം ജാനാതി, ചരിതം ജാനാതി, അധിമുത്തിം ജാനാതി, ഭബ്ബാഭബ്ബേ സത്തേ പജാനാതി. കതമോ [കതമോ ച (സ്യാ. ക.)] സത്താനം ആസയോ? ‘‘സസ്സതോ ലോകോ’’തി വാ, ‘‘അസസ്സതോ ലോകോ’’തി വാ, ‘‘അന്തവാ ലോകോ’’തി വാ, ‘‘അനന്തവാ ലോകോ’’തി വാ, ‘‘തം ജീവം തം സരീര’’ന്തി വാ, ‘‘അഞ്ഞം ജീവം അഞ്ഞം സരീര’’ന്തി വാ, ‘‘ഹോതി തഥാഗതോ പരം മരണാ’’തി വാ, ‘‘ന ഹോതി തഥാഗതോ പരം മരണാ’’തി വാ, ‘‘ഹോതി ച ന ച ഹോതി തഥാഗതോ പരം മരണാ’’തി വാ, ‘‘നേവ ഹോതി ന ന ഹോതി തഥാഗതോ പരം മരണാ’’തി വാ. ഇതി ഭവദിട്ഠിസന്നിസ്സിതാ വാ സത്താ ഹോന്തി വിഭവദിട്ഠിസന്നിസ്സിതാ വാ.

ഏതേ വാ പന ഉഭോ അന്തേ അനുപഗമ്മ ഇദപ്പച്ചയതാപടിച്ചസമുപ്പന്നേസു ധമ്മേസു അനുലോമികാ ഖന്തി പടിലദ്ധാ ഹോതി, യഥാഭൂതം വാ ഞാണം. കാമം സേവന്തഞ്ഞേവ ജാനാതി – ‘‘അയം പുഗ്ഗലോ കാമഗരുകോ കാമാസയോ കാമാധിമുത്തോ’’തി. കാമം സേവന്തഞ്ഞേവ ജാനാതി – ‘‘അയം പുഗ്ഗലോ നേക്ഖമ്മഗരുകോ നേക്ഖമ്മാസയോ നേക്ഖമ്മാധിമുത്തോ’’തി. നേക്ഖമ്മം സേവന്തഞ്ഞേവ ജാനാതി – ‘‘അയം പുഗ്ഗലോ (നേക്ഖമ്മഗരുകോ നേക്ഖമ്മാസയോ നേക്ഖമ്മാധിമുത്തോ’’തി. നേക്ഖമ്മം സേവന്തഞ്ഞേവ ജാനാതി – ‘‘അയം പുഗ്ഗലോ കാമഗരുകോ കാമാസയോ കാമാധിമുത്തോ’’തി. ബ്യാപാദം സേവന്തഞ്ഞേവ ജാനാതി) [( ) ഏത്ഥന്തരേ പാഠാ നത്ഥി സ്യാമപോത്ഥകേ, ഏവമുപരിപി] – ‘‘അയം പുഗ്ഗലോ ബ്യാപാദഗരുകോ ബ്യാപാദാസയോ ബ്യാപാദാധിമുത്തോ’’തി. ബ്യാപാദം സേവന്തഞ്ഞേവ ജാനാതി – ‘‘അയം പുഗ്ഗലോ (അബ്യാപാദഗരുകോ അബ്യാപാദാസയോ അബ്യാപാദാധിമുത്തോ’’തി. അബ്യാപാദം സേവന്തഞ്ഞേവ ജാനാതി – ‘‘അയം പുഗ്ഗലോ അബ്യാപാദഗരുകോ അബ്യാപാദാസയോ അബ്യാപാദാധിമുത്തോ’’തി. അബ്യാപാദം സേവന്തഞ്ഞേവ ജാനാതി – ‘‘അയം പുഗ്ഗലോ ബ്യാപാദഗരുകോ ബ്യാപാദാസയോ ബ്യാപാദാധിമുത്തോ’’തി. ഥിനമിദ്ധം സേവന്തഞ്ഞേവ ജാനാതി) – ‘‘അയം പുഗ്ഗലോ ഥിനമിദ്ധഗരുകോ ഥിനമിദ്ധാസയോ ഥിനമിദ്ധാധിമുത്തോ’’തി. ഥിനമിദ്ധം സേവന്തഞ്ഞേവ ജാനാതി – ‘‘അയം പുഗ്ഗലോ ആലോകസഞ്ഞാഗരുകോ ആലോകസഞ്ഞാസയോ ആലോകസഞ്ഞാധിമുത്തോ’’തി. ആലോകസഞ്ഞം സേവന്തഞ്ഞേവ ജാനാതി – ‘‘അയം പുഗ്ഗലോ (ആലോകസഞ്ഞാഗരുകോ ആലോകസഞ്ഞാസയോ ആലോകസഞ്ഞാധിമുത്തോ’’തി. ആലോകസഞ്ഞം സേവന്തഞ്ഞേവ ജാനാതി – ‘‘അയം പുഗ്ഗലോ ഥിനമിദ്ധഗരുകോ ഥിനമിദ്ധാസയോ ഥിനമിദ്ധാധിമുത്തോ’’തി.) അയം സത്താനം ആസയോ.

൧൧൪. കതമോ ച സത്താനം അനുസയോ? സത്താനുസയാ – കാമരാഗാനുസയോ, പടിഘാനുസയോ, മാനാനുസയോ, ദിട്ഠാനുസയോ, വിചികിച്ഛാനുസയോ, ഭവരാഗാനുസയോ, അവിജ്ജാനുസയോ. യം ലോകേ പിയരൂപം സാതരൂപം, ഏത്ഥ സത്താനം കാമരാഗാനുസയോ അനുസേതി. യം ലോകേ അപ്പിയരൂപം അസാതരൂപം, ഏത്ഥ സത്താനം പടിഘാനുസയോ അനുസേതി. ഇതി ഇമേസു ദ്വീസു ധമ്മേസു അവിജ്ജാ അനുപതിതാ, തദേകട്ഠോ മാനോ ച ദിട്ഠി ച വിചികിച്ഛാ ച ദട്ഠബ്ബാ. അയം സത്താനം അനുസയോ.

കതമഞ്ച സത്താനം ചരിതം? പുഞ്ഞാഭിസങ്ഖാരോ അപുഞ്ഞാഭിസങ്ഖാരോ ആനേഞ്ജാഭിസങ്ഖാരോ പരിത്തഭൂമകോ വാ മഹാഭൂമകോ വാ. ഇദം സത്താനം ചരിതം.

൧൧൫. കതമാ ച സത്താനം അധിമുത്തി? സന്തി സത്താ ഹീനാധിമുത്തികാ, സന്തി സത്താ പണീതാധിമുത്തികാ. ഹീനാധിമുത്തികാ സത്താ ഹീനാധിമുത്തികേ സത്തേ സേവന്തി ഭജന്തി പയിരുപാസന്തി. പണീതാധിമുത്തികാ സത്താ പണീതാധിമുത്തികേ സത്തേ സേവന്തി ഭജന്തി പയിരുപാസന്തി. അതീതമ്പി അദ്ധാനം ഹീനാധിമുത്തികാ സത്താ ഹീനാധിമുത്തികേ സത്തേ സേവിംസു ഭജിംസു പയിരുപാസിംസു; പണീതാധിമുത്തികാ സത്താ പണീതാധിമുത്തികേ സത്തേ സേവിംസു ഭജിംസു പയിരുപാസിംസു. അനാഗതമ്പി അദ്ധാനം ഹീനാധിമുത്തികാ സത്താ ഹീനാധിമുത്തികേ സത്തേ സേവിസ്സന്തി ഭജിസ്സന്തി പയിരുപാസിസ്സന്തി; പണീതാധിമുത്തികാ സത്താ പണീതാധിമുത്തികേ സത്തേ സേവിസ്സന്തി ഭജിസ്സന്തി പയിരുപാസിസ്സന്തി. അയം സത്താനം അധിമുത്തി.

കതമേ സത്താ അഭബ്ബാ? യേ തേ സത്താ കമ്മാവരണേന സമന്നാഗതാ, കിലേസാവരണേന സമന്നാഗതാ, വിപാകാവരണേന സമന്നാഗതാ, അസ്സദ്ധാ അച്ഛന്ദികാ ദുപ്പഞ്ഞാ, അഭബ്ബാ നിയാമം ഓക്കമിതും കുസലേസു ധമ്മേസു സമ്മത്തം – ഇമേ തേ സത്താ അഭബ്ബാ.

കതമേ സത്താ ഭബ്ബാ? യേ തേ സത്താ ന കമ്മാവരണേന സമന്നാഗതാ, ന കിലേസാവരണേന സമന്നാഗതാ, ന വിപാകാവരണേന സമന്നാഗതാ, സദ്ധാ ഛന്ദികാ പഞ്ഞവന്തോ, ഭബ്ബാ നിയാമം ഓക്കമിതും കുസലേസു ധമ്മേസു സമ്മത്തം – ഇമേ തേ സത്താ ഭബ്ബാ. ഇദം തഥാഗതസ്സ സത്താനം ആസയാനുസയേ ഞാണം.

ആസയാനുസയഞാണനിദ്ദേസോ നവസട്ഠിമോ.