൫൩൮. മൂഗപക്ഖജാതകം (൧)

൧. ‘‘മാ പണ്ഡിച്ചയം [പണ്ഡിതിയം (സീ.), പണ്ഡിച്ചിയം (പീ.)] വിഭാവയ, ബാലമതോ ഭവ സബ്ബപാണിനം;

സബ്ബോ തം ജനോ ഓചിനായതു, ഏവം തവ അത്ഥോ ഭവിസ്സതി’’.

൨. ‘‘കരോമി തേ തം വചനം, യം മം ഭണസി ദേവതേ;

അത്ഥകാമാസി മേ അമ്മ, ഹിതകാമാസി ദേവതേ’’.

൩. ‘‘കിം നു സന്തരമാനോവ, കാസും ഖണസി സാരഥി;

പുട്ഠോ മേ സമ്മ അക്ഖാഹി, കിം കാസുയാ കരിസ്സസി’’.

൪. ‘‘രഞ്ഞോ മൂഗോ ച പക്ഖോ ച, പുത്തോ ജാതോ അചേതസോ;

സോമ്ഹി രഞ്ഞാ സമജ്ഝിട്ഠോ, പുത്തം മേ നിഖണം വനേ’’.

൫. ‘‘ന ബധിരോ ന മൂഗോസ്മി, ന പക്ഖോ ന ച വീകലോ [നപി പങ്ഗുലോ (സീ. പീ.), ന ച പിങ്ഗലോ (സ്യാ.)];

അധമ്മം സാരഥി കയിരാ, മം ചേ ത്വം നിഖണം വനേ’’.

൬. ‘‘ഊരൂ ബാഹും [ബാഹൂ (സീ. ക.)] ച മേ പസ്സ, ഭാസിതഞ്ച സുണോഹി മേ;

അധമ്മം സാരഥി കയിരാ, മം ചേ ത്വം നിഖണം വനേ’’.

൭. ‘‘ദേവതാ നുസി ഗന്ധബ്ബോ, അദു [ആദു (സീ.), ആദൂ (സ്യാ.)] സക്കോ പുരിന്ദദോ;

കോ വാ ത്വം കസ്സ വാ പുത്തോ, കഥം ജാനേമു തം മയം’’.

൮. ‘‘നമ്ഹി ദേവോ ന ഗന്ധബ്ബോ, നാപി സക്കോ പുരിന്ദദോ;

കാസിരഞ്ഞോ അഹം പുത്തോ, യം കാസുയാ നിഖഞ്ഞസി [നിഘഞ്ഞസി (സീ. പീ.), നിഖഞ്ഛസി (?)].

൯. ‘‘തസ്സ രഞ്ഞോ അഹം പുത്തോ, യം ത്വം സമ്മൂപജീവസി [സമുപജീവസി (സീ. പീ.)];

അധമ്മം സാരഥി കയിരാ, മം ചേ ത്വം നിഖണം വനേ.

൧൦. ‘‘യസ്സ രുക്ഖസ്സ ഛായായ, നിസീദേയ്യ സയേയ്യ വാ;

ന തസ്സ സാഖം ഭഞ്ജേയ്യ, മിത്തദുബ്ഭോ [മിത്തദൂഭോ (സീ. പീ.)] ഹി പാപകോ.

൧൧. ‘‘യഥാ രുക്ഖോ തഥാ രാജാ, യഥാ സാഖാ തഥാ അഹം;

യഥാ ഛായൂപഗോ പോസോ, ഏവം ത്വമസി സാരഥി;

അധമ്മം സാരഥി കയിരാ, മം ചേ ത്വം നിഖണം വനേ.

൧൨. ‘‘പഹൂതഭക്ഖോ [ബഹുത്തഭക്ഖോ (ക.)] ഭവതി, വിപ്പവുട്ഠോ [വിപ്പവുത്ഥോ (സീ. പീ.), വിപ്പമുത്തോ (ക.)] സകം [സകാ (സീ. പീ.)] ഘരാ;

ബഹൂ നം ഉപജീവന്തി, യോ മിത്താനം ന ദുബ്ഭതി.

൧൩. ‘‘യം യം ജനപദം യാതി, നിഗമേ രാജധാനിയോ;

സബ്ബത്ഥ പൂജിതോ ഹോതി, യോ മിത്താനം ന ദുബ്ഭതി.

൧൪. ‘‘നാസ്സ ചോരാ പസാഹന്തി [പസഹന്തി (സീ. സ്യാ. പീ.)], നാതിമഞ്ഞന്തി ഖത്തിയാ [നാതിമഞ്ഞേതി ഖത്തിയോ (സീ. സ്യാ. പീ.)];

സബ്ബേ അമിത്തേ തരതി, യോ മിത്താനം ന ദുബ്ഭതി.

൧൫. ‘‘അക്കുദ്ധോ സഘരം ഏതി, സഭായം [സഭായ (സീ. സ്യാ. പീ.)] പടിനന്ദിതോ;

ഞാതീനം ഉത്തമോ ഹോതി, യോ മിത്താനം ന ദുബ്ഭതി.

൧൬. ‘‘സക്കത്വാ സക്കതോ ഹോതി, ഗരു ഹോതി സഗാരവോ [ഗരുകോ ഹോതി ഗാരവോ (ക.)];

വണ്ണകിത്തിഭതോ ഹോതി, യോ മിത്താനം ന ദുബ്ഭതി.

൧൭. ‘‘പൂജകോ ലഭതേ പൂജം, വന്ദകോ പടിവന്ദനം;

യസോ കിത്തിഞ്ച പപ്പോതി, യോ മിത്താനം ന ദുബ്ഭതി.

൧൮. ‘‘അഗ്ഗി യഥാ പജ്ജലതി, ദേവതാവ വിരോചതി;

സിരിയാ അജഹിതോ ഹോതി, യോ മിത്താനം ന ദുബ്ഭതി.

൧൯. ‘‘ഗാവോ തസ്സ പജായന്തി, ഖേത്തേ വുത്തം വിരൂഹതി;

വുത്താനം ഫലമസ്നാതി, യോ മിത്താനം ന ദുബ്ഭതി.

൨൦. ‘‘ദരിതോ പബ്ബതാതോ വാ, രുക്ഖതോ പതിതോ നരോ;

ചുതോ പതിട്ഠം ലഭതി, യോ മിത്താനം ന ദുബ്ഭതി.

൨൧. ‘‘വിരൂള്ഹമൂലസന്താനം, നിഗ്രോധമിവ മാലുതോ;

അമിത്താ നപ്പസാഹന്തി, യോ മിത്താനം ന ദുബ്ഭതി’’.

൨൨. ‘‘ഏഹി തം പടിനേസ്സാമി, രാജപുത്ത സകം ഘരം;

രജ്ജം കാരേഹി ഭദ്ദന്തേ, കിം അരഞ്ഞേ കരിസ്സസി’’.

൨൩. ‘‘അലം മേ തേന രജ്ജേന, ഞാതകേഹി [ഞാതകേന (സ്യാ. ക.)] ധനേന വാ;

യം മേ അധമ്മചരിയായ, രജ്ജം ലബ്ഭേഥ സാരഥി’’.

൨൪. ‘‘പുണ്ണപത്തം മം ലാഭേഹി [പലാഭേഹി (സീ. പീ.)], രാജപുത്ത ഇതോ ഗതോ;

പിതാ മാതാ ച മേ ദജ്ജും, രാജപുത്ത തയീ ഗതേ.

൨൫. ‘‘ഓരോധാ ച കുമാരാ ച, വേസിയാനാ ച ബ്രാഹ്മണാ;

തേപി അത്തമനാ ദജ്ജും, രാജപുത്ത തയീ ഗതേ.

൨൬. ‘‘ഹത്ഥാരോഹാ [ഹത്ഥാരൂഹാ (സീ. പീ.) ഏവമുപരിപി] അനീകട്ഠാ, രഥികാ പത്തികാരകാ;

തേപി അത്തമനാ ദജ്ജും [തേപി ദജ്ജും പതീതാമേ (സീ. പീ.)], രാജപുത്ത തയീ ഗതേ.

൨൭. ‘‘ബഹുധഞ്ഞാ ജാനപദാ [ബഹൂ ജാനപദാ ചഞ്ഞേ (സീ.), ബഹൂ ജനപദാ ചഞ്ഞേ (പീ.)], നേഗമാ ച സമാഗതാ;

ഉപായനാനി മേ ദജ്ജും, രാജപുത്ത തയീ ഗതേ’’.

൨൮. ‘‘പിതു മാതു ചഹം ചത്തോ, രട്ഠസ്സ നിഗമസ്സ ച;

അഥോ സബ്ബകുമാരാനം, നത്ഥി മയ്ഹം സകം ഘരം.

൨൯. ‘‘അനുഞ്ഞാതോ അഹം മത്യാ, സഞ്ചത്തോ പിതരാ മഹം;

ഏകോരഞ്ഞേ പബ്ബജിതോ, ന കാമേ അഭിപത്ഥയേ.

൩൦. ‘‘അപി അതരമാനാനം, ഫലാസാവ സമിജ്ഝതി;

വിപക്കബ്രഹ്മചരിയോസ്മി, ഏവം ജാനാഹി സാരഥി.

൩൧. ‘‘അപി അതരമാനാനം, സമ്മദത്ഥോ വിപച്ചതി;

വിപക്കബ്രഹ്മചരിയോസ്മി, നിക്ഖന്തോ അകുതോഭയോ’’.

൩൨. ‘‘ഏവം വഗ്ഗുകഥോ സന്തോ, വിസട്ഠവചനോ ചസി [ച സോ (സ്യാ. ക.)];

കസ്മാ പിതു ച മാതുച്ച, സന്തികേ ന ഭണീ തദാ’’.

൩൩. ‘‘നാഹം അസന്ധിതാ [അസത്ഥിതാ (സീ.)] പക്ഖോ, ന ബധിരോ അസോതതാ;

നാഹം അജിവ്ഹതാ മൂഗോ, മാ മം മൂഗമധാരയി [മൂഗോ അധാരയി (സീ.)].

൩൪. ‘‘പുരിമം സരാമഹം ജാതിം, യത്ഥ രജ്ജമകാരയിം;

കാരയിത്വാ തഹിം രജ്ജം, പാപത്ഥം നിരയം ഭുസം.

൩൫. ‘‘വീസതിഞ്ചേവ വസ്സാനി, തഹിം രജ്ജമകാരയിം;

അസീതിവസ്സസഹസ്സാനി, നിരയമ്ഹി അപച്ചിസം [അപച്ചസിം (സ്യാ.), അപച്ചയിം (പീ.)].

൩൬. ‘‘തസ്സ രജ്ജസ്സഹം ഭീതോ, മാ മം രജ്ജാഭിസേചയും [രജ്ജേഭിസേചയും (സ്യാ. ക.)];

തസ്മാ പിതു ച മാതുച്ച, സന്തികേ ന ഭണിം തദാ.

൩൭. ‘‘ഉച്ഛങ്ഗേ മം നിസാദേത്വാ, പിതാ അത്ഥാനുസാസതി;

ഏകം ഹനഥ ബന്ധഥ, ഏകം ഖാരാപതച്ഛികം [ഖരാപതിച്ഛകം (സ്യാ.), ഖരാപടിച്ഛകം (ക.)];

ഏകം സൂലസ്മിം ഉപ്പേഥ [അപ്പേഥ (സീ.), ഉബ്ബേഥ (സ്യാ.), അച്ചേഥ (പീ.)], ഇച്ചസ്സ മനുസാസതി.

൩൮. ‘‘തായാഹം [തസ്സാഹം (സീ. പീ.)] ഫരുസം സുത്വാ, വാചായോ സമുദീരിതാ;

അമൂഗോ മൂഗവണ്ണേന, അപക്ഖോ പക്ഖസമ്മതോ;

സകേ മുത്തകരീസസ്മിം, അച്ഛാഹം സമ്പരിപ്ലുതോ.

൩൯. ‘‘കസിരഞ്ച പരിത്തഞ്ച, തഞ്ച ദുക്ഖേന സംയുതം;

കോമം [കോ തം (സീ. പീ.)] ജീവിതമാഗമ്മ, വേരം കയിരാഥ കേനചി.

൪൦. ‘‘പഞ്ഞായ ച അലാഭേന, ധമ്മസ്സ ച അദസ്സനാ;

കോമം [കോ തം (സീ. പീ.)] ജീവിതമാഗമ്മ, വേരം കയിരാഥ കേനചി.

൪൧. ‘‘അപി അതരമാനാനം, ഫലാസാവ സമിജ്ഝതി;

വിപക്കബ്രഹ്മചരിയോസ്മി, ഏവം ജാനാഹി സാരഥി.

൪൨. ‘‘അപി അതരമാനാനം, സമ്മദത്ഥോ വിപച്ചതി;

വിപക്കബ്രഹ്മചരിയോസ്മി, നിക്ഖന്തോ അകുതോഭയോ’’.

൪൩. ‘‘അഹമ്പി പബ്ബജിസ്സാമി, രാജപുത്ത തവന്തികേ;

അവ്ഹായസ്സു [അവ്ഹയസ്സു (സീ. പീ.)] മം ഭദ്ദന്തേ, പബ്ബജ്ജാ മമ രുച്ചതി’’.

൪൪. ‘‘രഥം നിയ്യാദയിത്വാന, അനണോ ഏഹി സാരഥി;

അനണസ്സ ഹി പബ്ബജ്ജാ, ഏതം ഇസീഹി വണ്ണിതം’’.

൪൫. ‘‘യദേവ ത്യാഹം വചനം, അകരം ഭദ്ദമത്ഥു തേ;

തദേവ മേ ത്വം വചനം, യാചിതോ കത്തുമരഹസി.

൪൬. ‘‘ഇധേവ താവ അച്ഛസ്സു, യാവ രാജാനമാനയേ;

അപ്പേവ തേ പിതാ ദിസ്വാ, പതീതോ സുമനോ സിയാ’’.

൪൭. ‘‘കരോമി തേതം വചനം, യം മം ഭണസി സാരഥി;

അഹമ്പി ദട്ഠുകാമോസ്മി, പിതരം മേ ഇധാഗതം.

൪൮. ‘‘ഏഹി സമ്മ നിവത്തസ്സു, കുസലം വജ്ജാസി ഞാതിനം;

മാതരം പിതരം മയ്ഹം, വുത്തോ വജ്ജാസി വന്ദനം’’.

൪൯. തസ്സ പാദേ ഗഹേത്വാന, കത്വാ ച നം പദക്ഖിണം;

സാരഥി രഥമാരുയ്ഹ, രാജദ്വാരം ഉപാഗമി.

൫൦. ‘‘സുഞ്ഞം മാതാ രഥം ദിസ്വാ, ഏകം സാരഥിമാഗതം;

അസ്സുപുണ്ണേഹി നേത്തേഹി, രോദന്തീ നം ഉദിക്ഖതി.

൫൧. ‘‘അയം സോ സാരഥി ഏതി, നിഹന്ത്വാ മമ അത്രജം;

നിഹതോ നൂന മേ പുത്തോ, പഥബ്യാ ഭൂമിവഡ്ഢനോ.

൫൨. ‘‘അമിത്താ നൂന നന്ദന്തി, പതീതാ നൂന വേരിനോ;

ആഗതം സാരഥിം ദിസ്വാ, നിഹന്ത്വാ മമ അത്രജം.

൫൩. ‘‘സുഞ്ഞം മാതാ രഥം ദിസ്വാ, ഏകം സാരഥിമാഗതം;

അസ്സുപുണ്ണേഹി നേത്തേഹി, രോദന്തീ പരിപുച്ഛി നം [രോദന്തീ പരിപുച്ഛതി (സീ. പീ.), രോദന്തീ നം പരിപുച്ഛതി (സ്യാ.)].

൫൪. ‘‘കിന്നു മൂഗോ കിം നു പക്ഖോ, കിന്നു സോ വിലപീ തദാ;

നിഹഞ്ഞമാനോ ഭൂമിയാ, തം മേ അക്ഖാഹി സാരഥി.

൫൫. ‘‘കഥം ഹത്ഥേഹി പാദേഹി, മൂഗപക്ഖോ വിവജ്ജയി;

നിഹഞ്ഞമാനോ ഭൂമിയാ, തം മേ അക്ഖാഹി പുച്ഛിതോ’’.

൫൬. ‘‘അക്ഖേയ്യം [അക്ഖിസ്സം (സീ. പീ.)] തേ അഹം അയ്യേ, ദജ്ജാസി അഭയം മമ;

യം മേ സുതം വാ ദിട്ഠം വാ, രാജപുത്തസ്സ സന്തികേ’’.

൫൭. ‘‘അഭയം സമ്മ തേ ദമ്മി, അഭീതോ ഭണ സാരഥി;

യം തേ സുതം വാ ദിട്ഠം വാ, രാജപുത്തസ്സ സന്തികേ’’.

൫൮. ‘‘ന സോ മൂഗോ ന സോ പക്ഖോ, വിസട്ഠവചനോ ച സോ;

രജ്ജസ്സ കിര സോ ഭീതോ, അകരാ [അകരീ (സീ. പീ.)] ആലയേ ബഹൂ.

൫൯. ‘‘പുരിമം സരതി സോ ജാതിം, യത്ഥ രജ്ജമകാരയി;

കാരയിത്വാ തഹിം രജ്ജം, പാപത്ഥ നിരയം ഭുസം.

൬൦. ‘‘വീസതിഞ്ചേവ വസ്സാനി, തഹിം രജ്ജമകാരയി;

അസീതിവസ്സസഹസ്സാനി, നിരയമ്ഹി അപച്ചി സോ.

൬൧. ‘‘തസ്സ രജ്ജസ്സ സോ ഭീതോ, മാ മം രജ്ജാഭിസേചയും;

തസ്മാ പിതു ച മാതുച്ച, സന്തികേ ന ഭണീ തദാ.

൬൨. ‘‘അങ്ഗപച്ചങ്ഗസമ്പന്നോ, ആരോഹപരിണാഹവാ;

വിസട്ഠവചനോ പഞ്ഞോ, മഗ്ഗേ സഗ്ഗസ്സ തിട്ഠതി.

൬൩. ‘‘സചേ ത്വം ദട്ഠുകാമാസി, രാജപുത്തം [രാജപുത്തി (സീ.)] തവത്രജം;

ഏഹി തം പാപയിസ്സാമി, യത്ഥ സമ്മതി തേമിയോ’’.

൬൪. ‘‘യോജയന്തു രഥേ അസ്സേ, കച്ഛം നാഗാന [നാഗാനി (സ്യാ. ക.)] ബന്ധഥ;

ഉദീരയന്തു സങ്ഖപണവാ, വാദന്തു [വദന്തു (സീ.), നദന്തു (സ്യാ. ക.), വദതം (പീ.)] ഏകപോക്ഖരാ.

൬൫. ‘‘വാദന്തു [നദന്തു (സീ. സ്യാ. പീ.)] ഭേരീ സന്നദ്ധാ, വഗ്ഗൂ വാദന്തു ദുന്ദുഭീ;

നേഗമാ ച മം അന്വേന്തു, ഗച്ഛം പുത്തനിവേദകോ [നിവാദകോ (സ്യാ. ക.)].

൬൬. ‘‘ഓരോധാ ച കുമാരാ ച, വേസിയാനാ ച ബ്രാഹ്മണാ;

ഖിപ്പം യാനാനി യോജേന്തു, ഗച്ഛം പുത്തനിവേദകോ [നിവാദകോ (സ്യാ. ക.)].

൬൭. ‘‘ഹത്ഥാരോഹാ അനീകട്ഠാ, രഥികാ പത്തികാരകാ;

ഖിപ്പം യാനാനി യോജേന്തു, ഗച്ഛം പുത്തനിവേദകോ [നിവാദകോ (സ്യാ. ക.)].

൬൮. ‘‘സമാഗതാ ജാനപദാ, നേഗമാ ച സമാഗതാ;

ഖിപ്പം യാനാനി യോജേന്തു, ഗച്ഛം പുത്തനിവേദകോ’’ [നിവാദകോ (സ്യാ. ക.)].

൬൯. ‘‘അസ്സേ ച സാരഥീ യുത്തേ, സിന്ധവേ സീഘവാഹനേ;

രാജദ്വാരം ഉപാഗച്ഛും, യുത്താ ദേവ ഇമേ ഹയാ’’.

൭൦. ‘‘ഥൂലാ ജവേന ഹായന്തി, കിസാ ഹായന്തി ഥാമുനാ;

കിസേ ഥൂലേ വിവജ്ജേത്വാ, സംസട്ഠാ യോജിതാ ഹയാ’’.

൭൧. ‘‘തതോ രാജാ തരമാനോ, യുത്തമാരുയ്ഹ സന്ദനം;

ഇത്ഥാഗാരം അജ്ഝഭാസി [അഭാസഥ (ക.)], സബ്ബാവ അനുയാഥ മം.

൭൨. ‘‘വാലബീജനിമുണ്ഹീസം, ഖഗ്ഗം ഛത്തഞ്ച പണ്ഡരം;

ഉപാധി രഥമാരുയ്ഹ [ഉപാദിരഥമാരുയ്ഹ (സീ.), ഉപാധീ രഥമാരുയ്ഹ (സ്യാ.)], സുവണ്ണേഹി അലങ്കതാ.

൭൩. ‘‘തതോ സ [ച (സീ. സ്യാ. പീ.)] രാജാ പായാസി, പുരക്ഖത്വാന സാരഥിം;

ഖിപ്പമേവ ഉപാഗച്ഛി, യത്ഥ സമ്മതി തേമിയോ.