൧൦. ചൂളസാരോപമസുത്തവണ്ണനാ

൩൧൨. ഏവം മേ സുതന്തി ചൂളസാരോപമസുത്തം. തത്ഥ പിങ്ഗലകോച്ഛോതി സോ ബ്രാഹ്മണോ പിങ്ഗലധാതുകോ. കോച്ഛോതി പനസ്സ നാമം, തസ്മാ ‘‘പിങ്ഗലകോച്ഛോ’’തി വുച്ചതി. സങ്ഘിനോതിആദീസു പബ്ബജിതസമൂഹസങ്ഖാതോ സങ്ഘോ ഏതേസം അത്ഥീതി സങ്ഘിനോ. സ്വേവ ഗണോ ഏതേസം അത്ഥീതി ഗണിനോ. ആചാരസിക്ഖാപനവസേന തസ്സ ഗണസ്സ ആചരിയാതി ഗണാചരിയാ. ഞാതാതി പഞ്ഞാതാ പാകടാ. ‘‘അപ്പിച്ഛാ സന്തുട്ഠാ, അപ്പിച്ഛതായ വത്ഥമ്പി ന നിവാസേന്തീ’’തിആദിനാ നയേന സമുഗ്ഗതോ യസോ ഏതേസം അത്ഥീതി യസസ്സിനോ. തിത്ഥകരാതി ലദ്ധികരാ. സാധുസമ്മതാതി ഇമേ സാധു സുന്ദരാ സപ്പുരിസാതി ഏവം സമ്മതാ. ബഹുജനസ്സാതി അസ്സുതവതോ അന്ധബാലപുഥുജ്ജനസ്സ. ഇദാനി തേ ദസ്സേന്തോ സേയ്യഥിദം പൂരണോതിആദിമാഹ. തത്ഥ പൂരണോതി തസ്സ സത്ഥുപടിഞ്ഞസ്സ നാമം. കസ്സപോതി ഗോത്തം. സോ കിര അഞ്ഞതരസ്സ കുലസ്സ ഏകൂനദാസസതം പൂരയമാനോ ജാതോ, തേനസ്സ ‘‘പൂരണോ’’തി നാമം അകംസു. മങ്ഗലദാസത്താ ചസ്സ ‘‘ദുക്കട’’ന്തി വത്താ നത്ഥി, അകതം വാ ന കതന്തി. ‘‘സോ കിമഹമേത്ഥ വസാമീ’’തി പലായി. അഥസ്സ ചോരാ വത്ഥാനി അച്ഛിന്ദിംസു. സോ പണ്ണേന വാ തിണേന വാ പടിച്ഛാദേതുമ്പി അജാനന്തോ ജാതരൂപേനേവ ഏകം ഗാമം പാവിസി. മനുസ്സാ തം ദിസ്വാ, ‘‘അയം സമണോ അരഹാ അപ്പിച്ഛോ, നത്ഥി ഇമിനാ സദിസോ’’തി പൂവഭത്താദീനി ഗഹേത്വാ ഉപസങ്കമന്തി. സോ ‘‘മയ്ഹം സാടകം അനിവത്ഥഭാവേന ഇദം ഉപ്പന്ന’’ന്തി തതോ പട്ഠായ സാടകം ലഭിത്വാപി ന നിവാസേസി, തദേവ പബ്ബജ്ജം അഗ്ഗഹേസി. തസ്സ സന്തികേ അഞ്ഞേപി പഞ്ചസതാ മനുസ്സാ പബ്ബജിംസു, തം സന്ധായാഹ ‘‘പൂരണോ കസ്സപോ’’തി.

മക്ഖലീതി തസ്സ നാമം. ഗോസാലായ ജാതത്താ ഗോസാലോതി ദുതിയം നാമം. തം കിര സകദ്ദമായ ഭൂമിയാ തേലഘടം ഗഹേത്വാ ഗച്ഛന്തം, ‘‘താത, മാ ഖലീ’’തി സാമികോ ആഹ. സോ പമാദേന ഖലിത്വാ പതിത്വാ സാമികസ്സ ഭയേന പലായിതും ആരദ്ധോ. സാമികോ ഉപധാവിത്വാ സാടകകണ്ണേ അഗ്ഗഹേസി. സോപി സാടകം ഛഡ്ഡേത്വാ അചേലകോ ഹുത്വാ പലായി, സേസം പൂരണസദിസമേവ.

അജിതോതി തസ്സ നാമം. കേസകമ്ബലം ധാരേതീതി കേസകമ്ബലോ. ഇതി നാമദ്വയം സംസന്ദിത്വാ ‘‘അജിതോ കേസകമ്ബലോ’’തി വുച്ചതി. തത്ഥ കേസകമ്ബലോ നാമ മനുസ്സകേസേഹി കതകമ്ബലോ, തതോ പടികിട്ഠതരം വത്ഥം നാമ നത്ഥി. യഥാഹ – ‘‘സേയ്യഥാപി, ഭിക്ഖവേ, യാനി കാനിചി തന്താവുതാനം വത്ഥാനം, കേസകമ്ബലോ തേസം പടികിട്ഠോ അക്ഖായതി, കേസകമ്ബലോ, ഭിക്ഖവേ, സീതേ സീതോ ഉണ്ഹേ ഉണ്ഹോ ദുബ്ബണ്ണോ ദുഗ്ഗന്ധോ ദുക്ഖസമ്ഫസ്സോ’’തി (അ. നി. ൩.൧൩൮).

പകുധോതി തസ്സ നാമം. കച്ചായനോതി ഗോത്തം. ഇതി നാമഗോത്തം സംസന്ദിത്വാ, ‘‘പകുധോ കച്ചായനോ’’തി വുച്ചതി. സീതുദകപടിക്ഖിത്തകോ ഏസ, വച്ചം കത്വാപി ഉദകകിച്ചം ന കരോതി, ഉണ്ഹോദകം വാ കഞ്ജിയം വാ ലഭിത്വാ കരോതി, നദിം വാ മഗ്ഗോദകം വാ അതിക്കമ്മ, ‘‘സീലം മേ ഭിന്ന’’ന്തി വാലികഥൂപം കത്വാ സീലം അധിട്ഠായ ഗച്ഛതി, ഏവരൂപോ നിസ്സിരികലദ്ധികോ ഏസ.

സഞ്ജയോതി തസ്സ നാമം. ബേലട്ഠസ്സ പുത്തോതി ബേലട്ഠപുത്തോ. അമ്ഹാകം ഗണ്ഠനകിലേസോ പലിബുജ്ഝനകിലേസോ നത്ഥി, കിലേസഗണ്ഠരഹിതാ മയന്തി ഏവം വാദിതായ ലദ്ധനാമവസേന നിഗണ്ഠോ. നാടസ്സ പുത്തോതി നാടപുത്തോ. അബ്ഭഞ്ഞംസൂതി യഥാ തേസം പടിഞ്ഞാ, തഥേവ ജാനിംസു. ഇദം വുത്തം ഹോതി – സചേ നേസം സാ പടിഞ്ഞാ നിയ്യാനികാ സബ്ബേ അബ്ഭഞ്ഞംസു. നോ ചേ, ന അബ്ഭഞ്ഞംസു. തസ്മാ കിം തേസം പടിഞ്ഞാ നിയ്യാനികാ ന നിയ്യാനികാതി, അയമേതസ്സ പഞ്ഹസ്സ അത്ഥോ. അഥ ഭഗവാ നേസം അനിയ്യാനികഭാവകഥനേന അത്ഥാഭാവതോ അലന്തി പടിക്ഖിപിത്വാ ഉപമായ അത്ഥം പവേദേന്തോ ധമ്മമേവ ദേസേതും, ധമ്മം, തേ ബ്രാഹ്മണ, ദേസേസ്സാമീതി ആഹ.

൩൨൦. തത്ഥ സച്ഛികിരിയായാതി സച്ഛികരണത്ഥം. ന ഛന്ദം ജനേതീതി കത്തുകമ്യതാഛന്ദം ന ജനയതി. ന വായമതീതി വായാമം പരക്കമം ന കരോതി. ഓലീനവുത്തികോ ച ഹോതീതി ലീനജ്ഝാസയോ ഹോതി. സാഥലികോതി സിഥിലഗ്ഗാഹീ, സാസനം സിഥിലം കത്വാ ഗണ്ഹാതി, ദള്ഹം ന ഗണ്ഹാതി.

൩൨൩. ഇധ, ബ്രാഹ്മണ ഭിക്ഖു, വിവിച്ചേവ കാമേഹീതി കഥം ഇമേ പഠമജ്ഝാനാദിധമ്മാ ഞാണദസ്സനേന ഉത്തരിതരാ ജാതാതി? നിരോധപാദകത്താ. ഹേട്ഠാ പഠമജ്ഝാനാദിധമ്മാ ഹി വിപസ്സനാപാദകാ, ഇധ നിരോധപാദകാ, തസ്മാ ഉത്തരിതരാ ജാതാതി വേദിതബ്ബാ. ഇതി ഭഗവാ ഇദമ്പി സുത്തം യഥാനുസന്ധിനാവ നിട്ഠപേസി. ദേസനാവസാനേ ബ്രാഹ്മണോ സരണേസു പതിട്ഠിതോതി.

പപഞ്ചസൂദനിയാ മജ്ഝിമനികായട്ഠകഥായ

ചൂളസാരോപമസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

തതിയവഗ്ഗവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.