൨. തിസ്സമേത്തേയ്യസുത്തവണ്ണനാ

൧൦൪൭. കോധ സന്തുസ്സിതോതി തിസ്സമേത്തേയ്യസുത്തം. കാ ഉപ്പത്തി? സബ്ബസുത്താനം പുച്ഛാവസികാ ഏവ ഉപ്പത്തി. തേ ഹി ബ്രാഹ്മണാ ‘‘കതാവകാസാ പുച്ഛവ്ഹോ’’തി ഭഗവതാ പവാരിതത്താ അത്തനോ അത്തനോ സംസയം പുച്ഛിംസു. പുട്ഠോ പുട്ഠോ ച തേസം ഭഗവാ ബ്യാകാസി. ഏവം പുച്ഛാവസികാനേവേതാനി സുത്താനീതി വേദിതബ്ബാനി.

നിട്ഠിതേ പന അജിതപഞ്ഹേ ‘‘കഥം ലോകം അവേക്ഖന്തം, മച്ചുരാജാ ന പസ്സതീ’’തി (സു. നി. ൧൧൨൪; ചൂളനി. പിങ്ഗിയമാണവപുച്ഛാ ൧൪൪) ഏവം മോഘരാജാ പുച്ഛിതും ആരഭി. തം ‘‘ന താവസ്സ ഇന്ദ്രിയാനി പരിപാകം ഗതാനീ’’തി ഞത്വാ ഭഗവാ ‘‘തിട്ഠ ത്വം, മോഘരാജ, അഞ്ഞോ പുച്ഛതൂ’’തി പടിക്ഖിപി. തതോ തിസ്സമേത്തേയ്യോ അത്തനോ സംസയം പുച്ഛന്തോ ‘‘കോധാ’’തി ഗാഥമാഹ. തത്ഥ കോധ സന്തുസ്സിതോതി കോ ഇധ തുട്ഠോ. ഇഞ്ജിതാതി തണ്ഹാദിട്ഠിവിപ്ഫന്ദിതാനി. ഉഭന്തമഭിഞ്ഞായാതി ഉഭോ അന്തേ അഭിജാനിത്വാ. മന്താ ന ലിപ്പതീതി പഞ്ഞായ ന ലിപ്പതി.

൧൦൪൮-൯. തസ്സേതമത്ഥം ബ്യാകരോന്തോ ഭഗവാ ‘‘കാമേസൂ’’തി ഗാഥാദ്വയമാഹ. തത്ഥ കാമേസു ബ്രഹ്മചരിയവാതി കാമനിമിത്തം ബ്രഹ്മചരിയവാ, കാമേസു ആദീനവം ദിസ്വാ മഗ്ഗബ്രഹ്മചരിയേന സമന്നാഗതോതി വുത്തം ഹോതി. ഏത്താവതാ സന്തുസിതം ദസ്സേതി, ‘‘വീതതണ്ഹോ’’തിആദീഹി അനിഞ്ജിതം. തത്ഥ സങ്ഖായ നിബ്ബുതോതി അനിച്ചാദിവസേന ധമ്മേ വീമംസിത്വാ രാഗാദിനിബ്ബാനേന നിബ്ബുതോ. സേസം തത്ഥ തത്ഥ വുത്തനയത്താ പാകടമേവ.

ഏവം ഭഗവാ ഇമമ്പി സുത്തം അരഹത്തനികൂടേനേവ ദേസേസി. ദേസനാപരിയോസാനേ അയമ്പി ബ്രാഹ്മണോ അരഹത്തേ പതിട്ഠാസി സദ്ധിം അന്തേവാസിസഹസ്സേന, അഞ്ഞേസഞ്ച അനേകസഹസ്സാനം ധമ്മചക്ഖും ഉദപാദി. സേസം പുബ്ബസദിസമേവാതി.

പരമത്ഥജോതികായ ഖുദ്ദക-അട്ഠകഥായ

സുത്തനിപാത-അട്ഠകഥായ തിസ്സമേത്തേയ്യസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.