൫. സൂചിലോമസുത്തവണ്ണനാ

ഏവം മേ സുതന്തി സൂചിലോമസുത്തം. കാ ഉപ്പത്തി? അത്ഥവണ്ണനാനയേനേവസ്സ ഉപ്പത്തി ആവി ഭവിസ്സതി. അത്ഥവണ്ണനായഞ്ച ‘‘ഏവം മേ സുത’’ന്തിആദി വുത്തത്ഥമേവ. ഗയായം വിഹരതി ടങ്കിതമഞ്ചേ സൂചിലോമസ്സ യക്ഖസ്സ ഭവനേതി ഏത്ഥ പന കാ ഗയാ, കോ ടങ്കിതമഞ്ചോ, കസ്മാ ച ഭഗവാ തസ്സ യക്ഖസ്സ ഭവനേ വിഹരതീതി? വുച്ചതേ – ഗയാതി ഗാമോപി തിത്ഥമ്പി വുച്ചതി, തദുഭയമ്പി ഇധ വട്ടതി. ഗയാഗാമസ്സ ഹി അവിദൂരേ ദേസേ വിഹരന്തോപി ‘‘ഗയായം വിഹരതീ’’തി വുച്ചതി, തസ്സ ച ഗാമസ്സ സമീപേ അവിദൂരേ ദ്വാരസന്തികേ സോ ടങ്കിതമഞ്ചോ. ഗയാതിത്ഥേ വിഹരന്തോപി ‘‘ഗയായം വിഹരതീ’’തി വുച്ചതി, ഗയാതിത്ഥേ ച സോ ടങ്കിതമഞ്ചോ. ടങ്കിതമഞ്ചോതി ചതുന്നം പാസാണാനം ഉപരി വിത്ഥതം പാസാണം ആരോപേത്വാ കതോ പാസാണമഞ്ചോ. തം നിസ്സായ യക്ഖസ്സ ഭവനം ആളവകസ്സ ഭവനം വിയ. യസ്മാ വാ പന ഭഗവാ തം ദിവസം പച്ചൂസസമയേ മഹാകരുണാസമാപത്തിതോ വുട്ഠായ ബുദ്ധചക്ഖുനാ ലോകം വോലോകേന്തോ സൂചിലോമസ്സ ച ഖരലോമസ്സ ചാതി ദ്വിന്നമ്പി യക്ഖാനം സോതാപത്തിഫലൂപനിസ്സയം അദ്ദസ, തസ്മാ പത്തചീവരം ആദായ അന്തോഅരുണേയേവ നാനാദിസാഹി സന്നിപതിതസ്സ ജനസ്സ ഖേളസിങ്ഘാണികാദിനാനപ്പകാരാസുചിനിസ്സന്ദകിലിന്നഭൂമിഭാഗമ്പി തം തിത്ഥപ്പദേസം ആഗന്ത്വാ തസ്മിം ടങ്കിതമഞ്ചേ നിസീദി സൂചിലോമസ്സ യക്ഖസ്സ ഭവനേ. തേന വുത്തം ‘‘ഏകം സമയം ഭഗവാ ഗയായം വിഹരതി ടങ്കിതമഞ്ചേ സൂചിലോമസ്സ യക്ഖസ്സ ഭവനേ’’തി.

തേന ഖോ പന സമയേനാതി യം സമയം ഭഗവാ തത്ഥ വിഹരതി, തേന സമയേന. ഖരോ ച യക്ഖോ സൂചിലോമോ ച യക്ഖോ ഭഗവതോ അവിദൂരേ അതിക്കമന്തീതി. കേ തേ യക്ഖാ, കസ്മാ ച അതിക്കമന്തീതി? വുച്ചതേ – തേസു താവ ഏകോ അതീതേ സങ്ഘസ്സ തേലം അനാപുച്ഛാ ഗഹേത്വാ അത്തനോ സരീരം മക്ഖേസി. സോ തേന കമ്മേന നിരയേ പച്ചിത്വാ ഗയാപോക്ഖരണിതീരേ യക്ഖയോനിയം നിബ്ബത്തോ. തസ്സേവ ചസ്സ കമ്മസ്സ വിപാകാവസേസേന വിരൂപാനി അങ്ഗപച്ചങ്ഗാനി അഹേസും, ഇട്ഠകച്ഛദനസദിസഞ്ച ഖരസമ്ഫസ്സം ചമ്മം. സോ കിര യദാ പരം ഭിംസാപേതുകാമോ ഹോതി, തദാ ഛദനിട്ഠകസദിസാനി ചമ്മകപാലാനി ഉക്ഖിപിത്വാ ഭിംസാപേതി. ഏവം സോ ഖരസമ്ഫസ്സത്താ ഖരോ യക്ഖോത്വേവ നാമം ലഭി.

ഇതരോ കസ്സപസ്സ ഭഗവതോ കാലേ ഉപാസകോ ഹുത്വാ മാസസ്സ അട്ഠ ദിവസേ വിഹാരം ഗന്ത്വാ ധമ്മം സുണാതി. സോ ഏകദിവസം ധമ്മസ്സവനേ ഘോസിതേ സങ്ഘാരാമദ്വാരേ അത്തനോ ഖേത്തം കേലായന്തോ ഉഗ്ഘോസനം സുത്വാ ‘‘സചേ ന്ഹായാമി, ചിരം ഭവിസ്സതീ’’തി കിലിട്ഠഗത്തോവ ഉപോസഥാഗാരം പവിസിത്വാ മഹഗ്ഘേ ഭുമ്മത്ഥരണേ അനാദരേന നിപജ്ജിത്വാ സുപി. ഭിക്ഖു ഏവായം, ന ഉപാസകോതി സംയുത്തഭാണകാ. സോ തേന ച അഞ്ഞേന കമ്മേന ച നിരയേ പച്ചിത്വാ ഗയാപോക്ഖരണിയാ തീരേ യക്ഖയോനിയം നിബ്ബത്തോ. സോ തസ്സ കമ്മസ്സ വിപാകാവസേസേന ദുദ്ദസികോ അഹോസി, സരീരേ ചസ്സ സൂചിസദിസാനി ലോമാനി അഹേസും. സോ ഹി ഭിംസാപേതബ്ബകേ സത്തേ സൂചീഹി വിജ്ഝന്തോ വിയ ഭിംസാപേതി. ഏവം സോ സൂചിസദിസലോമത്താ സൂചിലോമോ യക്ഖോത്വേവ നാമം ലഭി. തേ അത്തനോ ഗോചരത്ഥായ ഭവനതോ നിക്ഖമിത്വാ മുഹുത്തം ഗന്ത്വാ ഗതമഗ്ഗേനേവ നിവത്തിത്വാ ഇതരം ദിസാഭാഗം ഗച്ഛന്താ ഭഗവതോ അവിദൂരേ അതിക്കമന്തി.

അഥ ഖോ ഖരോതി കസ്മാ തേ ഏവമാഹംസു? ഖരോ സമണകപ്പം ദിസ്വാ ആഹ. സൂചിലോമോ പന ‘‘യോ ഭായതി ന സോ സമണോ, സമണപടിരൂപകത്താ പന സമണകോ ഹോതീ’’തി ഏവംലദ്ധികോ. തസ്മാ താദിസം ഭഗവന്തം മഞ്ഞമാനോ ‘‘നേസോ സമണോ, സമണകോ ഏസോ’’തി സഹസാവ വത്വാപി പുന വീമംസിതുകാമോ ആഹ – ‘‘യാവാഹം ജാനാമീ’’തി. ‘‘അഥ ഖോ’’തി ഏവം വത്വാ തതോ. സൂചിലോമോ യക്ഖോതി ഇതോ പഭുതി യാവ അപിച ഖോ തേ സമ്ഫസ്സോ പാപകോതി, താവ ഉത്താനത്ഥമേവ കേവലഞ്ചേത്ഥ ഭഗവതോ കായന്തി അത്തനോ കായം ഭഗവതോ ഉപനാമേസീതി ഏവം സമ്ബന്ധോ വേദിതബ്ബോ.

തതോ അഭായന്തം ഭഗവന്തം ദിസ്വാ ‘‘പഞ്ഹം തം സമണാ’’തിആദിമാഹ. കിം കാരണാ? സോ ഹി ചിന്തേസി – ‘‘ഇമിനാപി നാമ മേ ഏവം ഖരേന അമനുസ്സസമ്ഫസ്സേന മനുസ്സോ സമാനോ അയം ന ഭായതി, ഹന്ദാഹം ഏതം ബുദ്ധവിസയേ പഞ്ഹം പുച്ഛാമി, അദ്ധാ അയം തത്ഥ ന സമ്പായിസ്സതി, തതോ നം ഏവം വിഹേഠേസ്സാമീ’’തി. ഭഗവാ തം സുത്വാ ‘‘ന ഖ്വാഹം തം ആവുസോ’’തിആദിമാഹ. തം സബ്ബം ആളവകസുത്തേ വുത്തനയേനേവ സബ്ബാകാരേഹി വേദിതബ്ബം.

൨൭൩. അഥ ഖോ സൂചിലോമോ യക്ഖോ ഭഗവന്തം ഗാഥായ അജ്ഝഭാസി ‘‘രാഗോ ച ദോസോ ചാ’’തി. തത്ഥ രാഗദോസാ വുത്തനയാ ഏവ. കുതോനിദാനാതി കിംനിദാനാ കിംഹേതുകാ. കുതോതി പച്ചത്തവചനസ്സ തോ-ആദേസോ വേദിതബ്ബോ, സമാസേ ചസ്സ ലോപാഭാവോ. അഥ വാ നിദാനാതി ജാതാ ഉപ്പന്നാതി അത്ഥോ, തസ്മാ കുതോനിദാനാ, കുതോജാതാ, കുതോഉപ്പന്നാതി വുത്തം ഹോതി. അരതീ രതീ ലോമഹംസോ കുതോജാതി യായം ‘‘പന്തേസു വാ സേനാസനേസു അഞ്ഞതരഞ്ഞതരേസു വാ അധികുസലേസു ധമ്മേസു അരതി അരതിതാ അനഭിരതി അനഭിരമണാ ഉക്കണ്ഠിതാ പരിതസ്സിതാ’’തി (വിഭ. ൮൫൬) ഏവം വിഭത്താ അരതി, യാ ച പഞ്ചസു കാമഗുണേസു രതി, യോ ച ലോമഹംസസമുട്ഠാപനതോ ‘‘ലോമഹംസോ’’ത്വേവ സങ്ഖ്യം ഗതോ ചിത്തുത്രാസോ. ഇമേ തയോ ധമ്മാ കുതോജാ കുതോജാതാതി പുച്ഛതി. കുതോ സമുട്ഠായാതി കുതോ ഉപ്പജ്ജിത്വാ. മനോതി കുസലചിത്തം, വിതക്കാതി ഉരഗസുത്തേ വുത്താ നവ കാമവിതക്കാദയോ. കുമാരകാ ധങ്കമിവോസ്സജന്തീതി യഥാ ഗാമദാരകാ കീളന്താ കാകം സുത്തേന പാദേ ബന്ധിത്വാ ഓസ്സജന്തി ഖിപന്തി, ഏവം കുസലമനം അകുസലവിതക്കാ കുതോ സമുട്ഠായ ഓസ്സജന്തീതി പുച്ഛതി.

൨൭൪. അഥസ്സ ഭഗവാ തേ പഞ്ഹേ വിസ്സജ്ജേന്തോ ‘‘രാഗോ ചാ’’തി ദുതിയഗാഥമഭാസി. തത്ഥ ഇതോതി അത്തഭാവം സന്ധായാഹ. അത്തഭാവനിദാനാ ഹി രാഗദോസാ. അരതിരതിലോമഹംസാ ച അത്തഭാവതോ ജാതാ, കാമവിതക്കാദിഅകുസലവിതക്കാ ച അത്തഭാവതോയേവ സമുട്ഠായ കുസലമനോ ഓസ്സജന്തി, തേന തദഞ്ഞം പകതിആദികാരണം പടിക്ഖിപന്തോ ആഹ – ‘‘ഇതോനിദാനാ ഇതോജാ ഇതോ സമുട്ഠായാ’’തി. സദ്ദസിദ്ധി ചേത്ഥ പുരിമഗാഥായ വുത്തനയേനേവ വേദിതബ്ബാ.

൨൭൫-൬. ഏവം തേ പഞ്ഹേ വിസ്സജ്ജേത്വാ ഇദാനി യ്വായം ‘‘ഇതോനിദാനാ’’തിആദീസു ‘‘അത്തഭാവനിദാനാ അത്തഭാവതോ ജാതാ അത്തഭാവതോ സമുട്ഠായാ’’തി അത്ഥോ വുത്തോ, തം സാധേന്തോ ആഹ – ‘‘സ്നേഹജാ അത്തസമ്ഭൂതാ’’തി. ഏതേ ഹി സബ്ബേപി രാഗാദയോ വിതക്കപരിയോസാനാ തണ്ഹാസ്നേഹേന ജാതാ, തഥാ ജായന്താ ച പഞ്ചുപാദാനക്ഖന്ധഭേദേ അത്തഭാവപരിയായേ അത്തനി സമ്ഭൂതാ. തേനാഹ – ‘‘സ്നേഹജാ അത്തസമ്ഭൂതാ’’തി. ഇദാനി തദത്ഥജോതികം ഉപമം കരോതി ‘‘നിഗ്രോധസ്സേവ ഖന്ധജാ’’തി. തത്ഥ ഖന്ധേസു ജാതാ ഖന്ധജാ, പാരോഹാനമേതം അധിവചനം. കിം വുത്തം ഹോതി? യഥാ നിഗ്രോധസ്സ ഖന്ധജാ നാമ പാരോഹാ ആപോരസസിനേഹേ സതി ജായന്തി, ജായന്താ ച തസ്മിംയേവ നിഗ്രോധേ തേസു തേസു സാഖപ്പഭേദേസു സമ്ഭവന്തി, ഏവമേതേപി രാഗാദയോ അജ്ഝത്തതണ്ഹാസ്നേഹേ സതി ജായന്തി, ജായന്താ ച തസ്മിംയേവ അത്തഭാവേ തേസു തേസു ചക്ഖാദിഭേദേസു ദ്വാരാരമ്മണവത്ഥൂസു സമ്ഭവന്തി. തസ്മാ വേദിതബ്ബമേതം ‘‘അത്തഭാവനിദാനാ അത്തഭാവജാ അത്തഭാവസമുട്ഠാനാ ച ഏതേ’’തി.

അവസേസദിയഡ്ഢഗാഥായ പന അയം സബ്ബസങ്ഗാഹികാ അത്ഥവണ്ണനാ – ഏവം അത്തസമ്ഭൂതാ ച ഏതേ പുഥൂ വിസത്താ കാമേസു. രാഗോപി ഹി പഞ്ചകാമഗുണികാദിവസേന, ദോസോപി ആഘാതവത്ഥാദിവസേന, അരതിആദയോപി തസ്സ തസ്സേവ ഭേദസ്സ വസേനാതി സബ്ബഥാ സബ്ബേപിമേ കിലേസാ പുഥൂ അനേകപ്പകാരാ ഹുത്വാ വത്ഥുദ്വാരാരമ്മണാദിവസേന തേസു തേസു വത്ഥുകാമേസു തഥാ തഥാ വിസത്താ ലഗ്ഗാ ലഗ്ഗിതാ സംസിബ്ബിത്വാ ഠിതാ. കിമിവ? മാലുവാവ വിതതാ വനേ, യഥാ വനേ വിതതാ മാലുവാ തേസു തേസു രുക്ഖസ്സ സാഖപസാഖാദിഭേദേസു വിസത്താ ഹോതി ലഗ്ഗാ ലഗ്ഗിതാ സംസിബ്ബിത്വാ ഠിതാ, ഏവം പുഥുപ്പഭേദേസു വത്ഥുകാമേസു വിസത്തം കിലേസഗണം യേ നം പജാനന്തി യതോനിദാനം, തേ നം വിനോദേന്തി സുണോഹി യക്ഖ.

തത്ഥ യതോനിദാനന്തി ഭാവനപുംസകനിദ്ദേസോ, തേന കിം ദീപേതി? യേ സത്താ നം കിലേസഗണം ‘‘യതോനിദാനം ഉപ്പജ്ജതീ’’തി ഏവം ജാനന്തി, തേ നം ‘‘തണ്ഹാസ്നേഹസ്നേഹിതേ അത്തഭാവേ ഉപ്പജ്ജതീ’’തി ഞത്വാ തം തണ്ഹാസ്നേഹം ആദീനവാനുപസ്സനാദിഭാവനാഞാണഗ്ഗിനാ വിസോസേന്താ വിനോദേന്തി പജഹന്തി ബ്യന്തീകരോന്തി ച, ഏതം അമ്ഹാകം സുഭാസിതം സുണോഹി യക്ഖാതി. ഏവമേത്ഥ അത്തഭാവജാനനേന ദുക്ഖപരിഞ്ഞം തണ്ഹാസ്നേഹരാഗാദികിലേസഗണവിനോദനേന സമുദയപ്പഹാനഞ്ച ദീപേതി.

യേ ച നം വിനോദേന്തി, തേ ദുത്തരം ഓഘമിമം തരന്തി അതിണ്ണപുബ്ബം അപുനബ്ഭവായ. ഏതേന മഗ്ഗഭാവനം നിരോധസച്ഛികിരിയഞ്ച ദീപേതി. യേ ഹി നം കിലേസഗണം വിനോദേന്തി, തേ അവസ്സം മഗ്ഗം ഭാവേന്തി. ന ഹി മഗ്ഗഭാവനം വിനാ കിലേസവിനോദനം അത്ഥി. യേ ച മഗ്ഗം ഭാവേന്തി, തേ ദുത്തരം പകതിഞാണേന കാമോഘാദിം ചതുബ്ബിധമ്പി ഓഘമിമം തരന്തി. മഗ്ഗഭാവനാ ഹി ഓഘതരണം. അതിണ്ണപുബ്ബന്തി ഇമിനാ ദീഘേന അദ്ധുനാ സുപിനന്തേനപി അവീതിക്കന്തപുബ്ബം. അപുനബ്ഭവായാതി നിബ്ബാനായ. ഏവമിമം ചതുസച്ചദീപികം ഗാഥം സുണന്താ ‘‘സുത്വാ ധമ്മം ധാരേന്തി, ധതാനം ധമ്മാനം അത്ഥമുപപരിക്ഖന്തീ’’തിആദികം കഥം സുഭാവിനിയാ പഞ്ഞായ അനുക്കമമാനാ തേ ദ്വേപി സഹായകാ യക്ഖാ ഗാഥാപരിയോസാനേയേവ സോതാപത്തിഫലേ പതിട്ഠഹിംസു, പാസാദികാ ച അഹേസും സുവണ്ണവണ്ണാ ദിബ്ബാലങ്കാരവിഭൂസിതാതി.

പരമത്ഥജോതികായ ഖുദ്ദക-അട്ഠകഥായ

സുത്തനിപാത-അട്ഠകഥായ സൂചിലോമസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.