൬. പഞ്ചസതഭിക്ഖുവത്ഥു

കുമ്ഭൂപമന്തി ഇമം ധമ്മദേസനം സത്ഥാ സാവത്ഥിയം വിഹരന്തോ ആരദ്ധവിപസ്സകേ ഭിക്ഖൂ ആരബ്ഭ കഥേസി.

സാവത്ഥിയം കിര പഞ്ചസതാ ഭിക്ഖൂ സത്ഥു സന്തികേ യാവ അരഹത്താ കമ്മട്ഠാനം ഗഹേത്വാ, ‘‘സമണധമ്മം കരിസ്സാമാ’’തി യോജനസതമഗ്ഗം ഗന്ത്വാ ഏകം മഹാവാസഗാമം അഗമംസു. അഥ തേ മനുസ്സാ ദിസ്വാ പഞ്ഞത്താസനേ നിസീദാപേത്വാ പണീതേഹി യാഗുഭത്താദീഹി പരിവിസിത്വാ, ‘‘കഹം, ഭന്തേ, ഗച്ഛഥാ’’തി പുച്ഛിത്വാ, ‘‘യഥാഫാസുകട്ഠാന’’ന്തി വുത്തേ, ‘‘ഭന്തേ, ഇമം തേമാസം ഇധേവ വസഥ, മയമ്പി തുമ്ഹാകം സന്തികേ സരണേസു പതിട്ഠായ പഞ്ച സീലാനി രക്ഖിസ്സാമാ’’തി യാചിത്വാ തേസം അധിവാസനം വിദിത്വാ, ‘‘അവിദൂരേ ഠാനേ മഹന്തോ വനസണ്ഡോ അത്ഥി, ഏത്ഥ വസഥ, ഭന്തേ’’തി വത്വാ ഉയ്യോജേസും. ഭിക്ഖൂ തം വനസണ്ഡം പവിസിംസു. തസ്മിം വനസണ്ഡേ അധിവത്ഥാ ദേവതാ ‘‘സീലവന്തോ, അയ്യാ, ഇമം വനസണ്ഡം അനുപ്പത്താ, അയുത്തം ഖോ പന അസ്മാകം അയ്യേസു ഇധ വസന്തേസു പുത്തദാരേ ഗഹേത്വാ രുക്ഖേ അഭിരുയ്ഹ വസിതു’’ന്തി രുക്ഖതോ ഓതരിത്വാ ഭൂമിയം നിസീദിത്വാ ചിന്തയിംസു, ‘‘അയ്യാ, ഇമസ്മിം ഠാനേ അജ്ജേകരത്തിം വസിത്വാ അദ്ധാ സ്വേ ഗമിസ്സന്തീ’’തി. ഭിക്ഖൂപി പുനദിവസേ അന്തോഗാമേ പിണ്ഡായ ചരിത്വാ പുന തമേവ വനസണ്ഡം ആഗമിംസു. ദേവതാ ‘‘ഭിക്ഖുസങ്ഘോ സ്വാതനായ കേനചി നിമന്തിതോ ഭവിസ്സതി, തസ്മാ പുനാഗച്ഛതി, അജ്ജ ഗമനം ന ഭവിസ്സതി, സ്വേ ഗമിസ്സതി മഞ്ഞേ’’തി ഇമിനാ ഉപായേന അഡ്ഢമാസമത്തം ഭൂമിയമേവ അച്ഛിംസു.

തതോ ചിന്തയിംസു – ‘‘ഭദന്താ ഇമം തേമാസം ഇധേവ മഞ്ഞേ വസിസ്സന്തി, ഇധേവ ഖോ പന ഇമേസു വസന്തേസു അമ്ഹാകം രുക്ഖേ അഭിരുഹിത്വാ നിസീദിതുമ്പി ന യുത്തം, തേമാസം പുത്തദാരേ ഗഹേത്വാ ഭൂമിയം നിസീദനട്ഠാനാനിപി ദുക്ഖാനി, കിഞ്ചി കത്വാ ഇമേ ഭിക്ഖൂ പലാപേതും വട്ടതീ’’തി. താ തേസു തേസു രത്തിട്ഠാനദിവാട്ഠാനേസു ചേവ ചങ്കമനകോടീസു ച ഛിന്നസീസാനി കബന്ധാനി ദസ്സേതും അമനുസ്സസദ്ദഞ്ച ഭാവേതും ആരഭിംസു. ഭിക്ഖൂനം ഖിപിതകാസാദയോ രോഗാ പവത്തിംസു. തേ അഞ്ഞമഞ്ഞം ‘‘തുയ്ഹം, ആവുസോ, കിം രുജ്ജതീ’’തി പുച്ഛന്താ, ‘‘മയ്ഹം ഖിപിതരോഗോ, മയ്ഹം കാസോ’’തി വത്വാ, ‘‘ആവുസോ, അഹം അജ്ജ ചങ്കമനകോടിയം ഛിന്നസീസം അദ്ദസം, അഹം രത്തിട്ഠാനേ കബന്ധം അദ്ദസം, അഹം ദിവാട്ഠാനേ അമനുസ്സസദ്ദം അസ്സോസിം, പരിവജ്ജേതബ്ബയുത്തകമിദം ഠാനം, അമ്ഹാകം ഇധ അഫാസുകം അഹോസി, സത്ഥു സന്തികം ഗമിസ്സാമാ’’തി നിക്ഖമിത്വാ അനുപുബ്ബേന സത്ഥു സന്തികം ഗന്ത്വാ വന്ദിത്വാ ഏകമന്തം നിസീദിംസു.

അഥ നേ സത്ഥാ ആഹ – ‘‘കിം, ഭിക്ഖവേ, തസ്മിം ഠാനേ വസിതും ന സക്ഖിസ്സഥാ’’തി? ‘‘ആമ, ഭന്തേ, അമ്ഹാകം തസ്മിം ഠാനേ വസന്താനം ഏവരൂപാനി ഭേരവാരമ്മണാനി ഉപട്ഠഹന്തി, ഏവരൂപം അഫാസുകം ഹോതി, തേന മയം ‘വജ്ജേതബ്ബയുത്തകമിദം ഠാന’ന്തി തം ഛഡ്ഡേത്വാ തുമ്ഹാകം സന്തികം ആഗതാ’’തി. ‘‘ഭിക്ഖവേ, തത്ഥേവ തുമ്ഹാകം ഗന്തും വട്ടതീ’’തി. ‘‘ന സക്കാ, ഭന്തേ’’തി. ‘‘ഭിക്ഖവേ, തുമ്ഹേ ആവുധം അഗ്ഗഹേത്വാ ഗതാ, ഇദാനി ആവുധം ഗഹേത്വാ ഗച്ഛഥാ’’തി. ‘‘കതരാവുധം, ഭന്തേ’’തി? സത്ഥാ ‘‘അഹം ആവുധം വോ ദസ്സാമി, മയാ ദിന്നം ആവുധം ഗഹേത്വാ ഗച്ഛഥാ’’തി വത്വാ –

‘‘കരണീയമത്ഥകുസലേന, യന്ത സന്തം പദം അഭിസമേച്ച;

സക്കോ ഉജൂ ച സുഹുജൂ ച, സുവചോ ചസ്സ മുദു അനതിമാനീ’’തി. (ഖു. പാ. ൯.൧; സു. നി. ൧൪൩) –

സകലം മേത്തസുത്തം കഥേത്വാ, ‘‘ഭിക്ഖവേ, ഇമം തുമ്ഹേ ബഹി വിഹാരസ്സ വനസണ്ഡതോ പട്ഠായ സജ്ഝായന്താ അന്തോവിഹാരം പവിസേയ്യാഥാ’’തി ഉയ്യോജേസി. തേ സത്ഥാരം വന്ദിത്വാ നിക്ഖമിത്വാ അനുപുബ്ബേന തം ഠാനം പത്വാ ബഹിവിഹാരേ ഗണസജ്ഝായം കത്വാ സജ്ഝായമാനാ വനസണ്ഡം പവിസിംസു. സകലവനസണ്ഡേ ദേവതാ മേത്തചിത്തം പടിലഭിത്വാ തേസം പച്ചുഗ്ഗമനം കത്വാ പത്തചീവരപടിഗ്ഗഹണം ആപുച്ഛിംസു, ഹത്ഥപാദസമ്ബാഹനം ആപുച്ഛിംസു, തേസം തത്ഥ തത്ഥ ആരക്ഖം സംവിദഹിംസു, പക്കധൂപനതേലം വിയ സന്നിസിന്നാ അഹേസും. കത്ഥചി അമനുസ്സസദ്ദോ നാമ നാഹോസി. തേസം ഭിക്ഖൂനം ചിത്തം ഏകഗ്ഗം അഹോസി. തേ രത്തിട്ഠാനദിവാട്ഠാനേസു നിസിന്നാ വിപസ്സനായ ചിത്തം ഓതാരേത്വാ അത്തനി ഖയവയം പട്ഠപേത്വാ, ‘‘അയം അത്തഭാവോ നാമ ഭിജ്ജനകട്ഠേന അഥാവരട്ഠേന കുലാലഭാജനസദിസോ’’തി വിപസ്സനം വഡ്ഢയിംസു. സമ്മാസമ്ബുദ്ധോ ഗന്ധകുടിയാ നിസിന്നോവ തേസം വിപസ്സനായ ആരദ്ധഭാവം ഞത്വാ തേ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേത്വാ, ‘‘ഏവമേവ, ഭിക്ഖവേ, അയം അത്തഭാവോ നാമ ഭിജ്ജനകട്ഠേന അഥാവരട്ഠേന കുലാലഭാജനസദിസോ ഏവാ’’തി വത്വാ ഓഭാസം ഫരിത്വാ യോജനസതേ ഠിതോപി അഭിമുഖേ നിസിന്നോ വിയ ഛബ്ബണ്ണരംസിയോ വിസ്സജ്ജേത്വാ ദിസ്സമാനേന രൂപേന ഇമം ഗാഥമാഹ –

൪൦. ‘‘കുമ്ഭൂപമം കായമിംമ വിദിത്വാ, നഗരൂപമം ചിത്തമിദം ഠപേത്വാ;

യോധേഥ മാരം പഞ്ഞാവുധേന, ജിതഞ്ച രക്ഖേ അനിവേസനോ സിയാ’’തി.

തത്ഥ കുമ്ഭൂപമന്തി അബലദുബ്ബലട്ഠേന അനദ്ധനിയതാവകാലികട്ഠേന ഇമം കേസാദിസമൂഹസങ്ഖാതം കായം കുമ്ഭൂപമം കുലാലഭാജനസദിസം വിദിത്വാ. നഗരൂപമം ചിത്തമിദം ഠപേത്വാതി നഗരം നാമ ബഹിദ്ധാ ഥിരം ഹോതി, ഗമ്ഭീരപരിഖം പാകാരപരിക്ഖിത്തം ദ്വാരട്ടാലകയുത്തം, അന്തോസുവിഭത്തവീഥിചതുക്കസിങ്ഘാടകസമ്പന്നം അന്തരാപണം, തം ‘‘വിലുമ്പിസ്സാമാ’’തി ബഹിദ്ധാ ചോരാ ആഗന്ത്വാ പവിസിതും അസക്കോന്താ പബ്ബതം ആസജ്ജ പടിഹതാ വിയ ഗച്ഛന്തി, ഏവമേവ പണ്ഡിതോ കുലപുത്തോ അത്തനോ വിപസ്സനാചിത്തം ഥിരം നഗരസദിസം കത്വാ ഠപേത്വാ നഗരേ ഠിതോ ഏകതോധാരാദിനാനപ്പകാരാവുധേന ചോരഗണം വിയ വിപസ്സനാമയേന ച അരിയമഗ്ഗമയേന ച പഞ്ഞാവുധേന തംതംമഗ്ഗവജ്ഝം കിലേസമാരം പടിബാഹന്തോ തം തം കിലേസമാരം യോധേഥ, പഹരേയ്യാഥാതി അത്ഥോ. ജിതഞ്ച രക്ഖേതി ജിതഞ്ച ഉപ്പാദിതം തരുണവിപസ്സനം ആവാസസപ്പായഉതുസപ്പായഭോജനസപ്പായപുഗ്ഗലസപ്പായധമ്മസ്സവനസപ്പായാദീനി ആസേവന്തോ അന്തരന്തരാ സമാപത്തിം സമാപജ്ജിത്വാ തതോ വുട്ഠായ സുദ്ധചിത്തേന സങ്ഖാരേ സമ്മസന്തോ രക്ഖേയ്യ.

അനിവേസനോ സിയാതി അനാലയോ ഭവേയ്യ. യഥാ നാമ യോധോ സങ്ഗാമസീസേ ബലകോട്ഠകം കത്വാ അമിത്തേഹി സദ്ധിം യുജ്ഝന്തോ ഛാതോ വാ പിപാസിതോ വാ ഹുത്വാ സന്നാഹേ വാ സിഥിലേ ആവുധേ വാ പതിതേ ബലകോട്ഠകം പവിസിത്വാ വിസ്സമിത്വാ ഭുഞ്ജിത്വാ പിവിത്വാ സന്നഹിത്വാ ആവുധം ഗഹേത്വാ പുന നിക്ഖമിത്വാ യുജ്ഝന്തോ പരസേനം മദ്ദതി, അജിതം ജിനാതി, ജിതം രക്ഖതി. സോ ഹി സചേ ബലകോട്ഠകേ ഠിതോ ഏവം വിസ്സമന്തോ തം അസ്സാദേന്തോ അച്ഛേയ്യ, രജ്ജം പരഹത്ഥഗതം കരേയ്യ, ഏവമേവ, ഭിക്ഖു, പടിലദ്ധം തരുണവിപസ്സനം പുനപ്പുനം സമാപത്തിം സമാപജ്ജിത്വാ തതോ വുട്ഠായ സുദ്ധചിത്തേന സങ്ഖാരേ സമ്മസന്തോ രക്ഖിതും സക്കോതി, ഉത്തരിമഗ്ഗഫലപടിലാഭേന കിലേസമാരം ജിനാതി. സചേ പന സോ സമാപത്തിമേവ അസ്സാദേതി, സുദ്ധചിത്തേന പുനപ്പുനം സങ്ഖാരേ ന സമ്മസതി, മഗ്ഗഫലപടിവേധം കാതും ന സക്കോതി. തസ്മാ രക്ഖിതബ്ബയുത്തകം രക്ഖന്തോ അനിവേസനോ സിയാ, സമാപത്തിം നിവേസനം കത്വാ തത്ഥ ന നിവേസേയ്യ, ആലയം ന കരേയ്യാതി അത്ഥോ. ‘‘അദ്ധാ തുമ്ഹേപി ഏവം കരോഥാ’’തി ഏവം സത്ഥാ തേസം ഭിക്ഖൂനം ധമ്മം ദേസേസി.

ദേസനാവസാനേ പഞ്ചസതാ ഭിക്ഖൂ നിസിന്നട്ഠാനേ നിസിന്നായേവ സഹ പടിസമ്ഭിദാഹി അരഹത്തം പത്വാ തഥാഗതസ്സ സുവണ്ണവണ്ണം സരീരം വണ്ണയന്താ ഥോമേന്താ വന്ദന്താവ ആഗച്ഛിംസൂതി.

പഞ്ചസതഭിക്ഖുവത്ഥു ഛട്ഠം.